close

Enter

Log in using OpenID

CHP Bursa Önseçim Aday Adayları Kitapçığı

embedDownload
TAKVÝM
gi tarihten itibaren kullanýldýðý bilinmemektedir. Bu takvime göre yapýlmýþ ilk tarihlemelere Göktürk Kaðaný Ýþbara’nýn 584’te Çin imparatoruna gönderdiði bir mektup ile Kül Tegin (ö. 731) ve Bilge Kaðan
(683-734) yazýlý taþlarýnda rastlanýr. Bu
takvim sisteminde en önemli zaman birimi aþaðýdaki hayvan adlarýyla tanýnan on
iki yýllýk sürelerdir: Sýçgan (sýçan), ud (öküz),
bars (pars), tavýþgan (tavþan), lu (ejder), yýlan, yund (kýsrak), kon (koyun), biçin (maymun), takýgu (tavuk), it (köpek), tonguz (domuz). On iki hayvanlý Türk takviminde yýl
sayýsýnýn bulunmayýþý önemli bir eksikliktir.
Bu sebeple sonraki dönemlerde bu takvimle yapýlan tarihlemelerin yýlý baþka takvimlere göre verilmiþtir. Maniheizm inançlý Uygurlar da on iki hayvan yýlýnýn yanýnda + 521 sayýlamasýný (Mani’nin ölüm yýlý) kullanmýþtýr. 6. Hýtâ ve Uygur takvimi.
Nasîrüddîn-i Tûsî’nin (ö. 672/1274) Zîc-i
ÝlÅânî’sinde ve Zîc-i Ulu³ Bey’de geniþ
biçimde tanýtýlmýþ olup Çin takvimindeki
gibi on ve on ikilik dönüþümler altmýþ yýllýk dönüþümleri, üç tane altmýþ yýllýk dönüþüm de 180 yýllýk dönüþümleri oluþturur. Bu takvimde yýl süresi 365,2436 gündür ve yýl yirmi dört eþit parçaya (yarým ay)
bölünür.
D) Yýldýz ve Gezegen Takvimleri. Takvim hakkýnda bilgi veren Herodot, insanlar arasýnda mevsimleri on iki bölüme ayýrýp ilk defa yýlý bulanlarýn Mýsýrlýlar olduðunu ve yýlý Grekler’den daha bilimsel biçimde hesapladýklarýný söyledikten sonra
Grekler’in mevsimleri denkleþtirmek için
yýla iki yýlda bir bir artýk ay katarken Mýsýrlýlar’ýn on iki ayýn her birini otuz gün sayýp yýla sadece beþ gün kattýklarýný belirtir. Ona göre Mýsýrlýlar aylarý da yýldýzlara
bakýp hesaplayarak bulmuþtu. Ancak aylarýn hesaplanmasýnda ve adlandýrýlýp bu
adlarýn hiyeroglif iþaretleriyle yazýlmasýnda Nil’in yýllýk taþmalarýnýn temel alýndýðý
bilinmektedir. Herodot’un verdiði bilgilere göre eski dönemlerde nehir taþtýðý zaman yalnýz Delta’ya deðil bazý yerlerde Libya ve Arabistan topraklarýna yayýlarak iki
yanda bazan daha az, bazan daha çok olmak üzere iki günlük yola kadar gidiyordu. Sular yaz gün dönümünden baþlayarak yüz gün süreyle kabarýyor, bu sürenin
sonunda çekilip -aslýnda yaþanmayan- bütün kýþ mevsimi boyunca yaz gün dönümüne kadar bir dere gibi kalýyordu. Nil’in
taþýp her yaný bastýðý zaman su yüzünde
yalnýz þehirler görünür, Mýsýr’ýn geri kalaný deniz olur ve gemiler sanki ovada yüzerdi. Herodot’tan, Nil’in taþmaya baþlamasý zamanýnýn yaz gün dönümü baþlangýcý
490
(21-22 Haziran) olduðu, 100 gün kadar sü-
ren bir taþma mevsiminin ardýndan yine
100 gün kadar süren bir çekilme mevsiminin, onun da ardýndan susuz bir kýþ mevsiminin yaþandýðý öðrenilmektedir. Suyun
yükselme miktarýnýn tesbiti için Nil boyunca çeþitli ölçüm istasyonlarý kurulmuþtu
(bk. MÝKYÂSÜ’n-NÎL). 365 tam günlü (kesirsiz) yapýlandýðý için artýklama hesaplarýna ihtiyaç göstermeyen, çok yalýn ve kullanýþlý bir takvim olan, tarih boyunca birçok
takvimin aslýný teþkil eden eski Mýsýr takviminin baþlangýcýnýn, dolayýsýyla kendine
özgü bir yýl sayýlamasýnýn olmamasý büyük bir eksikliktir ve modern bilim adamlarý bu eksikliði kapatmak için uzun hesaplamalardan sonra baþlangýç yýlý olarak milâttan önce 4241’i kabul etmiþlerdir (Özer,
s. 37). Akgür ise doðru tarihlemenin milâttan önce 4382 olmasý gerektiðini savunmaktadýr (bk. TDA, sy. 169 [2007], s. 1-64).
BÝBLÝYOGRAFYA :
Herodotos, Tarih (trc. Müntekim Ökmen), Ýstanbul 1973, s. 104, 109, 135; Ptolemy’s Almagest
(trc. G. J. Toomer), Princeton 1998, s. 138; Ahmed
Cevdet Paþa, Takvîmü’l-edvâr, Ýstanbul 1287, s.
40-41; Gazi Ahmed Muhtar Paþa, I½lâ¼u’t-tašvîm,
Kahire 1307; M. Delambre, Histoire de l’astronomie ancienne, Paris 1817, s. 108; F. K. Ginzel, Handbuch der Mathematischen und Technischen Chronologie, Leipzig 1906, s. 198, 452;
Osman Turan, Oniki Hayvanlý Türk Takvimi, Ýstanbul 1941; R. A. Parker, The Calendars of Ancient Egypt, Chicago 1950; E. Cavaignac, Tarihî
Kronolojinin Esaslarý (trc. Osman Turan), Ankara 1954, tür.yer.; Hâmit Dilgan, Takvimler ve Târih Tekabülleri, Ýstanbul 1957, tür.yer.; L. Bazin,
Les calendriers turcs anciens et medievaux, Lille 1974; Aydýn Sayýlý, Mýsýrlýlarda ve Mezopotamyalýlarda Matematik, Astronomi ve Týp, Ankara
1982, s. 330; Faik Reþit Unat, Hicrî Tarihleri Milâdî Tarihlere Çevirme Kýlavuzu, Ankara 1984,
s. VII-XVI, 159-160; W. M. Smart, Küresel Astronomi (trc. Nüzhet Gökdoðan), Ýstanbul 1984, s.
136; Yusuf Ziya Özer, Mýsýr Tarihi, Ankara 1987,
s. 37; R. Stioui, Le calendrier hebraïque, Paris
1988; B. L. van der Waerden, Peydâyiþ Dâniþ
Nücûm (trc. Hümâyûn San‘atîzâde), Tahran 1372
hþ., s. 65, 92; Halil Sahillioðlu, “Savaþ Yýlý Buhranlarý”, ÝFM, XXVII (1969), s. 75-111; A. Necati
Akgür, “Oniki Hayvanlý Türk Takvimi”, TDA, sy.
64 (1990), s. 169-210; a.mlf., “Güneþ Takvimleri”, Bilim Tarihi, sy. 10, Ýstanbul 1992, s. 6-25;
a.mlf., “Osmanlý Malî Yýlý”, TDA, sy. 102 (1996),
s. 67-128; a.mlf., “Gerçek Hicri Takvim”, Toplumsal Tarih, VIII/43, Ýstanbul 1997, s. 55-66; a.mlf.,
“Kuramsal Hicri Takvim”, a.e., VIII/44 (1997), s.
42-47; a.mlf., “Hicri Günleri Rumi / Milâdi Günlere Çevirme Kitaplarý”, a.e., VIII/46 (1997), s. 5462; VIII/47 (1997), s. 51-59; VIII/48 (1997), s. 5561; VIII/49 (1998), s. 57-60; a.mlf., “Ay Takvimleri”, TDA, sy. 151 (2004), s. 161-207; a.mlf.,
“Eski Mýsýr Takvimi ve Kronolojisi”, a.e., sy.
169 (2007), s. 1-64; Colin Alistair Ronan v.dðr.,
“Calendar”, EBr., IV, 611-628; F. C. de Blois, “Ta,rýkh”, EI 2 (Ýng.), X, 257-264.
ÿA. Necati Akgür
–
—
TAKVÎM-i CELÂLÎ
˜
(bk. CELÂLÎ TAKVÝMÝ).
–
™
—
TAKVÎM-i VEK…YÝ‘
( 9.6=9
L )
˜
Osmanlý Devleti’nin
ilk resmî gazetesi.
™
Birinci sayýsý 25 Cemâziyelevvel 1247’de
(1 Kasým 1831) Türkçe olarak yayýmlanmýþ, çok düzenli olmasa bile daha sonraki dönemlerde baþta Fransýzca diðer dillerde de nüshalarý neþredilmiþ, Avrupa’daki örneklerine uygun biçimde iç ve dýþ
kamuoyunu daha düzenli ve hýzlý þekilde
bilgilendirmek amacýyla çýkarýlmýþtýr. Avrupa’da gazetenin ve gazeteciliðin XVII.
yüzyýl baþlarýndan itibaren takip edilebilen
uzun bir geçmiþi bulunmakla birlikte Osmanlý ülkesinde ilk gazeteler, ancak XVIII.
yüzyýlýn sonlarýnda Ýstanbul’la Ýzmir baþta olmak üzere bazý merkezlerde yabancýlar tarafýndan kendi dillerinde neþredilmiþtir. Türkçe ilk gazete ise Kasým 1816’da Baðdat Valisi Kölemen Dâvud Paþa tarafýndan yayýmlandýðý ileri sürülen Türkçe-Arapça Curnalü’l-Irâk bir yana býrakýlýrsa Mehmed Ali Paþa’nýn yarý yarýya Türkçe ve Arapça olan, ilk sayýsý 2 Aralýk 1828’de Kahire’de neþredilen Vekåyi-i Mýsriyye’sidir. Ayrýca Alexandre Blacque Ýzmir’de birbiri ardýnca Spectateur oriental ve
Courrier de Smyrne adlý gazeteleri çýkarmýþtýr. Özellikle bu son iki örnek Osmanlý
yöneticilerini harekete geçirmiþ ve Ýstanbul’da devletin sesi olabilecek bir resmî
gazete çýkarýlmasýna karar verilince padiþahýn onayýyla buna Takvîm-i Vekåyi‘ ismi uygun görülmüþtür. II. Mahmud’un gazeteye izin vermesi, muhtemelen merkeziyetçilik ve reformculuk gibi iki önemli siyaseti benimsemiþ olmasýndan, Yunanistan’ýn baðýmsýzlýðýný kazanmasýyla (1829)
sonuçlanan savaþ süresince devletin kendi görüþlerini Batý ülkelerine ve kendi kamuoyuna anlatmada yaþadýðý sýkýntýlardan
ve özellikle Mehmed Ali Paþa’nýn çýkardýðý
gazeteye bir bakýma alternatif olma düþüncesinden kaynaklanmýþtýr. Gazete yayýmlandýðýnda konuyla ilgili olarak halký
bilgilendirmek amacýyla Sahaflar Þeyhizâde Esad Efendi tarafýndan 8 Ekim 1831’de Mukaddime kaleme alýnmýþtýr. Takvîm-i Vekåyi‘ iki defa ara vermesine raðmen yayýmýný sürdürmüþ, Osmanlý Devleti’nin sona ermesinin ardýndan Cumhuri-
TAKVÎM-i VEKAYÝ‘
yet döneminde Cerîde-i Resmiyye / Resmî Gazete adýyla bir bakýma devamlýlýk
göstermiþtir.
Doksan bir yýlý bulan yayým hayatý boyunca Takvîm-i Vekåyi‘, deðiþen ve geliþen þartlara uyma çabasý dolayýsýyla farklýlýklar göstermekle birlikte önceleri ülkenin tek Türkçe süreli yayýn organý idi ve
resmî gazetelerden öte bir düzene sahipti. “Vukuât-ý Resmiyye ve Gayr-i Resmiyye” olmak üzere iki bölüme ayrýlan gazetede “Umûr-ý Dâhiliyye, Mevâdd-ý Askeriyye, Es’âr, Fünûn, Tevcîhât, Tevcîhât-ý Ýlmiyye, Umûr-ý Hâriciyye, Garîbe” gibi alt baþlýklarýn bulunmasý iç ve dýþ haberlere de
yer verildiðini göstermektedir. Gazetenin
içeriði ise baþta Ýstanbul’daki görevliler olmak üzere ülkenin çeþitli yerlerinde devlet memurlarý tarafýndan derlenerek Takvimhâne-i Âmire Nezâreti’ne gönderilen
bilgi ve belgelerden seçilmekteydi. Çýkan
her sayýsý gibi müsveddeleri de basýmýndan önce sadâret kanalýyla saraya ulaþtýrýlmaktaydý. Bazan padiþahýn isteði doðrultusunda tashih edilip yeni bölümler ek-
lenmekle birlikte genelde Takvîm-i Vekåyi‘ müsveddelerinin aynen basýlmasýna izin
verilmekteydi. Ýlerleyen zaman içerisinde
ön inceleme ile baþka bazý makamlar da
görevlendirilmiþtir.
sûsa” adýyla ekler çýkarýlmýþtýr. Bununla
birlikte Türkçe nüshalarýnýn bile büyük ölçüde aksamýþ olmasý dikkate alýnýrsa Takvîm-i Vekåyi‘in hedefine tamamen ulaþmakta yeterli bulunmadýðý söylenebilir.
Takvîm-i Vekåyi‘, Türkçe nüshasý yanýnda aynen tercüme ile veya kýsmen deðiþtirilerek farklý dillerde de yayýmlanmýþtýr. Avrupa kamuoyuna yönelik olarak dönemin diplomatik dili Fransýzca ile Le Moniteur otoman ismiyle ilk sayýsý Türkçe’sinden dört gün sonra 5 Kasým 1831’de
çýkmýþtýr. Türkçe dýþýndaki diðer nüshalar
ülkede yaþayan muhtelif ahali tarafýndan
konuþulan baþlýca dillerde yayýmlanmýþtýr. Bunlar Ocak 1832 baþlarýndan itibaren
Liro-Kir adýyla Ermenice, ayný tarihlerde
olmasý gereken Rumca, ardýndan Arapça
ve Farsça nüshalardýr. Zaman zaman aksayan veya ara verilen bu yayýnlar uzunca
bir süre devam ettirilmiþtir. Bu çerçevede bilhassa ilân edilmesi gereken durumlar ortaya çýktýðýnda “zeyil, ilâve, i‘lân, i‘lânnâme-i resmî, tenbihnâme, varaka-i matbûa” yanýnda daha ziyade “varaka-i mah-
24 × 35 cm. ebadýnda dört sayfa halinde neþrine baþlanan Takvîm-i Vekåyi‘in
zaman içerisinde ebadý ve sayfa sayýsý deðiþmiþtir (1908 sonrasýnda otuz iki sayfalýk sayýlarý çýkmýþtýr). Bugün elde bulunan
abone kayýt defterine göre önceleri arzu
eden tüccar, esnaf ve halktan kiþiler yanýnda belirli düzeydeki devlet memurlarýna yýllýk 120 kuruþluk zorunlu abone kaydýyla satýlmýþtýr. Taþrada ise devlet postasýyla gönderildiði idarehanesinde satýþa
sunulmuþtur. Takvîm-i Vekåyi‘, bu ilk dönemlerde diðer dillerdeki nüshalar hariç
3000’in biraz üstünde bir abone sayýsýna
sahipti. Fakat gazete en azýndan haftada
bir çýkarýlmasý gerekirken ilk sekiz sayýsýndan sonra bir türlü istenen düzene kavuþamadýðý gibi (yýllýk 8, 19, 24 sayý) zaman
içerisinde maktû bir vergi ya da mecburi abone usulü olarak algýlanan uygulama
Takvîm-i Vekåyi‘ in mukaddimesi ile I. sayýsýnýn ilk sayfasý
491
TAKVÎM-i VEKAYÝ‘
Haziran 1868’de, “memur maaþý hizmete
mahsus ücret demek olmakla ... her memurun Takvîm-i Vekåyi‘e müþteri olmaya mecbur edilmesi zaten muvâfýk-ý hakkaniyet bulunmadýðý” görüþünden hareketle kaldýrýldý. 1878 yýlýna kadar devam
eden bu uygulamaya bu tarihte ara verilip Mart 1891’de ikinci defa baþlayan yayým döneminde üst düzeydeki memurlarýn zorunlu olarak abone edilmesi usulüne geri dönüldü. Takvîm-i Vekåyi‘, Osmanlý dönemi gazeteleri içerisinde kütüphanelerde en fazla koleksiyonu bulunan
yayýnlarýn baþýnda yer almaktadýr. Bunda
baþtan itibaren “def‘a, aded, numero” gibi kelimelerle gösterilen yayým sýrasýna uygun biçimde ciltlenip korunmuþ olmasýnýn önemli rolü vardýr. Ýlk döneminin yýl sonlarýnda fihristinin hazýrlanmasý da Takvîm-i Vekåyi‘in günümüz gazeteleri gibi
bir defa okunup atýlacak bir yayýn organý
þeklinde düþünülmediðini göstermektedir.
Osmanlý yönetimince Takvîm-i Vekåyi‘ idarehanesi ve matbaasý olmak üzere
eski Bursa mütesellimi kapýcýbaþý Mûsâ
Aða’nýn, 1824’te Harem’deki yerinden Süleymaniye’deki Kaptan Ýbrâhim Paþa Hamamý’na (Ýstanbul Üniversitesi Kütüphanesi yaný) taþýnan matbaanýn yakýnlarýnda bulunan konaðý 20.000 kuruþa satýn
alýnmýþtýr (15 Aðustos 1831). Burasý 1832’de matbaa idaresiyle birleþtirilmiþ ve baþkanlýðýna Takvîm-i Vekayi‘hâne-i Âmire ve
Tab‘hâne-i Ma‘mûre nâzýrý unvanýyla Esad
Efendi tayin edilmiþtir (Beydilli, s. 144,
150). Burada ilk gazeteciler diye nitelenebilecek kiþiler yanýnda yeterli sayýda matbaa elemaný görev yapmaktaydý. Bâbýâli’nin haberlerini Sârým Efendi, Bâb-ý Seraskerî’nin haberlerini Said Bey toplayarak gazete yönetimine ulaþtýrmaktaydý. Takvîm-i
Vekåyi‘in Fransýzca nüshasýnda A. Blacque’tan sonra Hassune Efendi (Hüseyin
Mazhar Efendi), Françeski, Saffet Rouet ve
Esad Efendi görev yapmýþ, Ermenice nüshasýnda baþlangýçta patrikhânenin personel desteði olmuþ, ayrýca kimliði belirlenemeyen bir kiþi 1000 kuruþ maaþla tercüman tayin edilmiþtir. Ermenice Takvîm-i
Vekåyi‘in çevirisi bir süre Hariciye Nezâreti’nce yerine getirilmiþtir. Gazetenin Rumca nüshasý ilk dönemde yine patrikhânenin araç ve personel desteðiyle çýkarýlmýþ,
daha sonra Yanko Mosurus, Aleko ve Kostaki Adosidi efendiler tercüme iþinde görev yapmýþtýr. Arapça nüshasýnýn ilk görevlisi Ahmed Nazif Efendi, Farsça’nýnki
Örfî Efendi’dir ve her ikisi de bu dilleri çok
iyi bildiðini girdiði imtihanda ispat etmiþ492
tir. Önceleri nâzýr, ilerleyen dönemlerde
müdür olarak nitelenen Takvîm-i Vekåyi‘ yöneticilerinin tamamý kronolojik sýra
içerisinde sayýlamazsa da Esad Efendi’nin
ardýndan diðer isimler þunlardýr: Nazif
Efendi (vekil), Mustafa Sâmi Efendi, Nûman Mâhir Bey, Âtýf Bey, Recâi Efendi,
Lebîb Efendi, Nüzhet Bey, Saffet Bey,
Âkifpaþazâde Nâil Bey, Yesârîzâde Mustafa Ýzzet Efendi, Maarif Nâzýrý Kemal Efendi, Ahmed Midhat Bey, Fâik Reþad Bey,
Emin Bey. Yaklaþýk kýrk yedi yýl süreyle
aralýksýz yayýmlandýktan sonra Takvîm-i
Vekåyi‘in 16 Mart 1878’de 2119. sayýsýný takiben yayýmýna on üç yýl ara verilmiþtir. Bunun büyük Rus savaþý, yaþanan bozgun ve aðýr toprak kayýplarýyla ilgili olduðu açýktýr. 26 Mart 1891’de baþlayan ikinci dönem ise oldukça kýsa sürmüþ ve 16
Mayýs 1892’de 283. sayýsýyla yayýmý tekrar
durmuþtur. Takvîm-i Vekåyi‘ üçüncü defa 28 Eylül 1908’de yayýma baþlamýþtýr. Bu
devresi Ýstanbul hükümetinin ortadan kalkýþýna kadar (4 Kasým 1922) sürmüþ ve
4608 sayý neþredilmiþtir.
BÝBLÝYOGRAFYA :
Orhan Koloðlu, Takvim-i Vekayi, Türk Basýnýnda 150 Yýl: 1831-1981, Ankara, ts. (Çaðdaþ Gazeteciler Derneði Yayýnlarý); Nesimi Yazýcý, Takvim-i Vekayi: Belgeler, Ankara 1983; a.mlf.,
“Takvim-i Vekayi ve Ceride-i Havadis’in Mukaddimelerinin Tahlil ve Karþýlaþtýrýlmasý”, Gazi
Üniversitesi Basýn-Yayýn Yüksekokulu Dergisi,
sy. 6, Ankara 1984, s. 69-76; Kemal Beydilli, Türk
Bilim ve Matbaacýlýk Tarihinde Mühendishâne,
Mühendishâne Matbaasý ve Kütüphanesi: 17761826, Ýstanbul 1995, s. 144-150; Selim Nüzhet
[Gerçek], “Fransýzca Takvim-i Vakayi: Le Moniteur Ottoman”, YT, sy. 3 (1932), s. 225-233;
a.mlf., “Takvim-i Vakayi”, AA, I, 189-191; Ahmed Emin Yalman, “Türk Basýn Tarihinin Baþlangýç Tarihine Bir Bakýþ”, Yýllýk: Gazetecilik Enstitüsü Dergisi, sy. 1, Ýstanbul 1960, s. 9-13; Altan
Deliorman, “Ýlk Türk Gazetesi”, TK, II/23 (1964),
s. 6-11; Cengiz Orhonlu, “Türkçe Yayýnlanan Ýlk
Gazete: Takvim-i Vekayi”, BTTD, I/6 (1968), s.
35-39; Adnan Giz, “Ýlk Türk Gazetesinin Adý Nasýl Seçildi”, a.e., XI/64 (1973), s. 23-26.
ÿNesimi Yazýcý
–
—
TAKVÎMÜ’l-BÜLDÂN
( @‫א‬B$‫א‬6=9
L )
˜
Ebü’l-Fidâ’nýn
(ö. 732/1331)
coðrafyaya dair eseri.
™
Ebü’l-Fidâ 721 (1321) yýlýnda tamamladýðý eserinde coðrafyaya ilk defa tablo sistemini uygulamýþ (Krachkovsky, I, 393), zîc
denilen astronomi cetvellerinin yaný sýra
özellikle V. (XI.) yüzyýl hekimlerinden Ýbn
Cezle’nin hastalýklarýn teþhis ve tedavisini
tablolar halinde açýklayan Tašvîmü’l-ebdân adlý kitabýndan esinlenip kitabýna bu
adý vermiþtir (Tašvîmü’l-büldân, s. 3). Eserin iki bölümde ele alýnmasý mümkündür.
Nisbeten geniþ bir mukaddime niteliðindeki birinci bölümde (s. 1-75) Ebü’l-Fidâ,
Ýbn Havkal, Ýbn Hurdâzbih ve Þerîf el-Ýdrîsî gibi müelliflerin eserlerini incelediðini
belirterek bazý eksik yönlerine dikkat çeker ve kendisinin imkânlar ölçüsünde bu
eksiklikleri tamamlayan bir kitap yazmayý amaçladýðýný söyler. Ardýndan kuzey ve
güney yarým küre, ekvator, yeryüzünün yedi ana bölgesi, yeryüzünün meskûn kýsýmlarý, okyanuslar, denizler, göller, nehirler
ve daðlar hakkýnda bilgi verir. Kitabýn asýl
metnini oluþturan ikinci bölümde (s. 77505) yeryüzü Arap yarýmadasýndan baþlanarak yirmi sekiz bölgeye ayrýlýp incelenir.
Her bölge iki bölüm halinde tanýtýlýr. Birinci bölümde bölgenin coðrafî konumu, sýnýrlarý, fizikî ve beþerî coðrafyasý tanýtýlýr,
bu arada alt bölgeler ve önemli þehirlerden bahsedilir. Ýkincisinde ise bölgenin
þehirleri tablolar halinde verilir. Bu tablolarda þehirlerle ilgili bilgilerin alýndýðý kaynak, þehrin enlem ve boylam olarak koordinatlarý (riyâzî coðrafyasý), yedi ana bölgeden hangisinde yer aldýðý, hangi alt bölgeye (meselâ Hicaz, Yemen, Filistin vb.) dahil olduðu ve isminin doðru telaffuzu yazýlýr. Tablonun sonunda “el-Evsâf ve’l-ahbârü’l-âmme” baþlýðý altýnda þehirle ilgili
tarihî ve coðrafî bilgiler özetlenir.
Diðer coðrafyacýlar gibi dünyanýn yedi
ana bölgeden meydana geldiðini söyleyen
Ebü’l-Fidâ bu bölgeleri oluþturan alt bölgelere yer verdiði için yirmi sekiz bölgeden
bahsetmiþtir. Bu bölgeler sýrasýyla þunlardýr: Arap yarýmadasý, Mýsýr, Kuzey Afrika,
Ekvator Afrikasý (Bilâdüssûdan), Endülüs,
Akdeniz ve Atlas Okyanusu adalarý, Kuzey
Avrupa ve Kuzey Asya, Suriye, el-Cezîre,
Irak, Hûzistan, Fars, Kirman, Sicistan, Sind,
Hindistan, Çin, Bahrüþþark (Pasifik) adalarý, Bilâdürrûm (Anadolu), Ýrmîniye ile Arrân
ve Azerbaycan, Cibâl (Irâk-ý Acem), Deylem
ve Gîlân, Taberistan ile Mâzenderan ve Kumis, Horasan, Zâbülistan ve Gûr, Tohâristan ve Bedahþan, Hârizm, Mâverâünnehir.
Ebü’l-Fidâ eserinde zikrettiði yerler hakkýnda diðer birçok Ýslâm coðrafyacýsýnýn aksine daha çok coðrafî bilgilere yoðunlaþmýþ, tarihî olaylara, edebî ve efsanevî rivayetlere yer vermemiþtir. Kendisinden önce kaleme alýnan coðrafya kitaplarýndan
sadece nakiller yapmakla yetinmemiþ, bilgileri eleþtirip deðerlendirmiþtir. Tašvî-
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
316 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content