close

Enter

Log in using OpenID

1. Fasikül - Değer Yayınları

embedDownload
Türkçe
1. Fasikül
TEMA
01
yardýmcý olmak, bu paralelde sizleri sýnav-
lara da hazýrlamak amacýyla “Öðrenci Takipli Eðitim Seti”ni hazýrladý.
Bu sette, Türkçe dersinden temalara göre
düzenlenmiþ altý fasikül bulunmaktadýr. Bu
fasiküllerde yeterli konu anlatýmý, etkinlik-
ler ve cevaplý testler yer almaktadýr. Temalara göre düzenlenen bu fasiküllerin giriþ
bölümlerinde o fasiküllerde iþlenen konular
ayrýntýlý olarak açýklanmýþtýr. Konu testleri
ve ödev testleri takýmlarý da bu fasiküllerin
paralelinde oluþturulmuþtur.
Gerek fasiküller gerek konu testleri gerekse
ödev testleri yeni sýnav sistemine ve müfredata uygun þekilde hazýrlanmýþtýr. Bu dokümanlarda dikkati öðrenmeye odaklayan
renkli ama sade bir tasarým kullanýlmýþtýr.
Hepinize baþarýlar dileriz.
.............................................................................................................. ................................................................................
.............................................................................................................. ................................................................................
Deðer Yayýnlarý, temelde okul derslerinize
Türkçe Yayýn Kurulu
Sami YILDIZ
Alper BAYINDIR
Abdullah ARAZ
Yunus BÝLGE
Sadi YILMAZ
Mustafa OÐUZ
Ömer MERT
Halil ASLANTAÞ
Nurettin ÖZÇELÝK
TEMA
01
ANLAM BÝLGÝSÝ
Sözcükte Anlam: Çok anlamlýlýk, Ger-
çek anlam, Yan anlam, Mecaz anlam,
Deyim
Cümlede Anlam: Öznel yargý, Nesnel
yargý, Neden - sonuç iliþkisi, Amaç - sonuç iliþkisi, Koþul - sonuç iliþkisi, Karþýlaþtýrma cümleleri, Abartma bildiren
cümleler, Atasözü
Parçada Anlam: Konu, Anahtar kelime,
Ana düþünce, Yardýmcý düþünce, Baþlýk
YAZIM BÝLGÝSÝ
Ses Bilgisi: Harf, ses, hece, alfabe, he-
ce ve hece çeþitleri, Ünlülerin özellikleri,
Büyük ünlü (kalýnlýk - incelik) uyumu,
Ünlü daralmasý, Ünlü türemesi, Ünlü
(hece) düþmesi
Yazým Kurallarý: Büyük harflerin kullanýldýðý yerler, Yer isimlerinin yazýmý, Uzay
kavramlarýnýn yazýmý, Yazýmý karýþtýrýlan
sözcükler (her þey, her biri vs), Sayýlarýn
yazýmý
Noktalama Ýþaretleri: Nokta, Virgül,
Noktalý virgül
DÝL BÝLGÝSÝ
Ek ve kök kavramý, isim ve fiil kökleri, Gövde kavramý, Yapým ekleri, Çekim ekleri
..............................................................
Sevgili Öðrenciler;
.............................................................
...............................................................................................................................................................................................
Ön Söz
...............................................................................................................................................................................................
.............................................................
..............................................................
...
....
Anlam Bilgisi
Sözcükte, Cümlede, Parçada Anlam
...
................................................................................................
01
....
Bölüm
................................................................................................
“Çocuklardan biri camý kýrmýþ.”
SÖZCÜKTE ANLAM
Ýnsanlar arasýnda anlaþmayý saðlayan dilin anlamlý
en küçük parçasýna sözcük denir. Duygu ve düþüncelerin aktarýmý, sözcüklerle ve sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluþan cümlelerle gerçekleþir. Sözcükler, bulunduklarý cümleye göre deðiþik anlamlar
kazanýr. Þimdi sözcük anlamý ile ilgili bazý kavramlar üzerinde duralým.
cümlesinde “kýrmak” sözcüðü bu anlamda kullanýlmýþtýr. Öyleyse “kýrmak sözcüðü bu cümlede gerçek anlamýyla kullanýlmýþtýr.
“Bahçede derin bir kuyu vardý.”
“Karanlýkta duyduðumuz çam kokularýna denizin
rutubeti karýþýyordu.”
“Karacabey Ovasý’nýn verimli topraklarý bizi sevindirdi.”
Çok Anlamlýlýk
“Bu makas kumaþlarý kesmiyor.”
Bir varlýk ya da kavramý karþýlamak için doðan bir
sözcüðün zaman içinde birden çok varlýk ya da
kavramý karþýlayacak þekilde kullanýlmasýna çok
anlamlýlýk denir.
cümlelerinde altý çizili sözcükler gerçek anlamý ile
kullanýlmýþtýr.
Örneðin “deðer” sözcüðü,
Mecaz Anlam
“Ýnsan bir þeyin deðerini ondan yoksun kalýnca anlar.”
Sözcüklerin gerçek anlamlarýndan uzaklaþarak kazanmýþ olduklarý yeni anlama mecaz anlam denir.
Mecaz anlamda sözcük, ilk anlamýndan tamamen
farklýlaþýr, yeni bir varlýk ve kavramý karþýlayacak þekilde kullanýlýr.
cümlesinde “bir þeyin önemini belirlemeye yarayan
soyut ölçü, bir þeyin deðdiði karþýlýk, kýymet” anlamýnda,
“Bildiði bütün Fransýzcayý toparlayarak vitrindeki
kravatýn deðerini sordu.”
cümlesinde “bir þeyin para ile ölçülebilen karþýlýðý,
bedel, paha” anlamýnda,
“Bence, Ahmet Bey ziyan olmuþ, eski deyimiyle heder olmuþ bir deðerdir.”
cümlesinde “üstün, yararlý nitelikleri olan kimse”
anlamýnda kullanýlmýþtýr.
Sözcükler çok anlamlý hâle gelirken gerçek, mecaz, somut, soyut anlam gibi anlam deðiþmelerine
uðrar. Þimdi bunlarý görelim.
Gerçek Anlam
Sözcüklerin tek baþýna kullanýldýðýnda akla gelen
ilk anlamýna gerçek anlam denir. Gerçek anlama temel anlam da denir.
Örneðin “kýrmak” sözcüðü söylendiðinde aklýmýza
ilk önce “sert þeyleri vurarak veya ezerek parçalamak” gelmektedir.
Örneðin gerçekte “ýsýnýn üþütecek kadar az veya
düþük olmasý durumu” anlamýna gelen “soðuk”
sözcüðü,
“Soðuk tavýrla birbirlerini selamlayýp uzaklaþtýlar.”
cümlesinde “duygudan, sevgiden yoksun olan, yakýn ve içten olmayan, ilgisiz” anlamýnda kullanýlmýþtýr. Yani sözcük mecaz anlam kazanmýþtýr.
“Karanlýk” sözcüðü,
“Bu karanlýk iþlerin hesabýný sorarlar.”
cümlesinde “yasalara, töreye uygun olmayan” anlamýna gelerek yeni bir anlam kazanmýþtýr. Bu, mecaz anlamdýr. Artýk sözcüðün, ilk anlamý olan “ýþýk
olmama durumu”yla hiçbir ilgisi yoktur.
“Bu boþ sözleri dinlemekten býkmýþtý.”
“Ahmet Bey, renkli bir politikacýydý.”
“Bu adamýn fýrtýnalý bir yaþamý vardý.”
cümlelerindeki altý çizili sözcükler mecaz anlamý ile
kullanýlmýþtýr.
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
3
Sözcükte Anlam
Yan Anlam (Yakýþtýrmaca Anlam)
deðerli bilgi
Sözcüklerin gerçek anlamla ilgisini tamamen koparmadan kazandýklarý diðer anlamlarýna yan anlam denir.
Deyimler en az iki sözcükten oluþur ancak daha fazla sözcükten oluþan deyimler de vardýr.
“Ayaðý taþa takýlýnca yere yýðýlýverdi.”
cümlesinde “ayak” sözcüðü gerçek anlamýyla kullanýlmýþtýr.
“Dili varmamak”
“Bu köprünün dört ayaðý var.”
“Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak”
cümlesinde köprüyü ayakta tutun kýsma “ayak” denmesinin nedeni, iþlevi bakýmýndan hatta görünümü
bakýmýndan insan ayaðýna benzemesidir. Benzerlik
ilgisiyle oluþan bu yeni anlama yan anlam denir.
“Senin ayaðýnla köye akþama kadar varamayýz.”
cümlesinde, sözcük “yürüyüþün aðýrlýk veya çabukluk derecesi” anlamýnda kullanýlmýþtýr. Bu, sözcüðün mecaz anlamýdýr.
“Bu fakir mahallede bir göz evim olsaydý...”
“Vapurun burnuna oturmuþtum.”
deyimleri ikiden fazla sözcükten oluþmuþtur.
deðerli bilgi
Bir durumu, duyguyu, düþünceyi belirtmek
için söylenen deyimler genel yargý bildirmez.
Bu yönüyle deyimler, atasözlerinden ayrýlýr.
Çünkü atasözleri hem cümle hâlindedir hem
de yargý bildirir.
“Aðaç kökünden yýkýlýr.”
“Uçaðýn kanadýndaki arýza giderildi.”
cümlelerinde altý çizili sözcükler yan anlamý ile kullanýlmýþtýr.
bir atasözüdür. Bu söz, her zaman geçerliliðini koruyan bir yargý bildirir; bir düzenin, ayrýntýlarýn deðiþmesiyle deðil, temelinin bozulmasýyla yýkýlacaðýný anlatýr.
“Saman altýndan su yürütmek”
Deyim
En az iki sözcüðün yeni bir anlamda kalýplaþmasýyla oluþan söz öbeklerine deyim denir.
Deyimi oluþturan sözcüklerden en az biri gerçek
anlamýnýn dýþýnda kullanýlýr.
“Onu çoktan kapý dýþarý etmeliydim ama yüreðim
kaldýrmýyor, acýyorum.”
cümlesinde “yüreði kaldýrmamak” sözleri, “dayanamamak, katlanamamak” anlamýnda bir deyimdir.
Bu cümlede “yürek” sözcüðü gerçek anlamýnýn dýþýnda kullanýlmýþ, “kaldýrmamak” sözcüðü ile kalýplaþarak yeni bir anlam kazanmýþtýr.
deðerli bilgi
ise deyimdir. Bu deyim gizlice iþ çeviren kiþileri anlatmak için kullanýlýr, genel bir yargý taþýmaz.
Aþaðýda bazý deyimlerin karþýladýðý durumlar verilmiþtir:
Hafife almak: Önemsiz saymak
Eli kulaðýnda: Gerçekleþmesi çok yakýn
Etekleri tutuþmak: Çok telaþlanmak
Etekleri zil çalmak: Çok sevinmek
Göz yummak: Kusurlarý hoþgörüyle karþýlamak
Kulak kabartmak: Belli etmemeye çalýþarak dinlemek
Deyimi oluþturan sözcükler anlam bakýmýndan
kalýplaþmýþtýr. Bu nedenle sözcüklerin yeri deðiþtirilemez, bir sözcüðün yerine baþka bir
sözcük getirilemez.
Örneðin dayanamamak, katlanamamak anlamýna
gelen “yüreði kaldýrmamak” deyimindeki “yürek”
sözcüðünün yerine “kalp” sözcüðü getirilemez.
4
“Býçak kemiðe dayanmak”
Ýpe un sermek: Bahaneler ileri sürmek, güçlük çýkarmak
Püf noktasý: Bir iþin en ince ve önemli yeri
Tuzu kuru: Ýþi, kazancý yolunda, kaygýsýz
Yufka yürekli: Acýklý durumlara hiç dayanamayan,
çok acýyan
Yüz kýzartýcý: Utandýrýcý, utanýlacak
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
KDT
Sözcükte Anlam
01
KAZANIM DEÐERLENDÝRME TESTÝ
1. Aþaðýdaki çocuklardan hangisi, konuþmasýnda mecaz anlamlý bir sözcük kullanmamýþtýr?
3. Aþaðýdaki altý çizili sözcüklerden hangisi
yan anlamýyla kullanýlmýþtýr?
DD
A) Arý sokunca elim þiþmiþti.
CC
B) Tahtadaki çivi ayaðýma battý.
C) Eþyalarýna gözü gibi bakardý.
D) Kapýnýn kolu yine bozulmuþ.
4. “Baþ” sözcüðü aþaðýdakilerin hangisinde
kendinden sonra gelen sözlerle deyim
oluþturmamýþtýr?
DD
A) Bu sorunla ben de baþ edebilirim.
B) Baþý derde girdiðinde dayýsýna koþardý.
C) Böyle yapmakla baþýna dert açýyorsun.
D) Kerem, baþý aðrýdýðý için bugün derse gelemedi.
5. Aþaðýdaki kartýn arka yüzünde bir deyimin
açýklamasý verilmiþtir. Açýklamasý verilen bu
deyim, kartýn ön yüzüne yazýlacaktýr.
Buna göre kartýn ön yüzüne, aþaðýda cümle içinde kullanýlmýþ altý çizili deyimlerden
hangisi yazýlmalýdýr?
2. Bu gölgeli yerlerde otlar, bütün bir yaz mevsimi
1
2
yeniden yeniye yeþerir; rutubetli toprakta bir3
biri ardýnca yoncalar fýþkýrýr, çayýrlar kabarýrdý.
4
Bu parçada altý çizili sözcüklerden hangisi
akla ilk gelen anlamýnýn dýþýnda kullanýlmýþtýr?
DD
A) 1.
B) 2.
C) 3.
D) 4.
BB
A) Hayatýn zorluklarý karþýsýnda sýrtý yere gelmemiþti.
B) Giriþken kiþiliðinden ötürü kýsa sürede
muhit edinmiþti.
C) Arka çýkan olmasaydý kendini kavganýn içinde bulacaktý.
D) Sanatçýlarý kanatlarýnýn altýna alan devlet
adamlarý var.
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
5
KDT .. 01
Sözcükte Anlam
6. “Sert” sözcüðünün aþaðýdaki açýklamalarýn-
9. Aþaðýda bazý kelimelerin anlamlarý ve bu keli-
dan hangisi, birlikte verilen örnek cümleye
uygun deðildir?
melerin bu anlamda kullanýldýklarý bir metin
verilmiþtir. Bu kelimeleri metnin içinden bularak bulmacanýn satýrlarýna yazýnýz.
BBB
A) Kolay dayanýlmayan, zor katlanýlan: Erzurum’un iklimi serttir.
1
2
3
4
5
B) Güçlü kuvvetli: Buranýn suyu sert olduðundan ondan içemiyorum.
C) Baðýþlamasý, hoþgörüsü olmayan: Beni
sert olduðum için sevmiyorlardý.
D) Titizlikle uygulanan: Bu sert yönetimden
bütün çalýþanlar þikâyetçiydi.
ANLAMLAR
Soldan Saða
7. Temiz sokak, temiz cadde
1. Sevimli, hoþ.
Çocuklar þen þakrak parkta
2. Gerçekleþmesi istenen þey, umut.
Sallanýrken salýncakta
3. Gezegenlere ve yer yuvarlaðýna ýþýk ve ýsý
veren büyük gök cismi.
Ýþte çevre buna derim
METÝN
“Çevre” kelimesi aþaðýdaki cümlelerin hangisinde dörtlükteki anlamýyla kullanýlmýþtýr?
Güneþ çoktan batmýþtý. Yýldýzlar, ýþýktan saçlarýný Seyhun Nehri sularýnda yýkamaya baþlamýþlardý. Kimisi yýldýzlara dalýp gitmiþti, kimisi
tatlý düþlere.
AAA
A) Çevre temizliði konusunda herkes elinden
geleni yapmalý.
B) Ben, oldukça kapalý bir çevrede yetiþmiþtim.
C) Eserleriyle sanat çevrelerinin övgüsünü aldý.
D) Ahmet Bey, çevresi geniþ bir iþ adamýydý.
Buna göre bulmacanýn 2. sütununda yer alan
harfler aþaðýdakilerden hangisidir?
AA
A)
A
B)
T
C)
A
D)
Ü
Ü
D
A
A
Ü
G
Þ
N
8. “El” sözcüðü dilimizde pek çok deyimde kullanýlmaktadýr. Örneðin, dilenmeyi anlatmak için
“el açmak”; gücünün yettiði kadarýný yapmayý
1
anlatmak için de “elinden geleni ardýna koy2
mamak” deyimini kullanýrýz. “Ele geçirmek” de3
yimiyle birisini yakalamayý, “elinde kalmak” de4
yimi ile de bir þeyin satýlamayýp sahibinde kaldýðýný anlatmak isteriz.
10. Beþ dönüme yakýn bu bahçe, bir ormaný andýrýyordu.
Aþaðýdaki cümlelerin hangisinde “yakýn” sözcüðü bu cümledeki anlamýyla kullanýlmýþtýr?
CC
A) Her birinin muhakkak bir yakýn arkadaþý
vardýr.
B) Okul arkadaþým bize yakýn oturuyor.
Bu parçada numaralanmýþ deyimlerden
hangisi yanlýþ açýklanmýþtýr?
C) On bine yakýn insan konseri dinlemeye
gelmiþ.
A) 1
D) Baþarý ile çalýþma arasýnda yakýn bir ilgi
vardýr.
BBB
6
B) 2.
C) 3.
D) 4.
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
KDT .. 01
Sözcükte Anlam
11. Aþaðýdaki cümlelerin hangisinde “sürmek”
13.
CÜMLE KUTUSU
sözcüðü ötekilerden farklý bir anlamda kullanýlmýþtýr?
Türkiye, gökyüzü sporlarý için ideal hava
A) Meclisin çalýþmalarý geç vakte kadar sürdü.
üzere dünyanýn dört bir yanýndan talep
B) Dört duvar arasýnda bir memur hayatý sürüyordu.
görüyor.
koþullarý nedeniyle Rusya baþta olmak
BB
C) Bilgi yarýþmasý tam iki saat sürdü.
Aþaðýdakilerden hangisi, cümle kutusundaki altý çizili sözcüklerden herhangi birinin
anlamýný karþýlamaz?
D) Yolculuk beklediðimden kýsa sürdü.
BB
12. Arabalar, anahtarlarý ile deyim oluþturacak
þekilde eþleþtirilmiþtir. Buna göre aþaðýdaki eþleþtirmelerden hangisi yanlýþtýr?
A) uygun
B) dilek
C) þart
D) taraf
DD
14. “Koyu” sözcüðü aþaðýdakilerin hangisinde
mecaz anlamda kullanýlmýþtýr?
CC
A) Yazýn koyu renkli elbise giymemeli.
B) Ay da batýnca koyu karanlýkta kaldýk.
C) Ýki arkadaþ koyu sohbete dalmýþtý.
D) Bu duvarý koyu maviye boyayalým.
15. 1. Aðýr sorumluluk yüklenmekten kaçardý.
2. Aðýr eþyalarý ben de taþýyabilirim.
3. Dedem, aðýr iþitir; yüksek sesle konuþ.
4. Aðýr adýmlarla tahtaya yöneldi.
“Aðýr” sözcüðü, yukarýdaki cümlelerde kaç
farklý anlamda kullanýlmýþtýr?
DD
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
16. Aman elinizi çabuk tutun, hýrsýzý kaçmadan yakalayýn.
Bu parçada altý çizili deyimle anlatýlmak istenen aþaðýdakilerden hangisi olabilir?
AA
A) Gerekli önlemi bir an önce almak
B) Hazýrlýklarý tamamlamak
C) Dikkatli þekilde incelemek
D) Bir þeyle ilgilenme imkâný bulmak
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
7
Cümlede Anlam
CÜMLEDE ANLAM
Çözüm
Cümleler deðiþik kavramlarla iliþkilendirilebilmektedir. Þimdi bu kavramlarý görelim:
Öznel Yargý
Bazý yargýlar söyleyenin kiþisel düþüncesini içerir.
Bu yargýlarda kiþi, sözlerine kendi duygularýný katar,
kendi yorumunu ortaya koyar. Bu yargýlar, kiþiden
kiþiye deðiþir. Doðruluðu ya da yanlýþlýðý kanýtlanamayan bu tür yargýlara öznel yargý denir.
“Baþarýlý bir yazar olmanýn ilk þartý iyi bir gözlemci
olmaktýr.”
cümlesinde yargý özneldir. Çünkü kiþiden kiþiye deðiþen bir yargý yani kiþisel bir görüþ ortaya konmuþtur.
“Anadolu Notlarý, edebiyatýmýzýn en güzel gezi yazýlarýný içerir.”
cümlesindeki “en güzel” ifadesi söyleyenin beðenilerini ifade eder. Bu nedenle cümle öznel bir yargýdýr.
Verilen cümlede zaman kavramý tanýmlanmýþtýr. Bu
taným, kiþiden kiþiye deðiþen bir özellik göstermektedir. B seçeneðindeki çocuðun “cümledeki herhangi bir sözcüðün yorumlanarak yeniden tanýmlanmasý” sözü, bu cümlenin kiþisel görüþ ifade etmesinin nedenidir.
Cevap B
Nesnel Yargý
Bazý yargýlar kiþiden kiþiye deðiþmez. Bu yargýlarda
iþin içine söyleyenin duygularý karýþmaz. Doðruluðu ya da yanlýþlýðý kanýtlanabilen bu tür yargýlara
nesnel yargý nedir.
“Yazar, romanlarýnýn yanýnda hikâye de yazmýþtýr.”
cümlesi, yazarýn eserleriyle ilgili kiþisel düþünceler
katýlmadan bilgi verdiðinden nesnel bir yargýdýr.
“Bu yol üzerinde bir dinlenme tesisi var.”
cümlesi, kiþiden kiþiye deðiþmeyen bir yargý içerdiðinden nesnel bir yargýdýr.
Örnek .. 1
Zaman, kýyýsýnda oturup akýþýný izlediðimiz bir ýrmaktýr.
Neden - Sonuç Bildiren Cümleler
Bir yargýnýn gerekçesi ile verildiði cümlelerde neden-sonuç iliþkisi vardýr. Bu tür cümlelerde yargýnýn
niçin yapýldýðý anlamý vardýr. Bu yüzden neden-sonuç cümleleri “niçin” sorusuna cevap verir.
“Soðuktan ellerim çatlamýþ.”
cümlesinde kiþinin ellerinin çatlamasýnýn nedeni
soðuktur.
Mehmet’in sorusuna bu çocuklardan hangisi
doðru cevap vermiþtir?
Örnek .. 2
(1) Bir ýrmaðýn ya da bardaktan bardaða boþalttýðýnýz suyun sesini dinlediniz mi hiç? (2) Dinlediyseniz
su sesinin dinlendirici bir etkisi olduðunu fark etmiþsinizdir. (3) Bu hoþ sesi, hareket eden suyun
içindeki hava kabarcýklarý çýkarýr. (4) Týpký bir zilin
sallanan tokmaðý gibidir bu kabarcýklar.
Bu metinde numaralandýrýlmýþ cümlelerin hangisinde su sesinin oluþma nedeni belirtilmiþtir?
A) 1
(2009 - SBS/6)
8
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
B) 2
C) 3
D) 4
(2010 - SBS/6)
Cümlede Anlam
“Roman en çok okunan türdür.”
Çözüm
Parçanýn 3. cümlesinde su sesinin oluþma nedeni
belirtilmiþtir. Bu neden ise suyun içinde hareket
eden hava kabarcýklarýdýr.
Cevap C
Amaç - Sonuç Bildiren Cümleler
cümlesinde roman ve diðer türler, okunma yönüyle
karþýlaþtýrýlmýþtýr.
“Merdivenleri yapýldýðý günden beri bu kadar telaþla çýkmamýþýmdýr.”
cümlesinde yazar merdivenleri çýkmayý zaman bakýmýndan karþýlaþtýrmaktadýr.
Abartma Bildiren Cümleler
Yargýnýn gerçekleþtiriliþ amacýyla verildiði cümlelerde ise amaç-sonuç iliþkisi vardýr. Bu tür cümlelerde
yargýnýn gerçekleþtirilme amacý verilir.
“Alýþveriþ için dýþarý çýkacaktý.”
Bir nesneyi veya durumu olduðundan daha önemli, daha büyük veya daha çok göstermeye abartma
denir.
“Gözyaþlarým sel oldu, aktý.”
cümlesinde sözü edilen kiþinin dýþarý çýkma amacý
verilmiþtir. Bu da alýþveriþ yapmaktýr.
cümlesinde sözü söyleyen kiþi, gözyaþýnýn akmasýný sele benzeterek anlatýmda aþýrýlýða kaçmýþtýr.
“Balýk tutalým diye göl kenarýna gideceðiz.”
cümlesinde göl kenarýna gitmenin amacý olarak balýk tutmak söylenmiþtir.
Atasözü
Atalarýmýzdan günümüze kadar ulaþan, belirli bir
yargý içeren, bir öðüt ya da deðerlendirme içeren,
söyleyeni belli olmayan, kalýplaþmýþ sözlerdir.
Koþul - Sonuç Ýliþkisi
Bir eylemin ya da durumun gerçekleþebilmesi için
önceden olmasý gereken baþka bir durumun varlýðý, koþula baðlýlýktýr. Koþul olarak ileri sürülen durum gerçekleþmezse sonuç olacak durum da gerçekleþmeyecektir.
Cümledeki koþulu bulabilmek için yükleme “hangi
þartla, hangi taktirde” gibi sorular sorulabilir.
z Atasözleri, az sözle çok anlam ifade eder, yani
yoðun anlamlý sözlerdir.
“Aðaç yaþken eðilir.”
atasözü, üç sözcükle çok þeyi ifade eden bir
sözdür.
z Bir tecrübe ve gözleme dayanýlarak oluþturul-
muþtur.
“Kalemimi geri vermek üzere alabilirsin.”
“Komþu komþunun külüne muhtaçtýr.”
cümlesinde “alma” eyleminin olmasý “geri verme”
eyleminin gerçekleþmesine baðlýdýr. O hâlde “geri
vermek üzere” sözü, cümlenin koþul bölümünü
oluþturmaktadýr.
“Çok konuþan çok yanýlýr.”
“Ben ona istediði hediyeyi alýrým yeter ki o sözünde
dursun.”
“Sözü söyle alana, kulaðýnda kalana.”
cümlesinde “hediye alma” eyleminin olmasý “sözünde durma” eyleminin gerçekleþmesine baðlýdýr.
O hâlde “yeter ki o sözünde dursun” sözü, cümlenin koþul bölümünü oluþturmaktadýr.
atasözleri, bir deneyimi aktarýr.
“Ev alma, komþu al.”
atasözleri öneri anlamý taþýmaktadýr.
z Çoðu mecazlý sözlerdir.
“Akacak kan damarda durmaz.”
“Dað baþýndan duman eksik olmaz.”
“Boþ çuval ayakta durmaz.”
Karþýlaþtýrma
atasözleri mecazlý bir söyleyiþe sahiptir.
Bir düþünceyi ya da kavramý baþka bir düþünce ya
da kavramla herhangi bir yönden deðerlendirmeye
denir. Karþýlaþtýrma, benzer ya da farklý yönlerden
yapýlabilir.
“Bugünün iþini yarýna býrakma.”
“Son piþmanlýk fayda vermez.”
atasözleri ise mecazlý bir söyleyiþe sahip deðildir.
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
9
KDT
Cümlede Anlam
02
KAZANIM DEÐERLENDÝRME TESTÝ
1.
3. Aþaðýdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç iliþkisi vardýr?
Bulutlar
gökyüzünde
büyülü bir görüntü oluþturdu.
-------?
sayfa - 1
sayfa - 2
BB
A) Kar yaðdýðý için yola çýkmamýþ.
B) Arkadaþýný görmek için okula gitmiþ.
C) Çiçekler sýk sýk sulandýðý için büyümüþ.
D) Futbolcu, hastalandýðý için oynayamamýþ.
Sezen, bu defterin ikinci sayfasýna, birinci sayfadaki cümle ile kanýtlanabilirlik açýsýndan özdeþ olan bir cümle yazacaktýr.
Buna göre Sezen, defterin ikinci sayfasýna
aþaðýdaki cümlelerden hangisini yazmalýdýr?
4. Aþaðýdaki cümlelerin hangisinde koþul anlamý vardýr?
CC
A) Ýleri yaþlarda bu iþi yapmak zor olsa gerek.
DD
B) Üç yýl önce diktiðim aðaçlar artýk meyve
vermeye baþladý.
A) Bu sokakta Osmanlý Döneminden kalma
iki ahþap yapý var.
C) Kendinizi öðrenci yerine koyarsanýz ne demek istediðimi daha iyi anlarsýnýz.
B) Fabrikanýn geliri her geçen yýl biraz daha
düþüyor.
D) Ýnsan gezmek, eðlenmek istiyor ama o gücü her zaman kendinde hissetmiyor.
C) Yaðýþlarýn ardýndan kara yolunda tahribat
oldu.
D) Kuþlarýn senfonisi eþliðinde tarlaya kadar
yürüdük.
5.
Buraya alt geçit yapýlýrsa trafik rahatlayacaktýr.
2
Mektubu göndermek için postaneye
gitti.
3
Manisa, Ýzmir’e göre daha sýcak bir þehirdir.
4
Sulama olanaðý olmadýðýndan bu tarlalarda tarým yapýlmýyor.
Bu cümleler sýrasýyla “gerekçe, koþul, amaç,
karþýlaþtýrma” kavramlarýyla iliþkilendirilirse
uygun eþleþtirme hangisi olur?
2. (1) “Çanakkale Gezi Notlarý”ný gece yatmadan
önce bir solukta, kâh aðlayarak kâh sevinerek
ve kah gururlanarak okudum. (2) Çoðu zaman
hýçkýrýklarýma engel olamadým. (3) Yazarýndan
yayýncýsýna, matbaada çalýþanýndan daðýtýcýsýna kadar emeði geçen herkesi tebrik ediyorum. (4) “Çanakkale Gezi Notlarý”, bugüne kadar heyecanla okuduðum tek kitaptý.
1
DD
Gerekçe Koþul
Amaç Karþýlaþtýrma
A)
1
3
2
4
Bu parçada numaralanmýþ cümlelerin hangilerinde karþýlaþtýrma söz konusudur?
B)
3
2
1
4
C)
4
2
3
1
A) 1.
D)
4
1
2
3
DD
10
B) 2.
C) 3.
D) 4.
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
KDT .. 02
Cümlede Anlam
6. Aþaðýdaki atasözlerinden hangisinde me-
9.
cazlý bir söyleyiþ yoktur?
BB
A) Balta deðmedik aðaç olmaz.
B) Doðru söz yemin istemez.
C) Balýk baþtan kokar.
D) Bakarsan bað, bakmazsan dað olur.
Seda, bu fotoðrafý yarýþma için çekmiþtir.
7. Aþaðýdaki cümlelerin hangisinde neden-so-
Bu fotoðrafla ilgili aþaðýdaki cümlelerden
hangisi kiþisel düþünce içermemektedir?
nuç iliþkisi söz konusudur?
CC
A) Bu konuyu çocuklara sen anlatýrsýn.
BB
A) Rüzgâr; aðaçlarla, suyla dans eder bu
köyde.
B) Hava kararmadan eve dönmelisin.
C) Yaðmura yakalanýnca iyice ýslanmýþ.
B) Burada denize yukarýdan bakýldýðýnda denizin dibi görünür.
D) Kendisine güzel bir gömlek alacakmýþ.
C) Bu sahil kasabasý cennetten bir köþe sanki.
D) Palmiye aðaçlarý, serin gölgelerine davet
eder ziyaretçileri.
8.
Yaðmur bastýrýnca aracý park etmek zorunda kaldýk.
Ben izin verince görüþlerinizi açýklarsýnýz.
10. Aþaðýdaki cümlelerin hangisinde koþul anlamý yoktur?
Bu þiiri dinleyince hüzünleniyorum.
DD
A) Hava karardý mý odasýna çekilirdi.
B) Vakti olursa bizimle sohbet ederdi.
Vakit ilerledikçe þehrin ýþýklarý bir
bir yanýyor.
C) Çok çalýþtýkça resim becerisi artacaktýr.
D) Bu soruyu bilmediði için çözememiþ.
Murat, arkadaþýyla koþul-sunuç iliþkisi söz konusu olan cümlelerin baþlarýndaki oyuncaklarla oynayacaktýr.
Buna göre Murat, arkadaþýyla aþaðýdakilerin hangisinde bir arada verilen oyuncaklarla oynayacaktýr?
DD
A)
B)
11. Aþaðýdaki cümlelerin hangisinde karþýlaþtýrma yapýlmamýþtýr?
DD
A) Bu mahalle eskiden de çok güzeldi.
C)
D)
B) Babam bugün daha neþeliydi.
C) Kentin en kalabalýk caddesinde yürüyorduk.
D) Ormanýn ortasýnda yolumuzu kaybetmiþtik.
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
11
KDT .. 02
Cümlede Anlam
12.
15. Aþaðýdaki cümlelerin hangisinde kiþisel düþünce söz konusudur?
BURSA’DA SAHNE ALDI
DD
A) Ýstanbul, Türkiye'nin en kalabalýk þehridir.
(1) Ünlü Komedyen,
dün akþam Bursa’da
sevenleriyle buluþtu. (2)
Sanatçý, Bursa’ya her yýl
geldiðini, Bursa seyircisiyle beraber olmaktan
büyük mutluluk duyduðunu söyledi. (3) Yaptýðý
esprilere Bursa halký gülmekten öldü. (4) Halk,
ünlü sanatçýdan programý uzatmasýný istedi.
B) Ýzmir Türkiye'nin en sýcak kentidir.
C) Van Gölü, Türkiye'nin en büyük gölüdür.
D) Bursa, Türkiye'nin en güzel þehridir.
Bu gazete haberinde numaralanmýþ cümlelerin hangisinde abartýlý bir anlatým söz konusudur?
CC
A) 1.
B) 2.
C) 3.
D) 4.
16. Ýskeleye ilk olarak nesnellik söz konusu olan
cümlenin yazýlý olduðu yat yanaþacaktýr. Buna
göre Ýskeleye önce hangi yat yanaþacaktýr?
BB
13. (1) Yamaç paraþütü deneyimi yaþamak için
yapmanýz gereken çok basit. (2) Fethiye’de
tecrübeli pilotlarýn kurduðu okullarda eðitim
almalýsýnýz. (3) Daha kýsa sürede pilot olmayý
baþka bir yer öðretemez size. (4) Kurs sonunda, okulun size saðlayacaðý malzemelerle,
100 metrelik küçük tepelerden birkaç dakikalýk uçuþlar yapabilecek hâle gelebilirsiniz.
Bu parçada numaralanmýþ cümlelerin hangisinde karþýlaþtýrma yapýlmýþtýr?
CC
A) 1.
B) 2.
C) 3.
D) 4.
14. “Herkesin arþýnýna göre bez vermezler.” atasözünün anlamýna en uygun açýklama aþaðýdakilerden hangisidir?
AA
A) Genel kurallar herkesin istek ve gereksinimine göre bozulamaz.
B) Baþkalarý ne söylerse söylesin, herkes
kendi düþünüþüne göre iþ yapar.
C) Bir iþ için yapýlacak hazýrlýk, iþin önemine
göre olmalýdýr.
D) Ýnsan kendi kusurunu göremez, bilemez.
12
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
Parçada Anlam
PARÇADA ANLAM
Bir düþünceyi tam olarak anlatabilmek için bir araya getirilen cümleler topluluðuna paragraf denir.
Örnek .. 1
Paragrafýn Konusu
Yazar, düþüncelerini ortaya koyarken bir durumdan,
bir olaydan, bir olgu ya da düþünceden hareket
eder. Bunlar oluþturur.
Konuyu “Yazar bu parçada neyin üstünde durmuþtur?”, “Bu parçada yazar, neyden söz etmektedir?”
gibi sorularla bulabiliriz.
Þimdi aþaðýdaki paragrafýn konusunu bulalým:
Lâle, Türk kültüründe önemli yeri olan güzel bir çiçektir. O, yalnýz bahçelerde yetiþtirilmekle kalmamýþ; kumaþlardan iþlemelere, örtülere, halýlardan
tahta, deri, sedef ve taþ iþlerine kadar her yerde
süsleme unsuru olarak kullanýlmýþtýr. Özellikle çinilerdeki lâle motifleri, çiçek zevki ve lâle sevgimizin
ölümsüzlüðünü gösteren zarif belgelerdir.
Bu parçada lâlenin süsleme unsuru olarak her yer-
Gül, “mutluluk” konulu konferansta kendisine yö-
de kullanýldýðýndan söz edilmiþtir. Buna örnek ola-
neltilen soruya yukarýdaki gibi cevap vermiþtir.
rak kumaþlar iþlemeler, örtüler, halýlar, tahta, deri,
sedef ve taþ iþleri sayýlmýþtýr. Öyleyse bu parçanýn
konusu “süsleme sanatýnda lâlenin yeri”dir.
Gül’e göre, mutlu olmanýn asýl yolu aþaðýdakilerden hangisidir?
Konu sorularý bazen sorulan bir soruya cevap þek-
A) Hedeflerine ulaþmak için çaba göstermek
linde de sorulabilir. Bu tür sorular çözülürken par-
B) Elindekilerle yetinmeyi bilmek
çanýn konusu belirlenir. Parçanýn giriþ cümlesi sorunun yapýsý ile ilgili ipuçlarý verir.
Ýlkokulda iken çocuklar için yazýlmýþ þiir kitaplarýný
C) Ýhtiyaçlarýna yönelik planlar yapmak
D) Sevdiði þeylere sahip çýkmak
(2010 - SBS/6)
okumayý pek severdim. Liseye geçtiðimde durmamacasýna roman okumak alýþkanlýðýna tutuldum.
Yani iyi bir okuyucu oldum. Yine o tarihlerde Diyarbakýr’daki kýz kardeþime yazdýðým uzun mektuplar,
Çözüm
yazma alýþkanlýðýmý geliþtirdi. Artýk hem yazar hem
de okuyucu olma adýna edebiyat benim için vazge-
Parçada Gül’e mutlulukla ilgili soru sorulmuþ ve
çilemez bir ilgi alaný oldu.
Gül de mutluluðun yolunu, “Asýl mutluluk istedikle-
Bu parçada yazar edebiyata ilgisinin ilkokulda baþ-
rine ulaþabilmek için emek harcamakta” sözleriyle
ladýðýndan, okuma yazma çalýþmalarýyla bu ilginin
göstermiþtir. Öyleyse Gül’e göre, mutlu olmanýn
daha da arttýðýndan söz etmiþtir. Öyleyse kendisine
asýl yolu “hedeflerine ulaþmak için çaba göster-
sorulan soru “Edebiyata karþý ilginiz nasýl ve ne za-
mek”tir.
man baþladý?” olacaktýr.
Cevap A
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
13
Parçada Anlam
Parçada baþarý ile inanç arasýndaki iliþkiden söz edildiðinden parçanýn baþlýðý “Baþarý ve Ýnanç” olabilir.
Anahtar Kelime
Bir cümlenin, sözün veya paragrafýn yansýtmak istediði anlam için en büyük ipucunu veren ana kavram ya da kelimeye anahtar kelime denir.
Paragrafýn Ana Düþüncesi
Paragrafta ele alýnan konudan hareketle okura ulaþtýrýlmak istenen düþünceye ana düþünce denir. Ana
düþünce paragrafýn yazýlýþ amacýdýr. Yazar düþüncesini ortaya koymak, okura bir þeyler iletmek için yazý yazar. Ýþte yazarýn iletmek istediði bu mesaj, paragrafýn ana düþüncesidir. Ana düþünceyi bulurken
parçaya “Yazar bu parçayý niçin yazmýþ?”, “Bu parçada anlatýlmak istenen nedir?” gibi sorularý sorabiliriz. Kimi parçalarda ana düþünce bir cümle olarak
yer alýr, kimisinde ise metnin bütününden çýkarýlýr.
Örnek .. 2
Ýnsan dünyaya iyimser olarak gelmektedir. Küçük
çocuklarýn tatlý hayaller içinde büyüdüklerini hatýrlayacak olursanýz bu sözün doðruluðuna inanýrsýnýz
sanýyorum. Sonradan kötümser olduðumuza göre
dostlarýmýzý iyimser insanlardan seçelim. Neþe bulaþýr, derler. Onlarýn neþeleri bize bulaþýr, hayata
hoþ tarafýndan bakmaya alýþacaðýmýz için kötümserliðimizden eser kalmaz belki.
Hasan, okuduðu bu metnin anahtar kelimelerini “hatýra, terbiye, çocukluk” olarak belirlemiþtir.
Parçada anlatýlmak istenen “Dostlar, iyimser insanlardan seçilmelidir.” düþüncesidir.
Bu kelimeleri belirlerken Hasan ne düþünmüþtür?
A) Paragrafýn anlamýna en büyük ipucunu bunlar
veriyor.
B) Günlük hayatta sýkça karþýlaþtýðým kelimeler.
C) Bunlarla ilgili araþtýrma yapmam gerekiyor.
D) Bu kelimelerin birden çok anlamý var.
(2009 - SBS/6)
Çözüm
Parçada çocukluk döneminden hatýra olarak kalan
en iyi þeyin terbiye olduðundan söz edilmiþtir. Anahtar kelime olarak belirlenen bu kelimeler, paragrafýn
anlamýyla ilgili en büyük ipucunu vermektedir.
Cevap A
Bir dostum, yaþlý ahbabýyla apartmanýn merdivenlerini çýkýyormuþ. Yaþlý adam her basamaðý çýkýþýnda
bir kere durur, dudaklarý arasýndan bir þeyler mýrýldanýrmýþ. Dostum da onun yeni bir basamaðý aþmaya giriþmesini sabýrsýzlýkla beklermiþ. Yaþlý adam
dostuma dönerek: “Benim bu mýrýldanýþým, sana biraz garip görünüyor deðil mi? Hakkýn var. Ben her
basamaðý aþtýðýmda þükrederim. Sen þimdi bunun
manasýný anlayamazsýn. Fakat bir gün gelecek, sen
de merdiven basamaðýný aþmanýn þükretmeye deðer bir durum olduðunu anlayacaksýn!” demiþ.
Bu metinde yaþlý adamýn þükretmesine neden
olan düþünce aþaðýdakilerden hangisidir?
A) Zorluklarýna raðmen baþarýlan iþin deðeri bilinmelidir.
Paragrafýn Baþlýðý
B) Yardým eli uzatanlara teþekkür edilmelidir.
Paragrafýn baþlýðý paragrafýn konusunu verir.
Baþarý, inanç iþidir. Hatta baþarýnýn ilk þartýdýr. Ýnanç olmadan baþarýya yaklaþýlamaz. Baþaracaðýna inanmayan, zafer takýnýn altýndan geçemez. Mutluluk ve baþarýyý kucaklayanlar, zafer kazanacaðýna inananlardýr.
14
Örnek .. 3
C) Baþkalarýný anlamak için insan, kendini onlarýn
yerine koymalýdýr.
D) Yaþananlardan sonuç çýkarýlmalý, ders alýnmalýdýr.
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
(2009 - SBS/6)
Parçada Anlam
Çözüm
Parçada yaþlý adamýn, her basamaðý çýkýþýnda bir
kere durduðundan söz edilmiþ. Buradan yaþlý adamýn basamaklarý zorlanarak çýktýðýný anlayabiliriz.
Yaþlý adam, arkadaþýna “Merdiven basamaðýný aþmanýn þükretmeye deðer bir durum olduðunu anlayacaksýn.” diyor. Öyleyse yaþlý adamýn þükretmesine neden olan “Zorluklarýna raðmen baþarýlan iþin
deðeri bilinmelidir.” düþüncesidir.
Örnek .. 4
Ayþe, Ali ve Zeynep, eski komþularý Ýbrahim Efendi'nin özelliklerinden söz etmektedirler.
Cevap A
Paragrafýn Yardýmcý Düþünceleri
Yardýmcý düþünceler, bir parçada ana düþüncenin
açýklanmasýna, geliþtirilmesine hizmet eden, ana
düþünceyi çeþitli açýlardan destekleyen düþüncelerdir.
Yardýmcý düþünce, ana düþünceyi açýk bir þekilde
ortaya koymak için vardýr.
Yardýmcý düþüncelerin sayýsý ve içerikleri ana düþüncenin kapsamýna göre deðiþir. Konu çok geniþ olarak
ele alýnacaksa yardýmcý düþüncelerin sayýsý da artacaktýr.
Özellikle olumsuz soru tipleri yardýmcý düþüncelerle ilgilidir.
“Bu parçadan aþaðýdakilerden hangisine ulaþýlamaz?”
“Bu parçada aþaðýdakilerden hangisine deðinilmemiþtir?”
biçimindeki sorular yardýmcý düþüncelerle ilgilidir.
Bu konuþmada Ýbrahim Efendi ile ilgili olarak
aþaðýdakilerden hangisine deðinilmemiþtir?
Aþaðýdaki parçadan, duygularla ilgili olarak çýkarýlabilecek yargýlarý bulalým:
A) Yardýmsever olduðu
Duygular davetsiz misafire benzerler. Kimisi vaktinden erken gelir, kimisi geç. Ne erken gelene git diyebilirsiniz ne de geç gelene. Kimisi buzdan bir yatak gibi soðuk ve ürpertici, kimisi de kuþ tüyü yorgan gibi yumuþak ve sýcak. Kimisi kurþun gibi yakar, kimisi menekþe gibi kokar.
Duygularla ilgili olarak, parçada geçen “Kimisi buzdan bir yatak gibi soðuk ve ürpertici, kimisi de kuþ
tüyü yorgan gibi yumuþak ve sýcak.” cümlesinden
çok çeþitli olduklarý, “Ne erken gelene git diyebilirsiniz ne de geç gelene.” cümlesinden engellenemez olduklarý, “Kimisi menekþe gibi kokar.” cümlesinden insana huzur da verdikleri çýkarýlabilir.
B) Baþkalarýnýn dertleriyle dertlendiði
C) Ýnsanlarýn sýkýntýlarýný azalttýðý
D) Þakacý bir kiþi olduðu
(2007 - SBS/6-Pilot)
Çözüm
Konuþmada Ýbrahim Efendi ile ilgili olarak “yardým
etmek aðýr gelmezdi” sözünde A’ya, “derdini kendi
derdiymiþ gibi paylaþan” sözünde B’ye, “içini dökmüþ olmanýn rahatlýðý içinde” sözünde C’ye deðinilmiþtir. Konuþmada D’ye deðinilmemiþtir.
6. Sýnýf Türkçe / 1. Fasikül
Cevap D
15
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
9 199 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content