close

Enter

Log in using OpenID

ANAYASA HUKUKU

embedDownload
DISCIMUS
ANAYASA
HUKUKU
Konu Anlatımlı
Müfettişlik
Örnekler
Yorumlar
Uyarılar
Pratik Bilgiler
Uzmanlık
KPSS ve kurum
sınavları için
özgün soru ve konu
anlatımından oluşan
TEK KİTAP
Denetmenlik
Banka Sınavları
Gelir Uzmanlığı
Özgün Sorular ve Açıklamaları
Vergi Müfettişliği
Çıkmış Sorular ve Açıklamaları
Hakimlik
Komisyon
KPSS ANAYASA HUKUKU
ISBN 978-605-364-926-7
Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.
© Pegem Akademi
Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları
Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti’ye aittir.
Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri,
kapak tasarımı, mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt
ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz.
Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır.
Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında
yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları
satın almamasını diliyoruz.
“Bu kitapta yer alan geçmiş yıllarda ÖSYM'nin yapmış olduğu sınavlardaki ÇIKMIŞ
SORULAR'ın her hakkı ÖSYM'ye aittir. Hangi amaçla olursa olsun, tamamının veya bir
kısmının kopya edilmesi, fotoğraflarının çekilmesi, herhangi bir yolla çoğaltılması ya da
kullanılması, yayımlanması ÖSYM'nin yazılı izni olmadan yapılamaz. Pegem Akademi
Yayıncılık telif ücreti ödeyerek bu izni almıştır.”
4.Baskı: Kasım 2014, Ankara
Yayın-Proje Yönetmeni: Ayşegül Eroğlu
Dizgi-Grafik Tasarım: Hilal Sultan Coşkun
Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı
Baskı: Ayrıntı Basım Yayın ve Matbaacılık Ltd. Şti.
İvedik Organize Sanayi 28. Cadde 770. Sokak No: 105/A
(Ankara-0312 394 55 90)
Yayıncı Sertifika No: 14749
Matbaa Sertifika No: 13987
İletişim
Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA
Yayınevi: 0312 430 67 50 - 430 67 51
Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60
Dağıtım: 0312 434 54 24 - 434 54 08
Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38
Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60
İnternet: www.pegem.net
E-ileti: [email protected]
SUNU
Bu kitap, KPSS başta olmak üzere, ÖSYM tarafından hazırlanan diğer iş sınavları
ve ayrıca kurumların kendi açtıkları sınavlarda siz değerli arkadaşlarımıza anlaşılabilir
ve sade bir kaynak oluşturmak amacı ile hazırlanmıştır. Kitapta konular detayları ile
ele alınmış, teorik çerçeve net bir şekilde çizilmiş ve pratiğe ilişkin çok sayıda örnek
verilmiştir. Anlatılan konuların zihinde somutlaşması için günlük olaylara değinilmiş ve
her bölümün içinde başta kpss olmak üzere adli - idari yargı hakimlik sınavı ve kurum
sınavlarında çıkmış sorular ve cevaplı testler konularak konuların pekiştirilmesi amaçlanmıştır. Her ne kadar son yıllarda hukuk dersleri ile ilgili olarak sınav sisteminde her
hangi bir değişiklik yapılmamış olsa dahi, özellikle mevzuatın değişmesiyle ve 2010
anayasa değişiklikleri ile birlikte hukuk alanında bir çok yenilik yapılmış ve bu yeniliklere de kitap içerisinde olabildiğince yer verilmeye çalışılmıştır. Kitap içerisinde derslerde
öğrencilerde gördüğümüz temel yanlışlar özellikle vurgulanarak sorular üzerinde bu
yanlışlara düşmemeleri ve bu ayrıntılara geldiklerinde zihinlerinin açık kalmasını sağlamak için özgün bir takım uyarılar ve hoca notlarına da yer verilmiştir.
Kitabın ümit edilen amacına ulaşması ve öğrenci arkadaşlarımıza fayda sağlanması amacı ile yapacağınız öneri, eleştiri ya da takdirinizi [email protected] aracılığıyla bizimle paylaşmanız bize ışık tutacaktır.
Elinizde bulunan bu kitabın ortaya çıkmasında en büyük paya sahip olan Suat DÜZ
başta olmak üzere tüm Pegem ailesine, dizgi aşamasında vaktini ve emeğini esirgemeyen
değerli dizgi ekibimiz ve dizgicimiz Hilal Sultan COŞKUN’a, teşekkürlerimizi sunarız.
İÇİNDEKİLER
1. BÖLÜM
Anayasa Hukukuna Giriş
I. Anayasa Hukuku ..............................................................................................................1
II. Anayasa Kavramı .............................................................................................................1
III. Anayasanın Üstünlüğü İlkesi ve Normlar Hiyerarşisi ......................................................3
IV. Anayasa Türleri ...............................................................................................................4
V. Anayasa ve İktidar Tipleri ................................................................................................7
VI. Devlet Kavramı ...............................................................................................................8
VII. Devlet Şekilleri ..............................................................................................................9
A) Yapısı Bakımından Devlet Şekilleri ...........................................................................9
B) Egemenliğin Kaynağına Göre Devlet Şekilleri ........................................................12
VIII. Demokrasi ..................................................................................................................13
IX. Siyasi Partiler ...............................................................................................................15
X. Hükümet Sistemleri ........................................................................................................20
A. Kuvvetler Birliği Sistemleri........................................................................................20
B. Kuvvetler Ayrılığı Sistemleri .....................................................................................21
Çözümlü Test ......................................................................................................................26
Çözümler ............................................................................................................................29
Cevaplı Test ........................................................................................................................31
2. BÖLÜM
Türkiye’de Anayasacılık Hareketleri
I. Türk Anayasaları ............................................................................................................36
• 23 Aralık 1876 Kanun-u Esasi ...................................................................................36
• 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu) .............................................................39
• 1924 Anayasası .........................................................................................................40
• 1961 Anayasası .........................................................................................................43
• 1982 Anayasası .........................................................................................................46
Çözümlü Test ......................................................................................................................51
Çözümler ............................................................................................................................54
Cevaplı Test .................................................................................................................56
PEGEM AKADEMİ
3. BÖLÜM
vi
1982 Anayasası - Genel Hükümler
Türkiye Cumhuriyetinin Temel Nitelikleri.............................................................................60
• Cumhuriyetçilik İlkesi .................................................................................................60
• Demokratik Devlet İlkesi .............................................................................................63
• Laiklik İlkesi ...............................................................................................................65
• Sosyal Devlet İlkesi ...................................................................................................67
• Hukuk Devleti .............................................................................................................69
• Başlangıçta Belirtilen Temel İlkeler ...........................................................................73
• Üniter Devlet İlkesi .....................................................................................................74
• Eşitlik İlkesi .................................................................................................................75
Temel Hak ve Hürriyetler ....................................................................................................75
Çözümlü Test ......................................................................................................................93
Çözümler ............................................................................................................................98
Cevaplı Test ......................................................................................................................102
4. BÖLÜM
1982 Anayasası - Yasama
Yasama Yetkisinin Tanımı ve Kapsamı .............................................................................107
Yasama Yetkisinin Özellikleri .....................................................................................108
TBMM’nin Kuruluşu ve Seçimler ...................................................................................... 118
TBMM’nin İç Yapısı ve Çalışma Düzeni ..........................................................................134
A) TBMM Başkanlık Divanı ........................................................................................134
B) Siyasi Parti Grupları ..............................................................................................138
C) Komisyonlar ...........................................................................................................139
D) Danışma Kurulu .....................................................................................................140
TBMM’nin Çalışma Düzeni ..............................................................................................140
TBMM’nin Görev ve Yetkileri ...........................................................................................148
Milletlerarası Andlaşmalar ...............................................................................................149
Bütçe ve Kesin Hesap Tasarılarını Görüşmek ve Kabul Etmek .......................................152
Bakanlar Kurulu ve Bakanları Denetlemek .......................................................................153
Çözümlü Test ....................................................................................................................156
Çözümler ..........................................................................................................................162
Cevaplı Test ......................................................................................................................167
5. BÖLÜM
1982 Anayasası - Yürütme
Yürütme Yetkisinin Tanımı ve Kapsamı ...........................................................................171
Yürütme Organları ...........................................................................................................179
A. Cumhurbaşkanı .....................................................................................................179
B. Bakanlar Kurulu......................................................................................................187
Olağanüstü Yönetim Usulleri ...........................................................................................191
Anayasada İdareye İlişkin Hükümler ................................................................................193
Çözümlü Test ....................................................................................................................196
Çözümler ..........................................................................................................................200
Cevaplı Test ......................................................................................................................205
vii
6. BÖLÜM
PEGEM AKADEMİ
1982 Anayasası - Yargı
Yargı Yetkisinin Tanımı ve Kapsamı .................................................................................211
Anayasa Yargısı ..............................................................................................................220
A) Anayasaya Uygunluk Denetiminin Konusu ............................................................220
B) Anayasa Mahkemesinin Denetimine Tabi Olmayan Normlar ve İşlemler .............222
C) Anayasaya Uygunluk Denetiminin Kapsamı ..........................................................222
D) Anayasaya Uygunluk Denetimi Şekilleri (Denetim Yolları) ...................................224
Sayıştay ............................................................................................................................230
Anayasanın Değiştirilmesi ...............................................................................................231
Çözümlü Test ....................................................................................................................235
Çözümler ..........................................................................................................................240
Cevaplı Test ......................................................................................................................243
Ek – 1 ........................................................................................................................247
Ek – 2 ........................................................................................................................279
Ek – 3 ........................................................................................................................291
Deneme Sınavları
Deneme Sınavı – 1 ..........................................................................................................373
Deneme Sınavı – 2 ..........................................................................................................377
Deneme Sınavı – 3 ..........................................................................................................382
Deneme Sınavı – 4 ..........................................................................................................387
Deneme Sınavı – 5 ..........................................................................................................392
1. BÖLÜM
ANAYASA HUKUKUNA
GİRİŞ
I. ANAYASA HUKUKU
Anayasa hukuku; bireylerin temel hak ve hürriyetlerini, yasama, yürütme ve yargı gibi devletin temel organlarının kuruluşunu, işleyişini ve bu
organlar arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuk dalıdır. Anayasa hukuku, bir
kamu hukuku dalıdır.
Anayasacılık düşüncesi temel olarak, devlet iktidarının sınırlandırılması ve bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin devlet karşısında güvence
altına alınmasını içerir. Anayasalar, devletin birey karşısındaki konumunu;
bireylerin ise bu iktidara karşı hangi haklara sahip olduğunu saptayan belgelerdir.
Anayasanın amacı, yönetilenlerin haklarını güvence altına almak ve
hukuktan bağımsız bir yönetim anlayışını engellemektedir. Bu düzenlemeyle siyasi iktidar sınırlandırılmış ve bireylerin hakları korunmuş olur.1
II. ANAYASA KAVRAMI
Anayasa, esas olarak bir devletin kuruluşunu, temel yapısını, iktidarın devrini ve iktidar karşısında bireylerin konumunu düzenleyen bir belgedir. Toplum içinde devlet iktidarını sınırlayan ve kişi hak ve hürriyetlerini güvence altına alan bir metin olarak anayasa kavramı maddî ve şeklî olmak
üzere başlıca iki değişik anlamda tanımlanmaktadır.2
Maddi anlamda anayasa; belli bir devletin siyasi yapısını, iktidarın
kullanılışı ve yetkileri ile ilgili kuralların bütününü ifade eder. Bu anlamda bir
kuralın anayasa kuralı olup olmadığına o kuralın içeriğine, neyi düzenledi1
2
Erdoğan Teziç, Anayasa Hukuku, Beta Yayınları, 2012, s. 7.
Kemal Gözler, Anayasa Hukukunun Genel Esasları, Ekin Yayınevi, 2010, s.
20.
2
PEGEM AKADEMİ
ğine bakılarak karar verilir. Bir kural, içerik itibarıyla devletin temel organlarının kuruluşuyla veya işleyişiyle ilgili ise, o kural anayasal niteliktedir.
Şekli anlamda anayasa ise normlar hiyerarşisinde en üst sırayı
işgal eden, başkaca hukuki işlemlerden, örneğin kanunlardan, farklı ve
daha zor bir usûlle konulup değiştirilebilen hukuk kurallarının bütünü olarak tanımlanmaktadır. Bu anlamda bir kuralın anayasa kuralı olup olmadığına, onun içeriğine bakılmaksızın, o kuralın bulunduğu yere ve yapılış
veya değiştiriliş şekline bakılarak karar verilir. Eğer bu kural normlar hiyerarşisinde en üst basamakta yer alıyorsa ve kanunlardan daha zor bir
usûlle değiştirilebiliyorsa o kural, içerik olarak neye ilişkin olursa olsun bir
anayasa kuralıdır.
Tarihsel Süreç: Anayasalar, özgürlük, eşitlik ve adalet uğruna verilen uzun mücadelelerle kazanılmış hakların, temel değerlerin ve ortak
ideallerin somutlaştığı belgelerdir. İlk Anayasa 1787 Amerika Birleşik
Devletleri Anayasası, ikincisi ise 1791 Fransız Anayasası’dır. Fransızlar,
önceleri anayasa kavramını Kralın iktidarını sınırlayan bir belge, daha
sonraları ise siyasi özgürlük anlamında kullanmışlardır. 1920’lerden sonra tüm dünyada yayılmaya başlayan anayasa kavramı, devlet iktidarını
sınırlayan, kişisel özgürlükleri güvence altına alan hukuki bir çerçevenin
yanı sıra devletin örgüt yapısını da gösteren bir belge olarak anlaşılmaya
başlanmıştır.
19. yüzyılla birlikte Avrupa’da anayasacılık hareketleri hızlanmış,
Fransız devriminden etkilenen Hollanda’da 1799 yılında kabul edilen Anayasayı, 1812 İspanyol Anayasası, 1815 ve 1848 İsviçre Anayasaları, 1830
Belçika Anayasası, 1849 Danimarka Anayasası, 1850 Prusya Anayasası,
1867 Kuzey Almanya Birliği Anayasası izlemiştir. Amerika kıtasında ise,
Meksika Anayasası 1857’de, Arjantin Anayasası 1860’da, Brezilya Anayasası 1891’de kabul edilmiştir. Osmanlı Devletinde 19. yüzyıl ortalarında
başlayan anayasacılık hareketleri 1876 yılında yürürlüğe giren Kanun-u
Esasi ile sonuçlanmıştır.
Anayasa, hem siyasal; hem de hukuksal bir belgedir. Siyasal bir
belgedir. Çünkü anayasa, devleti kuran ve vatandaşların temel hak ve
özgürlüklerini koruyan başlıca belgedir. Ayrıca, siyasal sistemi doğrudan
etkileyen, başta seçimler ve siyasal partiler olmak üzere birçok siyasal
kurum ve kural, doğrudan Anayasayla düzenlenmiştir. Hukuksal bir belgedir. Çünkü anayasa, en üst hukuk normudur. Başta kanunlar olmak üzere
bütün hukuk kaynakları anayasaya uygun olmak zorundadır.3
3
Attila Özer, Anayasa Hukuku Genel İlkeler, Turhan Kitabevi, Ankara, 2010, s. 8.
3
PEGEM AKADEMİ
III. ANAYASANIN ÜSTÜNLÜĞÜ İLKESİ VE NORMLAR
HİYERARŞİSİ
Normlar hiyerarşisi, hukuk normlarının derece ve kuvvetini belirlemekte ve bir hukuk düzeninde var olan normların genellik ve soyutluk
sıralamasını ortaya koymaktadır. Hukuk düzeni bir piramide benzetilecek
olursa bu piramit Anayasa, Kanun, Tüzük, Yönetmelik ve Adsız Düzenleyici İşlemlerden oluşan birden çok normun varlığını ifade etmektedir.4
Bu normlar farklı kademelerde yer almakta, normlar arasında astlık
ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk
normundan almaktadır. Aşağıda şematik olarak verilen bu teori, Avusturyalı Kamu Hukukçusu Hans Kelsen tarafından ortaya konulmuştur.5
PİRAMİT
Anayasa
Yazılı
Kaynaklar
Kanunlar ve Kanuna Eşit Metinler
(Uluslararası Anlaşmalar, Anayasa Mahkemesi Kararları, Kanun
Hükmünde Karamameler, İçtihadı Birleştirme Kararları)
Tüzükler
Yönetmelikler
Yönetmelik Benzeri Metinler
(İdari Diğer Düzenleyici İsimleri)
(Kararname, Genelge, Yönerge, Temin, Sirküler, Genel Emir, Tebliğ, İlke Kararları v.b.
Yazılı
Olmayan
Kaynaklar
Örf ve Adet Hukuku
Hakimin Yarattığı Hukuk
Normlar Hiyerarşisi Piramidi
Hukuk sistemimizde normlar hiyerarşisi kavramı hukuki metinlerde
açıkça ifade edilmemekle birlikte, 1982 Anayasası’nda ortaya konulan anlayışın kavramsallaştırılması olarak karşımıza çıkmaktadır. Anayasa’nın
muhtelif maddelerinde ifade edildiği üzere, temel metin olan Anayasa’dan
başlamak suretiyle bir normlar hiyerarşisi belirmektedir. Anayasa’nın
11’inci maddesinde yer alan “Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve
yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan
temel hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.” şeklindeki
düzenlemeyle Anayasa’nın bağlayıcılığı ve üstünlüğü açıkça vurgulanmış
ve hukuk hiyerarşisi adına temel bir kural ortaya konulmuştur.6
4
5
6
Süheyl Batum, 99 Soruda Çağdaş Bir Anayasa, On İki Levha Yayınları, 2010, s. 31.
İbrahim Kaboğlu, Anayasa Hukuku Dersleri, Legal Yayıncılık, 2010, s. 395.
Bülent Tanör ve Necmi Yüzbaşıoğlu, Türk Anayasa Hukuku, Beta Yayıncılık,
2011, s. 69.
4
PEGEM AKADEMİ
Anayasanın üstünlüğünü sağlamak iki yöntemle gerçekleştirilmektedir:
Siyasal denetim ve yargısal denetim. Siyasal denetim yasaların anayasaya uygunluğunun siyasi bir organ tarafından denetlenmesidir. 1924 Anayasası döneminde Anayasaya uygunluk denetimi yetkisi Türkiye Büyük
Millet Meclisi’ne aitti.
Siyasal denetimin, parlamento çoğunluğunun etkisinde kalması sakıncası yüzünden, yasaların anayasaya uygunluğunun denetimi bağımsız yargı organlarına bırakılmıştır. Bu sisteme yargısal denetim denilir. Türkiye’de 1961 Anayasası ile yargısal denetim sistemine geçilmiştir. Anayasa Mahkemesi, kanunların
ve kanun hükmünde kararnamelerin Anayasa’ya uygunluğunu denetlemekle
yetkili kılınmıştır. 1982 Anayasası da yargısal denetimi öngörmektedir.
Anayasalar modern devletin kuruluş sürecinde ortaya çıkan temel hukuk metinleri olup bir devletin egemenliğinin kanıtı olarak oluşturduğu
hukuk düzeninin esaslı unsurlarını belirler. Bu bağlamda hukuk düzenin iki temel dayanağı olan insana ve devlete ilişkin hükümler içerir.
Ayrıca devletin genel esaslarının belirlendiği “genel esaslar” kısmı ve
anayasanın hukuk düzeninin temel belgesi olma sıfatını açıklığa kavuşturan “son hükümler” bölümleri de yer alır. Bunların dışında “Sosyal ve Ekonomik Hükümler” veya “Başlangıç Kısımları” anayasaların
organik yapısında yer alması mutlak gerekli olan bölümler değildir.
Türk Anayasalarında başlangıç kısmı ilk kez 1961 Anayasası’nda yer
almış ve 1982 Anayasası’nda da bu usul korunmuştur.
IV. ANAYASA TÜRLERİ
Anayasalar, değiştirilme usuleri itibariyle yumuşak ve sert anayasa,
içerikleri ve düzenledikleri hükümler itibariyle de çerçeve ve kazuistik
anayasa, hukuk dünyasında temsil edildikleri irade şekline göre yazılı ve
yazısız (teamüli) anayasa, olmak üzere çeşitli sınıflara ayrılırlar.7
Yazılı Anayasa: Anayasa içinde olması düşünülebilecek kuralların
yetkili bir organ tarafından belirli bir belge içine toplanmasıdır. Yönetenlerin yetkilerini açık kurallarla bağlayarak sınırlamaları ve temel hak ve
özgürlüklerin somut kurallarla güvence altına alınması ihtiyacına cevap
verir. Türkiye, Fransa ve ABD’deki sistem yazılı anayasaya örnek olarak
gösterilebilir.
Yazısız (Teamüli) Anayasa: Toplumda uzun bir süredir ve kesintisiz olarak tekrarlanan uygulamaların zaman içerisinde bağlayıcılık
kazanmasıyla oluşan anayasadır. Teamüli anayasa toplumda yazılı bir
anayasa belgesi yokken o siyasal toplumun belli kuralları anayasa kuralı şeklinde kabul ederek devamlı ona uymasından doğar. Tek bir belge çatısı altında toplanmış olmamalarına rağmen bu kurallara çok eski
zamanlardan beri uyulmaktadır. Teamüli anayasanın en önemli örneği
İngiliz Anayasasıdır.
7
Kemal Gözler, Anayasa Hukukunun Genel Esasları, s. 52.
5
İngiltere’de yazılı bir anayasa bulunmamakla birlikte; anayasal
nitelikte olan kuralları içeren kimi belgeler bulunmaktadır: 1215 tarihli
Magna Carta Libertatum, 1628 tarihli Petition of Rights, 1679 tarihli
Habeas Corpus Act, 1689 tarihli Bill of Rights, 1701 tarihli Act of Settlement, 1911 tarihli Parliament Act, 1947 tarihli Crown Proceedings
Act, 1986 tarihli Representation of the People Act, 1999 tarihli House
of Lords Act gibi. Ancak bu tür metinler anayasal değil; kanun niteliğindedir ve diğer kanunlardan hiyerarşik bakımdan üstün değildirler.
Yumuşak Anayasa: Kanunlarla aynı usulde ve aynı organlarca değiştirilebilen Anayasadır. Yasama organı kanun yapar gibi
anayasayı değiştirebilmektedir. Bu modelde “Anayasa’nın üstünlüğü
ilkesi”nden bahsetmek olanaksızdır. Yumuşak anayasa ile kanun aynı
normlar hiyerarşisinde yer alır. İngiliz Anayasası yazısız olması hasebiyle yumuşak anayasaya örnektir.8 1921 Anayasası değiştirilme
yöntemini öngörmediği için yumuşak nitelikte bir anayasadır.
Sert Anayasa: Kanunlardan farklı organlarca ya da daha zorlayıcı usullerle değiştirilebilen anayasadır.
Bir anayasanın sert olduğunu gösteren belirtiler şunlardır:
a) Değiştirilemeyecek maddeler içermesi.
b) Halk oylaması usulüne yer vermesi.
c) Değiştirilmesi için özel bir çoğunluk araması.
d) Anayasanın kabul edilmesinden itibaren belli bir süre için
değiştirilmesinin yasaklanmış olması.
Çerçeve Anayasa: Sadece genel ilkeleri ortaya koyup bunların
uygulanmasını kanunlara bırakma amacı güden anayasa tipidir. Çerçeve anayasanın en önemli özelliği, sadece genel hükümlerin belli olması
ve ayrıntılara inmemesinden dolayı günün şartlarına göre daha çabuk
değişim gösterebilmesi ve sürekli kendini yenileyebilmesidir.
Kazuistik Anayasa: Anayasanın genel ilkelerle yetinmeyip, ayrıntılı düzenlemelere yer vermesi durumudur. Kazuistik Anayasa anlayışında, kanunlara ve meclis içtüzüklerine bırakılabilecek pek çok konu
düzenleme yoluna gidilmiştir. 1961 Anayasası 157 madde ve 11 geçici
madde, 1982 Anayasası ise 177 madde ve 16 geçici maddeden oluşan
kazuistik anayasalardır.
8
Zehra Odyakmaz, Ümit Kaymak ve İsmail Ercan, Anayasa Hukuku-İdare
Hukuku, Savaş Yayınevi, Ankara 2006, s. 3, 4.
PEGEM AKADEMİ
PEGEM AKADEMİ
6
Aşağıdakilerden hangisi bir Anayasanın katı olduğunu gösteren
emarelerden biridir? (Adli - İdari Yargı Hakimlik Sınavı)
A) Güçler birliği ilkesinin benimsenmesi
B) Güçler ayrılığı ilkesinin benimsenmesi
C) Değiştirilemez hükümlerin varlığı
D) Kanunların, Anayasaya uygunluğunun bir yüksek mahkeme tarafından denetime tabi tutulması
E) Kanunların halkoyuna sunulması
Çözüm: Katı (sert) Anayasa; kanunlardan farklı organlarca ve daha zor yöntemlerle değiştirilebilen anayasadır. Yumuşak Anayasa ise, kanunlarla aynı
usullerle ve aynı organlarca değiştirilebilen anayasa olarak tanımlanmaktadır.
Bir anayasanın katı olduğunu gösteren emareler şunlardır,
•
Değiştirilemez hükümlerin varlığı; Bir anayasa, bazı maddelerinin
değiştirilmesini yasaklıyorsa, o anayasa katıdır.
•
Halkoylaması usulüne yer vermesi: Yasalar için aranmamasına karşın, bir anayasanın değiştirilebilmesi için değişiklik teklifinin halkoylamasına sunulması gerekiyorsa, bu anayasa katıdır.
•
Değiştirilmesi için özel çoğunluk aranması: Anayasanın değiştirilmesi için yasalar için aranmamasına karşın, parlamento üye tamsayısının
salt çoğunluğu veya parlamentonun üye tamsayısının beşte üçü, üçte
ikisi, dörtte üçü gibi bir nitelikli çoğunluk aranıyorsa, o anayasa katıdır.
•
Ayrıca, anayasanın kabul edilmesinden itibaren belli bir süre veya belirli dönemlerde veya durumlarda değiştirilmesinin yasaklanması yine
o anayasayı sert kılan diğer özelliklerdendir.
Cevap C
KPSS çıkmış soru
Aşağıdaki Türk Anayasaları’ndan hangisi esnek (yumuşak) anayasa
olarak kabul edilmektedir?
A) 1876 Anayasası (Kanun-u Esasi)
B) 1921 Anayasası
C) 1924 Anayasası
D) 1961 Anayasası
E) 1982 Anayasası
Çözüm: Anayasanın içerisinde değiştirilemeyen maddeye yer verilmemiş olması ve Anayasa ile kanun değişikliklerinin benzer çoğunluklarla gerçekleştirilebiliyor olması bir anayasayı yumuşak nitelikte kılmaktadır. Sert anayasa için ise
bünyesinde ya değiştirilmesi yasak olan madde barındırmalıdır ya da anayasa
değişiklikleri kanun değişikliğine oranla güçleştirilmiş usullere tabi olmalıdır.
Türk anayasacılık tarihindeki tek yumuşak nitelikli anayasa 1921 Anayasasıdır.
1924, 1961 ve 1982 Anayasaları gerek değiştirilme usullerindeki farklılık itibariyle gerekse değiştirilemeyen maddelere yer vermeleri sebebiyle; 1876 Anayasası ise değiştirilme usulündeki farklılık sebebiyle sert nitelikli anayasalardır.
Cevap B
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
1
File Size
210 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content