close

Enter

Log in using OpenID

Demirleme ve Demirleme malzemeleri

embedDownload
Demirleme
ve
Demirleme malzemeleri
Ahmet Çelenoğlu
www.tekneuzmani.com
Giriş
Demirleme denizciliğin var olduğundan beri bilinen en eski tekne tutma yöntemlerinden biridir.
Kuralları ve uygulaması için br çok kaynak vardır. Koşullara bağlı olarak demirlemede bir çok
değişik malzeme ve aksesuar kullanırız. Bu konuda da bir çok kaynak olmasına rağmen, hepsini bir
arada açıklayan bir kaynağı görmedim. Bu ktapçıkta demirleme konusu kısaca işlenirken
demirlemede kullanılan malzeme ve aksesuarlardan bahsedilmektedir.
Demirleme
Bir ağırlığa veya deniz dibine takılan br demire bağlı olarak teknenin sabitlenmesi demirleme
olarak bilinir. Eski zamanlarda ağır bir taşa bir delik delinerek bu işlem yerine getirilmiştir. Daha
sonra taşa bir ahşap takılarak sürüklenmesi engellenmeye çalışılmış ve sonuçta çok kullanılan ve
admiralty veya balıkçı demiri diye adlandırılan demire ulaşılmıştır. Admiralty adıyla anılmasının
sebebi İngiliz bahriyesi tarafından bu demirin incelenerek ölçülerinde değişiklik yapılması ve
donanmada kullanılan demir olmasıdır.
20 yüzyıl ile birlikte değişik koşullara uygun bir çok demir geliştirilmiştir. Tüm bu demirler kumda
test edilirler ve kumda tutunma açısından uygundurlar:
Yukarıda verilen demirlerin değişik şekillerde olanlarını bulmak mümkündür. Plow denilen pulluk
tipi demirler kolları hareketli veya sabit imal edilirler. Değişik eklere sahip olabilirler ve bu ürünler
genellikle üreticisi tarafından desteklenen testlerde en iyi ilan edilir.
Her demir değişik koşullarda bir diğerine göre daha iyi tutunma sağlayabilir, bir kısmı baştaki
makarasında kolaylıkla muhafaza edilirken bir diğeri güverte üstünde saklanmaya daha uygundur.
Hareketli parçası olanlar taşınırken kişiye zarar verebilirler. Sonuçta seçim kullanıcınındır.
Tüm modern demirler kumda ve balçıkta iyi tutunurlar, çimen, taşlık ve kayalıkta ise tutunmaları
zayıftır. Balıkçı demrleri ise kumda tutunsalar da modern demirlere göre zeminde biraz fazla
gezebilirler. Çimende, taşlıkta ve kayada ise tutunmaları çok iyidir. Ege bölgesinde Mavi yolculuk
teknelerinin taşınması ve güverteye alınması zor olmasına rağmen bu tür demirleri tercih etmeleri
tesadüf değildir. Ege koylarında rüzgar ve dalga etkisi az olduğundan zemin nadiren kum veya
balçıktır.
Demirlemenin en önemli elemanı demir olduğuna göre demir seçimine dikkat etmek gerekir. Bir
teknede en az iki değişik modelde demir bulunmalıdır. Bu demirlerin seçiminde önerilen kg
ölçüleri yerine kendi seçiminizi yapmanız daha doğru olur. Genellikle tekne boyuna göre değşik
demir modeline göre önerilen kg bazında ölçüler vardır. Önerim bağlı olduğunuz yerde
komşularınızın dalga geçeceğini umduğunuz boyun bir küçüğünü almanızdır. Her ne kadar demirler
boyut olarak kg ile belirlenirse de Danforth modelinin aluminyumdan yapılmış aynı boyuttaki
demirinin de dökümden yapılmış modeli le aynı tutunma gücüne sahip olduğu gösterilmiştir. Bu
nedenle mümkün olan en büyük demiri kullanmanız önerilir. Tekneye demir seçerken en az iki
model almanız gerekir. Balıkçı demirinin bir çok değişik zeminde iyi tutunduğu unutulmamalıdır.
Demirin bir tekneyi sabit tutabilmesi için ikinci koşul tekneye bağlı olmasıdır. Demirlemede
genellikle halat veya zincir kullanılır. Zincir eğrisinin demirin yatay çekilmesine bağlı olarak daha
iyi tutunma sağladığı bir çok yayında belirtilmiştir. Ancak yapılan hesaplamalar ve deneyler bu
fikri yalanlamaktadır. En son yapılan çalışmalarda 8 mm 30 metre zincirin 5 misli kaloma ile
serildiğinde sadece 86 kg yatay güç uygulandığında deniz yatağındaki son baklanın kaldırılması için
yeterli olduğu görülmüştür. Bu kuvvet 3-4 kuvvet rüzgarın standart bir yelkenlinin başı üzerinde
uyguladığı kuvvete eşdeğerdir. Yani rüzgar olduğunda zincir düzleşmekte ve halattan bir farkı
kalmamaktadır.
Zincir eğrisi
Halat
Koşullar böyle olunca demirlemede halat ve zincir farkının ortadan kalktığı görülür.
Kaloma boyu genellikle derinlikle ilişkilidir. Aslında bu ölçüm tamamen demirin deniz dibindeki
açısı ile ilişkilidir. Bu nedenle kaloma boyunun derinlik değil, derinlik + demirin tekneye girdiği
yerin yüksekliğine göre bırakılması gerekir. 10-14 metre bir yelkenli teknenin demir makarasının
denizden yüksekliği 1 metre kabul edilebilir. Bu nedenle kaloma hesabı yapılırken ölçülen
derinliğe1 metre eklemesi doğru olur.
Kaloma hesabında zincir ve halatın özellikle rüzgar olduğunda fark etmediğini görmüştük. Böyle
bakılınca derinlik + tekne başı sudan yüksekliğinin 5-7 katı kaloma bırakmak gerekir. Ege koyları
başta olmak üzere gezi tekneciliğinin yaygınlaşması sonucu dünyanın hiç bir yerinde yeteri salınım
alanı bulamayacağınızdan kaloma boyu genellikle 4 kata kadar düşecektir. Bizim koylarımız
genellikle rüzgarlara kapalıdır bu nedenle düşük kaloma bıraksanız bile en azından bir kaç gün
sorunsuz kalabilirsiniz.
Zincir ve halatın demirlemede kaloma açısından farkı olmadığını saptadıktan sonra halat
kullanmanın avantajların vurgulamak gerekir. Halat zincire göre daha hafiftir. Özellikle başta ağırlık
taşımak yelkenli tekneler için uygun olmadığına göre halatla demirlemek daha doğrudur. El ile
tutulup çekilebilmesi açısından halat daha uygundur. Ellerinize zincir kadar zarar vermez.
Bir başka bakış açısı ile demiri doğrudan halata bağlarsak dipte sürtünme nedeni ile aşırı
yıpranacaktır. Bu nedenle demire 5 metre veya biraz daha uzun bir zincir ve ardına halat eklemek
en uygunudur.
Demir ve zincir galvanizli çelikten olmalıdır, galvaniz çeliği deniz koşullarında çok iyi korur. İyi bir
galvaniz ise eritilmiş metalin içine çeliğin daldırılması ile elde edilir. Elektro kaplama ince bir
kaplama oluşturduğu için yeterli orma sağlamaz. Paslanmaz çelik, paslanmamak için oksijenle
temas halinde olmalıdır bu nedenle paslanmaz çeliğin su altında kullanılması önerilmez.
Demirleme malzemeleri de buna dahildir.
Demir zincire bir kilit ile bağlanır. Bu bağlantıda bir fırdöndü de
kullanılabilmektedır. Fırdöndünün deniz dibinde bir işe yaramadığı gibi
demiri baş üstündeki makarasına çekilirken de bir faydası görülmemiştir. Bu
bağlantıda uygun boyda bir kilit kullanmak yeterlidir. En zayıf yerin
bağlantılar olduğu dikkate alındığında kilidin yandaki gibi bir tel ile
sabitlenmesi önerilir. Tüm malzemelerde olduğu gibi kilidin de galvanizli
çelik olması önerilir.
Doğru bir demirleme sisteminin kısa bir zincir ve arkasının halat olması
gerektiğini söylemiştik. Ancak demirde kullandığımız ırgatların çok az bir
kısmı halat ve zinciri çekmeye uygundur. Özellikle Avrupa'da inşa edilen
teknelerin ırgatları zincir çekmek üzere tasarlanmıştır. Bu nedenle bir çok
tekne başta önemli bir ağırlık taşıma bahasına zincir kullanırlar. Sadece zincir
kullanıldığında zincirin boş ucunun bir halatla zincir dolabı içinde hırça
mapası olarak adlandırılan mapaya bağlanması gerekir. Bir çok uygulamada
bağlantının bir kilitle yapıldığı görülmektedir. Bu bağlantının amacı zincirin
kaza ile boşalıp tekneden düşmesini engellemektir ancak zorunlu koşullarda
zinciri bırakmak da gerekebilir. Şartların gerektirdiği böyle bir durumda hırça
mapasına bağlı kilit zamanında sökülemez. Bu nedenle 3 veya 8 kollu bir
halat zincire örülmeli ve bağlantı halat ile hırça mapasına yapılmalıdır. Bu
halatın bağ yerine örerek bağlanmasının sebebi zincir bırakıldığında kaveleta
üzerinden kolayca geçmesini sağlamaktır. Halat bir bıçak yardımı ile
kolayca kesilebilir. Bu halatın su altında kolayca görülebilmesini sağlamak amacı ile parlak bir
renkte ve yüzer halattan yapılması önerilir. Geri almak için arama işlemi böylece daha kolay
yapılabilir.
Demiri seyir sırasında baştaki makarada bırakmak doğru
bir uygulama değildir. Seyir sırasında demirin dolaba
alınması uygundur. Kısa seyirlerde demir baş üstünde
makarada bırakılacaksa doğrudan gövdesinden bir
halatla pullpite bağlanmalıdır. Bu şekilde ırgatın
boşalması, kilidin çözülmesi gibi nedenlerle demir
düşmesi engellenir.
Bazı makara yuvalarında demir kolunun içinden geçerek
veya mengene gibi sıkarak sabitleyen parçalar vardır.
Böyle bir sabitleme yoksa tırnak koluna yakın memeden
bir halat yardımı ile pullpite bağlanmalıdır. Demirin
takılması durumunda bu halat yüzer halat olursa su
altında bulunması kolaylaşacaktır.
Özellikle Avrupa imalatı kullanılan Türkiye'de hemen
tüm tekneler elektrikli ırgatlı ve tamamına yakını zincir
kullanıyor. Bir düğmeye basıyorsunuz, zinciri
topluyorsunuz. Gerçek ise hiç öyle değil, aşağıda yatak
alanını genişletmek için teknelerde zincir dolapları
oldukça sığ tutuluyor. Biz de derinliğe fazla aldırmadan
çok zincir döşemeyi sevdiğimiz için zaten sığ olan bu
dolaplara alabileceklerinden daha çok zincir koyuyoruz.
Zincirin ırgattan sorunsuz şekilde dolapta
toplanabilmesi için en az 30 cm düşme mesafesi gerekir.
Aşağıda zincir çok olunca toplamanın sonuna
geldiğimizde zincir akamıyor ve ırgatta sıkışıyor.
Genelde uyguladığımız yöntem ise oldukça dik açı ile
yığılan zinciri ayağımızla itip yaymak oluyor. Bu
sıkışmaya karşı alınabilecek en doğru tedbir, zincirlikte
zincirin her zaman akabileceği 30 cm mesafeyi bırakacak kadar zincir bulundurmak, eğer gerçekten
daha uzun kalomaya ihtiyacımız olursa zincire sonradan halat eklemek olmalı, demirlediğiniz
derinlikleri ve derine yaptığınız demirlemeleri kıyaslarsanız bu kadar uzun zincire ihtiyacınız
olmadığını görürsünüz. Eğer zincirliğiniz çok sığ değilse dolaba zincirin boşaldığı yere yandaki gibi
bir dağıtıcı yapmak da mümkün olabilir. Bir diğer yöntem de zincirin ırgattan indiği noktada tekne
omurga hattına paralel bir fiberglas perde oluşturmaktır. Her iki yöntem de aşağı inen zincirin
oluşturacağı koni açısını genişletiyor ve zincir sıkışma yapmıyor.
Irgatlar dikey ve yatay olmak üzere iki çeşit oluyor. Yatay
ırgatlar biraz daha hacımlı durduğundan, yelkenli teknelerde
dikey ırgatlar daha yaygın kullanılıyor. Her iki tip ırgatta da
kaveletayı serbest bırakan debriyaj sistemi vardır. Dikey
ırgatlarda bu bir vinç kolu ile kontrol edilir. Yatay ırgatlarda ise
boru şeklinde özel kol, kaveleta yanındaki vana benzeri
sıkıştırma mekanizmasına takılır. Yandaki dikey ırgatta
ortadaki vinç kol yeri kaveletayı gevşetmek içindir. Böylece
ırgatın sadece feneri güç ünitesine bağlı olur. Demiriniz başta
bağlı ise feneri kullanarak baştan verdiğiniz koltuk halatını
fener yardımı ile ırgat yardımı ile alabilirsiniz. Bir makara ile
yönlendirerek direğe adam basabilir veya botunuzu tekneye
çekebilirsiniz. Yatay ırgatlarda da kaveleta yanındaki parçaya kol
takılarak gevşetilebilir ve kaveleta boşa düşerken fener motora
bağlı kalır. Ayrıca ırgatı el ile kontrol etmek istediğinizde kolu
fener ile gövde arasındaki metal tekerlek üzerindeki deliklerden
birine sokar ve hareketi sağlarsınız.
Irgatların bu marifetlerinin tanıtımı asıl demirlemede önem kazanır.
Demir “atılır”, indirilmez, nazikçe dibe bırakılmaz. Bunu
sağlamak için ırgatın kavelatasını gevşetir, tam demir noktasına
geldiğinizde demiri denize atarsınız. Kol sürekli ırgat üzerindedir,
istediğiniz kadar zincir boşaldıktan sonra kaveletayı sıkarsınız. İnce ayarı isterseniz yine ırgatınızı
kullanarak yapabilirsiniz. Bu sistem özellikle kıçtan koltk alacaksanız işinize çok yarar, motorla
tornistan yaparken zinciri istediğiniz hızda serebilirsiniz.
Demirleme sırasında demirin iyi tutunması için tornistanda gidilmesi önerilir. Zincir mi halat mı
tartışmasını daha önce verdiğim bölümde çok az bir güçle bile zincirin halat gibi düz olduğunu
görmüştük. Motor ile demiri tutturmaya çalışmak bu açıdan çok anlamlı değildir. Sadece size
demirin tutup tutmadığını kendi haline bırakılmasından biraz daha çabuk bildirir. Tekneyi kendi
haline bırakırsanız, demirin tutup tutmadığını biraz daha geç anlarsınız.
Demirlmede genelde zincir kullanıldığına göre bazı dezavantajlarını
da görüp tedbir almak gerekir. Önceden bahsedildiği gibi rüzgar
estiğinde zincir düzelir ve esneme özelliği olmadığından darbeler
(örneğin dalgadan) esnetilemez, aslında esnemsi gerekir, aksi taktirde
zincir çok sağlam olduğuna göre zarar görmeyecek bağlı olduğu
yerlere zarar verebilecektir. Zincir ırgat üzerinde olduğuna göre ırgat
zarar görebilir. Bu nedenle yükü bir halata aktarmak ve bu halatı da
teknede en sağlam yer olan koç boynuzlarına bağlamak gerekir. Zincir
üzerine atılacak uygun bir bağ genellikle bu işi görürse de tekne
başında zincire bağ yapmak, gerektiğinde yerini değiştirmek ve demir
alırken bu bağı çözmek oldukça zahmetli olabilir, bu nedenle değişik
modellerde bosa kancaları tasarlanmıştır. Yanda klasik yük kancası
şeklindeki bosa kancası kullanıma en uygunudur. Bazı modeller yük
altında düz bir hat oluşturmuş zincire söküp takması zor olurken, bazı
modeller yük üzerinden kalktığında kendiliğinden kurtulmaktadır.
Bosa kancası en az 3 metre boyunda bir halata bağlanmalı ve bu
şekilde kullanılmalıdır. Halatın esnekliğinden yararlanabilmek için 3 metre en az boydur. Yelken
halatlarının esnememek üzerine imal edildikleri unutulmamalı, 3 kollu naylon halat kullanılmalıdır.
Bosa tutmanın tekneye yararlarından bahsedildi
ancak insan açısından da önemli yararları vardır.
Zincir baş üstü makarasında tekne rüzgarla
salındıkça gezinir ve ses yapar. Bu ses gündüz
fazla önemli olmasa da gece uyurken özellikle
baş altı kamarada rahatsız edici olabilir. Yük
halata verildiğinde bu sesler ortadan kalkar.
Zincirde yine önemli bir konu dalgada sürekli
teknede kasılma yaratır. Bu kasılmalar
bağlantıları zorladığı gibi tekne üzerindeki kişileri de rahatsız eder.
Demirli bir tekne rüzgara tabi olarak deniz üzerinde gezinir. Omurga salmalı teknelerde bu gezinme
biraz daha azdır ama fin salmalı tekneler başlarını rüzgara
sürekli veremezler. Bu gezme zaman zaman aşırıya kaçar
ve tekneleri birbirine çatışacak kadar yaklaştırır. Kaçınmak
için diğer teknelerden mümkün olduğu kadar uzak
demirlemek uygun olur. Demirde iken sonradan gelen
teknelerin önce demirlemiş teknelere zarar vermemesi
konusunda yazılı olmayan bir kural vardır. Teknenin fazla
gezinmesini engellemek için bir demir yelkeni kullamak
doğru olur. Bu yelken hiç torsuz, kıç istralyaya basılıp ana
yelken arabasına veya bumbaya iskotası bağlanan bir yelkendir. Güverteden yükseğe basılacaksa
boyutu küçülebilir. Güverteye yakınsa büyük olması gerekir. Aynı bir dümen gibi havayı kullanarak
tekne başını rüzgara karşı tutar. Keç ve yawl arma teknelerde mizana yelkeni basılıp iskotası iyice
kasılarak aynı etki elde edilir.
Ülkemizde barınılacak koylar genellikle küçüktür ve alışveriş veya lokantalara yakın olabilmek için
koyun küçük bir kesiminde demirleme yoğunlaşır. Bu tür koylarda kıçtan koltukla bağlanma ve
demirleme aynı anda yapılır. Bu kadar yoğun demirleme alanlarında bir de
rüzgar sürekli yön değiştiriyorsa sıklıkla tekneler birbirlerinin demiri üzerine
demir atarlar. Bu koşullarda demiriniz, diğer bir teknenin zincirine takılır ve
demir almak zorlaşır. Çözüm takıdılğınız zinciri tutmak ve demrinizi
kurtarmaktır. Kolay görünmesine rağmen demiri kurtardıktan sonra takıldığınız
zinciri bırakabilmek çok kolay olmaz. Eğer imkan varsa altından bir halat geçirip
dublin olarak tekneye bağlamanız sorunu çözebilir. En doğrs ise teknenizde bir
kurtarma kancası bulundurmanızdır. Piyasadan hazır alınabileceği gibi bir yük kancasına gerekli
ekleme yapılarak kolaylıkla üretilebilir. Aşağıda kullanımı gösterilmiştir.
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
1 837 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content