close

Enter

Log in using OpenID

ARTVİN İL RAPORU

embedDownload
T.C. KALKINMA BAKANLIĞI
DOĞU KARADENİZ PROJESİ
BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI
ARTVİN İL RAPORU
MAYIS 2013
GİRESUN
1
GİRİŞ
A
rtvin ili, ülkenin kuzeydoğu kesiminde, Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz
bölümünde yer alır.
İl toprakları 40 derece 35' ve 41 derece 32' kuzey enlemleri ile, 41 derece 07' ve 42
derece 26' doğu boylamları arasında yer alır. Yüzölçümü 7.436 km² (Türkiye'nin %0,95'i)
olan Artvin'in kuzeydoğusu Gürcistan ile devlet sınırını oluşturur.
Doğusunda Ardahan, batısında Rize, güney ve güneybatısında Erzurum, kuzeyinde Gürcistan
Cumhuriyeti bulunur. Kuzeybatısında Karadeniz'e 34 km. lik kıyısı vardır. Artvin'in bol yağış
alan yüksek dağları orman örtüsü ile kaplıdır. İğne yapraklı ağaç türlerinin ağırlık kazandığı
bu ormanların orman altı florası ile önemli bir yere sahiptir. Artvin ve Rize illerinde kalan
“eski ormanlar” dünya çapında öneme sahiptir. Rize ve Artvin illeri sınırları içinde bulunan
Kaçkar Dağı ile Artvin ili sınırları içindeki Karçal Dağı’nda yer alan eski ormanların büyük
bir kısmı, “Kaçkar Dağı Milli Parkı”, “Sahara-Karagöl Milli Parkı” ve “Hatila Milli Parkı”
statüleri ile korumaya alınmıştır.
İlin iç kesimlerinde yaylalar mevcuttur ve çoğu kez bu alanlar ormanlarla iç içedir.
Geleneksel yayla yaşam tarzı ve hayvancılığın yapıldığı bu kesimler 1,700 m- 2,200 m
arasında konumlanmıştır. Bu kesimler yayla turizminin geliştirilmesi açısından önemli
potansiyellere sahiptir. 5 Artvin İl’inin yüksek kesimlerinde, çoğu yerde 3,000 m’yi aşan
Dağlar bulunmaktadır. Türkiye’nin 4. yüksek dağı olan Kaçkar Dağı Artvin ilinde
bulunmaktadır. Dağlar kışın kayak turizmi açısından önemli olanaklar sunmaktadır. İlde 30’ a
yakın akarsu bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi Çoruh ırmağı olup, rafting parkuru olarak
dünya çapında üne sahiptir.
2
İldeki karayolları pek gelişmiş değildir. En önemli yol, kıyı kesiminde Arhavi ve Hopa
ilçelerini birbirine bağlar. Karayolu ulaşımının yetersizliği nedeniyle Artvin'de deniz ulaşımı
önem kazanmıştır. İlin deniz ulaşımı Hopa Limanı ile sağlanır.
İklim Özellikleri
İlin iklim yapısı, yeryüzü şekillerinin çeşitliliği nedeniyle bölgelere göre farklılıklar
göstermektedir. Kıyı kesiminde ılık ve yağışlı iklim tipi hakimken; iç bölgelerin yüksek
kesimlerinde kışlar uzun ve bol kar yağışlı ve yazlar serin geçmektedir. İlin coğrafik yapısı
ildeki sıcaklık dağılımını etkilemektedir. Yıllık ortalama sıcaklık sahilden iç kesimlere doğru
gidildikçe değişkenlik göstermektedir.
Yıllık ortalama sıcaklık aşağıdaki gibidir.
Artvin’de 12.3 C, Hopa’da 14.8 C, Ardanuç’ta 13.0 C, Şavşat’ta 16.2 C, Yusufeli’de 15,0 C
ve Muratlı’da 19,2 C’dir.
Ortalama sıcaklık yaz ve kış arasında yerine göre 15-40ºC gibi bir farklılık göstermektedir.
Yaz ortalama sıcaklığı; Artvin’de 24.6-26.6 0C, Ardanuç’ta 20.7-23.3 0C, Hopa’da 20.0-22.0
C, Şavşat’ta 17.1-20.2 0C, Yusufeli’nde 23.4-26.3 ve Muratlı’da 25.2-26.5 0C arasında Kış
ortalama sıcaklıkları; Artvin’de (-)16,1- (-)8,7ºC, Ardanuç’ta 1,9-3,6ºC, Hopa’da 8,4-9,4ºC,
Şavşat’ta 0,3-1,4ºC, Yusufeli’nde 3,8-5,2ºC ve Muratlı’da 10,8-11,7ºC arasında
seyretmektedir. Ortalama yüksek sıcaklık en fazla Ağustos veya Temmuz aylarında
görülmektedir. Yazın en yüksek sıcaklık Artvin’de ve ağustos ayında 43.ºC ve kışın en düşük
sıcaklık Ardanuç’ta ve Şubat ayında (-) 19,5º C’dir.
Artvin de yağış oldukça değişik dağılıma sahiptir. İl merkezinde yıllık ortalama 645 mm,
kıyıdaki Hopa’da 2068.8 mm, Muratlı’da 1713.4 mm, Şavşat’ta 792.8 mm, Ardanuç’ta
446,1mm ve daha iç kesimde bulunan Yusufeli’nde 295,8 mm’dir. Aylık en fazla yağış
Artvin’de Ocak ayında 80.6 mm, Hopa ve Muratlı’da Ekim ayında sırasıyla 312,5 ve 235,4
mm, Ardanuç’ta Ağustosta 48.0 mm, Şavşat ve Yusufeli’nde Mayısta sırasıyla 89,6 ve 39,3
mm’dir. En düşük yağış ise Artvin’de Ağustosta 27,8 mm, Ardanuç ve Yusufeli’nde Şubatta
sırasıyla, 27,2 ve 18,5 mm, Hopa’da Nisanda 85,4 mm, Muratlı’da Mayısta 70,4 mm ve
Şavşat’ta Ocakta 46,1 mm’dir
Rüzgarlar Artvin’de en fazla kuzeybatı, batı ve güneydoğudan; Ardanuç’ta kuzeybatı ve
kuzeyden; Şavşat’ta kuzeydoğu, kuzey, güneybatı ve güneydoğudan; Yusufeli’nde güney ve
güneydoğudan ve Muratlı’da güneydoğu ve kuzeydoğudan esmektedir.
Yazın temmuz, ağustos aylarında kampçılık ve yaylacılık için uygun sıcaklıklar
bulunmaktadır. Yıl boyunca değişik dağılımlar gösteren yağış, Artvin İlinin zengin flora,
fauna ve doğal güzelliklerinin bulunmasında etkili olmaktadır ve dört mevsimin verdiği farklı
görüntü, doğaya yönelik turizm türlerinin geliştirilmesinde olanak sağlamaktadır.
3
Bitki Varlığı (Flora)
Artvin İl’i doğal yapısı nedeniyle bitki ve endemik türler bakımından çeşitliliği fazla olan bir
ildir. Artvin sınırları içinde toplam 1.268 tür bulunmaktadır. Türkiye florasının yaklaşık
10.000 tür bulundurduğu göz önüne alınırsa bunun yaklaşık % 13’lük bir kısmının Artvin
İl’inde bulunduğu görülmektedir. Türkiye bitkileri veri servisi kayıtlarında Artvin sınırları
içinde toplam 119 endemik bitki türü bulunmaktadır. Familya sayısı 26 cins sayısı 67’dir.
Türkiye’de 2.700 endemik tür tespit edilmiş olup bunun yaklaşık % 4.4’ü Artvin’de
bulunmaktadır.
Doğu Karadeniz Bölgesindeki önemli orman ekosistemlerinden biri Artvin ilindeki Kaçkar
Dağları’dır. Alandaki yağış, yükseklik ve sıcaklık farkları florada da büyük bir çeşitliliğin
meydana gelmesine neden olmuştur. Bitki örtüsünde çok geniş adi gürgen (Carpinus betulus),
kestane (Castanea sativa), doğu kayını (Fagus orientalis) ve doğu ladini (Picea orientalis)
ormanları, çok büyük çeşitlilik içeren geniş yapraklı ve Rhododendron ağırlıklı çalı
toplulukları, alpin mera ve çayırlıklar ve çok yüksek zirvelerde alpin göl, taşlık yamaç ve sarp
kayalık bitki toplulukları bulunmaktadır.
Doğu Karadeniz Dağları'nın Anadolu'nun iç kesimlerine bakan yamaçlarında, yılın birkaç
ayını kurak geçiren daha az nemli bir iklim görülmektedir. Karadeniz orman kuşağının yer
aldığı bu kesimlerde, zemin durumuna ve lokal iklim koşullarına bağlı olarak değişen
oranlarda Öksin ve İran-Turan flora elemanlarının bir karışımı yer almaktadır. Karçal
Dağında çok sayıda yaşlı ve eski ormanlar bulunmaktadır. Bu kesimlerde yaşayabilen kolşik
endemik türleri; doğayla uyum içinde olan geleneksel yaşam tarzı ve yaban hayatı
habitatlarıdır. Ayrıca bu alan kuş göç yolu üzerinde bulunmakta olup, Avrupa’nın en önemli
boz ayı habitatlarını kapsamaktadır.
WWF Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı), tarafından hazırlanan “Türkiye’nin Önemli
Bitki Alanları” çalışması kapsamında Türkiye’de belirlenen 122 önemli bitki alanından biri de
Çoruh Vadisi Önemli Bitki Alanı olarak belirtilmektedir. Çoruh Vadisi ÖBA, Çoruh Nehrinin
orta ve aşağı kesimlerini içeren 162.834 hektarlık alanı kapsar.
Bitki örtüsünde alçak kesimlerde, karışık yaprağını döken orman, küçük dağınık fıstık çamı
(Pinus pined) topluluktan, psödomaki ve vadi yamaçlarında ise geniş kuru stepler yer
almaktadır. Yaklaşık 750 taksonun yer aldığı ÖBA zengin floraya sahiptir. Yaklaşık 104 ülke
çapında nadir takson içeren Çoruh Vadisi, dar yayılışlı endemikler bakımından Türkiye’deki
en zengin alanlardan biridir.
Hayvan Varlığı (Fauna)
Çoruh Vadisi, kuş göçleri açısından büyük bir öneme sahiptir. Üç farklı ana göç noktasına
sahip olan Türkiye, göç eden kuş türleri için kesintisiz bir köprü özelliği taşımaktadır. Doğu
Karadeniz Dağları’ndaki en önemli geçit alanı olan Çoruh Vadisi’ni bir göç rotası olarak her
yıl ilkbahar ve sonbahar aylarında 200.000’den fazla yırtıcı kuş türü kullanmaktadır
Avrupa’da üreyen on binlerce leylek, şahin ve kartal, İstanbul ve Çanakkale Boğazlarından
4
Anadolu’ya geçer. Benzer şekilde Asya ve Kafkaslar üzerinden gelen binlerce Bozkır şahini,
Arı şahini ve kartal türlerinin önemli bir kısmı, özellikle Çoruh Vadisi’ni kullanarak Doğu
Karadeniz Dağları’ndan Anadolu’ya giriş yapar. Daha sonra Hatay’daki Belen Geçidi’ni
kullanarak Ortadoğu ve Afrika’ya doğru devam ederler.
2005 yılında hazırlanan Doğu Anadolu Kalkınma Programı (DAKAP) Doğu Anadolu
Turizmini Gelistirme Projesi (DATUR) kapsamında yapılan Çoruh Vadisi ilkbahar, yaz,
sonbahar avifauna çalışması ve 2006 yılı kış ortası su kuşu sayımları süresince vadi ve yakın
çevresindeki alanlarda toplam 188 kuş türü tespit edilmiştir. Bunlardan 81 tanesi bölgede
bulunan yerli kuş türleri olup alanda üremektedirler. Bölgede üreyen diğer 55 kuş türü ise
alanı yaz göçmeni olaraköziyaret etmekte, alanda üredikten sonra kışı geçirmek üzere güneye
doğrugöç etmektedir. Bu kuş türleri, bahar aylarında tekrar aynı alanlara üremek amacıyla
geri dönmektedir. Çoruh Vadisinde üremeyen, alanı sadece bir geçit bölgesi olarak kullanan
tür sayısı ise 52’dir.
Çoruh vadisinden geçen Çoruh Nehri, balık türleri açısından çok zengin olup, 12 tür balık
çeşidi bulunmaktadır. Bunlar; Tatlısu Kefali, Karaburun (Chondrostoma colchicum), İki
Bıyıklı Siraz Balığı (Capoeta capoeta sieboldi) , Dört Bıyıklı Siraz Balığı (Capoeta tinca) ,
Bıyıklı Balık = Sarı Balık (Barbus tauricus escherichi) , Kalın Dudaklı Bıyıklı Balık (Barbus
capito capito), Tatlısu Kolyozu (Chalcalburnus chalcoides), Noktalı İnci Balığı (Alburnoides
bipunctatus), Çöpçü Balığı (Orthrias sp.), Dağ Alası (Salmo trutta macrostigma), Deniz Alası
(Salmo trutta labrax), Gökkuşağı Alabalığı (Oncorhynhus mykiss) ‘dır.
Türkiye’de görülmekte olan dört akbaba türünün dördünü de Artvin’de görmek mümkündür.
Bunlardan Küçük Akbaba, yaz göçmeni iken Kara Akbaba , Kızıl Akbaba ve Sakallı Akbaba ,
Artvin’in yerli kuşlarındandır. Kuş gözlemciliği açısından
Artvin İli ve çevresi önemli bir bölgedir.
Artvin ilinin Gürcistan’a komşu olan Camili (Macahel) bölgesinde de oldukça zengin bir
fauna vardır. Bölge, Doğu Karadeniz Dağları’ndan derin Çoruh vadisiyle ve Kafkasya’dan
Rioni-Kura vadisi ile ayrılmış ve jeolojik dönemler boyunca Doğu Karadeniz Bölgesi’ndeki
diğer yerlerden daha uzun süre izole kalmıştır. Karçhal Dağları’nın ormanları subtropik
yağmur ormanı özelliğine sahiptir ve insan etkisinden önemli ölçüde korunmuştur. Bölge
faunası, Kafkasya faunasının bir uzantısından ibaret olmayıp kendi endemik ve relikt türlerine
sahiptir. Endemik türlerin yakın akrabaları, komşu Rize ve Trabzon vilayetleri, Kafkasya,
Türkistan, Pakistan, Avrupa ve hatta Sibirya’da bulunurlar. Dağılımları sadece Kafkasya ve
Doğu Karadeniz Bölgesi ile sınırlı olan ve Kafkasya endemikleri olarak bilinen türler Artvin
İl’inde 18 türle temsil edilirler ve bu türlerden sadece Artvin Camili’de yaşayanlar ve
bulunduğu yerleri aşağıda verilmektedir.
Rhyacophila borcka Sipahiler, 1996: Gorgit Yayla yolu, Uğurköy, Lodivake , Rhyacophila
gorgitensis Sipahiler, 1997: Gorgit Yaylası, Synagapetus gorgitensis Sipahiler, 1996: Gorgit
Yaylası, Çikunet Yaylası, Lekoban, Yıldız Gölü çevresi, Lodivake.,Stactobia cermikensis
Sipahiler, 1998: Çermik Mahallesi Lekoban yolu, Stactobia lekoban Sipahiler, 1998: Çermik
Mahallesi Lekoban yolu. Wormaldia dizkiran Sipahiler, 2001: Lodivake. Apataniana borcka
5
Sipahiler, 1996: Gorgit Yaylası Yıldız Gölü yolu. Kelgena macahelensis Sipahiler, 1999:
Lodivake, Sakatirele Deresi, Düzenli Köyü, Gohinav Deresi, Uğurköy Mereta yayla yolu.
Rizeiella camiliensis Sipahiler, 1999: Mereta Yaylası, Lekoban Yaylası. Ernodes
macahelensis Sipahiler, 1997: Lodivake Efeler Köyü yolu, Uğurköy Didrele, Mereta yolu.
Artvin İl’nde önemli tabiatı koruma alanları mevcuttur. Bunlardan Camili-Efeler Tabiatı
Koruma Alanı, Artvin İl’i Borçka ilçesinde yer alıp yırtıcı kuşların göç yolu üzerinde
bulunmaktadır. Camili-Gorgit Tabiatı Koruma Alanı, Borçka ilçesinde yer almaktadır. Her
biri anıt özelliğine sahip ağaçlardan oluşmuş yaşlı orman niteliğindedir. Çamburnu Tabiatı
Koruma Alanı ise Hopa ilçesinde yer alıp, Sarıçamın (Pinus silvestris ssp.koçhiana) sahile
inebildiği nadir yerlerden biridir.
Ayrıca Karadeniz üzerinden gelen göçmen kuşların Doğu Karadeniz sıradağlarına ulaştığı ilk
noktada bulunması nedeniyle önemli kaynak değeri bulunmaktadır.
TEKNİK ALTYAPI
Ulaşım
Artvin İl’nin büyük şehirlere uzaklığı, ulaşımda önemli bir problem teşkil etmektedir. Artvin
İl’inin %90’dan fazlası engebeli ve dağlıktır. Artvin İl’inin dağlık engebeli olması sebebiyle
yollar kavislidir. Bu kavisler otomobiller için sorun yaratmazken otobüs kamyon gibi büyük
araçların dönüşünde sorun yaratmaktadır. Coğrafi konumun yarattığı engellerle Artvin İl’inde
karayolu fazla gelişememiş ve demiyolu ulaşım ağı da bulunmamaktadır. Artvin'e Karadeniz
otoyolu ile ulaşılabilir. Bölgenin topografyasına bağlı olarak sahile paralel doğu-batı yönünde
konumlanmıştır. Diğer doğu-batı yönlü aks Erzurum-Artvin yoludur. Bu yolla Doğu Anadolu
Bölgesine bağlantı sağlanmaktadır. Kuzey-güney yönünde Hopa-Artvin, Artvin-ŞavşatArdahan yolları bulunmaktadır. Artvin ili, Trabzon merkezli Karayolları Genel
Müdürlüğü’nün 10. Bölge sorumluluk alanında yer almaktadır.
Artvin İl’inde diğer bir önemli ulaşım bağlantısı olan Sarp Sınır Kapısı bulunmaktadır. Hopa
İlçesi 19 km.lik uluslar arası devlet karayolu ile Sarp sınır kapısına bağlanmaktadır. Sarp sınır
kapısının açılması ile (Sarp Sınır Kapısı Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında imzalanan
"Uluslararası Kara Taşımacılığı Anlaşması" gereğince 31.08.1988 tarihinde trafiğe açılmıştır)
turizm alanında önemli gelişmeler yaşanmıştır.
Artvin ilinde sahildeki yollar iyi kalitededir ancak iç kesimlere giden yollar stabilize yollardır.
Artvin ilinde 572 km. toplam yolun 31km.si beton asfalt, 459 km.si sathi kaplama 64 km.si
stabilize ve 8 km.si toprak yol niteliğindedir. Uzunluğu 285 km olan İl yollarının 64 km.si
stabilize yol özelliğindedir.
6
Borçka İlçe’si karayolu ulaşımı Artvin-Hopa karayolu üzerinden sağlanmaktadır. Şavşat
İlçe’sinde, Artvin İl’ine 67 km.lik karayolu bağlantısı ile ulaşılmaktadır. Bu karayolu transit
taşımacılıkta ülke ekonomisine katkı sağlaması açısından önem taşımaktadır.
Havayolu Ulaşımı
Artvin İl’inde havalimanı yoktur ancak havayolu ulaşımı 226 km uzaklıktaki Erzurum
havalimanı ve 234 km uzaklıktaki Trabzon havalimanın yanı sıra Batum havalimanından
sağlanmaktadır. Batum’dan düzenli olarak havaalanı servisi bulunmaktadır.
Deniz Yolu Ulaşımı
Hopa Limanı
Artvin İlinin Karadeniz’e sahil Hopa ilçesinde bulunmaktadır. İlin uluslararası bağlantı
noktası olan Hopa limanı, yolcu taşıma, mal ve hizmet akışlarına elverişliliği açısından
önemli bir konumdadır. Hopa limanına 1997-2000 yılları arasında toplam 898 adet gemi ile
yükleme-boşaltma işlemi yapılmıştır.1997 yılında özelleştirilen Hopa limanı Orta Asya ithalat
ve ihracatta önemli bir yere sahiptir. Özelleştirme tarihi itibarı ile 2.000 m2 olan kapalı ambar
sahasını 18.120 m2’ye, 54.000 m2 olan açık ambar sahasını 72.622 m2’ye çıkmıştır. Hopa
Limanı, Doğu Karadeniz’e ekonomik yönden büyük katkı sağlamakta ve bölgenin dünyaya
açılan kapısı olma özelliğini taşımaktadır.
Özbekistan ve Türkmenistan’da üretilen pamuk Hopa limanı üzerinden dünyanın çeşitli
ülkelerine (Bulgaristan, Romanya, Ukrayna, Rusya Federasyonu ve Gürcistan)
gönderilmektedir.
Demiryolu Ulaşımı
Artvin’de demiryolu ağı bulunmamaktadır.
TURİZM
A
rtvin il’i, doğal ve tarihi turizm varlıkları bakımından oldukça zengin bir ildir. İlde
termal turizm, doğal turizm, tarihi ve kültürel turizm varlıkları bulunmaktadır.
7
Arkeolojik Ve Tarihi Eserler Envanteri Ve Olanakları
Farklı kültür ve medeniyetlere ev sahipliği yapmış olan Artvin İli, turizm sektöründeki
envanterlerinden en önemlisini arkeolojik, tarihi ve kültürel değerleriyle sağlamaktadır.
Bunlar, kaleler, kiliseler, hamamlar, çeşmeler, camiler vb. değerler geniş bir yelpazeyi
oluşturmaktadır ve kültür turizmine önemli girdileri vardır.
İl arkeolojik kalıntıları, dini yapıları ve geleneksel mimarisi yönünden zengin tarihi değerlere
sahiptir. Artvin topraklarında günümüze ulaşan en eski tarihi kalıntılar manastır ve kaleler
olup, çoğunlukla Bagratlı Krallığı döneminde, V. ve XI. YY.lar arasında yapılmışlardır. XVI.
yy ortalarında başlayan Osmanlı egemenliği döneminde ise camiler başta olmak üzere türbe,
hamam, çeşme, köprü ve konaklar yapılmıştır ve bazılarının varlığı günümüze kadar
ulaşmıştır.
Kaleler
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
ARTVİN (LİVANE) KALESİ
BOSELT KALESİ
KUVARSHAN KALESİ
YUKARI HOT KALESİ
ARDANUÇ (GEVHERNİK) KALESİ
KALMAKLI KALESİ
KOLARÇET KALESİ
PETOBAN KALESİ
PETRİK İSMAN KALESİ
ARDANUÇ (FERHATLI) KALESİ
CİHA KALESİ
ARHAVİ ORTACALAR ÇİFTE KÖPRÜ
ŞAVŞAT (SATLEL) KALESİ
BİLBİLAN KALESİ
DUTLU KALESİ
PARİH KALESİ
TUKHARİS KALESİ
USTAMIŞ KALESİ
BERTA KÖPRÜSÜ
SÖYÜTLÜ KALESİ
AŞBİŞEN KALESİ
DÖRT KİLİSE KALESİ
ERKİNİS KALESİ
ERSİS KALESİ
İŞHAN KALESİ
NİHAH KALESİ
8
Bu önemli kalelerin yanı sıra yöredeki diğer kalelerin bazıları şunlardır. Artvin Merkeze bağlı
Okumuşlar, Bakırköy, Yukarımaden ve Sarıbudak Kaleleri, Ardanuç İlçesine bağlı
Aydın,Kutlu ve Şavşat İlçesine bağlı Çağlayan, Eskikale, Hanlı,Kireçli ve Sebzeli Kaleleri,
Yusufeli ilçesine bağlı Peterek, Esendal, Köprügören, Dağyolu, Demirkent ve Kılıçkaya
kaleleridir.
Camiler
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
ÇARŞI (MERKEZ) CAMİ
ZEYTİNLİK CAMİ
ÇAYAĞZI (SALİHBEY) CAMİ
İSKENDERPAŞA CAMİ VE TÜRBELERİ
MERKEZ (ÇARŞI) CAMİ
ORTACALAR MERKEZ CAMİ
ULUKENTCAMİ
DİKYAMAÇ CAMİ
Artvin’de bu camiler dışında İl merkezinde 1793 tarihli Salih Bey Camisi, Borçka Muratlı
Köyü’nde Muratlı Köyü Camisi ile Yusufeli İlçesi Demirkent Köyü’nde Demirkent Köyü
camileri de bulunmaktadır.
1. MURATLI MERKEZ CAMİ
2. BORKÇA FINDIKLI CAMİ
3. ERENKÖY CAMİ
4. KÖPRÜLÜ KÖY CAMİ
5. KEMALPAŞA KİLİSE CAMİSİ
6. ESENDAL CAMİ
7. DEMİRKENT CAMİ
Bunların yanı sıra çevrede ki diğer tarihi camiler şunlardır;
Artvin merkeze bağlı Balcıoğlu, Orta Mahalle, Oruçlu, Aşağımaden, Yukarımaden, Ortaköy,
Vezirköy, Sarıbudak ve Dokuzoğlu Camileri; Ardanuç ilçesine bağlı İncili, Anaçlı, Bulanık,
Aydın ve Bağlıca Camileri; Arhavi ilçesine bağlı Ulukent ve Dikyamaç Camiler; Hopa
ilçesine bağlı Aşağı Sundura, Sugören,Sarp ve Kemal Paşa Camileri; Murgul ilçesine bağlı
Molla Hamit Cana Hoca Camiî; Şavşat ilçesine Cevizli, Kocabey, Kireçli ve Çağlayan
Camileri; Yusufeli ilçesine bağlı İnanlı, Öğdem. Kılıçkaya, Bakırtepe,Yaylalar Camidir.
9
Kiliseler
Artvin çevresinde bulunan kiliselerin ortak özelliği Türk kökenli kavimlerin yaptırdığı
kiliseler olmalarıdır. Bu kiliselerin çoğunluğu tarihi özelliğini halen korumaktadır. Tarihi
değeri olan başlıca kiliseler;
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
HAMAMLI KİLİSESİ
BAĞCILAR MANASTIRI
PIRNALLI MANASTIRI
KAÇKAL MANASTIRI
İŞHAN KİLİSESİ
DAĞYOLU MANASTIRI
ALTIPARMAK MANASTIRI (KİLİSE CAMİSİ)
DÖRT KİLİSESİ
BARHAL KİLİSESİ
TİBET(BAĞRATLI) KİLİSESİ
BULANIK KİLİSESİ
YENİ RABAT KİLİSESİ
İBRİKLİ ŞAPELİ
Doğal Değerler Envanteri
Artvin İlinin özgün doğal değerler envanteri turizm sektörüne girdi niteliği taşımaktadır.
Yüksek ovalar, 3 000 metreyi aşan dağlar, vadiler, dağ eteklerinde yer alan yaylalar, göller ve
nehirleri Artvin doğasının tipik öğeleridir.
Dağlar
İl topraklarının büyük bir bölümünü Doğu Karadeniz Sıradağlarının doğu uzantısı kaplar.
Karadeniz kıyısına paralel olarak uzanan Doğu Karadeniz Sıradağlarının il sınırları içindeki
uzantıları; Kaçkar, Altıparmak, Kükürtlü, İskaristi Dağları adıyla sınıra kadar uzanmaktadır.
Bu dağ sırasının üzerinde çok sayıda dağ ve yüksek tepeler yer alır.
Dağlar iki grupta incelenir: İlk grup, Çoruh Vadisinin kuzeyinde kalan dağlar; ikinci grup ise
Çoruh Vadisinin güney ve güneydoğusunda kalan dağlardır. Çoruh Vadisinin kuzey ve
kuzeybatısındaki dağlar, deniz kıyısına paralel olarak uzanırlar. Doğu Karadeniz Dağlarının
uzantısı biçimindeki bu dağların yükseklikleri 3.000 m’yi aşmaktadır.
Karadeniz kıyısını takip ederek batıdan doğuya doğru iki sıra halinde uzanan 3.937 m
yüksekliğindeki Kaçkar Dağı, Karadeniz Dağlarının en yüksek noktasını oluşturur. Şavşat ve
10
Borçka ilçeleri arasında yer alan, Çoruh ve Berta vadileri ile Gürcistan sınırına kadar uzanan
Karçhal Dağı, 3428 m yüksekliği ile ilin diğer önemli bir dağıdır.
Bölgede Önemli Dağlar;
1. KAÇKAR VE ALTIPARMAK DAĞLARI
2. KARÇAL DAĞLARI
3. KÜKÜRT DAĞI
4. GÜL DAĞI
Artvin'in Diğer önemli Dağları ve Yükseltileri Şöyledir;
Mihrap dağı-2950 m., Sahara dağı-2799 m., Kükürttepe dağı-3348 m., Karyan dağı - 2790 m.,
Arsiyan dağı - 3164 m., Kara dağ - 2300 m., Çadır dağı - 3050 m., Büyük Yurt dağı - 2250
m., Kürdevan dağı - 3050 m., Genya dağı - 1850 m., Kartal dağı -3000 m.
Göller
Artvin’de irili ufaklı çok sayıda göl vardır. Bunların çoğu buzul vadileri diplerinde
oluşmuştur ve genellikle Karagöl adıyla anılır. Önleri moren yığınıyla dolu olan bu göller
derindir. Çoğunda bol alabalık bulunmaktadır. Bu göllerin en önemlileri Şavşat ve Borçka’da
bulunur.
Nehirler Ve Akarsular
Çoruh Nehri
Dünyanın en hızlı akan nehirlerinden biri ve en derin nehridir. Artvin ilinin en büyük
akarsuyudur. Bu illerdeki hemen hemen bütün çay ve dereler Çoruh’un kollarını oluştururlar.
Kaynağını Mescid Dağı'nın (3.255 m) batı yüzünden alır. Önce batı doğrultusunda akıp
Bayburt’tan geçtikten sonra bir yay çizerek. Yusufeli'nin Yokuşlu köyü önünde Artvin il
sınırlarına girer. Yusufeli, Artvin ve Borçka’nın içerisinden geçtikten sonra Borçka’nın
Muratlı kasabasından geçerek burada il ve ülke sınırlarını terk eder ve Batum’da Karadeniz’e
dökülür. Toplam uzunluğu 376 km olan Çoruh Nehrinin il sınırları içerisindeki uzunluğu 150
km olup 100 km.si Yusufeli sınırları içerisinde seyreder. Çoruh’un debisi Mayıs ayında
(569/529 m³/sn.) zirveye çıkar. Yıl boyunca en düşük debisi ise 53.09 m³/sn.’dir. Eğim %5’tir.
Çoruh Nehri'nde başta sazan ve kefal olmak üzere birkaç balık türü bulunur. Nehrin Yusufeli
sınırları içerisinde seyreden 100 kilometrelik kısmı rafting ve kano gibi su sporları için en
uygundur.
Çeşitli yerlerde kaynakları olup, Çoruh Nehri’ne birleşen akarsular aşağıdaki gibidir. Oltu
Çayı, Barhal Çayı, Şavşat suyu-Tigrat Deresi, Kemer Köprü Deresi, Mansurat Deresi, Mirya
11
Deresi, Carat Deresi, Han Suyu, İmerhev Deresi, Bilev Deresi, Karçal Deresi, Berta Deresi,
Ardanuç Deresi, Murgul Deresi, İç Kale Suyu, Devisker Suyu, Hatila Deresi.
Oltu Ve Tortum Çayı
Yusufeli İlçesinin Pamukçular (Ohur) köyü yakınlarında Yusufeli sınırlarına girer. YusufeliOltu-Erzurum yol ayrımı mevkiinde Tortum Çayı ile birleşir ve her iki çay, Oltu Çayı adıyla
Günalp Kayası (Su kavuşumu) denilen mevkide Çoruh Nehrine karışır. Karga pazarı
Dağları’ndan kaynaklarını alırlar.
Şavşat Suyu
Şavşat ilçesi irili ufaklı 13 deresi bulunması ile su zenginliğine sahip bir ilçedir. Şavşat deresi
Orta köy deresinin kaynağı olup Ardanuç deresiyle birleşerek Çoruh Nehri’ne kavuşur.
Kaynağını Sahara dağlarından alarak Şavşat suyuna birleşir.
Güngörmez Suyu
Yusufeli ilçesi Güngörmez dağlarında bulunmaktadır. Akşam karanlığında suyunun akmaya
Başlaması Ve Gün Açıldığında Suyunun Kesilmesi İle Ünlüdür.
Barhal Çayı
Barhal Çayı'nın tamamı Yusufeli sınırları içerisinde yer alır. Kaynaklarını Altıparmak Dağları
ve Kaçkar Dağı'ndan (3937 m) toplar. İki kolu Yaylalar (Heveg-i Kiskim) köyünün aşağısında
birleşir ve buradan kuzeydoğuya doğru akmaya devam eder. Yaylalar köyü içerisinden geçtiği
için, kaynağından Altıparmak (Barhal)köyüne kadar olan bölümüne Hevek Suyu adı da
verilir. Altıparmak köyü içerisinde, kaynağını Kaçkar Dağı'ndan alan ve aynı zamanda Barhal
Çayı'nın en büyük kolu olan Kocaçay’ı alır. Balcılı köyü yakınlarında Kobak Suyu'nu aldıktan
sonra kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda seyrederek, Dereiçi köyü yakınlarında, Arcivan
Deresi'ni de alır. Yusufeli ilçe merkezinin tam ortasından geçerek, ilçe merkezinin önünde,
Kâzım Karabekir (Kazahora) mahallesi ile Üzümbağı (Hamzet) mahallesinin karşısında
Çoruh Nehri'ne karışır. Oldukça berrak ve temiz bir su olup alabalık yönünden de çok
zengindir. İlçe merkezinin içme suyunun kaynağını teşkil eder. Bu çayın üzerinde, Sarıgöl
mevkiinde şahısa ait alabalık çiftliği kurulmuştur. Yatağı boyunca sulama suyu olarak da
kullanılmaktadır. Bunlardan başka ayrıca su sporlarına elverişli olup bu suda rafting ve kano
gibi su sporları yapılır.
Kaynağı İl sınırları içerisinde bulunan ve Karadenize dökülen dereler aşağıdaki gibidir.
Arhavi Deresi, Hopa Çayı, Kemalpaşa Dereleri.
12
Ovalar
İl sınırı içerisinde ova özelliği gösteren yerler hemen hemen yoktur. İl topraklarının ancak
%0.2 alanını kaplayan düzlüklere rastlanır. Kıyıda akarsu birikintilerinin meydana getirdiği
alüvyal ovalara rastlanmaz. Çünkü dağların denize bakan yamaçlarında kaynaklarını alan
Hopa ve Arhavi Deresi’nin suları az ve uzunlukları kısa olduğundan birikinti ovalarının
büyüklüğünü sınırlamıştır.
Arhavi ilçesinin yakınındaki Armoni (500 m) adlı kabarığın batısında bir taşkın ovası vardır.
Kabisre Deresinin getirdiği birikintilerin denizi doldurmasıyla oluşmuş üçgen bir çıkındı
biçimindedir. Yaklaşık 3.5 km2'lik bir alanı kaplar. Zeytin Burnu adındaki bu çıkıntının 210
m dolayındadır. Tarıma elverişli değildir.
Yaylalar
Yaylalar Artvin topraklarının yaklaşık % 51'ini kaplar. Artvin'in başlıca yaylaları; Yusufeli,
Zeytinlik ve Ortaköy Derelerinin oluşturduğu çizginin güneydoğusundaki bölgede bulunan
Meşeli, Kurudere, Düzenli, Kireçli, Yığılı, Kapik, Irmaklar, Bülbülan, Çamlıca, Hanlıköy,
Ballı ve Yoncalı yaylaları, Muratlı-Borçka, Artvin-Ortaköy Deresi ile Gürcistan arasında
kalan bölgedeki, Taşköprü, Meydancık, Mısırlı, Oba yaylaları, Merkez İlçe - Zeytinlik Yusufeli İlçesi çizgisinin kuzey ve kuzeybatısında kalan bölgedeki Keşoğlu, Çamlık, Mağara,
İnekli, Kocakarılı, Dikme ve Taşkınlık yaylaları, Şavşat ilçesi, Sahara yaylası, Bilbilan
yaylası, Sateve Yaylası, Arsiyan Yaylalarıdır. Yaylalar turizm açısından önem taşımaktadır ve
en önemli turizm potansiyellerinden birisidir.
Milli Parklar
Türkiye’de 33 adet milli park ilan edilmiş alan bulunmaktadır. Artvin İlinde 2 adet milli park
bulunmaktadır. Bunlar Karagöl ve Sahara Milli Parkı ile Hatila Vadisi Milli Parkıdır.
 KARAGÖLVE SAHARA MİLLİ PARKI
 ARTVİN HATİLA VADİSİ MİLLİ PARKI
Tabiatı Koruma Alanları
Bilim ve eğitim bakımından önem taşıyan nadir, tehlikeye maruz ve kaybolmaya yüz tutmuş
ekosistemler, türler ve tabii olayların meydana getirdiği seçkin örnekleri ihtiva eden, bilim ve
eğitim amaçlarıyla kullanılmak üzere ayrılmış, turistik amaçlı kullanılmasına izin verilmeyen
tabiat parçalarıdır. Ülkemizde 35 adet Tabiatı Koruma Alanı bulunmaktadır.
13
Artvin İli’nde bulunan Tabiatı Koruma Alanları; Macahel–Efeler, Macahel-Gorgit ve
Çamburnu, Borçka Karagöl Tabiatı Koruma Alanlarıdır.







BORÇKA- CAMİLİ (MACAHEL) HAVZASI KORUMA ALANI:
CAMİLİ-EFELER TABİATI KORUMA ALANI
CAMİLİ-GORGİT TABİATI KORUMA ALANI
ÇAMBURNU TABİATI KORUMA ALANI
BORÇKA – KARAGÖL TABİAT PARKI KORUMA ALANI
BALIKLI-MADEN YABAN HAYATI KORUMA SAHASI
ÇORUH VADİSİ YABAN HAYATI KORUMA SAHASI
Artvin İli Yeşil Yol Güzergahı
BAŞLANGIÇ NOKTASI
BİTİŞ NOKTASI
Gürcistan Sınır Kapısı'ndan
başlamaktadır.
Camili
Camili
Papart
Papart
Yavuzköy
Yavuzköy
Artvin İl Merkezi
Artvin İl Merkezi
Atabarı Kayak Merkezi
Atabarı Kayak Merkezi
Yusufeli
Yusufeli
Altıparmarmak Köyü
Altıparmarmak Köyü
Salikvan Yaylası
Gürcüdüzü mevkii İle Rize il Sınırına
Bağlanmaktadır.
Salikvan Yaylası
Artvin İli Turizm Merkezleri
1-Artvin Kafkasör Kültür Ve Turizm Koruma Gelişim Bölgesi
2-Artvin Kaçkar Turizm Merkezi
14
2012 Yılı Verilerine Göre Artvin
Gelen Yerli Turist Sayısı
Gelen Yabancı Turist Sayısı
Toplam
Toplam Geceleme Sayısı (yıllık):
Mevcut Yatak Sayısı
Yatak Talebi
İlave Yatak Sayısı
317.620 kişi
42.111 kişi
359.731 kişi
1.687.138
4.201
19.703
15.502
Kaynak: Artvin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Ortalama
Geceleme Sayısı 4.69 (TMP) alınmıştır.
Turizm Sektörünün Bölgeye Katkısı
İstihdam Katkısı
Yatak Başına 0.20 Personel
Ticaret ve Hizmetler Sektörü
Toplam
: 3.100 Kişi
: 868 Kişi
: 3.968 Kişi
Dolaylı Etkileyeceği Nüfus (x5)
: 19.840 Kişi
İnşaat Sektörü
1 Adet Yatak İnşaat Maliyeti
İlave Yatak İhtiyacı
Toplam İnşaat Bedeli
: 15.000 TL
: 15.502 adet
: 232.530.000 TL
Kaynak: TMP, Yatak Başına 0.20 Personel, 1 Adet Yatak İnşaat
Maliyeti 15.000 TL, Çarpan Etkisi (x5) alınmıştır.
15
Turizmin Gelişmesiyle Ortaya Çıkacak Gıda Talebi
Gıda
Süt
Peynir
Tüketim Miktarı
0.25 litre/kişi/gün
30 gram/kişi/gün
Yıllık Toplam Tüketim
89.932,75 litre
10 ton 792 kilo
Tereyağı
30 gram/kişi/gün
10 ton 792 kilo
Bal-Reçel
30 gram/kişi/gün
10 ton 792 kilo
Ekmek
Alabalık
Deniz
Balığı
Şişe Suyu
Et
MeyveSebze
Yumurta
0.75 adet/kişi/gün
0.5 balık/kişi/gün
269.798,25 adet
179.865,5 adet
0.25 adet/gün/kişi
89.932,75 adet
1 litre/kişi/gün
250 gram/kişi/gün
359.731 şişe (1 litrelik)
89,93 ton
Tavuk
1 kg/kişi/gün
359.731 kg
0.5 adet/kişi/gün
179.865,5 adet
0.17 adet/kişi/gün
61.154,27 adet
SANAYİ ve TİCARET
İlin Sanayi Yapısı
İlde yatırımların çay, orman ürünleri ve madencilik sektöründe olmak üzere kamu ağırlıklı
olarak gerçekleştiği daha sonra ise özelleştirme sonucu; kamunun orman ürünleri sektöründen
çekildiği görülmüştür. Çay sektöründe kamu yanında özel sektöründe sınırlı sayıda işletmeyle
devreye girmiştir.
Artvin’de imalat sanayi gelişme dinamiğini yakalayamamıştır. İlde büyük sanayi tesislerinden
4’ü kamuya ait çay fabrikasıdır. Toplam 44 sanayi tesisine Sanayi Sicil Belge’si verilmiştir.
İlin Ticaret Yapısı
Artvin ilinde Ticaret yeterince gelişememiş ve ferdi işletme bazında kalmıştır. Ekonomisi
turizm, tarım, hayvancılık, balıkçılık ve sanayiye dayalıdır. Türkiye ve Gürcistan arasındaki
Sarp sınır kapısı il sınırları içerisinde bulunmaktadır. İl merkez ve ilçelerinde toplam 28 banka
şubesi mevcuttur.
16
Sanayi İşletmelerinin Sektörel Dağılımı:
Artvin ilinde bulunan sanayi işletmelerinin sektörel dağılımına baktığımızda, % 36 ile gıda
ürünleri imalatı ile % 18 diğer madencilik ve taş ocakçılığı imalatının ilk iki sırayı paylaştığı
görülmektedir.
Bunları sırasıyla aşağıdaki sektörle takip etmektedir.
% 12 Ağaç ve mantar ürünleri imalatı (mobilya hariç),
% 12 Diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı
% 5 Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı,
% 5 Kauçuk ve plastik ürünleri imalatı,
% 2 Mobilya imalatı,
% 2 Başka yerde sınıflandırılmamış makine ve ekipman imalatı
% 2 Elektrikli teçhizat imalatı,
% 2 Kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı,
% 2 Kağıt ve Kağıt Ürünlerinin İmalatı
% 2 Metal cevherleri imalatı
Talebi Karşılamaya Yönelik Yatırımlar
İlde doğal kaynak potansiyelinin değerlendirilmesi yanında, özelikle ihracatı karşılamaya
yönelik olarak, gelişme potansiyeli yüksek olan sektöre ilişkin yatırımların yapılması da
büyük önem taşımaktadır. Sermaye, teknoloji ve kuruluş yeri boyutu daha fazla ön plana
çıkan yukarıdaki sektörler haricinde, sektörel talebi karşılamaya yönelik olarak il için önerilen
yatırım konuları;
1.
2.
3.
4.
Çorap üretimi,
Elektrikli ev aletleri (küçük ebatlı, orta ve düşük nitelikli ürünler)
Soğuk hava deposu (organik tarım ve su ürünleri için )
Yayla ve doğal turizmi (Kafkasör Yaylası ve Kaçkar Dağları)
İlde Yapılabilecek Yatırımlar
İlimizde doğal kaynak potansiyelin (özellikle tarım ve hayvancılık potansiyelin)
değerlendirmeye ve bu ürünlerin katma değerlerin artırılmasına yönelik olarak 7 adet yatırım
konusu önerilmiş olup, bu yatırım konuları;
1-Bal Paketleme ve Arı Ürünleri Entegre Tesisi
2-Balık Yemi Üretim Tesisi
3-Entegre Et Ürünleri Üretim Tesisi
4-Entegre Su Ürünleri Üretme Tesisi
5-Kapari ve Sebze İşleme Tesisi
6-Su Şişeleme Tesisi
7-Süt Ürünleri Üretim Tesisi
17
İhracat Bilgileri
YIL
2008
2009
2010
2011
İHRACATÇI FİRMA
SAYISI
76
87
88
91
İHRACAT DEĞERİ
(1.000 USD)
76.983
54.792
61.118
62.067
İTHALATÇI FİRMA
SAYISI
56
51
20
28
İTHALAT DEĞERİ
(1.000
USD)
55.737
48.555
62.088
52.363
İthalat Bilgileri
YIL
2008
2009
2010
2011
Küçük Sanayi Siteleri:
Artvin ilinde 336 işyerlik 3 adet küçük sanayi sitesi tamamlanarak hizmete sunulmuştur.
Projeler için Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca kullandırılan kredi 2010 yılı fiyatlarıyla
8.205.464 TL’dir.
KÜÇÜK
SANAYİ
SİTESİ ADI
HOPA KSS
SIRA NO
1
MERKEZ
KSS
ARHAVİ
KSS
2
3
TOPLAM
336
İŞYERİ
SAYISI
BOŞ İŞYERİ
SAYISI
DOLULUK
ORANI (%)
143
DOLU
İŞYERİ
SAYISI
130
13
91
102
102
0
100
91
37
54
41
269
67
80
FIRSATLAR




İl dışındaki yatırımcıların varlığı,
İklime yönelik yatımların yapılması
Sarp Sınır Kapısının Ticaretinin Genişlenmesi,
İlde Yatırımların Küçük işletmeler olması nedeniyle,
Bölgesel bazda teşviklerin verilmesi.
18
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
1 014 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content