close

Enter

Log in using OpenID

Bilg. Donanım Ders Notu-5

embedDownload
Elektronik Haberleşme
Bilgisayar Donanım
2008-2009 Güz
ANAKART ÜZERĐNDE YER ALAN GĐRĐŞ/ÇIKIŞ (I/O) BAĞLANTI NOKTALARI
Çeşitli aygıtları bağlamak üzere anakart üzerinde farklı tipte konnektörler
bulunmaktadır. Anakart üzerinde tipik olarak yazıcı, mouse, klavye ekran vb
giriş çıkış noktaları/soketleri bulunmaktadır. Bu aygıtlara ait konnekörler çeşitli
standartlarla ifade edilmektedir.
PS/2 konnektörü
ATX
anakartlar
üzerinde
iki
PS/2
konnektörü
bulunmaktadır.
Bu
konnektörlerden biri mouse diğeri ise klavye için kullanılmaktadır. Her iki
konnektörün fiziksel yapısı aynıdır. Konnektörler kolay ayırt edilebilmeleri için
renklendirilmiştir.
Yrd. Doç. Dr. C. Harmanşah
Ege Ünv. Ege MYO
1
Elektronik Haberleşme
Bilgisayar Donanım
2008-2009 Güz
Paralel Port
Bilgisayar anakartı üzerinde bulunan ve özellikle yazıcı tipi aygıtlar için
kullanılan bağlantı arayüzüdür. Paralel port LPT olarak adlandırılmaktadır.
Paralel port veri transferinde her bir bit ayrı bir hat üzerinden iletilmektedir.
Bilgisayar ve aygıt üzerindeki paralel port konnektörleri birbirlerinden farklıdır.
Bilgisayar üzerinde 25 pinli dişi bir konnektör bulunurken aygıt üzerindeki
konnektör 36 pinli Centronix olarak adlandırılmaktadır.
Seri port (COM(Communications) Port)
Bilgisayar
ve
aygıtlar
arasında
seri
iletişim
protokolünün
kullanılarak
gerçekleştirilen bağlantı biçiminidir. COM portlar fare ve harici modem
bağlantıları için kullanılmakla birlikte bilgisayar üzerinden kontrol edilecek bir
çok aygıt için standart bir bağlantı arayüzüdür. Günümüzde anakartlar
üzerinde tek bir seri port bulunmaktadır. Seri port COM port olarak
adlandırılmaktadır. Anakart veya cihazlar üzerinde seri port bağlantısı 25 veya
9 pinli konnektörler bulunmaktadır.
Windows altında seri portunuza ait ayarları için aygıt yöneticisinden portun
özellilklerini görmek için “ Özellikleri ” seçtikten sonra “ Port Ayarları” sekmesini
açtıktan sonra “Gelişmiş” butonuna basarsanız aşağıdaki ekran
görüntülenecektir.
Yrd. Doç. Dr. C. Harmanşah
Ege Ünv. Ege MYO
2
Elektronik Haberleşme
Bilgisayar Donanım
2008-2009 Güz
Ekran Konnektörü
Ekran adaptörünün anakart üzerine entegre
edilmesinin ardından display
konnektörü anakart üzerine yerleştirilmiştir. Bu tip anakartların yaygınlaşması ile
birlikte standart PC ler için ilave bir ekran kartına ihtiyaç duyulmamıştır. Grafik
uygulamalarında performansa ihtiyaç duyan kullanıcılar sınırlı kapasiteye sahip
yerleşik ekran adaptörü yerine performanslı ekran kartları kullanmaktadırlar.
Anakart üzerindeki ekran çıkışı yerine ekran kartı takılması durumunda bir çok
anakart otomatik olarak bunu algılayıp yapılandırmaktadır.
USB (Universal Serial Bus - Evrensel Seri Yolu) Portları
Bilgisayar ile takılabilir bir aygıt (joystick, klavye, telefon, tarayıcı, yazıcı vb gibi)
arasındaki bağlantı için kullanılan, Tak ve Çalıştır (Plug and Play) özelliği
bulunan bağlantı arabirimdir. Tek bir USB portu ile 127 tane çevre aygıt
kullanılabilir.
USB porttunun diğer önemli avantajı, USB aygıtlarının takıp çıkarılırken
bilgisayarı kapatma zorunluluğunun olmamasıdır.
Windows 2000 ve XP, USB cihazlar için geniş bir yerleşik sürücü bankasına
sahiptir. Klavye, fare ve benzeri basit araçların tanınması için işletim
sistemlerin yerleşik sürücüleri yeterli olacaktır.
Game Port
Ses kartları üzerinde bulunan seri porta bu isim verilmektedir. Ses kartının
anakart üzerine entegre edilmesi ile birlikte hoparlör
ve mikrofon bağlantı
noktalarının yanına yerleştirilmiştir. USB portunun kullanımına kadar oyun
amaçlı kullanılan joystik bu port üzerinden sisteme bağlanmıştır. Günümüzde
Joystick ler USB portuna bağlanmaktadır.
Ses bağlantı noktaları
Anakart üzerinde ses sürücü devresi bulunuyorsa 3 adet ses giriş/çıkış ucu
bulunmaktadır. Bu konnektörler kolay ayırt edilebilmeleri için renklendirilmiştir.
Yrd. Doç. Dr. C. Harmanşah
Ege Ünv. Ege MYO
3
Elektronik Haberleşme
Bilgisayar Donanım
2008-2009 Güz
Yeşil renk hoparlör/ses, kırmızı renk mikrofon için kullanılmaktadır. Diğer nokta
ise Line-in olarak adlandırılır ve harici bir aygıttan (walkman gibi) bilgisayara
ses girişi yapmak için kullanılmaktadır.
Anakart işlemci, bellek bankları, genişleme yuvaları ve diğer Giriş/Çıkış
arayüzleri bulunmaktadır. Bilgisayar anakartı üzerinde üzerinde yer alan
bileşenler şöyle listelenebilir:
•
Đşlemci (CPU)
•
Destekleyici çipset devresi
•
RAM bankları
•
Genişleme yuvası
•
Klavye ve mouse konnektörleri
•
Güç kaynağı konektörü
•
Ekran konektörü
•
USB portları
•
Paralel ve Seri portlar
•
Ses Giriş/Çıkış noktaları
•
Disk bağlantı noktası
•
RJ45 konnektörü (Network için)
Yrd. Doç. Dr. C. Harmanşah
Ege Ünv. Ege MYO
4
Elektronik Haberleşme
Bilgisayar Donanım
2008-2009 Güz
Ekran Kartları
Ekran adaptörü monitor ve anakart arasındaki iletişimi sağlayan arabirimdir.
Ekran kartları üzerinde ekran belleği ve işlemcisi bulunmaktadır. Video
kontrolcüsü anakart işlemcisi, ekran belleği, karakter jeneratörü ve monitor
arasındaki alışverişi yürütmekle görevlidir. Video kontrolcüsü periyodik olarak
video belleği okur ve içeriği bunu seri sinyalle ekrana aktarır. Video belleğin
okunma frekansı günümüzde 60-100 Hz arasında değişmektedir.
Video biriminin ürettiği kontrol sinyalleri:
Dikey senkronizasyon için resim frekansı
Yatay senkronizasyon için satır frekansı
Bilgisayarlarda kullanılan ekran kart teknolojileri
Hercules Graphic Card (Hercules)
1981 yılında IBM tarafından üretilen MDA (Monochrome Display Adapter) nın
geliştirilmiş bir versiyonudur. Bu kartlar iki tipte çalışmaktadır. Bunlar:
MDA text modu
Grafik modu
Grafik moda tek renk için 720x348 piksel çözünürlüğü sahiptir.
MDA text modunda ise ekran 80 kolon x 25 satır olarak kullanılmaktadır. Grafik
uygulamalarda
kullanılmamaktadır.
Görüntülenecek
karakterler
ROM
içerisindeki ASC II karakterleri kullanarak üretilirdi.
CGA (Clor Graphics Adapter)
Renkli ekran kartları kullanıcıya sınırlı sayıda renk ve çözünürlük sağlamaktadır.
CGA ekranları farklı renk ve çözünürlüklere destek vermektedir.
160x100 16 renk
320x200 4 renk
640x200 2 renk
Yrd. Doç. Dr. C. Harmanşah
Ege Ünv. Ege MYO
5
Elektronik Haberleşme
Bilgisayar Donanım
2008-2009 Güz
Görüntü kalitesi düşük olmakla birlikte ilk renkli grafikler elde edilmiştir.
EGA (Enhanced Graphics Adapter)
IBM
tarafından
1985
yılında
kullanılmaya
başlayan
ve
çözünürlüğn
geliştirilmesinde önemli katkıları bulunan ekran kartı teknolojisidir.
16 -64 arasında renk ve 640x350 piksel çözünürlüğü desteklemektedir. Ekran
kartı üzerinde 256 KB bir bellek ekran için ayrılmıştır. Bu bellek alanı özellikle
grafik uygulamalar için önemli avantajlar sağlamıştır.
VGA (Video Graphic Array)
1987 yılında IBM tarafından sunulan VGA ekran arabirimi renk ve çözünürlük
değerleri açısından bilgisayar dünyası için önemli bir gelişme sayılmaktadır.
VGA ile 262144 renklik bir paletten seçilen 256 renk aynı anda kullanılmaya
başlamıştır. 640x480`lik standart çözünürlükte aynı anda 16 renk desteği
verilmiştir. Ekran belleği 256K dan 512 K ya yükseltilmiştir.
Resim frekansı 70 Hz’ e kadar yükseltilmiş olup çözünürlük 1024x768 piksele
çıkarılmıştır.
SVGA
Super VGA ilk SVGA kartlardan günümüzdeki kartlara kadar çok geniş
yelpazeyi desteklemektedir. SVGA ile birlikte ekran kartları için cihaz sürücüsü
kavramı kullanılmaya başlamıştır. Bu tip ekran kartlarının işletim sistemi ve
yazılımlarla daha iyi performansda çalışabilmeleri için geliştirilen cihaz
sürücüleri ekran kartının tüm özelliklerinin kullanılmasını sağlamaktadır. Bu
standartla
beraber
çözünürlük
Yrd. Doç. Dr. C. Harmanşah
Ege Ünv. Ege MYO
1024x768
6
den
1280x1024`e
çıkarılmıştır.
Elektronik Haberleşme
Bilgisayar Donanım
2008-2009 Güz
Ekran kartı temel olarak 4 bileşenden oluşmaktadır: Grafik işlemcisi, video
bellek, video BIOS ve RAMDAC.
Grafik Đşlemcisi
Ekran kartı üzerinde yer alan grafik işlemci [GPU Graphic Processing Unit]
görüntü işlemlerinin yürütülmesinden sorumludur. Grafik işlemcileri yapı ve
karmaşıklık bakımından ana CPU çok benzer özelliklere sahiptir. Böylece 3B,
animasyon ve grafik işlemlerinde önemli performans artışları yaşanmıştır.
Görüntü Belleği
Ekran kartının üzerinde bulunan ve ekran işlemlerinde kullanılan bellektir.
Grafik işlemci tarafından kontrol edilmektedir.
Grafik işlemci görüntüyü
oluştururken video bellekte oluşturmaktadır. Bu belleğin miktarı ve özelliği
doğrudan görüntü kartının performansını etkileyecektir. Günümüzde birçok
yazılım iyi bir çözünürlükte görüntü elde etmek için yüksek miktarlarda ekran
belleği kullanmaktadır.
Kullanılan Bellek Tipleri
VRAM (Video RAM)
TPRAM (Triple Port Ram-Üç Portlu)
SGRAM (Synchronous Graphics Ram-Senkronize Grafik Ram )
Ekran kartları ve çözünürlük ve bellek miktarlarına ilişkin örnekler değerler
aşağıda verilmiştir.
640x480
600KB
1200KB
2400KB
800x600
937KB
1875KB
3750KB
1024x768
1536KB
3072KB
6144KB
1280x1024 2560KB
5120KB
10240KB
1600x1200 3750KB
7500KB
15000KB
Aşağıda ekran bellek miktarının hesaplanmasına ilişkin örnekler verilmiştir.
Gerekli olan bu bellek miktarlarının hesabı ise şu formülle yapılmaktadır:
MYÇ : Maximum yatay çözünürlük
MDÇ : Maximum dikey çözünürlük.
Yrd. Doç. Dr. C. Harmanşah
Ege Ünv. Ege MYO
7
Elektronik Haberleşme
Bilgisayar Donanım
2008-2009 Güz
R : Bit cinsinden renk derinliği (Ekrana gelen renk sayısı)
Gerekli olan minimum bellek miktarı=MYÇ*MDÇ*R/8192 (8192=8*1024, yani bit
byte çevriliyor).
800*600, 32 bit
MYÇ=800
MDÇ=600
R=32
ihtiyaç duyulan min. bellek miktarı
800*600*32/8192 = 1875KB.
RAMDAC
RAMDAC (RAM Dijital-to-Analog Converter) görüntü belleğindeki verileri
analog RGB işarete dönüştürerek monitöre verir. Üç ana renk için de birer
RAMDAC ünitesi vardır ve bunlar her saniye belirli bir sayıda görüntü belleğini
tarayıp oradaki verileri analog sinyallere dönüştürürler. RAMDAC`in bu işlemi
ne kadar hızlı yapabildiği ekran yenileme hızı ile belirlenir.
Bu ekran yenileme hızı 60 ile 100 Hz arasında değişmektedir.
Bu değer
ekrandaki görüntünün saniyede kaç kere yenilendiğini ifade etmektedir.
Video BIOS
Ekran kartlarında video BIOS çipi bulunmaktadır. Sistem BIOS’ un dışında yer
alan ve ekran kartına ait özel fonksiyonlar, parametreler ve temel sistem
fontları gibi bilgi ve kodların yer aldığı ROM bellek elemanıdır. Burada ekran
kartının
çalıştırılmasını
ve
işletilmesinin
bulunmaktadır.
Yrd. Doç. Dr. C. Harmanşah
Ege Ünv. Ege MYO
8
sağlayan
kodlar
ve
bilgiler
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
137 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content