close

Enter

Log in using OpenID

ÇED Raporu - Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

embedDownload
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
PROJE SAHİBİNİN ADI
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
ADRESİ
Vedat Dalokay Caddesi No: 109 G.O.P 06700 ANKARA
TELEFONU
VE
NUMARALARI
FAKS Tel: 0 312 447 91 50
Fax: 0 312 447 91 63
PROJENİN ADI
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİ
PROJENİN BEDELİ
461.077.478 USD
PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN
AÇIK ADRESİ
Şanlıurfa İli, Bozova İlçesi
(İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ)
PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN
KOORDİNATLARI, ZONE
Koor. Sırası
: Sağa, Yukarı
Datum
: ED-50
Türü
: UTM
Ölçek Fak.
:6 Derecelik
Nokta No
Y
X
1
439720,02
4145085,39
2
440395,54
4145074,73
3
440395,54
4144887,61
4
439720,02
4144891,16
PROJENİN
ÇED 17.07.2008 Tarih ve 26939 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği
YÖNETMELİĞİ
“Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi
KAPSAMINDAKİ YERİ
(SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ)
Ek-1 Listesi Madde 2 ) Termik Güç Santralleri bend a) Toplam
Isıl Gücü 300 MWt ve daha fazla olan termik güç santralleri ile
diğer yakma sistemleri” kapsamında yer almaktadır.
NİHAİ ÇED RAPORUNU
ENERJİ ÇEVRE YATIRIMLARI VE DANIŞMANLIĞI
HAZIRLAYAN
HARİTACILIK İMAR İNŞAAT A.Ş.
KURULUŞUN/ÇALIŞMA
GRUBUNUN ADI
MAHATMA GANDİ CAD. NO:92/2 06680
NİHAİ ÇED RAPORUNU
HAZIRLAYAN KURULUŞUN G.O.P. /ANKARA
ADRESİ, TELEFON VE FAKS
TEL : (312) 447 26 22
NUMARALARI
FAKS : (312) 446 38 10
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
YETERLİK BELGESİ NOSU, 70 – 24.10.2008
TARİHİ
NİHAİ ÇED RAPORUNU
HAZIRLANIŞ TARİHİ
24.07.2014
(GÜN, AY, YIL)
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
İÇİNDEKİLER LİSTESİ
İÇİNDEKİLER LİSTESİ ....................................................................................................İ
TABLO LİSTESİ............................................................................................................Vİİİ
ŞEKİL LİSTESİ ................................................................................................................Xİ
BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI (PROJE KONUSU FAALİYETİN
TANIMI, ÖMRÜ, HİZMET AMAÇLARI, PAZAR VEYA HİZMET ALANLARI VE
BU ALAN İÇERİSİNDE EKONOMİK VE SOSYAL YÖNDEN ÜLKE, BÖLGE
VE/VEYA İL ÖLÇEĞİNDE ÖNEM VE GEREKLİLİKLERİ) .................................... 1
BÖLÜM II: PROJENİN İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU ..................................... 11
II.1. Faaliyet Yer Seçimi ( İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan
faaliyet yerinin, lejant ve plan notlarının da yer aldığı Onaylı Çevre Düzeni Planı ve İmar
Planları üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım haritası üzerinde gösterimi)................. 11
II.2. Proje Kapsamında Faaliyet Ünitelerinin Konumu (Bütün idari ve sosyal ünitelerin,
teknik alt yapı ünitelerinin varsa diğer ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının vaziyet
planı üzerinde gösterimi, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, binaların
kat adetleri ve yükseklikleri, temsili resmi)......................................................................... 17
BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI ........................ 20
III.1. Projenin Gerçekleşmesi ile İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları................ 20
III.2. Projenin Gerçekleşmesi ile İlgili İş Akım Şeması ve Zamanlama Tablosu ............... 20
III.3. Projenin Fayda –Maliyet Analizi................................................................................ 21
III.4. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak, Proje
Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik,
Sosyal ve Altyapı Projeleri .................................................................................................. 21
III.5. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesi için Zaruri Olan ve Proje
Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Planlanan Ekonomik, Sosyal
ve Altyapı Projeleri.............................................................................................................. 21
III.6. Diğer Hususlar............................................................................................................ 22
BÖLÜM IV: PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ
VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN
AÇIKLANMASI................................................................................................................ 23
IV.1. Projenin Etkilenecek Alanının Belirlenmesi (Etki alanının nasıl ve neye göre
belirlendiği açıklanacak ve etki alanı harita üzerinde gösterilecek).................................... 23
IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal
Kaynakların Kullanımı ........................................................................................................ 24
i
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
IV.2.1. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler (Basınç, Sıcaklık, Yağış, Nem Dağılımları,
Buharlaşma Durumu, Rüzgar Dağılımı, Enverziyonlu Gün Sayıları)................................. 24
IV.2.2. Jeolojik Özellikler (Fiziko-Kimyasal özellikler, Tektonik hareketler, mineral
kaynaklar, heyelan, benzersiz oluşumlar, çığ, sel, kaya düşmesi başlıkları altında
incelenmesi, 1/25.000 ölçekli genel jeoloji haritası, proje alanının büyük ölçekli (1/5.000
veya 1/1.000) jeolojik harita stratigrafik kolon kesiti, harita ölçekleri, lejandı, jeoteknik
etütler, kuyu lokasyonlarının yer ve kotları, litolojik özellikleri ve jeomekanik özellikleri
ve elde edilecek verilere göre uygulanacak sistem, proje sahasında yüzeylenen birimlerin
fiziksel özellikleri ile jeolojik özellikleri) ........................................................................... 46
IV.2.3. Hidrojeolojik Özellikler (Yeraltı su seviyeleri, miktarları, emniyetli çekim
değerleri, kaynakların debileri, mevcut ve planlanan kullanımı, proje alanına mesafeleri) 54
IV.2.4. Hidrolojik Özellikler (Su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, proje
alanına mesafeleri)............................................................................................................... 56
IV.2.5. Toprak Özellikleri ve Kullanım Durumu ................................................................ 60
IV.2.6. Tarım Alanları (Tarımsal gelişim proje alanları, özel mahsul plantasyon alanları,
sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim
miktarları ile birim alan itibariyle verimi, kullanılan tarım ilaçları ve miktarları, ürünlerin
ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri).......................................................................... 63
IV.2.7. Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları,
Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları,
Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma
Bölgeleri, Özel Çevre Koruma alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu
Kapsamındaki Alanlar)........................................................................................................ 71
IV.2.8. İç Sulardaki (göl, akarsu) Canlı Türleri .................................................................. 78
IV.2.9. Flora ve Fauna (Türler, endemik özellikle lokal endemik bitki türleri, alanda doğal
olarak yaşayan hayvan türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler
ve bunların alandaki bulunuş yerleri, av hayvanlarının adları, popülasyonları ve bunlar için
alınan Merkez Av Komisyonu Kararları ve haritaları, proje alanındaki vejetasyon tiplerinin
bir harita üzerinde gösterilmesi, mera kanunu kapsamındaki alanlar) ................................ 81
IV.2.10. Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları ................................................................... 102
IV.2.11. Termal ve Jeotermal Su Kaynakları .................................................................... 104
IV.2.12. Hayvancılık ......................................................................................................... 104
IV.2.13. Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler
(Askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş
alanlar vb.) ......................................................................................................................... 107
IV.2.14. Proje Yeri ve Etki Alanının Hava, Su, Toprak ve Gürültü Açısından Mevcut
Kirlilik Yükünün Belirlenmesi .......................................................................................... 107
ii
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
IV.2.15. Diğer Özellikler................................................................................................... 111
IV.3. Sosyo- Ekonomik Çevrenin Özellikleri ................................................................... 111
IV.3.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler,
Yöresel İşgücünün Bu Sektörlere Dağılımı, Sektörlerdeki Mal ve Hizmet Üretiminin Yöre
ve Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri ve Önemi, Diğer Bilgiler)............................................ 111
IV.3.2. Nüfus (Yörede ki Kentsel Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus Artışı
Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler) ................................................... 114
IV.3.3. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim Sağlık, Kültür Hizmetleri ve Bu
Hizmetlerden Yararlanılma Durumu)................................................................................ 116
IV.3.4. Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Kentsel ve Kırsal Arazi Kullanımları (Yerleşme
Alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri,
konutlar, turizm alanları vb.) ............................................................................................. 117
IV.3.5. Gelir (Bölgede gelirin iş kollarına dağılımı iş kolları itibariyle kişi başına düşen
maksimum, minimum ve ortalama gelir) .......................................................................... 118
IV.3.6. İşsizlik (Yöredeki işsiz nüfusun ve faal nüfusa oranı) .......................................... 118
IV.3.7. Sağlık (Bölgede mevcut endemik hastalıklar) ...................................................... 119
IV.3.8. Diğer Özellikler..................................................................................................... 119
V. PROJENİN BÖLÜM IV’TE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
VE ALINACAK ÖNLEMLER (BU BÖLÜMDE PROJENİN FİZİKSEL VE
BİYOLOJİK ÇEVRE ÜZERİNDE ETKİLERİ, BU ETKİLERİ ÖNLEMEK, EN
AZA İNDİRMEK VE İYİLEŞTİRMEK İÇİN ALINACAK YASAL, İDARİ VE
TEKNİK ÖNLEMLER V.1 VE V.2 BAŞLIKLARI İÇİN AYRI AYRI VE
AYRINTILI ŞEKİLDE AÇIKLANIR. ......................................................................... 121
V.1. Arazinin Hazırlanması İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Projeler, Fiziksel ve Biyolojik
Çevre Üzerinde Etkileri ve Alınacak Önlemler................................................................. 121
V.1.1. Arazinin hazırlanması ve ünitelerin inşası için yapılacak işler kapsamında (ulaşım
altyapısı dahil) nerelerde ve ne kadar alanda hafriyat yapılacağı, hafriyat artığı toprak, taş,
kum vb. maddelerin nereler, nasıl taşınacakları ve hangi amaçlar için kullanılacakları;
kullanılacak malzemeler, araçlar ve makineler, kırma, öğütme, taşıma, depolama gibi toz
yayıcı mekanik işlemler, tozun yayılmasına karşı alınacak önlemler. .............................. 121
V.1.2. Arazinin hazırlanması sırasında ve ayrıca ünitelerin inşasında kullanılacak
maddelerden parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve toksik olanların taşınımları, depolanmaları,
hangi işlem için nasıl kullanılacakları, bu işler için kullanılacak alet ve makineler ......... 124
V.1.3. Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı, bu altyapının inşası ile ilgili işlemler;
kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makinalar altyapının inşası sırasında
kırma, öğütme , taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler ................................ 124
iii
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
V.1.4. Zemin emniyetinin sağlanması için yapılacak işlemler (Taşıma gücü, emniyet
gerilmesi, oturma hesapları) .............................................................................................. 124
V.1.5. Taşkın önleme ve drenaj işlemlerinin nerelerde ve nasıl yapılacağı ...................... 125
V.1.6. Proje kapsamında su temini sistemi ve planı, suyun temin edileceği kaynaklardan
alınacak su miktarı, özellikleri, nereden ve nasıl temin edileceği, ortaya çıkan atık suyun
miktar ve özellikleri, nasıl arıtılacağı ve nereye deşarj edileceği, alınacak önlemler ....... 125
V.1.7. Proje kapsamında elektrifikasyon planı, bu planının uygulanması için yapılacak
işlemler ve kullanılacak malzemeler ................................................................................. 127
V.1.8. Doğalgaz boru hattı yapılması için gerekli olan işlemler ....................................... 127
V.1.9. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasında dek
yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, tüketim miktarları, bunlardan oluşacak
emisyonlar ......................................................................................................................... 128
V.1.10. Proje kapsamındaki su temin sistemi planı, bu sistemin inşası ile ilgili işlemler, bu
işlemlerde kullanılacak malzemeler, içme ve kullanma suyu ve diğer kullanım amaçlarına
göre miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları
........................................................................................................................................... 130
V.1.11. Arazinin hazırlanmasından ünitelerin faaliyete açılmasına dek yapılacak işler
nedeni ile meydana gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere
taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları ...................................................... 132
V.1.12. Arazinin hazırlanmasından ünitelerin faaliyete açılmasına dek yapılacak işler
nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif
değerler, (Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğine göre
Akustik Formatın esas alınarak akustik raporun hazırlanması)......................................... 134
V.1.13. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek
işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal
altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği ................................................... 137
V.1.14. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek
işlerden, insan sağlığı ve çevre riskli ve tehlikeli olanlar.................................................. 137
V.1.15. Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik yükünün
ve etkilerinin değerlendirilmesi ......................................................................................... 138
V.1.16. Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak ve diğer amaçlarla yapılacak saha
düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar, yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda nasıl
yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri vb. .................................................. 141
V.1.16. Diğer faaliyetler .................................................................................................... 141
V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine
Etkileri ve Alınacak Önlemler........................................................................................... 141
iv
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, mekanik elektrik gücü, hangi
faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, her bir ünitenin ayrıntılı
proses akım şeması, temel proses parametreleri, prosesin açıklanması, faaliyet üniteleri
dışındaki diğer ünitelerde sunulacak hizmetler, kullanılacak makinelerin, araçların,
aletlerin ve teçhizatın özellikleri ve miktarları .................................................................. 141
V.2.2. Proje ünitelerinden üretilecek mal ve/veya hizmetler, nihai ve yan ürünlerin üretim
miktarları, nerelere, ne kadar ve nasıl pazarlanacakları, üretilecek hizmetlerin nerelere,
nasıl ve ne kadar nüfusa ve/veya alana sunulacağı............................................................ 152
V.2.3. Proje ünitelerinde kullanılacak suyun hangi prosesler için ne miktarlarda
kullanılacağı, nereden, nasıl, temin edileceği, suya uygulanacak ön işlemler (arıtma
birimleri ile katma- besleme suyu olarak katılacağı birimleri kapsayan), su hazırlama ana
akım şeması, ...................................................................................................................... 152
V.2.4. Soğutma (ana ve yardımcı soğutma suyu) sistemine ilişkin bilgiler, soğutma suyu
akım şeması, kullanılacak kimyasal maddeler ve miktarları, ............................................ 154
V.2.5. Projenin tüm ünitelerinden kaynaklanacak atıksuların miktarları, fiziksel, kimyasal
ve bakteriyolojik özellikleri, atıksu arıtma tesislerinde bertaraf edilecek parametreler ve
hangi işlemlerle ne oranda bertaraf edileceği, arıtma işlemleri sonrası atıksuyun ne
miktarlarda hangi alıcı ortamlara nasıl verileceği, ............................................................ 155
V.2.6. Proje kapsamında kullanılacak ana yakıt veya yardımcı yakıtın ne şekilde
sağlanacağı santralin bakım çalışmalarına ilişkin açıklamalar,......................................... 157
V.2.7. Proje kapsamında kullanılacak ana yakıt veya yardımcı yakıtın hangi ünitelerde ne
miktarlarda yakılacağı ve kullanılacak yakma sistemleri, yakıt özellikleri, anma ısıl gücü,
emisyonlar, azaltıcı önlemler ve bunların verimleri, ölçümler için kullanılacak aletler ve
sistemler, (Baca gazı emisyonlarının anlık ölçülüp değerlendirilmesi (on-line) için
kurulacak sistemler, mevcut hava kalitesinin ölçülmesi için yapılacak işlemler) modelleme
çalışmasında kullanılan yöntem, modelin tanımı, modellemede kullanılan meteorolojik
veriler (yağış, rüzgar, atmosferik kararlılık, karışım yüksekliği vb.), model girdileri, kötü
durum senaryosu da dikkate alınarak model sonuçları, modelleme sonucunda elde edilen
çıktıların arazi kullanım haritası üzerinde gösterilmesi,.................................................... 157
V.2.8. Santral dışında diğer ünitelerden kaynaklanan emisyonlar, azaltıcı önlemler ve
bunların verimleri, ölçümler için kullanılacak aletler ve sistemler, toz oluşumuna karşı
alınacak tedbirler, kullanılacak filtrelerin özellikleri, filtrelerin bakımı, arızalanması
durumunda alınacak önlemler, .......................................................................................... 163
V.2.9. Tesisin faaliyeti sırasında oluşacak diğer katı atık miktar ve özellikleri,
depolama/yığma, bertarafı işlemleri, bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi
amaçlar için yeniden değerlendirilecekleri, alıcı ortamlarda oluşturacağı değişimler,
muhtemel ve bakiye etkiler, alınacak önlemler, ................................................................ 163
v
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
V.2.10. Proje kapsamında meydana gelecek vibrasyon, gürültü kaynakları ve seviyeleri,
Çevresel Gürültü’nün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği’ne göre
değerlendirmesi, ................................................................................................................ 164
V.2.11. Radyoaktif atıkların miktar ve özellikler, gürültü kaynakları ve seviyeleri,
muhtemel ve bakiye etkiler ve önerilen tedbirler, ............................................................. 166
V.2.12. Proje ünitelerinde üretim sırasında kullanılacak tehlikeli, toksik, parlayıcı, ve
patlayıcı maddeler, taşınımları ve depolanmaları, hangi amaçlar için kullanılacakları,
kullanımları sırasında meydana gelebilecek tehlikeler ve alınabilecek önlemler, ............ 166
V.2.13. Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik yükünün
ve etkilerinin değerlendirilmesi, ........................................................................................ 167
V.2.14. Karasal Flora/Fauna üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler,........................... 167
V.2.15. Projenin tarım ürünlerine ve toprak asitlenmesine olan etkileri, toprak
asitlenmesinin tahmininde kullanılan yöntemler ve alınacak tedbirler ............................. 167
V.2.16. Yeraltı ve yüzey suyuna etkiler ve alınacak tedbirler........................................... 169
V.2.17. Bölgenin mevcut kirlilik yükü (hava, su, toprak) dikkate alınarak kümülatif etkinin
değerlendirilmesi, .............................................................................................................. 170
V.2.18. Tesisin faaliyeti sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut
ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, .............. 170
V.2.19. İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında
oluşacak atık suların hangi alıcı ortamlara, ne miktarlarda, nasıl verileceği..................... 171
V.2.20. İdari ve sosyal tesislerden oluşacak katı atık miktar ve özellikleri, bu atıkların
nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ve ne şekilde değerlendirileceği, 171
V.2.21. Projenin işletme aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli
ve tehlikeli olanlar, ............................................................................................................ 171
V.2.22. Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha
düzenlemeleri,.................................................................................................................... 172
V.2.23. Sağlık koruma bandı için önerilen mesafe............................................................ 173
V.2.24. Diğer faaliyetler .................................................................................................... 173
V.3. Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerinde Etkileri.................................................. 173
V.3.1. Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam imkanları,
nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve
bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb............................................ 173
V.3.2. Çevresel fayda-maliyet analizi ............................................................................... 174
BÖLÜM VI. İŞLETME FAALİYETİNE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK
VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER .... 176
vi
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
VI.1. Arazi Islahı ve Rekreasyon Çalışmaları ................................................................... 176
VI.2. Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler .............................................................................. 176
VI.3. Hava Emisyonları ..................................................................................................... 176
BÖLÜM VII. PROJENİN ALTERNATİFLERİ (BU BÖLÜMDE YER SEÇİMİ,
TEKNOLOJİ (SOĞUTMA SİSTEMİ DAHİL), ALINACAK ÖNLEMLER,
ALTERNATİFLERİN KARŞILAŞTIRILMASI VE TERCİH SIRALAMASI
BELİRTİLECEKTİR) .................................................................................................... 177
BÖLÜM VIII. İZLEME PROGRAMI.......................................................................... 178
VIII.1. Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin işletilmesi ve işletme
sonrası için önerilen izleme programı acil müdahale planı, .............................................. 178
VIII.2. ÇED olumlu belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği’nde “Yeterlik
Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri” başlığının ikinci paragrafında yer alan
hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program. ................................................................ 192
BÖLÜM IX. HALKIN KATILIMI (PROJEDEN ETKİLENMESİ MUHTEMEL
YÖRE HALKININ NASIL VE HANGİ YÖNTEMLERLE BİLGİLENDİRİLDİĞİ,
PROJE İLE İLGİLİ HALKIN GÖRÜŞLERİNİN VE KONU İLE İLGİLİ
SORULAR AÇIKLAMALAR) ...................................................................................... 194
BÖLÜM X. YUKARIDA BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN
TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ (PROJENİN İNŞAAT VE İŞLETME
AŞAMALARINDA YAPILMASI PLANLANAN TÜM ÇALIŞMALARIN VE
ÇEVRESEL ETKİLER İÇİN ALINMASI ÖNGÖRÜLEN TÜM ÖNLEMLERİN,
MÜMKÜN OLDUĞUNCA BASİT, TEKNİK TERİM İÇERMEYECEK ŞEKİLDE
VE HALKIN ANLAYABİLECEĞİ SADELİKTE ANLATILMASI) ....................... 197
BÖLÜM XI. SONUÇLAR (YAPILAN TÜM AÇIKLAMALARIN ÖZETİ,
PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİNİN SIRALANDIĞI VE PROJENİN
GERÇEKLEŞMESİ
HALİNDE
OLUMSUZ
ÇEVRESEL
ETKİLERİN
ÖNLENMESİNDE
NE
ÖLÇÜDE
BAŞARI
SAĞLANABİLECEĞİNİN
BELİRTİLDİĞİ GENEL BİR DEĞERLENDİRME, PROJE KAPSAMINDA
ALTERNATİFLER ARASI SEÇİMLER VE BU SEÇİMLERİN NEDENLERİ) ... 199
EKLER (RAPORUN HAZIRLANMASINDA KULLANILAN VE ÇEŞİTLİ
KURULUŞLARDAN SAĞLANAN BİLGİ, BELGE VE TEKNİKLERDEN RAPOR
METNİNDE SUNULMAYANLAR).............................................................................. 205
vii
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
TABLO LİSTESİ
Tablo 1. Petrol ve Doğalgazın Bileşimleri............................................................................ 2
Tablo 2. Talep Tahmini (Yüksek Talep) .............................................................................. 4
Tablo 3. Talep Tahmini (Düşük Talep) ................................................................................ 5
Tablo 4. Türkiye Kurulu Gücünün Kaynaklara Göre Dağılımı, 2012.................................. 6
Tablo 5. Türkiye Kurulu Güç Ve Üretiminin Yıllar İtibariyle Gelişimi............................... 7
Tablo 6. Toplam Proje Üretim Kapasitesinin Enerji Kaynağı Türlerine Göre Gelişimi,
GWh ...................................................................................................................................... 8
Tablo 7. Toplam Proje Üretim Kapasitesinin Enerji Kaynağı Türlerine Göre Gelişimi, %. 9
Tablo 8. Toplam Kurulu Gücün Enerji Kaynağı Türlerine Göre Dağılımı, % ..................... 9
Tablo 9. Projeye ait üniteler ve kapladıkları alanlar ........................................................... 17
Tablo 10. Projeye Ait Finans Yatırım Tablosu................................................................... 20
Tablo 11. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Basınç Değerleri 25
Tablo 12. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Sıcaklık Değerleri
............................................................................................................................................. 26
Tablo 13. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri.. 27
Tablo 14. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Bağıl Nem
Değerleri .............................................................................................................................. 28
Tablo 15. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Yağışlı, Sisli,
Dolulu, Kırağılı, Orajlı Günler ............................................................................................ 29
Tablo 16. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Maksimum Kar
Kalınlığı Değerleri............................................................................................................... 30
Tablo 17. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Açık Yüzey
Buharlaşması Değerleri ....................................................................................................... 31
Tablo 18 .1999-2012 Yılları Arası Ortalama ve Maksimum Açık Yüzey Buharlaşma
Dağılımı ............................................................................................................................... 31
Tablo 19. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Esme Sayıları
Toplamı................................................................................................................................ 32
Tablo 20. 1999-2012 Yılları Arası Mevsimlik Esme Sayıları Toplamı.............................. 33
Tablo 21. 1999-2012 Yılları Arası Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızları ...................... 38
Tablo 22. 1999-2012 Yılları Arası Aylık Ortalama Rüzgar Hızları ................................... 43
Tablo 23. Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü ....................................................................... 44
Tablo 24. 1999-2012 Yılları Arası Fırtınalı Günler, Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayıları ... 45
Tablo 25. Şanlıurfa İlinde Meydana Gelen Deprem Dereceleri ve Yerleri ........................ 52
Tablo 26 İldeki Yeraltı Suyu Havzalarının İsimleri, Kapasiteleri ve Kalitesi .................... 54
Tablo 27 Şanlıurfa'daki Yeraltı Suyu Potansiyeli ve Dağılımı........................................... 55
Tablo 28. Atatürk Barajı fotoğrafı ve özet bilgileri ............................................................ 59
Tablo 29. Birecik Barajı fotoğrafı ve özet bilgileri ............................................................ 59
Tablo 30. Hacıhıdır Barajı fotoğrafı ve özet bilgileri ......................................................... 59
Tablo 31. Şanlıurfa HES fotoğrafı ve özet bilgileri............................................................ 60
viii
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 32 İlçeler İtibariyle Büyük Toprak Gruplarının Alansal Dağılımı ( ha ) ................. 60
Tablo 33. İl ve İlçelerin Kabiliyet Sınıflamasına Göre Dağılımı........................................ 61
Tablo 34. Arazi Dağılımı .................................................................................................... 63
Tablo 35. Şanlıurfa İli Ve Bozova İlçesi Arazi Dağılımı ................................................... 65
Tablo 36 Şanlıurfa İli Tarım Alanları Dağılımı (ha) .......................................................... 66
Tablo 37 Şanlıurfa İli Üretimi Yapılan Meyve Çeşitleri, Üretim Alanları ve Üretim
Miktarları ............................................................................................................................. 68
Tablo 38. 2011 Yılı Şanlıurfa İli Açıkta Sebze Yetiştiriciliği ............................................ 69
Tablo 39. Şanlıurfa İli Örtü Altı Yetiştirilen Ürün Çeşitleri............................................... 70
Tablo 40 Şanlıurfa İli Tarımsal Üretim İhracatı ................................................................. 70
Tablo 41 Bozova İlçesi Arazi Dağılımı .............................................................................. 71
Tablo 42. IUCN Red List (Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı
Listesi) Kategorileri ............................................................................................................. 81
Tablo 43 Flora Tablosu....................................................................................................... 85
Tablo 44 Fauna Tablosu /Kuş Türleri Listesi ..................................................................... 90
Tablo 45 Sürüngen, İkiyaşamlılar ve Memeliler Tür Listesi .............................................. 93
Tablo 46. IUCN’ e göre koruma altına alınan fauna türleri................................................ 98
Tablo 47 Şanlıurfa İli Büyükbaş Hayvan Varlığı ............................................................. 105
Tablo 48 Şanlıurfa İli Hayvansal Ürünlerle İlgili Üretim................................................. 105
Tablo 49 Şanlıurfa İli Küçükbaş Hayvan Varlığı ............................................................. 106
Tablo 50 Şanlıurfa İli Kanatlı Hayvan Varlığı ................................................................. 106
Tablo 51. Şanlıurfa İli Kümes Hayvancılığı Üretim......................................................... 106
Tablo 52. Şanlıurfa Arıcılık Bilgileri................................................................................ 107
Tablo 53. Şanlıurfa İli su kaynaklarının kalitesi............................................................... 110
Tablo 54. Arka Plan Gürültü Ölçümleri ........................................................................... 110
Tablo 55 Şanlıurfa İli 2013 Nüfus Durumu...................................................................... 114
Tablo 56. Şanlıurfa İli Yıllık Nüfus Artış Hızı (‰) ......................................................... 115
Tablo 57. Şanlıurfa İli Nüfus Yoğunluğu ......................................................................... 115
Tablo 58 İlçe, İl Ve İlçe Merkezi İle Belde Ve Köylere Göre Ortalama Hane halkı
Büyüklüğü, 2012 ............................................................................................................... 115
Tablo 59 Şanlıurfa İli İlk Ve Ortaöğretimde Okuyan Öğrenci Sayısı, 2013 .................... 116
Tablo 60. Şanlıurfa'nın 2005 Yılı Makro Formu Kentsel Alan Kullanışlarının Dağılımı 117
Tablo 61. 2012 Yılı Şanlıurfa İl Bazında Temel İşgücü Göstergeleri .............................. 118
Tablo 62 Şanlıurfa İli 2011 Yılında Tespit Edilen Bulaşıcı Hastalıklar ........................... 119
Tablo 63. Kazı Çalışmaları Esnasında Oluşacak Hafriyat Artığı Malzemenin Aylık,
Günlük Ve Saatlik Miktarları ............................................................................................ 122
Tablo 64. Blok Üniteleri Kazısı Toz Emisyon Faktörleri ve Emisyon Debileri............... 122
Tablo 65. İnşaat Aşaması İçin Yapılan Modelleme Çalışmaları Sonucunda Elde Edilen
Tahmini YSK Değerleri..................................................................................................... 123
Tablo 66. Evsel Nitelikli Atık su Miktarı ......................................................................... 126
Tablo 67. Evsel Nitelikli Atık Sularda Kirleticiler ve Ortalama Konsantrasyonları ........ 126
Tablo 68. İnşaat Aşamasında Evsel Nitelikli Atık Su İçerisindeki Kirletici Yükleri ....... 126
ix
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 69. Evsel Nitelikli Atık su Deşarj Kriterleri, Su Kirliliği ve Kontrol Yönetmeliği
Tablo 21.1.......................................................................................................................... 127
Tablo 70. Tüpraş-404 Dizel Yakıtının Genel Özellikleri ................................................. 128
Tablo 71. Dizel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Yayın Faktörleri (kg/t) ...................... 129
Tablo 72. Diesel Araçlardan Yayılması Beklenen Kirletici Değerleri (kg/sa) ................. 129
Tablo 73. Evsel Nitelikli Atık su Miktarı ......................................................................... 131
Tablo 74. Evsel Nitelikli Atık Sularda Kirleticiler ve Ortalama Konsantrasyonları ........ 131
Tablo 75. İnşaat Aşamasında Evsel Nitelikli Atık Su İçerisindeki Kirletici Yükleri ....... 131
Tablo 76. Gürültü Ölçüm Noktaları ve Tesise Uzaklıkları............................................... 135
Tablo 77. İnşaat Faaliyetleri Sonucu Alıcı Noktalarda Oluşacak Gürültü Düzeyleri....... 135
Tablo 78 Teknik Veriler ................................................................................................... 151
Tablo 79. İşletme aşamasında personel kaynaklı su kullanımı......................................... 152
Tablo 80. Evsel Nitelikli Atık Sularda Kirleticiler ve Ortalama Konsantrasyonları ........ 155
Tablo 81. İşletme Aşamasında Evsel Nitelikli Atık Su İçerisindeki Kirletici Yükleri ..... 156
Tablo 82.Yakıt İçeriği (Doğal Gaz) .................................................................................. 158
Tablo 83. Gaz Türbini Baca Özellikleri............................................................................ 158
Tablo 84.Gaz Türbini Emisyon Miktarları ....................................................................... 158
Tablo 85. En Yakın Yerleşim Yerleri İçin Tahmini Yer Seviyesi Konsantrasyonları ..... 160
Tablo 86. İnşaat Faaliyetleri Sonucu Alıcı Noktalarda Oluşacak Gürültü Düzeyleri....... 164
Tablo 87. Bölgelere Göre Türkiye Topraklarında pH Dağılımı ....................................... 168
Tablo 88. Toprakların Asitlenme Hassasiyeti İçin Kriterler............................................. 168
x
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
ŞEKİL LİSTESİ
Şekil 1. 2013-2022 Yılları Arası Türkiye Enerji ve Puant Talebi (Yüksek Talep)............... 5
Şekil 2. 2013-2022 Yılları Arası Türkiye Enerji ve Puant Talebi (Düşük Talep) ................ 6
Şekil 3. Kurulu Gücün Birincil Kaynaklara Göre Gelişimi .................................................. 8
Şekil 4. Proje Yerinin Fotoğrafı -1...................................................................................... 11
Şekil 5. Proje yerinin fotoğrafı-2......................................................................................... 12
Şekil 6. Proje yerinin fotoğrafı-3......................................................................................... 12
Şekil 7. Proje yeri uydu görüntüsü -1.................................................................................. 13
Şekil 8. Proje yeri uydu görüntüsü -2.................................................................................. 14
Şekil 9. Proje Yerinin 1/25.000 Ölçekli Topoğrafya Haritası Üzerinde Gösterimi ............ 15
Şekil 10. Adıyaman- Şanlıurfa-Diyarbakır Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre
Düzeni Planında Proje Yerinin Gösterimi ........................................................................... 16
Şekil 11. İş Akım Şeması .................................................................................................... 21
Şekil 12. 1999-2012 Yılları Arası Basınç Dağılımları Grafiği ........................................... 25
Şekil 13 1999-2012 Yılları Arası Sıcaklık Dağılımları Grafiği .......................................... 26
Şekil 14. 1999-2012 Yılları Arası Yağış Dağılımları Grafiği ............................................. 27
Şekil 15. 1999-2012 Yılları Arası Bağıl Nem Dağılımı Grafiği ......................................... 28
Şekil 16. 1999-2012 Yılları Arası Yağışlı, Sisli, Dolulu, Kırağılı, Orajlı Günler Dağılımı 29
Şekil 17. 1999-2012 Yılları Arası Maksimum Kar Kalınlığı Dağılımı Grafiği .................. 30
Şekil 18. Yönlere Göre Aylık Ortalama Rüzgar Hızları Diyagramı ................................... 42
Şekil 19. Aylık Ortalama Rüzgar Hızları Grafiği................................................................ 43
Şekil 20. Maximum Rüzgar Hızı Grafiği ............................................................................ 44
Şekil 21. Fırtınalı Günler, Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayıları Grafiği ................................ 45
Şekil 22 .Şanlıurfa İli Genelleştirilmiş Stratigrafik Kesiti. ................................................. 47
Şekil 23. Şanlıurfa Deprem Haritası.................................................................................... 51
Şekil 24. Proje Alanını Gösteren Diri Fay Haritası............................................................. 53
Şekil 25. Proje Alanının Heyelan Haritası .......................................................................... 54
Şekil 26 Şanlıurfa Halil-ür Rahman Gölü ........................................................................... 57
Şekil 27 Aynızeliha Gölü .................................................................................................... 58
Şekil 28. Proje Sahasının Toprak Özelliklerini Gösterir Şekil............................................ 62
Şekil 29. Şanlıurfa ilinde ilçeler bazında ekili ve dikili tarım alanlarının oranı (%) .......... 64
Şekil 30 Proje Alanının Niteliğini Gösteri Çevre Düzeni Planı.......................................... 77
Şekil 31 Türkiye Fitocoğrafya Bölgeleri ............................................................................ 82
Şekil 32 Güneydoğu Anadolu Fitocoğrafya Bölgesinin Vejetasyon Formasyonları .......... 83
Şekil 33 Şanlıurfa İli Maden Haritası................................................................................ 103
Şekil 34. Şanlıurfa Hava Kalitesi İzleme İstasyonu Ocak 2012 Tarihleri Arası SO2 Ölçüm
Sonuçları............................................................................................................................ 108
Şekil 35. Şanlıurfa Hava Kalitesi İzleme İstasyonu Ocak 2012 Tarihleri Arası PM10
Ölçüm Sonuçları ................................................................................................................ 109
Şekil 36. İnşaat Aşaması Gürültü Haritası ........................................................................ 136
xi
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 37 Tesis Etrafındaki Yoları Gösterir Uydu Görüntüsü ............................................ 139
Şekil 38. 2013 Yılı Trafik Hacim Haritası ........................................................................ 140
Şekil 39. İdeal Brayton Çevrimi........................................................................................ 142
Şekil 40.İdeal Rankine Çevrimi ve T-S Diyagramı .......................................................... 143
Şekil 41. Bir Atık Isı Kazanı ve Buhar Türbininde Enerji Dönüşüm Zinciri.................... 145
Şekil 42. Tipik Demineralizasyon Tesisi Akım Şeması.................................................... 154
Şekil 43. Ayser DGKÇS 8 Saatlik Azot Dioksit Emisyonu Dağılım Grafiği ................... 161
Şekil 44. Ayser DGKÇS Yıllık Azot Dioksit Emisyonu Dağılım Grafi ........................... 162
Şekil 45.
İşletme Aşaması Gürültü Hartası................................................................. 165
Şekil 47. Halkın katılımı toplantısı (1).............................................................................. 194
Şekil 48. Halkın katılımı toplantısı (2).............................................................................. 195
Şekil 49. Halkın katılımı toplantısı (3).............................................................................. 195
xii
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bölüm I: Projenin Tanımı ve Amacı (Proje konusu faaliyetin tanımı, ömrü, hizmet
amaçları, Pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden
ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri)
Proje Konusu Faaliyetin Tanımı
AYSER ENERJİ LTD.ŞTİ. tarafından Şanlıurfa ili, Bozova ilçesinde yaklaşık 125.000
m2’lik alanda 606,10MWm/ 600,04MWe/ 1052,70 MWt kurulu gücünde “Ayser Doğalgaz
Kombine Çevrim Santralinin” kurulması ve işletilmesi planlanmaktadır. Proje yerine ait
yer bulduru haritası ekte verilmektedir (Bkz.Ek-1).
Proje konusu faaliyet; 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak
yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği Ek I “ Çevresel Etki
Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi” madde 2, “a” bendi “Toplam ısıl gücü 300
MWt (Megawatt termak) ve daha fazla olan termik güç santralleri ile diğer yakma
sistemleri” kapsamında değerlendirmeye alınmıştır.
Bu kapsamda; yukarıda bahsi geçen yönetmeliğin Ek-3 Listesi “Çevresel Etki
Değerlendirmesi Genel Formatı” esas alınarak hazırlanan ÇED Başvuru Dosyası Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı’na sunulmuştur. Halkın Katılımı Toplantısı ve Kapsamlaştırma ve
Özel Format Toplantısı sonrasında; proje konusu faaliyetin; özelliklerini, yerini, muhtemel
etkilerini ve öngörülen önlemleri ortaya koymak amacı ile yürürlükteki ÇED
yönetmeliğinin 10. Maddesine istinaden ÇED Raporu Özel Formatı doğrultusunda işbu
ÇED raporu hazırlanmıştır. ÇED Raporu Özel Formatı ekte verilmektedir (Bkz.Ek-2).
Santralin temel amacı elektrik enerjisi üretmektir. Tesiste yakıt olarak yalnızca doğal gaz
kullanılacak olup doğalgaz depolaması yapılmayacaktır. Tesise doğal gaz ulaştırılamadığı
durumda başka bir hammadde kullanılmayacak ve tesis faaliyetine devam edemeyecektir.
Santral için ihtiyaç duyulan doğalgaz santrale yakın mesafede bulunan 40”lik ana doğalgaz
hattına bağlantı yapılarak sağlanacaktır. Santralde ana ekipman olarak 2 adet gaz türbini (2
x 182,83 MWm/ 181,0 MWe), 2 adet atık ısı kazanı ve 2 adet buhar türbini (2 x 120,22
MWm/ 119,02 MWe) bulunacaktır.
Projenin Ömrü
Enerji Santrali inşaat çalışmalarının; inşaat öncesi dönem 12 ay, inşaat dönemi 36 ay
olmak üzere toplam 48 ayda tamamlanması ön görülmektedir. Projenin inşaat aşamasında
günde 8 saat haftada 6 gün yılda 12 ay çalışılması; işletme döneminde ise yılda 8.000 saat
çalışılması öngörülmektedir. İnşaat aşamasında 750 kişi, işletme aşamasında ise 130
kişinin çalışması planlanmaktadır.
Tesisin 49 senelik lisans anlaşması ile enerji üreteceği kabulü yapılmış olup, ekonomik
ömrü 40-50 yıl olarak planlanmıştır.
1
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Projenin hizmet amaçları, Pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik
ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri
Doğalgaz; metan (CH4), etan (C2H6), propan (C3H8) gibi hafif moleküler ağırlıklı
hidrokarbonlardan oluşan bir karışımdır. Yeraltında yalnız başına veya petrol ile birlikte
bulunabilir. Petrol gibi doğal gaz da kayaçların mikroskobik gözeneklerinde bulunur ve
kayaç içerisinde akarak üretim kuyularına ulaşır. Doğal gaz, yüzeyde ayrıştırılarak
içerisinde bulunan ağır hidrokarbonlar (bütan, pentan gibi) uzaklaştırılır. Doğal gaz,
evlerimizde kullandığımız en temiz fosil yakıttır. Doğal gazın yanması durumunda
karbondioksit, su buharı ve azot oksitler oluşur. Petrol ve doğal gaz, aynı tip hidrokarbon
moleküllerinden oluşmuş, sırası ile sıvı ve gaz fazlarındaki akışkanlara verilen isimlerdir.
Doğalgaz yeraltında yalnız başına bulunabileceği gibi petrol rezervuarlarında gaz başlığı
olarak ve /veya petrol içerisinde çözünmüş olarak da bulunur. Doğalgaz çoğunlukla C1-C5
hidrokarbonlarından oluşurken, petrol içerisinde C1-C60 +(C60 ve daha ağır)
hidrokarbonlar bulunur. Petrol içerisinde çözünmüş gaz, petrolün kuyuya akmasını
sağlayan en önemli enerji kaynağıdır.
Özellikle elektrik üretiminde, gerek dünyada gerekse ülkemizde doğal gazlı santrallerde
büyük bir artış söz konusudur. Çevre açısından fosil yakıtlar içerisinde en tercih edilen
kaynak doğal gazdır. Düşük yatırım ve işletme maliyetleri, yüksek verim, kısa tesis
dönemi, minimum çevresel etki ve yüksek güvenilirlik gibi avantajları nedeniyle
günümüzde çok tercih edilen bu sistemler, 1980'li yıllardan itibaren ülkemizde de hızla
kurulmaya başlanmıştır.
Tablo 1. Petrol ve Doğalgazın Bileşimleri1
Bileşen
Doğal Gaz Mol Kesri
Petrol Mol Kesri
Metan (CH4 )
0.90
0.44
Etan (C2H6)
0.05
0.04
Propan (C3H8)
0.03
0.04
Bütan(C4H10)
0.01
0.03
Pentan (C5H12)
0.01
0.02
Hexan ve daha ağır (C6H14 ve yukarısı)
<<0.01
0.43
Yukarıdaki tabloda petrol ve doğalgazın yaklaşık olarak bileşimleri verilmektedir. Bu
tablodan görülebileceği gibi petrol ve doğal gaz, aynı hidrokarbon ailesine ait moleküllerin
farklı bileşimlerde bir araya gelmesiyle oluşur.
1 http://web.itu.edu.tr/~pdgmb/question/faq_t.html
2
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
1984 yılında yürürlüğe giren ve ayrıcalıklı şirketler dışındaki özel sektör kuruluşlarının
elektrik üretim tesisi kurma ve işletmesine imkan sağlayan 3096 sayılı yasa ve ilgili
yönetmeliklerden istifade ile kendi tesislerinin ve grup ortaklarının elektrik ısı enerjisini
karşılamak üzere Doğal Gaz Yakıtlı Çevrim Santralleri kurulmuştur.
Doğalgaz; dumansız, kokusuz, ekonomik, zehirsiz, temiz, yüksek verimli ve çevre dostu
gazdır. Bileşiminin büyük kısmı metandan (CH4) oluşan bir yakıttır. Dünya enerji
kaynakları içinde kullanım payı giderek artan doğalgaz 21. yüzyılda enerji kaynakları
içinde alternatif enerji kaynağı olma özelliğini sürdürecektir. Doğalgazın 1960 yıllarında,
dünya enerji tüketim içindeki payı %16 iken, 1982 yılında %22,5 olarak belirlenmiştir.
Aynı dönemde katı atıklar %52’den %32’ye düşerken sıvı yakıtların kullanım payı
%32’den %42’ye yükselmiştir. Burada da görüldüğü gibi enerji kaynakları içinde katı
yakıtların payı hızla düşerken doğalgaz ve sıvı yakıt enerjisinin kullanım payı hızla
yükselmektedir.
Doğalgaz kombine çevrim santrallerinde genel olarak bir üretim blokunun yapısı ve
çalışma düzeni kısaca şöyledir: Her bir kombine çevrim üretim bloku, Gaz Türbini-Motoru
+ Gaz Türbini-Motoru Jeneratörü + Atık Isı Kazanı + Kondenser Birimi + Buhar Türbini
+ Buhar Türbin Jeneratörü içerir. Bunların yanı sıra, proje kapsamında Kuru Tip Soğutma
Kuleleri veya Su Soğutmalı Islak Tip Soğutma Kuleleri + Su Arıtma Tesisi + Şalt Tesisi +
Kumanda ve Kontrol Sistemleri de yer almaktadır.2
DGKÇ santraller üretim blokları birbirinden bağımsız çalışır; ancak bazı ortak tesislerden
yararlanır. Elektrik üretimi iki farklı aşamada gerçekleştirilir. Hava ile karıştırılan
doğalgaz, gaz türbinlerinde yakılarak, türbinle aynı şaft üzerinde bulunan bir jeneratörü
çevirir ve birinci aşamada elektrik üretilir. Aynı anda, bu yanmadan oluşan sıcak gazlar
Atık Isı Kazanı’na gönderilir ve bu ısı ile buhar üretilir. Gerekli basınç ve sıcaklığa ulaşan
buhar ise buhar türbinine gönderilir ve türbini döndürür. Buhar türbini ile aynı şaft
üzerinde bulunan jeneratör vasıtası ile ikinci aşama elektrik üretilir.
Son yıllardaki teknolojik gelişmelere eş zamanlı olarak, gaz türbinleri çok yüksek
verimlere ulaşmış ve ekonomikliği hızla artmıştır. Böylece yeni kuşak endüstriyel gaz
türbinleri yüksek güvenilirliğe ve düşük bakım ile uzun sürelerde işletmeye olanak
sağlamıştır. Teknik açıdan değerlendirildiğinde gaz türbinli sistemler;
 Doğal gaz ve hava karışımının (12-35 bar.) yanma odasında yanmasıyla oluşan
kinetik enerji türbin ve şanzıman aracılığıyla jeneratörü döndürür. Jeneratörün dönmesiyle
de elektrik enerjisi elde edilir.
 Gaz türbinli sistemlerin egzoz çıkıştan 400-500 C sıcaklık dolaylarındadır.
 Gaz türbini çıkışından doğrudan bir ısı değiştirici (atık ısı kazanı) yardımıyla
istenen şartlarda doymuş buhar ve/veya sıcak su elde edilir.
2
Türkiye’de Elektrik Üretimi ve Doğalgaz Kombine Çevrim Santralleri (Prof. Dr. Fikret Keskinel)
3
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Alternatif enerji kaynaklarının yaygın kullanımıyla, daha değişik bir dünya görüşü günlük
yaşamımıza hakim olacaktır. Sınırsız ve sorumsuzca enerji tüketiminin yerini, bilinçli,
çevreye saygılı ve ihtiyacı karşılamaya yönelik enerji kullanımı alacaktır. Böyle bir
ortamda da refah düzeyini, en fazla enerji tüketen yerine, en verimli enerji kullanan
belirleyecektir. Türkiye’de de benzeri bir anlayışın hakim olması ile yenilenebilir enerji
kaynaklarının önemi daha da artacaktır.
Planlanan bu projenin gerçekleşmesi ile Türkiye’nin elektrik ihtiyacının karşılanması
amaçlanmakta olup, yakın gelecekte Türkiye’nin karşı karşıya kalabileceği enerji
sıkıntısını, güvenilir ekonomik ve çevresel etkiler açısından temiz bir şekilde çözmesi
nedeniyle büyük önem taşımaktadır.
Planlanan tesisin işletmeye alınması ile diğer enerji üretim tesisleriyle karşılaştırıldığında;
çevreyle dost, nispeten düşük maliyetli ve güvenilir bir enerji kaynağı sağlanmış olacaktır.
Türkiye’nin gelişen ve büyüyen ekonomik yapısı, hızlı artan genç ve dinamik nüfusu,
gelecek 15 yıl içerisindeki %7-8 oranında artan enerji talebinin karşılanması zaruriyetini
ortaya çıkarmaktadır. 2013-2022 yılları arası Türkiye enerji talebinin yıllara göre artışı
aşağıdaki tablo ver grafiklerde verilmektedir.
Tablo 2. Talep Tahmini (Yüksek Talep)
PUANT TALEP
ENERJİ TALEBİ
YIL
MW
MW
Artış (%)
2013
41000
5,0
2013
41000
2014
43500
6,1
2014
43500
2015
46420
6,7
2015
46420
2016
49370
6,4
2016
49370
2017
52490
6,3
2017
52490
2018
55780
6,3
2018
55780
2019
59260
6,2
2019
59260
2020
62930
6,2
2020
62930
2021
66320
5,4
2021
66320
2022
69880
5,4
2022
69880
Kaynak: Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu (2013-2021), Türkiye Elektrik
İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü, Kasım 2013.
4
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 1. 2013-2022 Yılları Arası Türkiye Enerji ve Puant Talebi (Yüksek Talep) 3
Tablo 3. Talep Tahmini (Düşük Talep)
PUANT TALEP
ENERJİ TALEBİ
YIL
MW
MW
Artış (%)
2013
40250
3,1
2013
40250
2014
41500
3,1
2014
41500
2015
42900
3,4
2015
42900
2016
44570
3,9
2016
44570
2017
46270
3,8
2017
46270
2018
48500
4,8
2018
48500
2019
50900
4,9
2019
50900
2020
53380
4,9
2020
53380
2021
55790
4,5
2021
55790
2022
58230
4,4
2022
58230
3
Kaynak: Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu (2013-2022), Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel
Müdürlüğü, Kasım 2013.
5
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 2. 2013-2022 Yılları Arası Türkiye Enerji ve Puant Talebi (Düşük Talep)4
1970’li yıllarda yaşanan petrol krizinden sonra, dünyada olduğu gibi Türkiye’de de
alternatif enerji kaynakları aranmaya başlanmıştır. Bu arayışlar sonunda gelişen sanayi ve
şehirlerin enerji ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla, tüm dünyada hızla kullanılmaya
başlanılan doğal gazın Türkiye’de de kullanılması yönünde çalışmalar başlatılmıştır.
Tablo 4. Türkiye Kurulu Gücünün Kaynaklara Göre Dağılımı, 2012.
Kaynaklar
Kurulu Güç, MW
Taş Kömürü
4382,5
İthal Kömür
-
Linyit
8193.3
Sıvı Yakıtlar
1285.5
Doğalgaz
14116.4
Yenilebilir + Atık
168.8
Katı+Sıvı
598.5
Sıvı+Doğalgaz
6282.2
4
Kaynak: Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu (2012-2021), Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel
Müdürlüğü, Temmuz 2012.
6
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Katı+Doğalgaz
-
Hidrolik
19609.4
Jeotermal
162.2
Rüzgar
2260.6
Toplam
57059.4
Kaynak: http://www.teias.gov.tr/T%C3%BCrkiyeElektrik%C4%B0statistikleri/istatistik2012/kguc(1-13)/4.xls
Tablo 5. Türkiye Kurulu Güç Ve Üretiminin Yıllar İtibariyle Gelişimi
KURULU GÜÇ (MW)
ÜRETİM (GWh)
Yıllar
Termik
Hidrolik
Jeo.+Rüzgar
Toplam
Artış
Termik
Hidrolik
Jeo.+Rüzgar
Toplam
Artış
2005
25902.3
12906.1
35.1
33843.5
5.5
122242.3
39560.5
153.4
161956.2
7.5
2006
27420.2
13062.7
81.9
40564.8
4.4
131835.1
44244.2
220.5
176299.8
8.9
2007
27271.6
13394.9
169.2
40835.7
0.7
155196.2
35850.8
511.1
191558.1
8.7
2008
27595.0
13828.7
393.5
41817.2
2.4
164139.3
33269.8
1008.9
198418.0
3.6
2009
29339.1
14553.3
868.8
44761.2
7.0
156923.4
35958.4
1931.1
194812.9
-1.8
2010
32278.5
15831.2
1414.4
49524.1
10.6
155827.6
51795.5
3584.6
211207.7
8.4
2011
33931.1
17137.1
1842.9
52911.1
6.8
171638.3
52338.6
5418.2
229395.1
8.6
2012
35027,2
19609,4
2422,8
57059,4
7,8
174871,7
57865,0
6760,1
239496,8
4,4
Kaynak:http://www.teias.gov.tr/T%C3%BCrkiyeElektrik%C4%B0statistikleri/istatistik2012/kgucunkullan%C4%B1m(1422)/ 14.xls
Türkiye, kurulu gücü ve bunun birincil enerji kaynaklarına göre dağılımı verileri
incelendiğinde, kurulu gücün büyük ölçüde termik santrallerden oluştuğu görülmektedir.
Termik santraller içinde doğalgaz yakıtlı enerji üretim tesisleri ilk sırada yer almaktadır.
Bunu linyit yakıtlı termik santraller takip etmektedir.
7
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 3. Kurulu Gücün Birincil Kaynaklara Göre Gelişimi5
Tablo 6. Toplam Proje Üretim Kapasitesinin Enerji Kaynağı Türlerine Göre Gelişimi, GWh
YILLAR
LİNYİT
T.KÖMÜR+ASFALTİT
İTHAL KÖMÜR
DOĞAL GAZ
JEOTERMAL
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
52683
52861
53185
57261
61236
61333
61333
61333
61333
61333
3967
3967
3967
4939
5911
5911
5911
5911
5911
5911
26821
26780
26281
30790
37901
39626
39673
39673
39673
39673
150688 152777 158748 169522 175072 175154 176011 175785 176011 176011
802
912
1212
1402
1402
1402
1402
1402
1402
1402
FUEL OIL
9224
9224
9224
9224
9224
9224
9224
9224
9224
9224
MOTORİN
148
148
148
148
148
148
148
148
148
148
NÜKLEER
0
0
0
0
0
0
0
4200
12600
21000
1408
1408
1408
1408
1408
1408
1408
1408
1408
1408
DİĞER
TERMİK TOP.
BİOGAZ+ATIK
HİDROLİK
RÜZGAR
TOPLAM
245739 248076 254172 274693 292301 294205 295108 299083 307708 316108
945
1111
1166
65463
72934
79651
6315
7001
8343
1196
1196
1196
1196
1196
1196
90522 104443 112708 115779 116558 116558 116558
9208
9208
9208
9208
9208
9208
9208
318462 329123 343333 375619 407148 417317 421292 426044 434670 443070
Kaynak: Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu 2012-2021, sayfa 51
5
1196
Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu 2012-2021, sayfa 49.
8
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 7. Toplam Proje Üretim Kapasitesinin Enerji Kaynağı Türlerine Göre Gelişimi, %
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
LİNYİT
16,5
16,1
15,5
15,2
15,0
14,7
14,6
14,4
14,1
13,8
T.KÖMÜR+ASFALTİ
T
1,2
1,2
1,2
1,3
1,5
1,4
1,4
1,4
1,4
1,3
İTHAL KÖMÜR
8,4
8,1
7,7
8,2
9,3
9,5
9,4
9,3
9,1
9,0
DOĞAL GAZ
47,3
46,4
46,2
45,1
43,0
42,0
41,8
41,3
40,5
39,7
JEOTERMAL
0,3
0,3
0,4
0,4
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
FUEL OIL
2,9
2,8
2,7
2,5
2,3
2,2
2,2
2,2
2,1
2,1
MOTORİN
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
NÜKLEER
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
1,0
2,9
4,7
DİĞER
0,4
0,4
0,4
0,4
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
BİOGAZ+ATIK
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
HİDROLİK
20,6
22,2
23,2
24,1
25,7
27,0
27,5
27,4
26,8
26,3
RÜZGAR
2,0
2,1
2,4
2,5
2,3
2,2
2,2
2,2
2,1
2,1
TOPLAM
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
Kaynak: Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu 2012-2021, sayfa 51
Tablo 8. Toplam Kurulu Gücün Enerji Kaynağı Türlerine Göre Dağılımı, %
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
LİNYİT
15,5
14,7
14,2
13,4
12,8
12,9
12,5
11,9
11,8
11,6
11,4
T.KÖMÜR+ASFALTİT
1,3
1,2
1,2
1,1
1,4
1,3
1,3
1,2
1,2
1,2
1,2
İTHAL KÖMÜR
7,3
6,9
6,6
6,2
5,8
6,2
6,0
7,2
7,1
7,0
6,9
DOĞAL GAZ
36,3
35,9
35,2
35,3
34,6
33,1
31,9
30,6
30,1
29,7
29,3
JEOTERMAL
0,2
0,2
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,2
0,2
0,2
FUEL OIL
3,2
2,5
2,4
2,2
2,1
1,9
1,9
1,8
1,8
1,7
1,7
MOTORİN
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
NÜKLEER
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
1,5
3,0
4,4
DİĞER
0,4
0,4
0,4
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
BİOGAZ+ATIK
0,2
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
0,2
0,2
0,2
0,2
0,2
HİDROLİK
32,2
34,8
35,8
36,9
38,5
40,1
42,1
43,0
42,4
41,8
41,2
RÜZGAR
3,2
3,2
3,6
3,8
3,9
3,6
3,5
3,4
3,3
3,3
3,2
TOPLAM
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
Kaynak: Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu 2012-2021, sayfa 55
9
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu 2012-2021 verileri
incelendiğinde, (işletmede, inşa halindeki, kamu ve lisans almış öngörülen tarihlerde
devreye girmesi beklenen inşa halindeki özel sektör santrallarıyla birlikte) toplam elektrik
üretim değerlerinin yarısına yakının doğalgaz yakıtlı termik santraller tarafından
karşılandığı görülmektedir.
Uluslar arası Enerji Ajansı’nın 2007-2030 dönemi doğalgaz tüketim projeksiyonuna göre,
2007 yılında 3 trilyon m3 olan dünya doğalgaz tüketiminin, 2030’da 4.3 trilyon m3 olacağı
öngörülmektedir. Doğalgaz, dünya sanayi ve elektrik sektörleri enerji ihtiyacının
giderilmesinde önemli bir enerji kaynağı olarak kalmaya devam edecektir.
Doğalgaz yakıtlı elektrik üretiminin 2030 yılına kadar yıllık %2.5’lik bir oranda artması
öngörülmektedir. Doğal gazın elektrik üretimindeki önemli rolünün süreceği, ancak 2020
yılından sonra doğal gazın elde edilme maliyetlerinin artacağı dolayısıyla 2020 sonrasında
doğal gaz kullanımındaki artışın önemli ölçüde yavaşlayacağı öngörülmektedir. Diğer
taraftan ABD menşeli konvansiyonel olmayan gaz arzındaki gelişmeler çerçevesinde,
doğalgaz arzında talebin üzerinde bir hacim ortaya çıkmış bulunmaktadır.6
Planlanan bu projenin ve diğer enerji üretim tesislerinin gerçekleşmesi ile yakın gelecekte
Türkiye’nin karşı karşıya kalabileceği enerji sıkıntısını, güvenilir ekonomik ve çevresel
etkiler açısından temiz bir şekilde çözmesi nedeniyle büyük önem taşımaktadır.
Planlanan tesisin işletmeye alınması ile diğer enerji üretim tesisleriyle karşılaştırıldığında;
çevreyle dost, nispeten düşük maliyetli ve güvenilir bir enerji kaynağı sağlanmış olacaktır.
6
Elektrik Üretim Anonim Şirketi, Elektrik Üretim Sektör Raporu, 2010, sayfa 4
10
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bölüm II: Projenin İçin Seçilen Yerin Konumu
II.1. Faaliyet Yer Seçimi ( İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış
olan faaliyet yerinin, lejant ve plan notlarının da yer aldığı Onaylı Çevre Düzeni Planı
ve İmar Planları üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım haritası üzerinde
gösterimi)
Doğalgaz çevrim santrali için düşünülen alan Şanlıurfa ili, Bozova ilçesi sınırlarında Fırat
nehrinin doğu tarafında kuş uçuşu 3 km mesafede Adıyaman – Şanlıurfa karayolunun
kenarında bulunmaktadır. Proje sahası, Şanlıurfa il merkezinin kuş uçuşu yaklaşık 53 km
kuzeybatısında, Bozova ilçe merkezinin kuş uçuşu yaklaşık 21 km kuzeybatısında yer
almaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yerleri, alanın yaklaşık 2.11 km kuzeybatısında
Eskin Köyü, yaklaşık 2.58 km kuzeydoğusunda Dutluca Köyü, yaklaşık 4.37 km
güneybatısında Karacaören Köyü ve yaklaşık 3.58 km güneybatısında Kaçarsallıcası Köyü
bulunmaktadır. Proje alanı N40-b1 paftasında yer almaktadır. Proje alanını gösterir
topografik harita EK-3’te verilmektedir.
Proje yerini gösterir fotoğraflar aşağıda verilmektedir.
Şekil 4. Proje Yerinin Fotoğrafı -1
11
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 5. Proje yerinin fotoğrafı-2
Şekil 6. Proje yerinin fotoğrafı-3
12
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Proje alanının uydu görüntüsü üzerinde gösterimi aşağıda verilmektedir.
Şekil 7. Proje yeri uydu görüntüsü -1
13
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 8. Proje yeri uydu görüntüsü -2
14
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Proje alanının topografik harita üzerinde gösterimi aşağıda verilmektedir.
Şekil 9. Proje Yerinin 1/25.000 Ölçekli Topoğrafya Haritası Üzerinde Gösterimi
15
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Proje alanının Çevre Düzeni Planı üzerinde gösterimi aşağıda verilmektedir.
Şekil 10. Adıyaman- Şanlıurfa-Diyarbakır Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planında Proje Yerinin Gösterimi
16
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şanlıurfa İli 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı, Lejantı ve Plan Uygulama Hükmü ekte
verilmiştir. (Bkz. Ek-4) Proje alanı 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı’nda sulama alanı
ve çayır-mera arazisi içerisinde kalmaktadır.
Proje yerine ait onaylı Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planı bulunmamaktadır. Alan
bütününde ÇED sürecinden sonra ilgili idarelerden görüş alınarak her çeşit ve ölçekteki imar
planları hazırlatılacaktır. Proje yerine ait Arazi Kullanım Haritası Ek-5’ de verilmektedir.
II.2. Proje Kapsamında Faaliyet Ünitelerinin Konumu (Bütün idari ve sosyal ünitelerin,
teknik alt yapı ünitelerinin varsa diğer ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının
vaziyet planı üzerinde gösterimi, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri,
binaların kat adetleri ve yükseklikleri, temsili resmi)
Ayser Doğalgaz Kombine Çevrim Santralinde bulunacak üniteler ve kapladıkları alanlar
aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tesis yapıları toplamda 90.873 m2, sosyal binalar 5.845 m2,
geçici şantiye binaları ise 950m2 yer kaplayacaklardır. Proje için düşünülen arazi hazine aına
tapulu olup Devlet Su İşleri’nin kullanımındadır. DSİ, söz konusu projenin hayata geçirilmesi
için firmaya uygun görüş vermiştir. DSİ Görüşü Ek-6’da yer almaktadır. Bütün idari ve
sosyal ünitelerin, teknik altyapı ünitelerinin proje alanı içindeki konumlarını gösterir 1/5.000
ölçekli vaziyet planı ekte verilmiştir (Bkz.-Ek-7).
Tablo 9. Projeye ait üniteler ve kapladıkları alanlar
Tesis Yapıları
Alan (m2)
Gaz Türbini binası
4.680
Atık Isı kazan Binası
2.860
Elektrik Ekipman Binası
1.700
Buhar Türbini binası
2.880
Merkezi Kontrol Odası
480
Trafo Sahası
1.200
Yağlama Yağı soğutucusu
312
Soğ. Havası Soğutucusu
128
Yakit Depolama tankı
73
İtfaiye Binası
180
Atıksu Arıtma Tesisi
400
Su arıtma tesisi
1.900
17
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Ambar
2.000
Evsel Atık arıtma Tesisi
80
Ham su Havuzu
1.100
Şalt Kontrol Binası
468
154 kv Şalt Sahası
11.000
380 kV Şalt Sahası
28.000
Soğutma Suyu Pompa Binası
1.312
Berraklaştırılmış su havuzu
64
Atölye
2.000
Filitre Edilmiş Su havuzu
300
Hidrojen üretim tesisi
252
Kloru alınmış flitre edilmiş su tankı
185
Demineralize su tankı
95
Isı merkezi
144
Yard. Soğutma suyu soğutucusu
630
Nötralizasyon tankı
368
Yol verme trafosu
80
Yağ ayırıcı toplama kanlı
80
Soğ. Kulesi Şalt binası
270
Yanıcı Maddeler için sundurma
300
Yağlar için sundurma
300
Gözetleme kulesi
36
Soğutma Kulesi
24.500
Yağlama Yağı depolama tankı
324
D. Gaz İstasyonu
192
Toplam
90.873
18
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Sosyal Binalar
Alan (m2)
Araba Park Yeri
625
İdari Bina
1.200
Kafeterya
960
Nizamiye
60
Giriş Binası
400
8 Prefabrik ev ve bekar lojman binası
2.500
Toplam
5.845
Geçici Şantiye Binaları
Alan (m2)
Geçici Şantiye Binası
800
Geçici Yemekhane
150
Toplam
950
Doğalgaz yakıtlı enerji üretim tesisinin temel konfigürasyonu yukarıda verilen ana ve
yardımcı ekipman ve üniteleri içerecektir. Soğutma işlemi su ile değil hava ile yapılacaktır,
dolayısıyla su deşarjı olmayacaktır.
19
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bölüm III: Projenin Ekonomik ve Sosyal Boyutları
III.1. Projenin Gerçekleşmesi ile İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları
Ayser Doğalgaz Kombine Çevrim Santrali, Ayser Enerji LTD. ŞTİ. tarafından
gerçekleştirilecek olup kurulum aşamasında kredi kullanılması planlanmaktadır. Tesisin ömrü
49 yıldır. Yatırım maliyetini 461.077.478 $ civarında olacağı düşünülmektedir. Yatırım
maliyetinin % 25 ’i yatırımcı firma tarafından, geriye kalan % 75’i ise kredi kullanılarak
karşılanacaktır.
Tablo 10. Projeye Ait Finans Yatırım Tablosu
FİNANSMAN YAPISI
%
Yatırım
Ticari Kredi
75 %
345.808.109 $
Özkaynak
25 %
115.269.370 $
TOPLAM
100 %
461.077.478 $
III.2. Projenin Gerçekleşmesi ile İlgili İş Akım Şeması ve Zamanlama Tablosu
Tesisin 1 yılda 333 gün-8000 saat çalışması planlanmaktadır. Tesis tam yükte ve 3 vardiya
olarak çalışacaktır. Projenin inşaat dönemi yaklaşık 48 ay sürecektir.
Projeye ait iş akım şeması aşağıdaki şekilde verilmektedir.
20
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 11. İş Akım Şeması
III.3. Projenin Fayda –Maliyet Analizi
Santralde üretilecek 1 kWsaat enerjinin birim satış fiyatı 9,5 $ cent olarak hesaplanmıştır.
Yapılan hesaplamalara göre AYSER DGKÇS projesi yatırım başladıktan 10 yıl sonra yatırım
tutarını amorti edecektir.
III.4. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak, Proje
Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer
Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Projeleri
Tesis edilecek santralde, proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı
olarak, yatırımcı firma veya diğer firmalar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan ekonomik,
sosyal ve altyapı faaliyetleri bulunmamaktadır.
III.5. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesi için Zaruri Olan ve
Proje Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Planlanan
Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Projeleri
Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve proje sahibi
veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan diğer ekonomik, sosyal ve
altyapı projeleri bulunmamaktadır.
21
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
III.6. Diğer Hususlar
Bu bölümde incelenecek başka bir husus bulunmamaktadır.
22
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bölüm IV: Proje Kapsamında Etkilenecek Alanın Belirlenmesi ve Bu Alan İçindeki
Mevcut Çevresel Özelliklerin Açıklanması
IV.1. Projenin Etkilenecek Alanının Belirlenmesi (Etki alanının nasıl ve neye göre
belirlendiği açıklanacak ve etki alanı harita üzerinde gösterilecek)
Proje konusu faaliyetten etkilenecek alanın belirlenmesinde; projenin konusu, projenin inşaat
ve işletme aşamalarında çevreye olabilecek muhtemel etkileri, yörede muhtemel ekonomik ve
sosyal etkiler önemli rol oynamaktadır. Proje alanında oluşacak etkiler uzun süreli ve kısa
süreli etkiler olarak tanımlanmaktadır. Projeden etkilenecek alan belirlenirken; emisyon,
gürültü, flora, fauna, en yakın yerleşim birimleri, orman alanları, tarım alanları vb. etkiler göz
önünde bulundurulmuştur.
Proje konusu faaliyetin etkileri; inşaat ve işletme olmak üzere 2 aşamada incelenmiştir.
Proje alanına en yakın yerleşim birimi; sahanın batısında 2.11 km mesafede bulunan Eskin
Köyü’ne ait konutlar olup, inşaat aşamasında oluşacak etkiler hesaplanır iken en yakın
yerleşim yeri etki alanında kaldığından ötürü yerleşim yeri baz alınarak hesaplamalar
yapılmıştır.
Proje kapsamında işletme aşamasında; enerji üretimi yapılırken yakıt olarak doğalgaz
kullanılacağından en geniş çevresel etkinin baca gazı emisyonları olması beklenmektedir. Bu
nedenle proje etki alanı belirlenirken 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği”’nin Ek-2 (Tesislerin
Hava Kirlenmesine Katkı Değerlerinin Hesaplanması Ve Hava Kalitesi Ölçümü) listesi
b)(Hava Kirlenmesine Katkı Değerinin Hesaplanacağı ve Hava Kalitesinin Ölçüleceği Alanın
Belirlenmesi bendinde yer alan;
1) Tesis Etki Alanı: Emisyonların merkezinden itibaren bu yönetmelikte Ek-4 de
verilen esaslara göre tespit edilmiş baca yüksekliklerinin 50 (elli) katı yarıçapa sahip alan,
tesis etki alanıdır. Zeminden itibaren emisyonların effektif yüksekliği (h+h) 30 m.’den daha
az olan tesislerde, tesis etki alanı, bir kenar uzunluğu 2 km. olan kare şeklindeki alandır.
Baca dışı emisyon kaynaklarının (alan kaynak) yüzey dağılımı 0,04 km2’den büyükse, tesis
etki alanı, alan kaynak karenin ortasında olmak üzere bir kenar uzunluğu 2 km. olan kare
şeklindeki alandır. Emisyon kaynaklarının yüzeydeki dağılımının tespitinde tesisin etki alanı
esas alınır.
2) İnceleme Alanı: Tesis etki alanı içinde kenar uzunlukları 1 km. olan kare şeklindeki
alanlardır. Kirlenme hakkında kararın verilemediği özel durumlarda inceleme alanının kenar
uzunlukları 0,5 km. olarak alınır.
23
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
İfadelerinden yararlanılarak ve baca yüksekliği 60 m olarak belirlendiğinden etki alanı
yarıçapı 3000 m, çapı 6000 m olarak belirlenmiştir. Etki alanını gösterir topografik harita ekte
verilmektedir. (Bkz. Ek-3)
Hava kalitesi modelleme çalışmasında ise SKHKKY’de tanımlanan etki alanı, baca
yüksekliğinin 50 katı yarıçapına sahip bir alan (6 km x 6 km) olmasına rağmen, yapılan
modelleme çalışmasında yönetmelikte belirtilen etki alanını da kapsayan 12,5 km x 12,5
km’lik daha büyük bir alan çalışma alanı olarak kullanılmıştır.
IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal
Kaynakların Kullanımı
IV.2.1. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler (Basınç, Sıcaklık, Yağış, Nem Dağılımları,
Buharlaşma Durumu, Rüzgar Dağılımı, Enverziyonlu Gün Sayıları)
1-a) Faaliyetin Gerçekleştirileceği Bölgenin Genel İklim Şartları,
Urfa ilinde Güneydoğu Anadolu bölgesinin kara iklimi egemendir. Kışlar oldukça soğuk ve
sürekli, yazlar çok sıcak ve kurak geçer. Fazla olmayan yağışlar Karakaya Baraj gölü, Atatürk
Baraj gölü sayesinde artmaya başlamıştır. Şanlıurfa Meteoroloji İstasyonu verilerine göre en
soğuk ayda ortalama ısı 5 derece, en sıcak ayda ortalama ısı 31 derecedir. Şimdiye dek
görünen en düşük ve en yüksek ısılar -12 ve +47 derece olmuştur.7
Şanlıurfa, yazları çok kurak ve sıcak, kışları bol yağışlı ve ılıman geçmektedir. Deniz
etkisinden uzak bir bölgede bulunmaktadır. Şanlıurfa'da günlük ve yıllık sıcaklık farkları
şiddetlidir. Şanlıurfa'da en soğuk -12 C (Ocak) ölçülmüştür. Yıllık ortalama sıcaklık 16.9˚
C’dır. Karlı ve don olan günlerin sayısı oldukça azdır. 8
Meteorolojik ve iklimsel özellikler bölümü, Devlet Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nden
alınan, Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu uzun yıllar (1999-2012) gözlem kayıtlarından
yararlanılarak oluşturulmuş olup, Onaylı Meteorolojik Veriler ekte verilmiştir. (Bkz. Ek-8).
7
8
http://www.sanliurfaozelidare.gov.tr/
http://www.sanliurfa.bel.tr/
24
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
b) Basınç
Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu uzun yıllar (1999-2012) gözlem kayıtlarına göre bölgede
ortalama basınç yıllık 940,7 hPa, maksimum basınç yıllık 948,8 hPa, minimum basınç yıllık
925,2 hPa ’dır.
Tablo 11. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Basınç Değerleri
AYLAR
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
YILLIK
Ortalama Basınç (hPa)
943,4
941,9
941,8
940,9
940,1
937,2
934,5
935,8
939,9
943,9
945
944,1
940,71
Maksimum Basınç (hPa)
948,8
948,8
948,8
948,7
946,6
945,5
941,8
942,7
946,2
948,7
948,8
948,8
948,8
Minimum Basınç (hPa)
926,3
925,2
927,7
929,4
930,4
929,6
928
929,6
932,1
932,7
932
925,6
925,2
İstasyon Adı:17944- Bozova Urfa, Denizden Yüksekliği:890 m, Enlem: 37, Boylam: 38
Şekil 12. 1999-2012 Yılları Arası Basınç Dağılımları Grafiği
25
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
c) Sıcaklık
1999-2012 yılları arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık
ortalama sıcaklık 16,9 C’dir. En yüksek sıcaklık 44,6 C ile 2006 yılının Ağustos ayında, en
düşük sıcaklık -12 C ile 2008 yılının Ocak ayında ölçülmüştür.
Tablo 12. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Sıcaklık Değerleri
Aylar
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK
Ortalama Sıcaklık (°C)
4
5,4
9,9
14,8
20,5
27,1
31
30,5
25,1
18,6
10,6
5,6
16,9
Maksimum Sıcaklık °C)
19
22
30,5
37
38,8
41,3
44,5
44,6
41,2
38,2
27,1
24,3
44,6
Minimum Sıcaklık (°C)
-12
-9,9
-6,4
-4,3
3,9
10,3
15,5
14
7
-1,1
-7,8
-10,3
-12,0
Şekil 13 1999-2012 Yılları Arası Sıcaklık Dağılımları Grafiği
26
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
ç) Yağış
Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Uzun yıllar (1999-2012) gözlem kayıtlarına göre yıllık
ortalama toplam yağış miktarı 335,3 mm’dir. Günlük en çok yağış miktarı 51,1 mm ile Mart
ayında ölçülmüştür.
42,8
40,8
42,8
17
6,9
2,4
0,7
7,6
24,6
40,2
48
335,3
Günlük Maksimum Yağış Miktarı (mm)
32,8
33,1
51,1
40,6
18,3
23,4
25,2
4,8
20,3
28,2
47,5
27,2
51,1
Şekil 14. 1999-2012 Yılları Arası Yağış Dağılımları Grafiği
d) Nispi Nem
1999-2012 yılları arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık
ortalama bağıl nem % 52,0 ‘dir.
27
Yıllık
Kasım
Aralık
Ekim
61,5
Eylül
Nisan
Ağustos
Mart
Temmuz
Şubat
Ortalama Toplam Yağış Miktarı (mm)
AYLAR
Mayıs
Ocak
Haziran
Tablo 13. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 14. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Bağıl Nem Değerleri
Aylar
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK
Ortalama Nem %)
66,8
65,7
58,8
56,2
48,6
36,9
35,6
38,4
41,1
50,6
59,4
66
52,0
Minimum Nem %)
24
21
13
12
12
8
7
8
8
10
17
16
13,0
Şekil 15. 1999-2012 Yılları Arası Bağıl Nem Dağılımı Grafiği
e) Sayılı Günler
1999-2012 yılları arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yağışın
0.1 mm, ve büyük olduğu günler sayısı yıllık ortalaması 4.9, kar yağışlı günler sayısı yıllık
4.4, kar örtülü günler 2.6, sisli günler sayısı yıllık 3.8, dolulu günler sayısı yıllık 0.5, kırağılı
günler sayısı yıllık 12.3 ve Orajlı günler sayısı yıllık 9 olarak ölçülmüştür.
28
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Ortalama Kar Yağışlı Günler Sayısı
1,6
1,8
Ortalama Kar Örtülü Günler Sayısı
0,9
1,3
Ortalama Sisli günler Sayısı
1
0,6
0,4
0,1
0,1
1,4
0,4
0,1
1,1
Ortalama Dolulu Günler Sayısı
Ortalama Kırağılı Günler Sayısı
3,8
Ortalama Orajlı Gün Sayıları
0,1
0,1
0,1
1,9
1,7
1,2
0,3
0,5
1,5
0,6
4,4
0,1
0,3
2,6
0,1
1,6
3,8
0,1
0,5
1,1
5,6
12,3
0,2
0,1
9
Şekil 16. 1999-2012 Yılları Arası Yağışlı, Sisli, Dolulu, Kırağılı, Orajlı Günler Dağılımı
f) Maksimum Kar Kalınlığı
1999-2012 yılları arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre toplam
yıllık en yüksek kar örtüsü kalınlığı 20 cm. ile Şubat ayında ölçülmüştür.
29
Yıllık
0,3
0,1
0,4
Aralık
Kasım
Ekim
Eylül
Ağusto
s
Temm
uz
Hazira
n
Mayıs
Nisan
Mart
AYLAR
Şubat
Ocak
Tablo 15. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Yağışlı, Sisli, Dolulu, Kırağılı, Orajlı Günler
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Maksimum Kar Kalınlığı
(cm)
10
20
3
Aralık
Kasım
Ekim
Eylül
Ağustos
Temmuz
Haziran
Mayıs
Nisan
Mart
Şubat
Aylar
Ocak
Tablo 16. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri
6
YILLI
K
39
Şekil 17. 1999-2012 Yılları Arası Maksimum Kar Kalınlığı Dağılımı Grafiği
g) Buharlaşma
1999-2012 yılları arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre Yıllık
Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması 248,73 mm’dir. Günlük Maksimum Açık Yüzey
Buharlaşması 19,4 mm ile Temmuz ayında görülmüştür.
30
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 17. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Açık Yüzey Buharlaşması Değerleri
Aylar
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül
Ekim Kasım Aralık YILLIK
Ortalama Açık
Yüzey
buharlaşması
(mm)
136,1 228
374,2
432,8
390,8
277,4
145
5,5
248,73
Günlük
Maksimum Açık
Yüzey
buharlaşması
(mm)
14,6
19
19,4
18
16
10,7
4
19,4
14,4
Tablo 18 .1999-2012 Yılları Arası Ortalama ve Maksimum Açık Yüzey Buharlaşma Dağılımı
31
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
ğ) Rüzgar
1) Yıllık, Mevsimlik, Aylık Rüzgar Yönü
1999-2012 yılları arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre rüzgarın
esme sayıları toplamı aşağıda tabloda verilmektedir.
Tablo 19. 1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu Esme Sayıları Toplamı
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
YILLIK
TOPLAM
N Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
428
606
619
329
496
639
592
465
515
445
432
305
5871
NNE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
350
452
307
287
316
198
228
163
195
214
503
533
3746
NE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
2159
1680
1305 1206 1199 1018
783
659
600
854
1371
2247
15081
ENE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
84
80
73
95
50
77
78
197
99
140
77
127
1177
E Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
325
208
154
226
171
98
173
212
175
221
313
468
2744
ESE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
33
62
43
36
26
36
52
146
159
141
80
63
877
SE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
535
516
434
338
270
82
157
331
229
408
428
722
4450
SSE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
52
72
44
30
36
25
23
36
33
13
47
45
456
S Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
105
75
73
86
31
60
64
203
161
100
42
90
1090
SSW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
55
26
36
118
9
84
26
22
24
29
6
11
446
SW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
593
857
909
581
17349
WSW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
33
65
97
106
32
114
89
87
95
117
22
26
883
W Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
149
202
422
630
538
849
1239
985
932
480
253
129
6808
WNW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
33
38
52
39
54
55
139
126
93
46
44
30
749
NW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
657
633
1008
900
958
994
773
15084
NNW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
127
76
162
62
68
38
49
1078
1207 1609 1523 2188 1812 2096 2080 1894
1219 1885 2653 2052 1352
45
168
147
58
78
1999-2012 yılları arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre 1. Derece
hakim rüzgar yönü (SW) Güney Batı, 2. Derece hakim rüzgar yönü (NW) Kuzey Batı, 3.
Derece hakim rüzgar yönü (NE) Kuzey Doğu, 4. Derece hakim rüzgar yönü ise (W) Batı’dır.
Aşağıda esme sayılarına göre yıllık rüzgar diyagramı verilmiştir.
32
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı
N
NNW
NNE
NW
NE
WNW
ENE
W
E
WSW
ESE
SW
SE
SSW
SSE
S
Şekil 7. 1999-2012 Yılları Arası Esme Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı
1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre esme
sayıları mevsimlik olarak hesaplanmış ve aşağıda tabloda verilmiştir.
Tablo 20. 1999-2012 Yılları Arası Mevsimlik Esme Sayıları Toplamı
KIŞ
İLKBAHAR
YAZ
SONBAHAR
N Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
1339
1444
1696
1392
NNE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
1335
910
589
912
NE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
6086
3710
2460
2825
ENE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
291
218
352
316
E Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
1001
551
483
709
ESE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
158
105
234
380
SE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
1773
1042
570
1065
SSE Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
169
110
84
93
S Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
270
190
327
303
SSW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
92
163
132
59
SW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
2031
4339
6096
4883
33
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
WSW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
124
235
290
234
W Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
480
1590
3073
1665
WNW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
101
145
320
183
NW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
2063
3127
6590
3304
NNW Yönünde Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı
252
269
373
184
İstasyon Adı: 17944- Bozova Urfa, Denizden Yüksekliği:890 m, Enlem: 37, Boylam: 38
KIŞ Mevsimi Rüzgar Diyagramı
İLKBAHAR Mevsimi Rüzgar Diyagramı
N
N
NNW
NNW
NNE
NW
NW
NE
WN
W
NNE
NE
ENE
WNW
ENE
W
E
W
E
WSW
ESE
WSW
ESE
SW
SW
SE
SSW
SE
SSW
SSE
SSE
S
S
YAZ Mevsimi Rüzgar Diyagramı
SONBAHAR Mevsimi Rüzgar Diyagramı
N
N
NNW
NNW
NNE
NW
NNE
NW
NE
NE
WNW
ENE
WNW
ENE
W
E
W
E
WSW
ESE
WSW
ESE
SW
SW
SE
SSW
SE
SSW
SSE
SSE
S
S
Şekil 8. 1999-2012 Yılları Arası Mevsimlik Esme Sayıları Rüzgar Diyagramı
34
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Ocak Ayı Rüzgar Diyagramı
Şubat Ayı Rüzgar Diyagramı
N
N
NNW
NNW
NNE
NW
NNE
NW
NE
NE
WNW
ENE
WNW
ENE
W
E
W
E
WSW
ESE
WSW
ESE
SW
SE
SSW
SW
SSE
SE
SSW
SSE
S
S
Mart Ayı Rüzgar Diyagramı
Nisan Ayı Rüzgar Diyagramı
N
NNW
N
NNE
NW
NNW
NE
NNE
NW
NE
WNW
ENE
WNW
ENE
W
E
W
E
WSW
ESE
WSW
ESE
SW
SW
SE
SSW
SE
SSW
SSE
SSE
S
S
35
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Mayıs Ayı Rüzgar Diyagramı
Haziran Ayı Rüzgar Diyagramı
N
N
NNW
NNW
NNE
NW
NNE
NW
NE
NE
WNW
ENE
WNW
ENE
W
E
W
E
WSW
ESE
WSW
ESE
SW
SW
SE
SSW
SE
SSW
SSE
Temmuz Ayı Rüzgar Diyagramı
Ağustos Ayı Rüzgar Diyagramı
N
N
NNW
SSE
S
S
NNW
NNE
NW
NNE
NW
NE
NE
WNW
ENE
WNW
ENE
W
E
W
E
WSW
ESE
WSW
ESE
SW
SE
SSW
SW
SSE
SE
SSW
S
SSE
S
36
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Ekim Ayı Rüzgar Diyagramı
Eylül Ayı Rüzgar Diyagramı
N
NNW
N
NNE
NW
NNW
NE
NNE
NW
NE
WNW
ENE
WNW
ENE
W
E
W
E
WSW
ESE
WSW
ESE
SW
SE
SSW
SW
SSE
SE
SSW
S
Aralık Ayı Rüzgar Diyagramı
Kasım Ayı Rüzgar Diyagramı
N
N
NNW
SSE
S
NNW
NNE
NW
NNE
NW
NE
NE
WNW
ENE
WNW
ENE
W
E
W
E
WSW
ESE
WSW
ESE
SW
SW
SE
SSW
SE
SSW
SSE
SSE
S
S
Şekil 9. 1999-2012 Yılları Arası Aylık Esme Sayıları Rüzgar Diyagramı
37
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
2) Yönlere Göre Rüzgar Hızı,
1999-2012 yılları arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre rüzgarın
esme hızları aşağıda tabloda verilmektedir.
Tablo 21. 1999-2012 Yılları Arası Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızları
I
II
III
IV
V
VI
VII
VII
I
IX
X
XI
XII
Ortalama
Rüzgar Hızı
N Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
1,1
1,3
1,6
1,5
1,4
2,1
1,9
1,6
1,5
1,2
0,9
1
1,4
NNE Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
1,3
1,8
2
2
2,1
2,7
2,4
2,5
2,1
1,7
1,7
1,4
2,0
NE Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
1,1
1,3
1,4
1,5
1,4
1,6
1,6
1,5
1,4
1,4
1
1
1,4
ENE Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
1,6
1,6
1,7
1,9
2
2,8
2,1
2,5
1,8
1,7
1,2
1,3
1,9
E Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
1,6
1,6
1,5
2,2
1,6
2,1
1,8
2,2
1,5
1,7
1,1
1,6
1,7
ESE Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
1,5
2,6
1,8
2,3
1,9
2,5
2,2
2,5
1,9
1,9
1,2
1,3
2,0
SE Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
1,9
2
1,5
1,6
2
2,4
2,1
1,6
2
1,1
1,2
1,4
1,7
SSE Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
2,6
2,6
2
2,6
3,1
3,2
2,5
2,4
2,2
1,6
1,7
2,1
2,4
S Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
1,5
1,9
1,1
2,1
2,7
2,7
1,6
1,9
1,4
0,9
2
1
1,7
SSW Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
1,3
1,6
1,9
2,5
1,8
3
1,7
2
1,7
2,3
0,7
1
1,8
SW Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
1,4
1,6
1,7
1,7
1,6
2
1,5
1,8
1,4
1,2
1,1
1,1
1,5
WSW Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı m/sn)
1,2
1,1
1,6
2,1
1,8
2,8
2,5
2,5
2
1,7
1,1
0,8
1,8
W Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
1
1,2
1,3
2
1,6
1,7
2
1,8
1,6
1,3
1
1
1,5
WNW Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı /sn)
0,6
1,2
1,2
1,7
2
2,5
2,8
2,3
2
1,2
0,7
0,6
1,6
NW Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn)
1,2
1,2
1,2
1,5
1,4
1,7
1,5
1,2
1,1
1,1
0,9
0,9
1,2
NNW Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı m/sn)
0,8
1,3
1,8
1,3
2,2
2,7
2,9
2,3
2,3
1,5
0,9
0,6
1,7
Aşağıda esme hızlarına göre uzun yıllar ortalaması rüzgar diyagramı verilmiştir. Bu
doğrultuda esme hızları en yüksek olan yönler (SSE) Güney-GüneyDoğu, ve (ESE-NNE)
Güney-GüneyDoğu, Kuzey-KuzeyDoğu yönleridir.
38
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Yıllık Ortalama Rüzgar Hızı
N
NNW 2,500
NNE
2,00
NW
NE
1,500
WNW
ENE
1,00
,500
W
E
,00
WSW
ESE
SW
SE
SSW
SSE
S
Şekil 10. Uzun Yıllar Esme Hızlarına Göre Rüzgar Hızları Diyagramı
39
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Esme Hızlarına Göre Şubat Ayı Rüzgar
Diyagramı
Esme Hızlarına Göre Ocak Ayı Rüzgar
Diyagramı
N
N
NNW
NNW
NNE
NW
NNE
NW
NE
NE
WNW
ENE
W
E
WSW
ESE
WNW
ENE
W
E
WSW
ESE
SW
SW
SE
SSW
SE
SSW
SSE
SSE
S
S
Esme Hızlarına Göre Mart Ayı Rüzgar
Diyagramı
Esme Hızlarına Göre Nisan Ayı Rüzgar
Diyagramı
N
NNW
NNE
N
NW
NE
NNW
WNW
ENE
W
E
WSW
ESE
SW
NNE
NW
NE
WNW
ENE
W
E
WSW
ESE
SE
SSW
SW
SSE
S
SE
SSW
SSE
S
40
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Esme Hızlarına Göre Mayıs Ayı Rüzgar
Diyagramı
Esme Hızlarına Göre Haziran Ayı Rüzgar
Diyagramı
N
N
NNW
NNW
NNE
NW
NNE
NW
NE
NE
WNW
ENE
WNW
ENE
W
E
W
E
WSW
ESE
WSW
ESE
SW
SW
SE
SSW
SE
SSW
SSE
SSE
S
S
Esme Hızlarına Göre Temmuz Ayı Rüzgar
Diyagramı
Esme Hızlarına Göre Ağustos Ayı Rüzgar
Diyagramı
N
NNW
N
NNE
NW
NNW
NE
NNE
NW
NE
WNW
ENE
WNW
ENE
W
E
W
E
WSW
ESE
WSW
ESE
SW
SW
SE
SSW
SE
SSW
SSE
SSE
S
S
41
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Esme Hızlarına Göre Eylül Ayı Rüzgar
Diyagramı
Esme Hızlarına Göre Ekim Ayı Rüzgar
Diyagramı
N
N
NNW
NNW
NNE
NW
NNE
NW
NE
NE
WNW
ENE
WNW
ENE
W
E
W
E
WSW
ESE
WSW
ESE
SW
SW
SE
SSW
SE
SSW
SSE
SSE
S
S
Esme Hızlarına Göre Kasım Ayı Rüzgar
Diyagramı
Esme Hızlarına Göre Aralık Ayı Rüzgar
Diyagramı
N
N
NNW
NNW
NNE
NW
NNE
NW
NE
NE
WNW
ENE
WNW
ENE
W
E
W
E
WSW
ESE
WSW
ESE
SW
SW
SE
SSW
SE
SSW
SSE
SSE
S
S
Şekil 18. Yönlere Göre Aylık Ortalama Rüzgar Hızları Diyagramı
42
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
3) Ortalama Rüzgar Hızı
1999-2012 Yılları Arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık
ortalama rüzgar hızı 1,0 m/sn ’dir.
Tablo 22. 1999-2012 Yılları Arası Aylık Ortalama Rüzgar Hızları
YILLIK
AYLAR
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık
ORT.
Ortalama Rüzgar Hızı
(m/sn)
0,8
1
1
1,1
1
1,4
Şekil 19. Aylık Ortalama Rüzgar Hızları Grafiği
43
1,4
1,2
1
0,7
0,6
0,7
1,0
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
4) Maksimum Rüzgar Hızı Ve Yönü
1999-2012 yılları arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre
Maksimum rüzgar hızı ve yönü 19,8 m/sn ile (NW) Kuzey Batı yönüdür.
Tablo 23. Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü
En Hızlı Esen
Rüzgarın
AYLAR
YILLIK
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Yönü
ESE
ESE
SSW
S
SSE
SE
SW
NE
NW
SE
NNE
SE
NW
Hızı
13,2
16,8
18,1
19,6
16,6
17,9
15,4
15,4
19,8
14,6
12,9
15,8
19,8
Şekil 20. Maximum Rüzgar Hızı Grafiği
44
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
5-6) Ortalama Fırtınalı Günler ve Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı,
1999-2012 yılları arası Bozova Urfa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre ortalama
yıllık toplam fırtınalı günler sayısı 0.5, kuvvetli rüzgarlı günler sayısı 9’dir.
Kuvvetli
Rüzgarlı
Günler Sayısı
Ortalaması
0,5
0,6
0,1
0,2
1,1
0,9
0,1
1,4
1,6
0,6
0,6
0,3
Yıllık
Toplam
Aralık
Kasım
0,1
Şekil 21. Fırtınalı Günler, Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayıları Grafiği
45
Eylül
Ağustos
Temmuz
Haziran
Mayıs
Nisan
Mart
Şubat
Fırtınalı
Günler Sayısı
Ortalaması
Ekim
AYLAR
Ocak
Tablo 24. 1999-2012 Yılları Arası Fırtınalı Günler, Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayıları
0,5
0,9
0,2
0,3
9
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
IV.2.2. Jeolojik Özellikler (Fiziko-Kimyasal özellikler, Tektonik hareketler, mineral
kaynaklar, heyelan, benzersiz oluşumlar, çığ, sel, kaya düşmesi başlıkları altında
incelenmesi, 1/25.000 ölçekli genel jeoloji haritası, proje alanının büyük ölçekli (1/5.000
veya 1/1.000) jeolojik harita stratigrafik kolon kesiti, harita ölçekleri, lejandı, jeoteknik
etütler, kuyu lokasyonlarının yer ve kotları, litolojik özellikleri ve jeomekanik özellikleri
ve elde edilecek verilere göre uygulanacak sistem, proje sahasında yüzeylenen birimlerin
fiziksel özellikleri ile jeolojik özellikleri)
Bölgesel Jeoloji
Şanlıurfa yapı bakımından üçüncü jeolojik zamanın son katı olan pliyosen bölümünün
karakterini göstermektedir. Eski dünyanın bir bölümü ile birlikte oluşmuştur. Üçüncü
zamanın sonu dördüncü zamanın başlangıcında gerçekleşen yan basınç ve patlamalardan pek
etkilenmeyen Şanlıurfa, üzerinde bulunduğu sert kütle üzerinde biraz yükselmiş ve yer yer
kıvrımlara uğramıştır. Şanlıurfa ilinin kuzeydoğu yöresi özellikle Siverek, Hilvan ve
Viranşehir, Karacadağ'dan fışkırmış bazaltlardan oluşmuştur. İlin bir kısmı ise kalker ile
kaplıdır. İl jeolojik bakımdan oldukça karmaşık bir yapı sergilemektedir.
Şanlıurfa ili genelleştirilmiş stratigrafik kesiti aşağıdaki şekilde verilmiştir.
Mesozoik
Üst Kratase: Şanlıurfa bölgesinin kuzeyinde Bozova ilçesi civarında görülmektedir. Üst
kretasede başlayan ve paleosende devam eden çökelme, geniş bir yayılım göstermekte ve
değişik litolojiler içermektedir. Genellikle gri, gri-yeşilimsi, kalın, marnlı tabakalarla
nöbetleşen killi ve yumuşak bir formasyonla örtülüdür.
Senozoik
Eosen-Oligosen
Alt Eosen- Paleosen: Birecik dolaylarında görülür. Kırmızı killi kumtaşı ile başlayan birim
kumtaşı, çakıltaşı, münavebeli kalker ve şeyllerden oluşur.
Orta Eosen-Lütesiyon: Şanlıurfa'nın bat ısında Halfeti ilçesinde yayılım göstermektedir. Bu
birim Midyat kalkerleri olarak da adlandırılmaktadır. Genelde iki seviye halinde görülür. Altta
sarımtırak renkli sileks yumrulu ve fosil içeren kalker vardır. Üstte ise tebeşirli beyazımt ırak,
krem renkli, erime boşluklu, gözenekli ve yumuşak kalkerler vardır. Kalkerler genellikle ince
ve düzgün tabakalıdır. Tabakalar yataya yakın ve az eğimlidir. Bazı seviyelerde kırıklı ve
çatlaklı, bazı seviyelerde çatlaksız ve kırıksızdır.
46
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 22 .Şanlıurfa İli Genelleştirilmiş Stratigrafik Kesiti.
Miyosen
Alt Miyosen: Eosen kalkerleri üzerine diskordans olarak gelir. Şanlıurfa'nın güneybatı
kısımlarında, Suruç Ovasının doğusunda Akçakale'nin kuzeyinde görülür, kalker, konglomera
ve marn içerir.
Üst Miyosen: Moloz karakterli olup, genellikle ince elemanlı kumtaşı, kil, şeyl ve küçük
taneli çakıl taşından oluşur. İyi tabakalanmış ve tabakalar yataya yakındır.
47
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Kuvaterner
Pliokuvarterner: Şanlıurfa'nın doğu kesiminde Halfet i ilçesinden sonra, Diyarbakır iline
kadar görülür. Birim Karacadağ bazalt ları olarak da adlandırılır. Bazaltların en önemli
Karacadağ'dan ve onun yan bacalarından çıkan bazaltik lavlardır. Genelde Miyosen oluşuklar
üzerine gelmişlerdir.
Kuvaterner Holosen (Güncel) Yeni Alüvyonlar: Şanlıurfa'nın güneydoğusunda Harran
Ovası boyunca alüvyon düzlükler ve nehir boylarındaki mobil çakıllar kalın kum yığıntıları,
yeni zamanlarda oluşmuş ve depresyonların dolmasından ibaret alüvyonlardır. Bölgenin
önemli tarım merkezlerinden Suruç Ovasından ve en batıda Fırat Vadisi boyunca
görülmektedir.
Metamorfizma ve Mağmatizma
Şanlıurfa ilinin kuzey-kuzeydoğusu özellikle Siverek, Hilvan ve Viranşehir bölgelerinde
Karacadağ volkanizmasının ürünü olan bazaltlar yüzeylemektedir. Bu volkanizmanın ürünü
olan bazaltlarla ile kalker kontağında düşük derecede metemorfizma izlerine rastlanmıştır.
Ancak bu metamorfizma iyi derecede bir mermer oluşumunu sağlayamamıştır.
Tektonik ve Paleocoğrafya
Bölgedeki kayaçların birbirine göre konumları incelendiğinde, Paleozoik'ten bu yana bölgenin
hareketli olduğu görülmektedir. Kretase öncesi bölgede yükselme ve buna bağlı olarak aşınma
görülmektedir. Kretase karbonatları Paleozoik birimleri üzerine doğrudan gelmektedir.
Arabistan levhasının kuzey kesiminde ön ülke cephesi üzerindeki inceleme alanı ve yakın
çevresinde çok şiddetli deformasyonla oluşan tektonik yapılar görülmemektedir. Gözlenen
yapılar daha çok açık kıvrımlar, küçük boyutla yırtılma yapıları ile en önemli yapısal öğesi
olan kuzey-güney sıkışmanın neticesinde, doğu-batı doğrultusundaki çekme germesini
yarattığı kuzey-güney doğrultulu faylarla karakterize edilen Akçakale Grabenidir.
Üst Kratese sonunda da bir stratigrafik boşluk görülmekte, Paleosen yaşlı Germav
Formasyonu uyumsuz olarak üst Kretase yaşlı karbonat ları örtmektedir. Üst Kratese'den
itibaren kapanmaya başlayan Neotetis'in güney kolu Arabistan ile Anadolu levhalarını karşı
karşıya get irmişt ir. Kratese'den Geç-Tersiyer zamanlarına kadar bu sıkışma tektoniği; MiyoPliyosen esnasıda Anadolu ile Arabistan kıtalarının çarpışmalarından sonra, güneyde Ölü
Deniz Transform Fayı, Abba ve Al Furat doğrultu atımlı faylarını meydana getirmiştir.
Eosen yaşlı Midyat Formasyonu çökelimi sonunda da bir yükselim olduğu ve güneyde
yükselim üzerinde bir erozyon dönemi geçtiği ve yeni bir taban konglomerası ile Miyosen
karbonatlarının bölgeye yerleştiği görülmektedir.
Kuzeyde ve Doğuda Akçakale Grabeni ile Bozova fay sistemi ve Suruç ve Hatay Grabenleri,
daha kuzeyde Arabistan Levhasının Anadolu Levhasının altına daldığı alanda Bitlis-Pötürge
Kenet Kuşağı, bölgenin genç tektoniğini şekillendirmiştir.
48
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Miyosen yaşlı karbonatların oluşumu sonunda, esas blok yükselimleri ve kıvrımlanmalar
başlamış, kuzey-güney doğrultulu normal faylarla Suruç ovası ve Harran ovası çöküntüleri ile
Urfa dağları ve Tektek dağlar yükselimi meydana gelmiştir. Orta Miyosen'deki çarpışma
bölgede sınırlı tansiyonel alanlarda riftleşmeler meydana getirmiş ve riftlerin bir sonucu
olarak Akçakale Grabeni ile kuzey-güney doğrultulu kırık sistemlerinden çıkan Karacadağ
volkanizması oluşmuştur. Orta Miyosenden it ibaren, Arap plakasının kuzeye doğru hareketi
ve Anadolu plakasının altına sıkışması olayı başlamıştır. Arap plakası üzerinde doğu-batı
doğrultulu yükselimler ve alçalımlar oluşmuştur. Kuzeydoğuda Mardin-Derik yükseliminin
batıya doğru Karacadağ volkanikleri altında devam ettiği Urfa-Bozova arasında üst Kretase
yaşlı tortulların yükselimine doğru uzandığı görülmektedir. Arap plakası üzerindeki doğu-batı
yükseliminin güneyi bir fayla kesilerek birçok genç püskürme merkezlerinin oluşmasına
neden olmuştur.
Faaliyet Alanının Jeolojisi
Faaliyet alanının işaretlendiği 1/25.000 ölçekli jeolojik harita Ek-9’de verilmiştir.
Fırat Formasyonu (Tmf)
Genelde algli kireçtaşlarından oluşan formasyon, Peksu (1969) tarafından adlandırılmıştır.
Formasyonun tip kesiti, Diyarbakır ili Hazo-Silvan ilçeleri dolaylarında izlenir.
Fırat formasyonu, masif ve orta kalın tabakalı, seyrek ince tabakalı, krem, bej, gri, açık gri
renkli, bol kırmızı alg, bryozoa, mercen, ekinid, mollusk kavkılı, bentik foraminiferli, yer yer
dolomit kristalli, kötü poroziteli, taban seviyelerinde karbonat çakıllı istiftaşı/bağlamtaşı, yer
yer vaketaşı karakterindeki kireçtaşlarından oluşur. Formasyonun tabanında yer yer karbonat
çakıllı kireçtaşı ve dolomit çakıllı, kötü boylanmalı karbonat çakıltaşları yer alır. Birim üstte
bej, krem renkli, ince-çok kalın tabakalı, yer yer som, kırılgan, bol kırmızı alg, bryozoa,
mercen, iri bentik foraminifer, ekinid ve mollusk kavkılı, istiftaşı ve vaketaşı karakterinde
kireçtaşları ile sonlanır.
Formasyon üstte Orta-Genç Miyosen yaşlı Şelmo Formasyonu ile Geç Miyosen yaşlı Kördis
bazaltı tarafından uyumsuz örtülür.
Şelmo Formasyonu (Tmş)
Genelde karasal nitelikte kırıntılı kayalardan oluşan formasyon, Bolgi (1961) tarafından
adlandırılmıştır. Birimin tip kesiti, Batman ili Sason ilçesinin güneybatısındaki Şelmo köyü
dolayında izlenir. Formasyon daha önce Adıyaman formasyonu, Bakhtiari formasyonu, Fars
grubu, Lahti Formasyonu, Şenköy formasyonu gibi birçok isim altında incelenmiştir.
Şelmo formasyonu, ince-orta-kalın, yer yer çapraz tabakalı, kırmızı, kızıl kahve, gri, yeşil,
yeşilimsi gri, alacalı renkli, konglomera, kumtaşı, miltaşı, şeyl, çamurtaşı ardalanmasından
oluşur. Formasyonun alt kesiminde, yer yer beyaz renkli jips seviyeleri izlenir. Kırıntıların
birbirine göre oranı yöreden yöreye değişir. Bazen kumtaşı, şeyl egemen iken bazen de
konglomeralar egemendir. Kumtaşı altta ince, üstte kalın tabakalı, çapraz katmanlanmalı,
49
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
sertçe, kötü boylanmalı, kaba dokulu, poroz, karbonat çimentoludur. Konglomeralar alacalı
renkli, orta-iri taneli, genelde kireçtaşı çakıllı ve karbonat çimentoludur. Şeyller gri, morumsu
kahverengi, yeşilimsi, kırmızımsı renkli, laminalı, ince tabakalanmalı, sert, sıkı dokulu, yer
yer gevrek ve seyrek mikalıdır.
Fırat formasyonu üzerinde uyumsuz olarak yer alan Şelmo formasyonu üstte Geç Miyosen
yaşlı Kördis bazaltı tarafından uyumsuzlukla örtülür.
Kördis Bazaltı (Tmk)
Siverek grubunun en yaşlı lavları olan birinci fazın bazaltları, Kördis bazaltı olarak
tanımlanmıştır.
Kördis bazaltı daha önce Ercan ve diğ. (1991) tarafından S1 bazaltı olarak incelenmiştir.
Başlıca koyu gri, siyah renkli olivin bazalt ve olivin-ojit bazaltlarından oluşur. Bazalt porfirik
dokulu, yer yer gaz boşluklu, boşluklar kalsit dolgulu olup, ojit ve plajiyoklaz fenokristalleri
içerir.
Bol eklemli olan bazaltlar yuvarlağımsı, bloksal ayrıçmalıdır. Yayvan bir topografya oluşturur
ve üzerinde 5 metreye varan toprak örtüsü gelişmiştir.
Germav Formasyonu (Ktg)
Yer yer kumtaşı seviyeleri kapsayan marn ve şeyllerden oluşan birim, Maxson (1936)
tarafından adlandırılmıştır. Birimin tip kesiti, Batman ili Gercüş ilçesinin 40 km doğusundaki
Germav köyü dolaylarında izlenir.
Germav formasyonu altta yaklaşık 78 m kalınlıkta yeşilimsi gri, mavimsi gri, gri renkli, sert,
yer yer yumuşak, sıkı dokulu, kireçli, üst seviyeleri açık gri renkli, ince kumlu marn ara
seviyeli şeyller kapsar.
Kalınlığı 0-1745m arasında değişir.
Eski Akarsu Çökelleri (Qea)
Eski akarsu çökelleri, tutturulmamış kumlu-çakıllı ve killi-siltli düzeylerden oluşur.
Depremsellik
Proje alanı aşağıda verilen Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası’na göre 2. Derece deprem
bölgesinde yer almaktadır.
50
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 23. Şanlıurfa Deprem Haritası
Şanlıurfa İli Güneydoğu Anadolu Bindirme kuşağının güneyinde, tektonik yönden sakin Arap
Platformu üzerinde, duraylı bir alan içerisinde yer almaktadır. Arap Platformunun kuzey
kesimlerindeki sıkışma tektoniği platformun iç kesimlerinde (Şanlıurfa ilinin güneyinde)
açılma tektoniğine neden olmuş ve bu rejime bağlı olarak, Şanlıurfa ve yakın çevresindeki
Akçakale ve Suruç Graben (Graben: Açılmaya bağlı olarak gelişen ve sınırları bir dizi normal
faylarla kesilen çukur düzlük alanları) sistemleri gelişmiştir. Akçakale ve Suruç Grabenleri,
kenar kesimleri çok sayıda normal faylarla sınırlandırılmaktadır.
İlin Kuzey kesimlerinde Bozova, Samsat ve Kalecik gibi KB-GD gidişli kilometrelerce
mesafeden izlenebilen doğrultu atımlı faylar mevcuttur. Bunlardan Bozova Fayı; yaklaşık 30
km uzunlukta KB-GD gidişli, yüksek açılı ve sağ yanal bileşenli faydır. Bu fayın aktif
olabilmesine ilişkin jeolojik ve morfolojik verilere çeşitli araştırmacılar tarafından
rastlanılmamakla birlikte Bozova İlçesi odaklı oluşan son depremlerde fayın aktif olabileceği
düşünülmektedir.
Şanlıurfa İli ve çevresinde bu güne kadar yıkıcı deprem kayıtlarına rastlanılmamıştır. Ancak;
gerek tarihsel gerekse aletsel olarak deprem kayıtlarından Bozova fayı boyunca belirgin bir
sismisite olmadığı anlaşılsa da; en son 1999 yılı Eylül ayı içersinde merkez üssü Bozova olan
4,5 magnitüdünde, ve yine 29.12.2004 tarihinde 3,8 magnitüdünde sarsıntılar meydana
gelmiştir. Ayrıca ilimiz Bingöl, Lice, Adana-Osmaniye ve Adıyaman-Çelikhan depremlerinin
sarsıntılarına maruz kalmıştır. İlde bu sarsıntılara bağlı olarak hiçbir hasar meydana
51
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
gelmemiştir. Bölgemizde meydana gelen depremlerin tarihleri, yerleri ve şiddetleri aşağıdaki
tabloda verilmiştir.
Şanlıurfa ili ve çevresinde bugüne kadar yıkıcı deprem kayıtlarına rastlanılmamıştır. Ancak;
gerek tarihsel gerekse aletsel deprem kayıtlarından Bozova fayı boyunca belirgin bir sismisite
olmadığı anlaşılsa da; en son 1999 yılı Eylül ayı içerisinde merkez üssü Bozova olan 4,5
magnitüdünde, 29.12.2004 tarihinde 3.8 magnitüdünde ve Hilvan’ın güneydoğusunda
30.04.2010 tarihinde de 3.8 magnitüdünde sarsıntılar meydana gelmiştir. Ayrıca ilimiz
Bingöl, Lice, Adana-Osmaniye ve Adıyaman-Çelikhan depremlerinin sarsıntılarına da maruz
kalmıştır. İlimizde bu sarsıntılara bağlı olarak hiçbir hasar meydana gelmemiştir.
Tablo 25. Şanlıurfa İlinde Meydana Gelen Deprem Dereceleri ve Yerleri
52
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 24. Proje Alanını Gösteren Diri Fay Haritası
Heyelan ve Çığlar
Şanlıurfa ili zemin yapısı itibariyle, heyelan afetini meydana getirecek olumsuz potansiyeller
taşıyan alanlar içerisinde değildir. Ancak, kaya düşmesi ve heyelan olayları yoğunluklu olarak
Karacadağ Volkaniklerinin yaygın olduğu Siverek ilçesinde, Fırat vadisi üzerinde yer alan
Halfeti ve Birecik ilçelerinde gözlenmektedir. İl sınırlarımızda Fırat Nehri’nin sağ ve sol
kenarlarında şev stabilitesi duraysızlığı nedeniyle küçük ölçekli lokal heyelanlar ve kaya
düşmeleri oluşabilir.9
Yaklaşık %10-15° topografik eğime sahip proje alanında yapılaşmaya etki edecek şekilde,
heyelan, feyezan, kaya düşmesi gibi doğal afetlerin gerçekleşmesi söz konusu değildir.
Proje alanının işaretlendiği heyelan haritası aşağıdaki şekilde verilmiştir.
9
Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu, 2011
53
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Proje
Alanı
Şekil 25. Proje Alanının Heyelan Haritası
IV.2.3. Hidrojeolojik Özellikler (Yeraltı su seviyeleri, miktarları, emniyetli çekim
değerleri, kaynakların debileri, mevcut ve planlanan kullanımı, proje alanına
mesafeleri)
İl genelinde yer alan yeraltı suyu havzalarının isimleri, kapasiteleri ve kalitesi aşağıdaki
tabloda verilmiştir.
Tablo 26 İldeki Yeraltı Suyu Havzalarının İsimleri, Kapasiteleri ve Kalitesi10
Yer Altı Suyu Kalitesi
Havza Adı
ViranşehirCeylanpınar
Tetkek Dağı
Harran
Suruç
10
Rezervi
(hm3/yıl)
Drenaj Alanı
(km2)
Organik
Madde (mg/l)
pH
Sertlik Fso
Tuzluluk
622.3
3782
0.88-7.12
6.25-8.5
13-44.5
C S
52.5
360
50
957
5022
1378
0.88-7.12
0.4-7.6
0.56-3.3
6.25-8.5
7.1-8.3
7.3-8.4
13-44.5
15-30
11.5-27.5
C S
Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu, 2011
54
(*)
2 1- C3S1
2 1- C3S1
2 1- C3S1
C S
21
C S
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Birecik
3.5
584
~0.96
Halfeti
7
1041
~0.8
Yaylak
13.4
584
~1.2
(Bazik)
Bozova
5.2
500
~2.2
Hilvan
66.9
2444
~0.8
Siverek
22
1455
~0.6
*) ABD Tuzluluk Laboratuarı Diyagramına göre sınıfı :C2S1
~8.2
~6.5
~17.5
~16.7
C S
~7.4
~17.7
C S
~7.3
~7.8
~7.6
~18
~14.5
~18
21
21
C S
21
21
C S
Şanlıurfa il genelinin içme ve kullanma su ihtiyacı; mevcut barajlar, yeraltı suları ve
göletlerden karşılanmaktadır. Uzun yıllar kuraklık, yağışların yetersiz olması ve derin su
kuyuları vasıtasıyla sulu tarım yapılması nedeniyle yeraltı su seviyesinde düşmeler olmuş,
bazı derin su kuyuları çalışmaz hale gelmiştir. 1995 yılında Şanlıurfa Tünellerinin faaliyete
geçmesiyle Atatürk Barajı'ndan ovaya su verilmiş böylelikle ilk etapta yüzlerce köyde sulu
tarıma geçilmiş ve ovadaki taban su seviyesi ve yeraltı su seviyesi yükselmeye başlamıştır.
Şanlıurfa il merkezinin içme suyu ihtiyacı Atatürk Barajı Şanlıurfa tünelleri çıkış ağzından
alınan su ile Şanlıurfa Belediyesi tarafından yapılmış olan içme suyu pompajı ve arıtma
tesisinden sağlanmaktadır. Şehir merkezinin uzun yıllar içme ve kullanma suyu problemi
giderilmiştir. Bölgede Fırat Nehri hariç 132,35 hm3/yıl yerüstü ve 1845 hm3 /yıl emniyetli
yeraltı suyu potansiyeli mevcuttur. Şanlıurfa'daki yeraltı suyu potansiyeli ve dağılımı
aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 27 Şanlıurfa'daki Yeraltı Suyu Potansiyeli ve Dağılımı 11
Ova Adı
YAS Rezervi (hm3/yıl)
YAS Tahsisi (hm3/yıl)
Mardin-Ceylanpınar
1287
345,92
Harran
360
284,74
Siverek-Hilvan
110
20,68
Suruç
50
30,08
Bozova-Yaylak
34
8,56
Birecik-Halfeti
4
3,23
3
Toplam: 1845 hm /yıl
11
Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu, 2011
55
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
IV.2.4. Hidrolojik Özellikler (Su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, proje
alanına mesafeleri)
Akarsular
Şanlıurfa ili akarsular açısından zengin bir yer olmamakla beraber başlıca su kaynağı Fırat
Nehri’dir. İlde bulunan diğer akarsular aşağıda verilmektedir.
Fırat Nehri: Siverek ilçesinin Daba Nahiyesi’ne bağlı Maktelen Geçidi civarında Şanlıurfa
sınırlarına giren Fırat Nehri, Gaziantep ile sınır boyunca devam eder ve oradan da Suriye
topraklarına geçer. Birecik İlçesindeki debisin 1500m3/sn’dir. Su seviyesi Doğu Anadolu ve
Güneydoğu Toroslar’daki karların erimesiyle yükselir. Söz konusu nehir üzerindeki barajlar
Halfet ve Birecik ilçeleri ve Gaziantep’e bağlı Nizip ilçesi içme ve kullanma suları için
kaynak oluştururlar. Ayrıca Türkiye’nin en uzun köprüsü olan Birecik Köprüsü bu nehir
üzerindedir. Proje alanına en yakın mesafede uzaklığı yaklaşık kuş uçuşu 3 km’dir.
Cülap Suyu: Şanlıurfa’nın Kabahaydar Bucağı’na bağlı Edene Köyü ile Diphisar Bağlarından
çıkar. Daha sonra başka kaynaklarında bağlanmasıyla Cülap suyu adını alır. Daha sonra
Harran’ın kuzeyinden geçen Balih Çayı’nı da alarak Fırat’a dökülür. Uzunluğu 60 km’dir.
Habur Suyu: Viranşehir’in kuzeydoğusunda Karacadağ eteklerinden doğar. Buradan sonra iki
koldan güneydoğuya yönelir ve Zerka ile Çaça Çaylarını da sularına katar. Fırat nehrinin
önemli kollarındandır, uzunluğu 350 km’dir.
Belih Suyu: Şanlıurfa Harran ilçesinin güneyinde, Akçakale ve Aynelarus yakınlarında doğan
bu Tektek dağlarından kaynaklanan sular ile birleşir. Suriye sınırını geçtikten sonra Fırat
nehrine katılır.
Yukarıda sıralanan akarsuların haricinde Karakoyun, Aligör, Yukarı Koymat, Gölpınar,
Çamurlu, Cavsak, Karaköprü ve Tülmen dereleri ile Direkli suyu ve Süleyman pınarı
bulunmaktadır.
Göller, Göletler ve Rezervuarlar
Halil-ür Rahman (halk dilinde Balıklı Göl), Anzılha Gölleri, Edene ve Büyük göller doğal
olarak oluşmuş Şanlıurfa’nın başlıca göllerindendir. Şanlıurfa İl sınırları içerisinde bulunan
Atatürk, Birecik ve Hacıhıdır Baraj gölleri ise suni olarak oluşturulmuş göllerdir. Bu baraj
göllerinden elektrik üretimi, içme ve kullanma suyu ve tarımda sulama suyu amaçlı
faydalanılmaktadır.
Halil-ür Rahman Gölü: Uzunluğu 150m ve eni 30m’dir. Derinliği yaklaşık 1-3 m arasında
değişmektedir. İçinde halk tarafından kutsal sayılan balıklar yaşamakta olup bu balıklar
korunmaktadır.
56
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 26 Şanlıurfa Halil-ür Rahman Gölü
Aynızeliha Gölü: Şanlıurfa il merkezinde Gölbaşında bulunmaktadır ve Halil-ür Rahman ile
aynı efsaneyi paylaşır. Gölün uzunluğu 50m eni 30m derinliği ise 1-4 m’dir. Göl yeraltı suları
ile beslenir ve tatlıdır. İçerisinde Halil-ür Rahman gölünde ki balıklar gibi efsanelere konu
olmuş balıklar yaşar.
57
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 27 Aynızeliha Gölü
Barajlar
Atatürk Barajı: Yurdumuzda yapımı tamamlanan en büyük barajdır. Kaya dolgu tipindedir.
Nehir tabanından yüksekliği 169 m olan Atatürk Barajı, dünyada dolgu tipindeki barajlar
arasında dokuzuncu, gövde dokusu bakımından üçüncü ve baraj gölünde biriktirecek su hacmi
bakımından on beşinci, 2400 MW kurulu gücü ile hidroelektrik santrallar açısından dünyanın
23.sırasında yer almaktadır.
Şanlıurfa-Harran-Ceylanpınar ve Mardin Ovalarına 26.400 m uzunluğundaki iki adet tünelle
su aktarılmaktadır. Bu tünellerin her biri 7.62 m çapındadır. Atatürk Barajının yüzölçümü 817
km’dir. Minimum depolama hacmi 37.7 km3’tür. Toplam depolama hacmi ise 48,7 km3’tür.
Atatürk Barajından enerji üretimi sulamadan önce 8.9 X 109 kWh/yıl, sulamadan sonra
8.1X109 kWh/yıl’dir. Barajlardan sulama amaçlı kullanılan su miktar, Yaslıca Tünellerinden
21.17 m/s Şanlıurfa Tünellerinden 21.17 m3/s’dir. Baraj gölü çevresindeki sulamalarla birlikte
toplam 882.380hk alan sulanacaktır.
Atatürk Barajı hakkında özet bilgiler aşağıda verilmiştir.
58
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 28. Atatürk Barajı fotoğrafı ve özet bilgileri12
Barajın Yeri
Akarsuyu
Amacı
İnşaat başlama-bitiş yılı
Gövde dolgu tipi
Gövde hacmi
Yükseklik (talvegden)
Güç
Yıllık Üretim
Bozova İlçesi’nin takriben 24 km
kuzeybatısında
Fırat
Sulama, enerji, içme suyu
1981-1992
Kil çekirdekli kaya dolgu
84,5 hm3
169 m
2400 MW
8.900 GWh
Birecik Barajı: Fırat Nehri üzerinde inşa edilmiş olup kaya dolgu tipindedir. Enerji ve sulama
amaçlı olarak inşa edilmiştir. Birecik Barajı ile ilgili teknik bilgiler ve Birecik Barajından bir
görünüm aşağıda verilmiştir.
Tablo 29. Birecik Barajı fotoğrafı ve özet bilgileri 13
Barajın Yeri
Akarsuyu
Amacı
İnşaat başlama-bitiş yılı
Gövde dolgu tipi
Gövde hacmi
Yükseklik (talvegden)
Güç
Yıllık Üretim
Birecik İlçesi
Fırat
Sulama, enerji
1993-2000
Beton+kaya
9,2 hm3
53,5 m
672 MW
2.518 GWh
Hacıhıdır Barajı: Toprak dolgu tipindedir ve sulama amaçlı olarak Çam çay üzerinde inşa
edilmiştir. Hacıhıdır Barajı ile ilgili bilgiler ve Hacıhıdır Barajından bir görünüm aşağıda
verilmiştir.
Tablo 30. Hacıhıdır Barajı fotoğrafı ve özet bilgileri14
Barajın Yeri
Akarsuyu
Amacı
İnşaat başlama-bitiş yılı
Gövde dolgu tipi
Gövde hacmi
Yükseklik (talvegden)
Güç
Yıllık Üretim
12
Şanlıurfa Valiliği İl Çevre Orman Müdürlüğü, 2008. Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu.
Şanlıurfa Valiliği İl Çevre Orman Müdürlüğü, 2008. Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu
14
Şanlıurfa Valiliği İl Çevre Orman Müdürlüğü, 2008. Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu.
13
59
Siverek İlçesi
Hacıhıdır
Sulama
1985-1989
Kaya dolgu
1,52 hm3
36,4 m
-
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şanlıurfa HES: Şanlıurfa HES ile alakalı özet bilgiler ve santrale ait görünüm aşağıda
verilmiştir.
Tablo 31. Şanlıurfa HES fotoğrafı ve özet bilgileri15
Yeri
Şanlıurfa-Mardin karayolunun 10.
km’sinde
Fırat
Sulama, enerji
2001-2005
Francis türbin
1,52 hm3
52 MW
124 GWh
Akarsuyu
Amacı
İnşaat başlama-bitiş yılı
Santral tipi
Ünite sayısı
Güç
Yıllık Üretim
IV.2.5. Toprak Özellikleri ve Kullanım Durumu
İklim, topografya ve ana kaya farklılıkları nedeniyle Şanlıurfa’da çeşitli büyük toprak grupları
oluşmuştur. Bu toprak grupları ve kapladığı alanlar aşağıda verilmiştir.
3.357
Bozova
2.342
334.440
5.317
343
20.759
82.029
46.459
35.843
480
770
924
87.833
13.862
130.711
1.167
1.831
655
151.952
179.791
780
1.384
153
Hilvan
1.218
11.560
Suruç
7.070
180.571
16.246
37
100.721
26.608
813
5.991
51.328
314.853
178
3.626
70.123
465
63.429
496
130.561
11.560
154.684
138.026
75.801
1.260.964
423.359
Şanlıurfa Valiliği İl Çevre Orman Müdürlüğü, 2008. Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu.
60
6.290
976
391.336
73.749
Kaynak: Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu, 2011
15
8.004
85.670
592
Vşşehir
Toplam
415.355
83.182
113
160
Siverek
445
TOPLAM
103.131
54.770
2.488
Harran
Kahverengi
Topraklar
63.395
Çıplak
Kaya ve
Molozlar
11.758
Cşpınar
Halfeti
Kahverengi
Orman
Toprakları
Kırmızı
Kahverengi
Topraklar
Irmak
Yatağı
Birecik
Su Yüzeyi
Akçakale
Bazaltık
Topraklar
Merkez
Kolüvyal
Topraklar
İlçe Adı
Alüvyual
Topraklar
Tablo 32 İlçeler İtibariyle Büyük Toprak Gruplarının Alansal Dağılımı ( ha )
4.651
2.675
21.991
216.478
3.516
1.902.065
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Arazi Sınıfları
Şanlıurfa İli’nin ilçeler göre arazi kabiliyet sınıfları dağılımı ve il genelindeki arazi kabiliyet
alt sınıfları dağılımı aşağıdaki tablolarda verilmiştir:
Tablo 33. İl ve İlçelerin Kabiliyet Sınıflamasına Göre Dağılımı
Arazi Kullanım Kabiliyet Sınıfı
İLÇELER
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
Su
Yüzeyleri
Yüzölçümü
Merkez
41.535,5
93.606
28.030
40.613
38.551
-
31.706
182.404
445
-
Akçakale
10.313,1
54.471
2.228
22.470
3.548
-
3.947
16.467
-
-
Birecik
8.783,3
10.540
8.707
14.120
5.809
-
19.783
26.700
1.250
924
Bozova
15.195,2
26.001
7.959
20.973
19.191
-
16.976
57.199
2.998
655
C.pınar
18.057,1
96.457
9.590
29.604
9.898
-
3.807
31.215
-
-
Halfeti
6.342,9
1.251
7.508
10.599
3.851
-
4.303
27.411
8.041
465
Harran
8.567,0
40.433
1.731
11.494
8.888
-
4.560
18.564
-
-
Hilvan
13.056,1
34.658
29.982
6.224
19.312
81
16.533
22.462
813
496
Siverek
39.133,6
29.944
103.691
51.172
60.739
184
26.773
111.389
6.468
976
Suruç
7.374,9
38.751
11.202
6.191
3.412
-
3.342
10.851
-
-
V.şehir
21.847,8
74.548
15.277
32.299
21.680
-
3.081
66.942
4.651
-
TOPLAM
190.206,5
500.660
22.505
245.759
194.879
265
134.811
571.604
24.666
3.516
Kaynak: Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu, 2011
Proje Alanı
Söz konusu proje sahası Şanlıurfa İli, Bozova İlçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Proje
sahasının üzerinde bulunduğu arazinin toprak özellikleri ve kullanım durumunu gösterir şekil
aşağıda verilmiştir:
61
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 28. Proje Sahasının Toprak Özelliklerini Gösterir Şekil
Yukarıdaki şekle göre proje sahasının üzerinde bulunduğu toprak “F 2.1 K I” olarak
simgelenmiştir:
F 2.1 K I
F
: Kırmızımsı Kahverengi Topraklar
2
: Orta Derin (90-50 cm), Eğim %0-2
1
: Su erozyonu hiç veya çok az
K
: Kuru Tarım (nadaslı)
I
: I. Sınıf Topraklar
Kırmızımsı Kahverengi Topraklar
Bu topraklar kendilerine çok benzeyen arid bölgelerin zonal ve kalsifikasyon süreçli
kahverengi toprakları ile birlikler meydana getirirler. Yıllık ortalama yağışın 300-400 mm
olduğu yerlerde görülen bu topraklarda yağışın azlığı alt kısımlarda kireç ve jips birikmesine
yol açar. Oluştuğu yerlerde yıllık ortalama ısı 12.3°C olup kahverengi toprakların oluştuğu
ısıdan daha yüksektir. Bu fazla ısı demirin oksidasyonunu arttırarak toprağın daha kırmızı
renk almasına yol açar. Doğal bitki örtüsü kahverengi topraklarda görülen yıllık bozkır
bitkileri ve dikenlerdir. Ana madde çoğunlukla kireç kayası, marn ara tabakalı marnokalker ve
çakıllı eski depozitlerdir. Ana madde olarak genellikle sığ topraklarda sert kalker, derin
topraklarda ise çakıllı eski depozitler bulunur. Bu topraklarda yaygın olan topografya hafif
dalgalı veya dalgalı olup meyil %6-20 arasıdır. Çoğunlukla kuru tarımda kullanılmaktadır.
62
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Kırmızı kahverengi topraklar A (B) C horizonlu topraklardır. Bu toprakların derinliğini
kısıtlayan en önemli faktör erozyon olup bunu ana maddenin sertliği izler.
I. Sınıf Topraklar
Birinci sınıfa giren toprakların kullanımlarını kısıtlayan hatır derecede bir veya iki
sınırlandırması olabilir. Hemen hemen düz bir topoğrafyaya hakimdir. Su ve rüzgar erozyonu
zararı yok veya çok azdır. Toprak derinlikleri fazla, drenajları iyidir. Tuzluluk, sodiklik
(alkalilik) ve taşlılık gibi sorunları yoktur. Su tutma kapasiteleri yüksek ve verimlilikleri
iyidir. Gübrelemeye iyi cevap verirler. Üretkenlikleri iyi olan bu topraklar geniş bir bitki
seçim aralığına sahiptirler. Kültür bitkilerinin yetiştirilmesinde olduğu kadar çayır, mera ve
orman için de güvenli olarak kullanılabilirler. Bu topraklar kolay işlenebilmekte olup
gübreleme, yeşil gübreleme, bitki artıkları ve hayvan gübrelerinin toprağa verilmesi, adapte
olmuş bitkilerin münavebeye alınması gibi, olağan amenajman işlemlerinden bir veya
birkaçının uygulanmasına ihtiyaç gösterirler.
1/100.000 ölçekli Arazi Varlığı Haritası’na göre alanın toprak derinliği incelendiğinde orta
derin bir yapıya sahip olduğu ve eğiminin ise %0-2 arasında olduğu anlaşılmaktadır. Proje
alanının kullanım şekli ise kuru tarım (nadaslı)’dır.
Proje kapsamında Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren “Toprak Koruma ve Arazi
Kullanımı Kanunu”, “Mera Kanunu” ve “Su Ürünleri Kanunu” hükümlerine riayet
edilecektir.
IV.2.6. Tarım Alanları (Tarımsal gelişim proje alanları, özel mahsul plantasyon alanları,
sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim
miktarları ile birim alan itibariyle verimi, kullanılan tarım ilaçları ve miktarları,
ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri)
Şanlıurfa İl’inin toplam yüzölçümü 1.858.400 hektardır. Arazi dağılımı bakımından
Türkiye’deki toplam tarım alanının %4,9’una sahiptir.
Tablo 34. Arazi Dağılımı
Arazi
Alan(ha)
Tarım Alanı
1.220.543
Çayır-Mera Alanı
234.357
Ormanlık Alan
15.500
Diğer Araziler
387.999
Kaynak: Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu 2011
63
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şanlıurfa’da ki Tarım alanlarını tek ve mevsimlik üretim için ayrılmış alanlar (ekili alanlar)
ile uzun ömürlü tarımsal bitkilere ayrılmış alanlar (dikili alanlar) şeklinde ele almak
mümkündür.16 Şanlıurfa ilinde tarım alanlarının % 90,2’si (1.083.506 ha) “ekili”, % 9,8’i
(117.067 ha) ise 71 “dikili” alan olarak kullanılmaktadır. Ekili tarım alanlarının ilçeler
bazında dağılışına bakıldığında, en yüksek oranla (% 99,6) Harran ilçesi birinci sırada, en
düşük oranla (% 41,1) Halfeti ilçesi son sırada yer almaktadır. Başka bir ifade ile, çalışma
alanımızda ekili alanlar, dikili alanların yoğun olduğu Birecik, Halfeti ve kısmen de Bozova
ilçeleri dışındaki ilçelerde yoğunlaşmakta ve hatta bu ilçelerde (Harran, Akçakale,
Ceylanpınar, Suruç, Merkez, Hilvan ve Viranşehir) % 90’nın üzerine çıkmaktadır.
Şekil 29. Şanlıurfa ilinde ilçeler bazında ekili ve dikili tarım alanlarının oranı (%)
Ekili tarım alanları, Hilvan ve Viranşehir ilçeleri dışında kalan diğer ilçeler (Harran,
Akçakale, Suruç, Ceylanpınar), Harran, Suruç ve Ceylanpınar ovalarının bulunduğu alanlarda
yer almaktadır. Bu da, ekili tarım alanlarının daha çok ovalarda yoğunlaşmakta olduğunu
göstermektedir İlde en çok ekilen tarımsal ürünlerin başında buğday, arpa, pamuk, mercimek,
susam, nohut, karpuz, kimyon, biber, mısır, domates ve patlıcan gelmektedir. Bu ürünler
içerisinde pamuk, biber, mısır, domates ve patlıcan sulu şartlarda, diğer ürünler ise ağırlıklı
olarak kuru şartlarda ekilmektedir. Ancak, sulama imkânlarının olduğu alanlarda pamuk
tarımı ile dönüşümlü olarak sulu şartlarda buğday ve arpa I. ürün, mısır, susam, nohut ve
karpuz ise II. ürün olarak yetiştirilmektedir. GAP çerçevesinde yürütülen sulama projeleri
tamamlandıkça sulu koşullarda yetiştirilen tarımsal ürünlerin lehine bir genişleme olacaktır.
16
http://dergiler.ankara.edu.tr
64
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şanlıurfa ilinde dikili tarım alanlarının neredeyse tamamını antepfıstığı ile bağ tarım alanları
oluşturmaktadır. Dikili alanlar, Şanlıurfa ilinin daha çok batısında yer alan Birecik-Halfeti
Platosundaki Halfeti ilçesi (% 58,9) ile Birecik ilçesi (% 46,5) ve kısmen de Urfa-Bozova
Platosu ‘nün kuzeyindeki Bozova ilçesinde (% 18,9) bir dağılım göstermektedir. Bu alanların
en yoğun olduğu yerlerin başında Birecik şehrinden başlayan kuzeye doğru Halfeti ilçesini de
içine alarak Fırat nehrine kadar giden alan gelmektedir. Bu alanın yanında ŞanlıurfaGaziantep ve Şanlıurfa-Bozova karayolu boyunca sağlı-solu adacıklar halinde antepfıstığı ve
bağ tarım alanları sıralanmaktadır. Bunun dışında ilde, Tektek Platosu ‘nun kuzeydoğusunda,
Ceylanpınar şehrinin kuzey ve batısında başta Hilvan olmak üzere Siverek, Viranşehir ve
Suruç ilçelerinde hemen hemen her köyde sınırlı sayıda da olsa antepfıstığı ve bağ tarım
alanları mevcuttur.17
Söz konusu proje sahası, çevre düzeni planına göre çayır ve mera alanı ile sulama alanı
üzerinde kalmaktadır.
Şanlıurfa ve projenin planlandığı Bozova İlçesinin Arazi Dağılımı aşağıdaki tabloda
verilmektedir.
Tablo 35. Şanlıurfa İli Ve Bozova İlçesi Arazi Dağılımı
Tarım
Orman ve
Alanı
Fundalık
Çayır ve Mera
Yüz
Tarım Dışı Arazi
Ölçümü
Miktar
Oran
Miktar
Oran
Miktar
Oran
Miktar
Oran
(ha)
%
(ha)
%
(ha)
%
(ha)
%
(ha)
Ş. Urfa Toplamı
1858400
1217350
65.50
15.776
0.64
234357
12.6
390,917
21.04
Bozova
155000
99000
63.9
847
0.55
16780
10.8
38373
24.8
Kaynak: Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu, 2011.
Şanlıurfa İl’inin Tarım için kullanılan alanların 978.744.65 hektarı tarla ürünleri, 963.529,0
hektarı meyve 205.295,0 hektarı sebze, 107.930.00 hektarı nadas, 31,45 hektarı örtü altı
tarımına ayrılmış durumdadır. İl’de 234.357 hektar mera alanı, 390,917 hektar tarım dışı arazi
bulunmaktadır. İl’de halen 212,567 hektar alanda devlet sulaması, 145,700 hektar alanda halk
sulaması olmak üzere toplam 358.267.3 hektar alan da sulu tarım yapılmaktadır.
İlde tarım yapılan alanın %72,7’si tarla ürünleri üretim alanı % 16'sı nadas alanı, % 1,6'sı
sebze üretim alanı ve % 9,7'si meyve, bağ, içecek ve baharat bitkileri alanı olarak
değerlendirilmektedir. Ülkemizdeki tarım alanlarının % 4,8’i Şanlıurfa ilinde yer almaktadır.
Aşağıdaki tabloda Şanlıurfa ili tarım alanlarının dağılımı verilmiştir:
17
http://dergiler.ankara.edu.tr
65
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 36 Şanlıurfa İli Tarım Alanları Dağılımı (ha)18
Şanlıurfa
Ekilen Alan*
Nadas Alanı
Sebze Alanı
Meyveler, İçecek ve Baharat
bitkileri
TOPLAM
832.273
182.802
18.609
110.742
1.144.427
* tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerin alanı
İlde yetiştirilen başlıca buğdaygiller; buğday, arpa, mercimek, nohut, çeltik ve bakladır.
Hayvansal üretim için kaba yem kaynağı oluşturan yem bitkilerinin önemi ise yok denecek
kadar azdır. İlde yetiştirilen başlıca endüstriyel bitkiler pamuk, mısır, soya, susam, yer fıstığı
ve ayçiçeğidir. Başlıca meyve çeşitleri Antep fıstığı, badem, ceviz, nar ve üzüm; başlıca sebze
çeşitleri ise biber, domates, patlıcan şeklindedir.19
Şanlıurfa İli tarımsal Üretim bakımından incelendiğinde; Türkiye’nin Pamuk, Fıstık ve
Mercimek üretiminde 1. sırada yer almaktadır. Ayrıca Türkiye, Pamuk üretiminin % 39’u,
Buğday üretiminin % 8’i, Mercimek üretiminin % 36’sı, Arpa üretiminin %11’i, Mısır
üretiminin %13’ü, Antep Fıstığı üretiminin %38’i, İlimizde gerçekleşmektedir.
Şanlıurfa’da üretilen buğdaygillerin (buğday, arpa) sulu ve kuru tarımı yapılmaktadır. Toplam
6.557.403 dekar alanda 2.165.514 ton üretimi yapılmaktadır. Arpa; İl’de 2.302.597 dekar
alanda 623.744 ton üretimi yapılmaktadır. Buğday; makarnalık ve ekmeklik olarak iki çeşit
üretimi yapılmaktadır. Üretim sulu ve kuru alanlarda yapılmaktadır. İl’de 4.254.806 dekar
alanda 1.541.770 ton buğday üretimi yapılmaktadır. Üretilen ürünler TMO ve il içi ve il dışına
satışı gerçekleşmektedir.
Baklagiller ürünlerinin kuru ve sulu tarımı yapılmaktadır. İl genelinde 807.107 dekar alanda
112.795 ton baklagiller (kırmızı mercimek, nohut) üretimi yapılmaktadır. Kırmızı Mercimek;
İl’de 727.642 dekar alanda 103.740 ton üretimi yapılmaktadır. Nohut; İl’de 79.465 dekar
alanda 9.055 ton üretimi yapılmaktadır. Üretilen ürünler TMO ve il içi ve il dışına satışı
gerçekleşmektedir
Yem bitkisi ürünleri sulu alanlarda yetiştirilmektedir. İl’de 92.044 dekar alanda 233.754 ton
yem bitkisi (burçak, fiğ, silajlık mısır, mürdümük, tiritikale, yonca,) üretimi yapılmaktadır.
Burçak; İl’de 24.526 dekar alanda 2.505 ton üretimi yapılmaktadır. Fiğ; İl’de 16.429 dekar
alanda 22.356 ton üretimi yapılmaktadır. Üretilen ürünler il içi ve il dışındaki hayvancılık
işletmelerine ve buğday borsalarına satışı gerçekleşmektedir. Slajlık Mısır; İl’de, Mürdümük
2.000 dekar alanda 200 ton, tiritikale; 2.530 dekar alanda 3030 ton, yonca; 8733 dekar alanda
16.733 ton üretimi yapılmaktadır.
Endüstriyel ürünlerin üretimi sulu alanlarda yapılmaktadır. İl’de 5.092.985 dekar alanda
1.976.874 ton endüstriyel bitkilerin (Aspir, Pamuk, Ayçiçeği, mısır, susam, kanola,) üretimi
yapılmaktadır. Aspir; İl’de 59.222 dekar alanda 2.575 ton üretimi yapılmaktadır. Kuru tarımı
18
TÜİK,2011
19
ŞanlıUrfa İl Çevre Durum Raporu 2011
66
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
yapılmaktadır. Üretilen ürünler il içi ve il dışındaki hayvancılık işletmelerine ve yağ işleyen
firmalara satışı gerçekleşmektedir. Pamuk; İl’de 4.081.208 dekar alanda 1.299.532 ton üretimi
yapılmaktadır. Sulu tarımı yapılmaktadır. Üretilen ürünler il içi ve il dışındaki çırçır
fabrikalarına satışı gerçekleşmektedir. Ayçiçeği; İl’de 29.850 dekar alanda 7.218 ton üretimi
yapılmaktadır. Sulu tarımı yapılmaktadır. Üretilen ürünler il içi ve il dışındaki yağ işleyen
firmalara satışı gerçekleşmektedir. Mısır; İl’de 906.258 dekar alanda 736.852 ton üretimi
yapılmaktadır. Sulu tarımı yapılmaktadır. Üretilen ürünler il içi ve il dışındaki mısır kurutma
tesislerine satışı gerçekleşmektedir. İl’de Susam 15.190 dekar alanda 791 ton, kanola; 60
dekar alanda 3 ton üretimi yapılmaktadır.
Meyve üretimi sulu ve kuru alanlarda yapılmaktadır. İl’de 1,017,864 dekar alanda 149.996
ton meyve (Antepfıstığı, armut, ayva, badem, ceviz, çilek, ceviz, dut, elma, erik, incir, kayısı,
kiraz, nar, şeftali, Trabzon hurması, üzüm, vişne, zerdali, zeytin ) üretimi yapılmaktadır. İl’de
üretimi yapılan meyve çeşitleri, üretim alanları ve üretim miktarları aşağıdaki tabloda
belirtilmiştir. Üretilen meyveler iç piyasada tüketilmektedir. Meyvelerden Antep fıstığı il içi
ve il dışındaki firmalara satışı yapılmaktadır.
67
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 37 Şanlıurfa İli Üretimi Yapılan Meyve Çeşitleri, Üretim Alanları ve Üretim Miktarları
Sıra
No
Meyve adı
Kapladığı Alan
(da)
Meyve Veren
Ağaç(adet)
Meyve
Vermeyen Ağaç
(adet)
Üretim
(Ton)
1
Armut
92.0
3,480
2,730
64.40
2
Ayva
1.0
850
20
14.25
3
Elma (Golden)
305.0
4,015
18,220
364.10
4
Elma (Starking)
4.0
150
180
30.00
5
Elma(Grannysmith)
54.0
308
2,800
61.60
6
Elma (Diğer)
130.0
2,520
7,080
64.40
7
Erik
2,200.0
62,635
17,735
1,901.55
8
Kaysı
556.0
36,790
17,690
773.60
9
Kiraz
22.0
1,380
600
12.24
10
Şeftali(Nektarin)
391.0
8,000
4,650
158.00
11
Şeftali (Diğer)
120.0
7,020
3,005
124.41
12
Vişne
12.0
1,190
260
10.02
13
Zerdali
0.0
6,625
3,980
132.15
14
Antep Fıstığı
768,047.0
10,555,572
5,224,836
21,693.68
15
Badem
12,106.0
74,235
288,880
744.61
16
Ceviz
636.0
13,840
2,650
453.85
17
Çilek
1.0
-
-
1.00
18
Dut
1.0
22,650
6,330
374.85
19
İncir
15.0
24,015
3,230
456.20
20
Nar
8,976.0
232,890
319,332
3,589.38
21
Trabzon Hurma
0.0
455
345
10.55
22
Üzüm (Sofralık)
78,390.0
4372240
487,940
21,861.20
23
Üzüm(Kurutmalık)
58,620.0
3085740
548700
15,428.70
24
Üzüm (Şaraplık)
30,140.0
1719880
148,800
8,599.40
25
Zeytin(Sofralık)
14,272.0
13750
325356
163.20
26
Zeytin(Yağlık)
42,773.0
307190
936328
4,583.56
TOPLAM
1,017,864.0
*
*
*
Kaynak: Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu 2011
68
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Sebze üretimi sulu alanlarda yapılmaktadır. İl’de 196,843 dekar alanda 657.691 ton sebze
(Acur, bamya, bakla, biber, dereotu, domates, fasulye, havuç, hıyar, ıspanak, kabak, karpuz,
kavun, marul, maydanoz, nane, patlıcan, pazı, sarımsak, semizotu, soğan, tere, turp) üretimi
yapılmaktadır. İl’de üretimi yapılan sebze çeşitleri, üretim alanları ve üretim miktarları
aşağıdaki tabloda belirtilmiştir. Üretilen meyveler iç piyasada tüketilmektedir. Sebzelerden
biber ve sarımsak il içi ve il dışındaki firmalara satışı yapılmaktadır.20
Tablo 38. 2011 Yılı Şanlıurfa İli Açıkta Sebze Yetiştiriciliği
20
Sıra No
Ürün
Ekilen Alan ( da )
Üretim( Ton )
Verim ( Kg./da)
1
Marul (Göbekli)
1,075
1,322.5
1,230.0
2
Ispanak
100
80
800.0
3
Paz
100
80
800.0
4
Semiz Otu
30
17
566.0
5
Maydanoz
570
154
270.0
6
Tere
10
2.5
250.0
7
Nane
530
165
311.0
8
Dereotu
10
2
200.0
9
Sakız kabağı
120
210
1,750.0
10
Hıyar (Sofralık)
4,860
8,850.0
1,821.0
11
Acur
2,295
4,579
1,995.0
12
Patlıcan
14,977
72,635
4,850.0
13
Bamya
1,822
911
500.0
14
Domates (Sofralık)
15,660
71,800
4,585.0
15
Domates (Salçalık )
44,750
304,200
6,798.0
16
Biber (Sivri, Çarliston)
1,630
2,885
1,770.0
17
Biber (Dolmalık)
13,751
26,886
1,955.0
18
Biber (Salçalık)
21,300
44,350
2,082.0
19
Karpuz
55,090
158,775
2,882.0
20
Kavun
12,573
27,196
2,163.0
21
Fasulye (Taze)
70
70
1,000.0
22
Bakla(Taze)
60
60
1,000.0
Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu 2011
69
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
23
Sarımsak (Taze)
1,080
2,120
1,963.0
24
Soğan (Taze)
4,250
9,450
2,224.0
25
Havuç
10
20
2,000.0
26
Turp ( Kırmızı)
120
250
2,083.0
TOPLAM
196,843
-
-
Kaynak: Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu 2011
Tablo 39. Şanlıurfa İli Örtü Altı Yetiştirilen Ürün Çeşitleri
Ürün
Alan (da)
Üretim (ton)
Marul(Göbekli)
3
12
Soğan(Taze)
1
1.5
Hıyar
20
440
Patlıcan
28
364
Domates
85
1694
Biber(Dolma)
0
0
Biber(Sivri)
24
264
Nane
1.1
0.5
TOPLAM
162.1
-
Kaynak: Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu 2011
2011 yılı Şanlıurfa İli’inin tarımsal üretim ihracatı aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 40 Şanlıurfa İli Tarımsal Üretim İhracatı
Ürünler
Tutar ($)
Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri
11.757.612,91
Yaş Meyve ve Sebze
6.618.329.65
Toplam
18.375.942,56
Kaynak: TİM (Türkiye İhracatçılar Meclisi) 2011
Proje Sahası Bozova İlçe sınırları içerisinde yer almaktadır. Bozova İlçesi sulu ve kuru tarım
alanları ile sebze ve meyvecilik yapılan alanların miktarları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
70
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 41 Bozova İlçesi Arazi Dağılımı
Alan
Miktar (da)
Tarla tarımı alanı
206.281,10
Kuru tarım alanı
206.281
Sulu tarım Alanı
158.912
Sebzecilik alanı
44.825,00
Meyvecilik Alan
178.186,00
Nadas Alanı
36.348,00
Kaynak: www.bozova.gov.tr
İlçede başta tahıl (buğday-arpa) olmak üzere, baklagiller (mercimek ve nohut),yaylak sulama
projesinin hayata geçmesiyle pamuk alanları artmıştır. burçak, Antepfıstığı, zeytin, nar, sebze
ve üzüm yetiştiriciliği de yapılmaktadır. Son yıllarda Aspir, ekiminde artış görülmektedir.21
IV.2.7. Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları,
Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları,
Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma
Bölgeleri, Özel Çevre Koruma alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu
Kapsamındaki Alanlar)
ÇED Yönetmeliği’nin EK-V’deki Duyarlı Yöreler listesi dikkate alındığında, proje alanı ve
çevresinde,
1. Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar
a) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu’nun 2. maddesinde tanımlanan ve
bu kanunun 3. maddesi uyarınca belirlenen “Milli Parklar”, “Tabiat Parkları”, “Tabiat
Anıtları” ve “Tabiat Koruma Alanları”,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu’nun 2.
maddesinde tanımlanan ve bu kanunun 3. maddesi uyarınca belirlenen “Milli Parklar”,
“Tabiat Parkları”, “Tabiat Anıtları” ve “Tabiat Koruma Alanları” bulunmamaktadır.
b) 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Orman Bakanlığı’nca
belirlenen “Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları”
21
Kaynak: www.bozova.gov.tr
71
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Orman
Bakanlığı’nca belirlenen “Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme
Alanları” bulunmamaktadır.
c) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 3.
maddesinin birinci fıkrasının “Tanımlar” başlıklı (a)bendinin 1.,2.,3. ve 5. alt bentlerinde
“Kültür Varlıkları”, “Tabiat Varlıkları”, “Sit” ve “Koruma Alanı” olarak tanımlanan ve
aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Kanunu’nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı
Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan
alanlar,
Söz konusu proje sahası içerisinde 21.07.1983 tarih ve 2863 sayılı Kültür ve tabiat
Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 3. maddesinin birinci fıkrasının “Tanımlar” başlıklı (a)
bendinin 1., 2., 3., ve 5. alt bentlerinde “Kültür Varlıkları”, “Tabiat Varlıkları”, “Sit” ve
“Koruma Alanı” olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17.06.1987 tarihli ve 3386 sayılı Kültür
ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun bazı maddelerinin değiştirilmesi ve bu kanuna
bazı maddelerin eklenmesi hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan
alanlar bulunmamaktadır. Ancak Ek-4’te verilen Çevre Düzeni Planı’na göre proje sahasının
yaklaşık 1,6 km kuzeybatısında I. derece arkeolojik sit alanı olarak belirlenmiş Eskin Höyüğü
bulunmaktadır.
ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri
İstihsal ve Üreme Sahaları,
Proje alanının hemen solunda DSİ XV. Bölge Atatürk Barajı Şube Müdürlüğü Su Ürünleri
Üretim Merkezi bulunmaktadır. Toplam 134 hektar üzerinde kurulu olan üretim tesislerinde;
üretim binası,10 adet beton havuz, 20 adet toprak havuz, 800 m2 kullanım alanına sahip idare
binası, 350 m2 kullanım alanına sahip kır kahvesi, 1.740 m2 kullanım alanına sahip amfi
tiyatro, 3.850 m çevreye sahip balıklandırılmış yapay göl, park, rekreasyon sahası ve
dinlenme parkları bulunmaktadır. Ayrıca amfi tiyatro, proje alanına yaklaşık 100 m
(kuzeybatısında) uzaklıkta bulunmaktadır.
Ayrıca söz konusu proje sahası, Atatürk Barajı göl alanına yaklaşık 2,8 km uzaklıkta, baraj
aksına ise yaklaşık 3 km uzaklıkta bulunmaktadır.
Atatürk Baraj Gölü ve Su Ürünleri Üretim Merkezi dışında proje sahasının yaklaşık 675 metre
güneyinden mevsimsel akışlı Kırmızıkaya Deresi, yaklaşık 715 metre güneybatısından normal
akışlı Kesme Deresi’nin, balık havuzlarının hemen güneyinde akmakta olan kolu
geçmektedir.
72
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Yukarıdaki bilgilere ek olarak proje alanı, GAP Koruma Alanı dışında kalmaktadır. GAP
Koruma Alanını gösterir harita Ek-10’da verilmektedir.
d) 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol
Yönetmeliği’nin 17., 18.,19. ve 20. maddelerinde tanımlanan alanlar,
Söz konusu proje sahasının yaklaşık olarak (kuş uçuşu mesafe ile) 2,8 km kuzeyinde yer alan
Atatürk Baraj Gölü; Su Kirliliği Kontrol Yönetmenliği’ne göre kıta içi yüzey suları
kapsamına giren, içme ve kullanma suyu rezervuar alanıdır.
e) 2/11/1986 tarihli ve 19269 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hava Kalitesinin
Korunması Yönetmeliği’nin 49. maddesinde tanımlanan “Hassas Kirlenme Bölgeleri”,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 19269 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hava
Kalitesinin Korunması Yönetmeliği’nin 49. maddesinde tanımlanan “Hassas Kirlenme
Bölgeleri” bulunmamaktadır.
f)9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 9. maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu
tarafından “Özel Çevre Koruma Bölgeleri” olarak tespit ve ilan edilen alanlar,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 9. maddesi uyarınca
Bakanlar Kurulu tarafından “Özel Çevre Koruma Bölgeleri” olarak tespit ve ilan edilen
alanlar bulunmamaktadır.
g)18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu’na göre koruma altına alınan alanlar,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu’na göre koruma altına
alınan alanlar bulunmamaktadır.
ğ)31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu gereğince orman alanı sayılan yerler
Söz konusu proje sahası için Şanlıurfa Orman Bölge Müdürlüğü’nden alınan ÇED İnceleme
ve Değerlendirme Formu Ek-11’de verilmiştir. Söz konusu formda proje sahası orman sayılan
yerler içerisinde kalmadığı ve ÇED Yönetmeliği ile 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında
yapılan değerlendirmede söz konusu faaliyetin orman ve ormancılık çalışmalarına olumsuz
bir etkisinin bulunmayacağı ifade edilmiştir. Ayrıca Ek-4’te verilen Çevre Düzeni Planı’na
göre proje sahasının 1,6 km kuzeyinde, Atatürk Barajı kıyılarında ormanlık alanlar yer
almaktadır.
h)4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı
getirilen alanlar bulunmamaktadır.
73
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
ı)26/1/1939tarihli ve 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması
Hakkında Kanunda belirtilen alanlar,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin
Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar bulunmamaktadır.
i)25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar,
Ek-4’de verilen 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı’na göre proje alanının bir kısmı çayırmera alanları üzerinde yer almaktadır.
j)17/5/2005 tarihli ve 25818 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Sulak
Alanların Korunması Yönetmeliği”nde belirtilen alanlar,
Proje alanının hemen solunda DSİ XV. Bölge Atatürk Barajı Şube Müdürlüğü Su Ürünleri
Üretim Merkezi bulunmaktadır. Toplam 134 hektar üzerinde kurulu olan üretim tesislerinde;
üretim binası,10 adet beton havuz, 20 adet toprak havuz, 800 m2 kullanım alanına sahip idare
binası, 350 m2 kullanım alanına sahip kır kahvesi, 1.740 m2 kullanım alanına sahip amfi
tiyatro, 3.850 m çevreye sahip balıklandırılmış yapay göl, park, rekreasyon sahası ve
dinlenme parkları bulunmaktadır. Ayrıca amfi tiyatro, proje alanına yaklaşık 100 m
(kuzeybatısında) uzaklıkta bulunmaktadır.
Atatürk Baraj Gölü ve Su Ürünleri Üretim Merkezi dışında proje sahasının yaklaşık 675 metre
güneyinden mevsimsel akışlı Kırmızıkaya Deresi, yaklaşık 715 metre güneybatısından normal
akışlı Kesme Deresi’nin, balık havuzlarının hemen güneyinde akmakta olan kolu
geçmektedir.
Ayrıca söz konusu proje sahası, Atatürk Barajı göl alanına yaklaşık 2,8 km uzaklıkta, baraj
aksına ise yaklaşık 3 km uzaklıkta bulunmaktadır. Atatürk Baraj Gölü, ülkemizde bulunan
uluslararası öneme sahip sulak alanlardan birisidir.
2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar
a) 20/2/1984 tarih ve 18318 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi” (BERN
Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan “Önemli Deniz Kaplumbağası
Üreme Alanları”nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, “Akdeniz Foku Yaşama ve
Üreme Alanları”,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 18318 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi”
(BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan “Önemli Deniz Kaplumbağası
74
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Üreme Alanları”nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, “Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme
Alanları” bulunmamaktadır.
b) 12/6/1981 tarih ve 17368 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Akdeniz’in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi” (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca
korumaya alınan alanlar
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 17368 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Akdeniz’in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi” (Barcelona
Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar bulunmamaktadır.
ı) 23/10/1988 tarihli ve 19968 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Akdeniz’de Özel
Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol” gereği ülkemizde “Özel Koruma Alanı”
olarak belirlenmiş alanlar,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 19968 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
“Akdeniz’de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol” gereği ülkemizde “Özel
Koruma Alanı” olarak belirlenmiş alanlar bulunmamaktadır.
ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı
tarafından yayımlanmış olan “Akdeniz’de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit”
listesinde yer alan alanlar,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş
Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan “Akdeniz’de Ortak Öneme Sahip 100
Kıyısal Tarihi Sit” listesinde yer alan alanlar bulunmamaktadır.
ııı) Cenova Deklerasyonu’nun 17. maddesinde yer alan “Akdeniz’e Has Nesli Tehlikede
Olan Deniz Türlerinin” yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde Cenova Deklerasyonu’nun 17. maddesinde yer alan
“Akdeniz’e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin” yaşama ve beslenme ortamı olan
kıyısal alanlar bulunmamaktadır.
c) 14/2/1983 tarih ve 17959 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Dünya
Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi”nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür
Bakanlığı tarafından koruma altına alınan “Kültürel Miras” ve “Doğal Miras” statüsü
verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde“Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması
Sözleşmesi”nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan
“Kültürel Miras” ve “Doğal Miras” statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar
bulunmamaktadır.
75
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
ç) 17/05/1994 tarih ve 21937 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların
Korunması Sözleşmesi” (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 21937 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip
Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi” (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına
alınmış alanlar bulunmamaktadır.
d) 27/7/2003 tarihli ve 25181 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa
Peyzaj Sözleşmesi
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 25181 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi kapsamına giren alanlar bulunmamaktadır.
3. Korunması gereken alanlar
a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tesbit edilen
ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv
alanları, jeotermal alanlar v.b.),
Ek-4’te verilen Çevre Düzeni Planı’na göre proje alanı çayır-mera alanları, tarım alanları ile
sulama alanları üzerinde yer almaktadır. Aşağıdaki şekilde Çevre Düzeni Planı’ndan bir kesit
verilmiştir:
76
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 30 Proje Alanının Niteliğini Gösteri Çevre Düzeni Planı
b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi
kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I.
ve II. sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı,
Söz konusu proje alanı I. sınıf topraklar üzerinde bulunmaktadır ve saha kuru tarım (nadaslı)
yapmaya elverişlidir. Konuyla ilgili Şanlıurfa Valiliği Tarım İl Müdürlüğü’nün 12.12. 2012
tarih ve 1417/11530 sayılı yazısı Ek-12’de verilmiştir. Söz konusu yazıda il müdürlüğünce
yürütülen projeler açısından herhangi bir sakıncası bulunmadığı ifade edilmiştir.
c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı,
acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen
derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem
taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden
itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler,
77
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Proje alanının hemen solunda DSİ XV. Bölge Atatürk Barajı Şube Müdürlüğü Su Ürünleri
Üretim Merkezi bulunmaktadır. Toplam 134 hektar üzerinde kurulu olan üretim tesislerinde;
üretim binası,10 adet beton havuz, 20 adet toprak havuz, 800 m2 kullanım alanına sahip idare
binası, 350 m2 kullanım alanına sahip kır kahvesi, 1.740 m2 kullanım alanına sahip amfi
tiyatro, 3.850 m çevreye sahip balıklandırılmış yapay göl, park, rekreasyon sahası ve
dinlenme parkları bulunmaktadır. Ayrıca amfi tiyatro, proje alanına yaklaşık 100 m
(kuzeybatısında) uzaklıkta bulunmaktadır.
Atatürk Baraj Gölü ve Su Ürünleri Üretim Merkezi dışında proje sahasının yaklaşık 675 metre
güneyinden mevsimsel akışlı Kırmızıkaya Deresi, yaklaşık 715 metre güneybatısından normal
akışlı Kesme Deresi’nin, balık havuzlarının hemen güneyinde akmakta olan kolu
geçmektedir.
Ayrıca söz konusu proje sahası, Atatürk Barajı göl alanına yaklaşık 2,8 km uzaklıkta, baraj
aksına ise yaklaşık 3 km uzaklıkta bulunmaktadır. Atatürk Baraj Gölü, ülkemizde bulunan
uluslararası öneme sahip sulak alanlardan birisidir.
ç) Göller, akarsular, yeraltısuyu işletme sahaları,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde doğal göl ve yeraltısuyu işletme sahaları
bulunmamaktadır. Sahanın yaklaşık olarak 900 m güneyinden ise mevsimsel akışlı kuru dere
geçmektedir.
d) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir
türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi,
biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik
oluşumların bulunduğu alanlar,
Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya
nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama
ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz
özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar bulunmamaktadır.
IV.2.8. İç Sulardaki (göl, akarsu) Canlı Türleri
Proje sahası içerisinde herhangi bir göl ve akarsu bulunmamaktadır. Fakat proje alanının batı
sınırında DSİ XV. Bölge Atatürk Barajı Şube Müdürlüğü Su Ürünleri Üretim Merkezi
bulunmaktadır. Toplam 134 hektar üzerinde kurulu olan üretim tesislerinde; üretim binası,10
adet beton havuz, 20 adet toprak havuz, 800 m2 kullanım alanına sahip idare binası, 350 m2
kullanım alanına sahip kır kahvesi, 1.740 m2 kullanım alanına sahip amfi tiyatro, 3.850 m
çevreye sahip balıklandırılmış yapay göl, park, rekreasyon sahası ve dinlenme parkları
78
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
bulunmaktadır. Ayrıca söz konusu proje sahası, Atatürk Barajı göl alanına yaklaşık 2,8 km
uzaklıkta, baraj aksına ise yaklaşık 3 km uzaklıkta bulunmaktadır.
DSİ XV. Bölge Atatürk Barajı Şube Müdürlüğü Su Ürünleri Üretim Merkezi’nde Sazan
(Cyprinus carpio) ve Şabut (Tor grypus) üretimleri yapılmaktadır.
Fam
: CYPRINIDAE
Sp
: Cyprinus carpio (Sazan):
Özellikleri
: Doğal gölleri, göletleri, havuzları ve özellikle dibi çamurlu, etrafı bol
vejetasyonlu yavaş akan derin suları tercih ederler. Sıcak seven bir form olmasından dolayı
yüksek dağ göllerinde bulunmazlar. Oksijene toleransları çok yüksektir. Yumurta bırakma
zamanı Nisan-Haziran ayları arasındadır. Her türlü gıdayı yiyebilmesi, çok çabuk büyümesi
ve etinin de nispeten lezzetli olmasından dolayı yapay balık üretiminde önemli bir yer tutar.
IUCN’e göre “VU (Vulnerable-duyarlı)” kategorisindedir.
Fam
: CYPRINIDAE
Sp
: Tor grypus (Şabut-Bıyıklı Balık):
Özellikleri
: Kar erimesiyle su alan Dicle ve Fırat gibi büyük nehirlerde yaşayan Şabut,
Güneydoğu Anadolu’da en iyi bilinen balıklardandır. Kabuklu ve eklem bacaklıları, küçük
balık türlerini, bitkileri ve köklerini yiyerek beslenir. Sazan gibi her türlü gıdayı yemeye
yatkın olması ve etinin lezzetli olması sebebiyle üretim tesislerinde yetiştirilmeye uygundur.
Proje sahası etrafında bulunan akarsularda ve Atatürk Barajı gölünde yukarıdaki türler
haricinde bulunması muhtemel diğer balık türleri aşağıda verilmiştir:
Mastacembelus simack (Dikenli Yılan Balığı): Genellikle vejetasyonu bol olan çamurlu ve
kumlu zeminler üzerinde yaşarlar. Gündüz bitkiler arasına saklanır veya dip çamuru içerisine
gömülürler, geceleri ise beslenmek için yuvalarından çıkar ve serbest olarak dolaşırlar.
Chondrostoma regium (Kababurun balığı): Genellikle nehirlerin orta zonlarında yaşayan,
akıntısı normal, zemini taşlı veya çakıllı akarsuları tercih ederler. Daha ziyade orta
derinlikteki sularda bulunurlar. Yumurtlama dönemi Nisan-Mayıs aylarına rastlar.
Chalcalburnus mossulensis (Tatlısu Gümüş Balığı): Temiz ve parlak yüzeyli akarsuların
yavaş akan orta kesimlerini tercih ederler. Ekonomik önemleri yoktur.
Capoeta capoeta umbla (Siraz Balığı): Genellikle Capoeta cinsinin genel özelliklerini taşır.
Akarsuların hızlı akan, zemini taşlı ve çakıllı zonlarında yaşarlar. Özellikle de nehirlerin
köpürerek akan kayalık bölgelerindeki bol oksijenli çağlak suları tercih ederler. Bu yüzden de
çoğunlukla alabalıklarla bir arada bulunurlar. Üreme periyodu Mayıs-Haziran ayları
arasındadır. Yayılış alanı Fırat ve Dicle nehir sistemlerinin yukarı havzaları olan bu tür, Urfa
yöresinde (Balıklı Göl) kutsal balık olarak tanımlanmakta ve korunmaktadır. Ülkemiz için
endemiktir.
79
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Capoeta trutta (Karabalık): Genellikle Capoeta cinsinin genel özelliklerini taşır. Akarsuların
hızlı akan, zemini taşlı ve çakıllı zonlarında yaşarlar. Özellikle de nehirlerin köpürerek akan
kayalık bölgelerindeki bol oksijenli çağlak suları tercih ederler. Bu yüzden de çoğunlukla
alabalıklarla bir arada bulunurlar. Üreme periyodu Nisan-Haziran ayları arasındadır.
Leuciscus cephalus orientalis (Tatlı su Kefali): Su yüzeyine yakın zonlarda ve büyük gruplar
halinde yaşarlar. Temiz suları bulunan ve nispeten hızlı akan çayları tercih etseler de bazen
göllere, hatta acısulara girebilirler. Omnivor olan bu tür, böcek, kurt, mollusk, balık yumurtası
ve çeşitli su bitkileri ile beslenir. Üremeleri Nisan-Haziran arası olup, yumurtalarını odun ve
taş parçaları üzerine bırakır. Besin olarak tüketilir, ekonomik önemi vardır. IUCN’e göre “LC
(Least Concern-düşük riskli) kategorisindedir.
Cyprinion macrostomum (Beni Balığı): Akarsuların zemini kumlu ve çakıllı olan zonlarında
yaşarlar. Yöre halkı tarafından gıda olarak tüketilirse de fazla ekonomik önemi yoktur.
Miga (Liza) abu (Kefal Balığı): Genel olarak kefal balıkları katadrom formlardır. Üreme
dönemlerinde denizel ortamlara göçerek buralarda yumurta bırakırlar. Beslenme periyodunda
ise, bazı türler gıda yönünden daha zengin olan tatlısu veya acısu göllerine geçerek cinsel
olgunlaşma yaşına kadar orada kalır, üreme zamanı yaklaştığında ise büyük gruplar halinde
denizel ortamlara göç ederler. Mugil abu türünün yumurtlama dönemi Kasım-Ocak arasıdır.
(Sadece Habur Çayı’ndan ve Fırat üzerindeki Atatürk Baraj gölünden biliniyor). Ekonomik
önemi olan türlerdir.
Silurus glanis (Yayın Balığı): Genellikle zemini yumuşak topraktan veya balçıktan oluşmuş
göllerde ve akarsuların derin akan “abramis zonlarında” yaşarlar. Üreme zamanları MayısTemmuz arasındadır. Besin olarak kullanılır ve avcılığı yapılır. IUCN’e göre “LC (Least
Concern-düşük riskli) kategorisindedir.
Proje kapsamında 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” ve 1380 sayılı “Su Ürünleri Kanunu” hükümlerine
uyulacaktır. Ayrıca yapılması planlanan tesis su soğutmalı değil, hava soğutmalı çalışacaktır.
Bununla birlikte BERN Sözleşmesi listelerine dahil tür bulunmamaktadır.
80
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 42. IUCN Red List (Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi) Kategorileri
EX (Extinct)
Nesli tükenmiş olan takson (Tükenmiş)
EW (Extinct in the Wild)
Doğada yok olmuş takson(Doğada Tükenmiş)
CR (Critically Endangered)
Kritik olarak tehlikede olan takson(Kritik)
EN (Endangered)
Tehlike altında olan takson(Tehlikede)
VU(Vulnerable)
Neslinin doğada tükenme riskinin yüksek olduğu takson(Duyarlı)
NT(Near Threatened)
Tehdit altına girebilir (Tehdite Yakın)
LC(Least Concern)
Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksek olan takson (Düşük Riskli)
DD (Data Deficient)
Yeterli bilgi bulunmadığı için yayılışına ve/veya nüfus durumuna bakarak
tükenme riskine ilişkin bir değerlendirme yapmanın mümkün olmadığı takson
(Yetersiz Verili)
NE (Not Evaluated)
Değerlendirilmemiş takson (Değerlendirilmemiş)
IV.2.9. Flora ve Fauna (Türler, endemik özellikle lokal endemik bitki türleri, alanda
doğal olarak yaşayan hayvan türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına
alınan türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, av hayvanlarının adları,
popülasyonları ve bunlar için alınan Merkez Av Komisyonu Kararları ve haritaları,
proje alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterilmesi, mera kanunu
kapsamındaki alanlar)
Proje alanı, Davıs’in grid sistemi (flora of Turkey and the East Aegen Islands) açısından
bakıldığı zaman C-7 karesinde, İran-Turan Bölgesi, E.A. [Doğu Anadolu (Mes:
Mezopotamya)] alt bölgesine girmektedir. Aşağıdaki şekillerde grid sistem üzerinde
Türkiye’nin fitocoğrafik bölgeleri ile Güneydoğu Anadolu Fitocoğrafya Bölgesi’nin
Vejetasyon Formasyonları görülmektedir:
81
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Proje alanı
Şekil 31 Türkiye Fitocoğrafya Bölgeleri 22
Kısaltmalar:
EUR.-SIB (EUX) : Avrupa-Sibirya Bölgesi (Öksin alt bölgesi); Col: Öksin alt bölgesinin
Kolşik sektörü.
MED. : Akdeniz Bölgesi (Doğu Akdeniz alt bölgesi); W.A. : Batı Anadolu bölgesi; T. :
Toros bölgesi; A. : Amanus bölgesi
IR.-TUR. : İran-Turanien Bölgesi; C.A. : İç Anadolu; E.A. : Doğu Anadolu (Mes:
Mezopotamya)
X. : Muhtemelen Avrupa-Sibirya bölgesinin Orta Avrupa/Balkan alt bölgesi
- - - -> Avrupa-Sibirya penetrasyonları.
22
--- -- --> Akdeniz penetrasyonları
(Davis P.H, Harper P.C. and Hege, I.C. (eds.), 1971. Plant Life of South-West Asia. The Botanical Society of Edinburgh)
82
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Proje alanı
Şekil 32 Güneydoğu Anadolu Fitocoğrafya Bölgesinin Vejetasyon Formasyonları23
Açıklamalar:
Proje alanı ve çevresinin karasal florasını tespit edebilmek için EN-ÇEV ENERJİ ÇEVRE
YATIRIMLARI HARİTACILIK İMAR İNŞAAT A.Ş. yetkilileri tarafından arazi gözlemi
yapılmış, ve bu arazi gözlemi literatür taraması ile desteklenmiştir. Literatür çalışmaları esas
olarak yapılan bu çalışmalar sonucu faaliyet alanı ve yakın çevresinde tespit edilen türler
aşağıdaki tabloda verilmiştir. Bu çalışmada, türlerin hangi fitocoğrafik bölge elementine ait
23
Türkiye’nin Önemli Doğa Alanları, Doğa Derneği 2006, ANKARA
83
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
olduğu, endemizm durumu, yaşama ortamı (habitatları) ve alanda ne sıklıkta bulunduğu
belirtilmiş; ulusal ve uluslararası tehlike kategorilerine göre değerlendirilmesi yapılmıştır.
Literatür çalışmaları esas olarak “Türkiye Bitkileri Veri Servisi 24(TUBİVES)” ve Flora Of
Turkey And The East Aegean Islands25 adlı kaynaklardan yararlanılarak yapılmıştır. Ulusal ve
uluslararası ölçekte koruma altına alınmış türleri belirleyebilmek için “Red Data Book of
Turkish Plants26”, isimli eser kullanılmış; BERN, Avrupa Yaban Hayatı ve Yaşama
Ortamlarını Koruma Sözleşmesi(1984), CITES Sözleşmesi, IUCN Nesli Tükenme Tehlikesi
Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi sözleşme ve listelerinden tarama yapılmıştır. Bitkilerin
Türkçe karşılıkları ise “Türkçe Bitki Adları Sözlüğü” (Baytop,1994) adlı eserlerden
faydalanılarak verilmiştir.
24
http://wwwe.tubitak.ibu.edu.tr
Davis.P.H, Flora Of Turkey And The East Aegean Islands, Vol.1-10,Edinburg(1965-1988)
26
Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı-Türkiye Tabiatını Koruma Derneği, Van 100. Yıl Ünv./Ankara, 2000
25
84
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 43 Flora Tablosu
FLORA TABLOSU
FAMİLYA
TÜR
TÜRKÇE
İSİM
1
ASTERACEAE
Calendula arvensis
ASTERACEAE
ÖRTÜŞ
BOLLUK
(BraunBalanquet
Metodu)
3 4 5 6 7 8 1 2 3 4 5
X X
X
BİTKİNİ
BERN’
YÖRESEL FİTOCOĞRAFİK LOKALİT
N
E
HABİTAT
İSİM
BÖLGE
E
TESPİT
GÖRE
ŞEKLİ
2
Öküz gözü
-
-
0-2000 m
-
L, A
Zoegea leptaurea
-
-
İran-Turan
0-1800 m
-
L
X X
X
ASTERACEAE
Notobasis syriaca
-
-
Akdeniz
0-850 m
-
L
X X
X
ASTERACEAE
Rhagadiolus angulosus
-
-
İran-Turan
30-1500 m
-
L
X
Siğil otu
-
-
0-1640 m
-
L, A
X
X
BORAGİNACEAE Onosma aleppicum
Emzik otu
-
İran-Turan
300-880 m
-
L, A
X
X
BRASSİCACEAE Brassica tournefortii
-
-
-
0-1000 m
-
L
X
X
X
Turp otu
-
-
0-1400 m
-
L, A
X
X
-
-
-
0-900 m
-
L
X
X
Şarkıcı otu
-
-
0-1000 m
-
L, A
X
X
Çıngırak otu
-
Akdeniz
0-2000 m
-
L, A
X X
X
Gıcı gıcı
-
-
0-800 m
-
L, A
X
X
BORAGİNACEAE Heliotropium dolosum
BRASSİCACEAE Sinapis alba
BRASSİCACEAE Hirschfeldia incana
BRASSİCACEAE Sisymbrium officinale
CAMPANULACE Campanula strigosa
AE
CARYOPHYLLA Silene colorata
CEAE
85
X
X
X
X
X
X
END.
L B Y
TEHLİK
E
SINIFI
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
CARYOPHYLLA Gypsophila pilosa
CEAE
Çöven
-
İran-Turan
300-1200 m
-
L, A
Uyuz otu
-
İran-Turan
0-2000 m
-
L, A
Karga soğanı
-
-
0-1650 m
-
L, A
Boz ot
-
-
0-1400 m
-
L, A
Üçgül
-
-
0-1300 m
-
L
Üçgül
-
-
0-1300 m
-
Boy otu
-
-
0-1100 m
DİPSACACEAE
Scabiosa calocephala
İRİDACEAE
Gladiolus italicus
LABİATAE
Marrubium vulgare
LEGÜMİNOSAE
LEGÜMİNOSAE
Trifolium purpureum
purpureum
Trifolium dasyrum
LEGÜMİNOSAE
Trigonella foenum-graecum
LEGÜMİNOSAE
Astragalus hamosus
Keven
-
-
LEGÜMİNOSAE
Vicia mollis
Burçak
-
LEGÜMİNOSAE
Onobrychis megataphros
Korunga
LEGÜMİNOSAE
Medicago lupulina
LİNACEAE
Linum nodiflorum
LİLİACEAE
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
L, A
X
X X
X
-
L, A
X
X
0-1300 m
-
L, A
İran-Turan
450-1000 m
-
-
İran-Turan
500-800 m
Çevrince
-
-
Keten otu
-
Gagea reticulata
-
OXALİDACEAE
Oxalis corniculata
POACEAE
Avena sterilis ssp.sterilis
POACEAE
Hordeum bulbosum
POACEAE
Secale cereale ssp. cereale
var.
X
X
X
X
L
X
X
-
L, A
X
X
0-2000 m
-
L, A
X
Akdeniz
0-1100 m
-
L, A
X
-
İran-Turan
450-1000 m
-
L
X
X
-
-
-
0-1000 m
-
L
X
X
Yabani yulaf
-
-
0-1800 m
-
L, A
Yulaf
Pisipisi otu
-
0-2250 m
-
L, A
Çavdar
-
-
0-1800 m
-
L, A
86
X
X
X
X
X
X
X X
X
X
X
X
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
RANUNCULACE Consolida axilliflora
AE
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
-
-
-
0-1800 m
-
L, A
X X
X
RANUNCULACE Adonis annua
AE
Keklikgözü
-
Akdeniz
0-500 m
-
L, A
X
X
RANUNCULACE Ranunculus asiaticus
AE
Acem düğün
çiçeği
-
-
30-850 m
-
L, A
X
Yapışkan otu
-
Akdeniz
10-1800 m
-
L
X
-
-
Akdeniz
0-1200 m
-
L
X
X
Sığır kuyruğu
-
İran-Turan
300-700 m
-
L, A
X
X
Ban otu
-
-
0-2300 m
-
L, A
X
X X
-
-
İran-Turan
500-900 m
-
L
X
X
Diş otu
-
Akdeniz
0-700 m
-
L, A
X
UMBELLİFERAE Ferulago macrocarpa
-
-
İran-Turan
300-700 m
-
L
X
UMBELLİFERAE Lisaea heterocarpa
-
-
İran-Turan
400-1100 m
-
L
X
RUBİACEAE
Galium tricornutum
SCROPHULARİA Kickxia lanigera
CEAE
SCROPHULARİA Verbascum geminiflorum
CEAE
SOLANACEAE
Hyocyamus niger
UMBELLİFERAE Smyrniopsis cachroides
UMBELLİFERAE Ammi visnaga
87
X
X
X
X
X
X
X
X
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
HABİTAT HABİTAT SINIFLARI
(ENDEMİZM)
1.Orman
Endemik
2.Maki
3.Frigana
4.Kültür Alanları(Bağ, bahçe v.b.)
5.Mera
6.Nemli çayır, Bataklık ve Sulak Alan
7.Step
8.Kayalık
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
TEHLİKE SINIFLARI
ÖRTÜŞ –BOLLUK DERECELERİ
END.
Ex : Tükenmiş-Extinct Endemik Türler(Tükenmiş)
1. Çok Nadir
L
Ew : Doğada Yok Olmuş Endemik Türler (Doğada Tükenmiş)
2. Nadir
CR : Kritik Olarak Tehlikede Olan Endemik Türler
3. Orta Derecede Bol
EN : Tehlike Altında Endemik Olmayan Türler (Tehlikede)
4. Bol
VU : Hasar Görebilir Türler
5. Çok Bol veya Saf Populasyon Oluşturmakta
NT : Tehdit Altına Girebilir
LC : Düşük Riskli Bitkiler (Az Tehdit Altında)
DD : Bitkinin tehdit altında olmasından çok bitki hakkında daha fazla bilgi toplanması gerekli bitkiler
NE : Değerlendirilmeyen
BİTKİ TESPİTİNİN NASIL YAPILDIĞI
LOKALİTE : Bitkinin tam adresi
A : Arazi Çalışması Sonucu
ve yüksekliği
L : Literatür Taraması Sonucu
A, L : Arazi Çalışması ve Literatür Taraması
YÖRESEL İSİM : Türk Dil Kurumu Yayını ‘Türkçe Bitki Adları Sözlüğü’ refarans olarak alınabilir
KAYNAK
:- Davıs, P.H. Flora Of Turkey 1-8, Josef Donner Linz
- Red Data Book Of Turkısh Plants’Türkiye Tabiatı Koruma Derneği ve Van 100. Yıl Üniversitesi 2000’
- TUBİVES : Türkiye Bitkileri Veri Servisi (http://www.turkherb.ibu.edu.tr)
88
:
Lokal
B : Bölgesel End.
Y : Yaygın End.
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Yukarıdaki listeden belirtilen türlerden endemik ve nesli tehlikede olan bitki türlerini tespit
etmek için ‘Red Data Book Of Turkısh Plants’ Türkiye Tabiatı Koruma Derneği ve Van 100.
Yıl Üniversitesi 2000 adlı yayın taranmıştır. Yapılan arazi gözlemleri ve literatür taramaları
sonucunda endemik veya nadir bitki türüne rastlanmamıştır.
FAUNA
Faaliyet alanının dahil olduğu bölgede yaşaması muhtemel/tespit edilen yaban hayatı grupları
aşağıdaki listelerde belirtilmiştir:
89
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 44 Fauna Tablosu /Kuş Türleri Listesi
Latince Adı
Türkçe Adı
AVES
KUŞLAR
TAKIM : FALCONİFORMES
FAM : FALCONİDAE
Doğanlar
Doğangiller
Sp
: Falco tinnunculus
Sp
: Falco peregrinus
FAM : ACCİPİTRİDAE
Sp
: Buteo rufinus
Sp
: Milvus migrans
TAKIM : GALLİFORMES
FAM : PHASİANİDAE
Sp
: Coturnix coturnix
Sp
: Alectoris chucar
Sp
: Perdix perdix
TAKIM : COLUMBİFORMES
FAM : COLUMBİDAE
Sp
: Columba livia
Sp
: Streptopelia decaocto
Sp
: Streptopelia turtur
FAM : PTEROCLİDAE
Sp
: Pterocles orientalis
Sp
: Pterocles alchata
TAKIM : CORACİİFORMES
FAM : MEROPİDAE
Sp
: Merops apiaster
Sp
: Merops superciliosus
Kerkenez
Gezgincidoğan
Yırtıcı kuşlar
Kızıl şahin
Karaçaylak
Tavuklar
Tavuksular
Bıldırcın
Kınalı keklik
Çil keklik
Güvercinler
Güvercingiller
Kaya Güvercini
Kumru
Üveyik
Step tavukları
Bağırtlak
Kılkuyruk bağırtlak
Kuzgun kuşları
Arıkuşugiller
Arı kuşu
Yeşil arıkuşu
İngilizce Adı
EVRDB
IUCN
END
BERN
MAK
Sözleşmesi
(2013-2014)
KAYNAK
Kestrel
Peregrine Falcon
A-4
A-4
LC
LC
-
Ek-II
Ek-II
Ek-I
Ek-I
A, L
A, L
Long-Legged Buzzard
Black Kite
A-2
A-4
LC
LC
-
Ek-II
Ek-II
Ek-I
Ek-I
L
L, A
Quail
Chukar
Grey Patridge
A-4
A-2
A-3
LC
LC
LC
-
Ek-III
Ek-III
Ek-III
Ek-III
Ek-III
Ek-II
A, L
A, L
Domestic Pigeon
Collared Dove
Turtle Dove
A-4
A-4
A-2
LC
LC
LC
-
Ek-III
Ek-III
Ek-III
Ek-III
Ek-II
Ek-III
A, G, L
A, G, L
L
Black-bellied sandgrouse
Pin-tailed sandgrouse
A-1.2
A-1.2
LC
LC
Ek-II
Ek-II
Ek-II
Ek-II
L, A
L
Bee-Eater
Madagascar bee-eater
A-4
A-2
LC
LC
Ek-II
Ek-III
Ek-I
Ek-I
L
L
90
-
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
FAM : CORACİİDAE
Sp
: Coracias garrulus
TAKIM : GRUİFORMES
FAM : OTİDAE
Sp
: Otis tarda
TAKIM : PASSERİFORMES
FAM : ALAUDİDAE
Sp
: Galerida cristata
Sp
: Alauda arvensis
Sp
: Calandrella brachydactyla
Latince Adı
Kuzgungiller
Mavi karga
Turnamsılar
Toykuşugiller
Toy
Ötücü Kuşlar
Tarla kuşugiller
Tepeli toygar
Tarla kuşu
Bozkır toygarı
Türkçe Adı
AVES
KUŞLAR
TAKIM : PASSERİFORMES
FAM : HİRUNDİNİDAE
Sp
: Delichon urbica
FAM : MOTACİLLİDAE
Sp
: Motacilla flava
FAM : TURDİNAE
Sp
: Saxicola torquata
Sp
: Turdus merula
Sp
: Oenanthe hispanica
FAM : CORVİDAE
Sp
: Corvus corone
Sp
: Corvus monedula
Sp
: Pica pica
FAM : STURNİDAE
Sp
: Sturnus vulgaris
Ötücü Kuşlar
Kırlangıçgiller
Kırlangıç
Kuyruksallayangiller
Sarı kuyruksallayan
Ardıçkuşugiller
Taşkuşu
Karatavuk
Karakulaklı Kuyrukkakan
Kargagiller
Leş kargası
Cücekarga
Saksağan
Sığırcıkgiller
Sığırcık
FAM : PASSERİDAE
Sp
: Passer domesticus
Serçegiller
Ev serçesi
Roller
A-2
NT
A-1.2
VU
Crested Lark
Skylark
Greater short-toed Lark
İngilizce Adı
A-3
EVRDB
LC
LC
LC
IUCN
END
House Martin
A-4
LC
-
Yellow Wagtail
-
LC
Stonechat
Blackbird
Black-eared Wheatear
-
LC
LC
LC
Hooded Crow
Eurasian Jackdaw
Magpie
-
Starling
House Sparrow
Great bustard
91
-
-
Ek-II
Ek-I
A, L
Ek-II
Ek-I
L
Ek-III
Ek-III
Ek-II
BERN
Sözleşmesi
Ek-II
Ek-II
Ek-I
MAK
(2013-2014)
L, A
L, A, G
L
KAYNAK
Ek-II
Ek-I
L
Ek-II
Ek-I
L
-
Ek-II
Ek-III
Ek-II
Ek-I
Ek-III
Ek-I
L, A
L, A
L
LC
LC
LC
-
-
Ek-III
Ek-III
Ek-III
L
L
L, A, G
-
LC
-
-
Ek-II
L, A, G
-
LC
-
-
Ek-III
L, A, G
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
Sp
: Petronia petronia
FAM : EMBERİZİDAE
Sp
: Emberiza calandra
TAKIM : CHARADRİİFORMES
FAM : GLAREOLİDAE
Sp
: Cursorius cursor
TAKIM : CAPRİMULGİFORMES
FAM : CAPRİMULGİDAE
Sp
: Caprimulgus europaeus
EVRDB
MAK (2013-2014)
END
KAYNAK
A
G
L
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Kayalık serçesi
Kirazkuşugiller
Tarla kirazkuşu
Yağmur kuşları
Bataklık kırlangıcıgiller
Çöl koşarı
Çobanaldatanlar
Çobanaldatangiller
Çobanaldatan
Rock Sparrow
-
LC
-
-
Ek-I
L, A
Corn Bunting
-
LC
-
Ek-III
Ek-II
L, A
Cream coloured courser
A-2
LC
Ek-II
Ek-I
L
Eurasian Nightjar
A-2
LC
Ek-II
Ek-I
L, A
: European Vertabrate Red Data Book
: Merkez Av Komisyonu Kararı
: Endemik
:
: Anket (Yöre Halkından Alınan Bilgiler)
: Gözlem
: Literatür
92
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 45 Sürüngen, İkiyaşamlılar ve Memeliler Tür Listesi
Latince Adı
Türkçe Adı
ERL
END
IUCN
BERN
Sözleşmesi
MAK
(2013-2014)
KAYNAK
HABİTAT
MAMMALİA
MEMELİLER
TAKIM :İNSECTİVORA
FAM : SORİCİDAE
Sp
: Crocidura leucodon
TAKIM : CHİROPTERA
FAM : VESPERTİLİONİDAE
Sp
: Miniopterus schreibersi
Böcekçiller
Sivri fareler
Tarla sivri faresi
Nt
-
LC
Ek III
-
L, A
Uzunkanatlı yarasa
V
-
NT
-
Ek Liste I
L
Açık arazilerde, yerleşim
yerlerinden uzak yaşarlar.
FAM : MOLOSSİDAE
Sp
: Tadarida teniotis
Kuyruklu yarasalar
Kuyruklu yarasa
V
-
LC
-
Ek Liste I
L
Taş
ocakları,
kovuklar,
yerleşim yerleri, kule ve
burçlarda bulunurlar.
TAKIM : RODENTİA
FAM : CRİCETİDAE
Sp
: Cricetulus migratorius
Sp
: Mesocricetus auratus
Cüce avurtlak
Koca avurtlak
Nt
Nt
-
LC
VU
-
-
L
L
Çayırlık, step, tarla, açık arazi
Step ve düzlükler, zaman
zaman tarla
FAM : GERBİLİDAE
Sp
: Meriones tristrami
Çöl sıçanı
Nt
-
LC
-
-
L
Step,
bozkır,
yumuşak
topraklı ekim yapılan yerler,
tarla kenarları
FAM : GLİRİDAE
Sp
: Eliomys melanurus
Asya bahçeuyuru
R
-
LC
Ek-III
Ek Liste I
L, A
Step, çıplak arazi, düz ovalar,
bazen de kayalık ve çöllerde
yaşar.
FAM : DIPODIDAE
Sp
: Allactaga euphratica
Araptavşanı
R
-
NT
-
Ek Liste I
L
Step ve yarı
alanlarda yaşarlar.
FAM : SPALACİDAE
Sp
: Spalax ehrenbergi
Güney kör faresi
Nt
-
DD
-
-
L
Yumuşak tarım alanlarında,
steplerde, bağ ve bahçelerde
93
Açık ve çalılık araziler
çölleşmiş
Gözlem
İstasyonu
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
FAM : MURİDAE
Sp
: Mus musculus musculus
AMPHİBİA
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Ev faresi
İKİ YAŞAMLILAR
TAKIM
: ANURA
ALTTAKIM : PROCOELA
FAM
: BUFONİDAE
Sp
: Bufo viridis
Kuyruksuzkurbağalar
REPTİLİA
SÜRÜNGENLER
TAKIM : CHELONİA
FAM : TESTUDİNİDAE
Sp
: Testudo graeca
-
LC
-
-
L, A
Toprak ve taş altlarında
Nt
-
LC
Ek II
-
L, A
Gündüzleri taşların altında,
toprak içinde saklanarak
yaşar. Kuraklığa dayanıklıdır.
Kaplumbağalar
Kara kaplumbağaları
Tosbağa
Nt
-
VU
Ek II
Ek Liste I
L, A, G
Kumlu, taşlı ve kuru arazide
bazen bağ ve bahçe aralarında
TAKIM :SQUAMATA
FAM : AGAMİDAE
Sp
: Agama (Trapelus) ruderata ruderata
Kertenkeleler
Kelerler
Bozkır keleri
Nt
-
-
Ek III
Ek Liste I
L
Çöl ya da yarı çöl özelliği
gösteren steplerde, toprak ve
taşların üzerinde
FAM : GEKKONİDAE
Sp
: Cyrtodactylus heterocercus
Sp
: Crytodactylus scaber
Sp
: Hemidactylus turcicus turcicus
Ev Kelerleri
Mardin Keleri
Arap keleri
Geniş parmaklı keler
Nt
Nt
Nt
-
LC
Ek III
Ek III
Ek III
Ek Liste I
Ek Liste I
L
L, A
FAM
Parlak kertenkeleler
Tıknaz kertenkele
Benekli kertenkele
Nt
Nt
-
LC
Ek III
Ek-II
Ek Liste I
Ek Liste I
L, A
Bitkisi az, taşlık alanlarda
Az bitkili, güneşi bol, kumluk
ve taşlık yerlerde bulunurlar.
FAM : LACERTİDAE
Sp
: Ophisops elegans elegans
Gerçek kertenkeleler
Tarla kertenkelesi
Nt
-
-
Ek II
Ek Liste I
L, A
Ülkemizin steplerinde çok
rastlanır. Bitkisi az, açık,
taşlık alanlarda yaşar.
FAM : BOİDAE
Boayılanları
Sp
Sp
: SCİNCİDAE
: Mabuya aurata
: Chalcides ocellatus
Kara kurbağası
Nt
94
Ev duvarlarında yaşarlar.
Genellikle evlerde yaşarlar.
Taşlar
altında,
kayalar
arasında ve evlerde bulunur.
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
Sp
: Eryx jaculus jaculus
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Mahmuzlu yılan
Nt
-
-
Ek III
Ek Liste I
L
Kurak yerlerdeki kumlu ve
taşlı yerlerde yaşarlar.
Genellikle sıcak, taşlık ve
çalılık, kuru biyotoplarda
yaşarlar.
Bitki örtüsü az olan kurak
yerlerde yaşarlar.
FAM : COLUBRİDAE
Sp
: Coluber najadum
Ok yılanı
Nt
-
-
Ek-III
Ek Liste I
L
Sp
: Coluber ravergieri nummifer
Kocabaş yılan
Nt
-
-
Ek-III
Ek Liste I
L
95
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
Latince Adı
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Türkçe Adı
ERL
END
IUCN
BERN
Sözleşmesi
MAK
(2013-2014)
KAYNAK
HABİTAT
REPTİLİA
SÜRÜNGENLER
FAM : COLUBRİDAE
Sp
: Eirenis coronella
Halkalı yılan
Nt
-
-
Ek-III
Ek Liste I
L
Açık araziler, taşlık yerlerde
yaşarlar.
Sp
Uysal yılan
Nt
-
LC
Ek III
Ek Liste I
L, A
Bitki örtüsü seyrek, taşlık
yerler
Nt
-
LC
Ek-II
Ek Liste I
L
Güneşli taşlık yamaçlar, yol
kenarları, eski evlerde ve
harabelerde yaşarlar.
R
-
-
Ek III
Ek Liste I
L
Çöl ya da çölümsü yerlerde
yaşarlar.
Ağaçlara
da
tırmanabilirler. Kemiricilerin
yuvasını
barınak
olarak
kullanabilirler.
: Eirenis modestus
TAKIM :SQUAMATA
Kertenkeleler
FAM : COLUBRİDAE
Sp
: Telescopus fallax syriacus
Kedigözlü yılan
FAM : VARANİDAE
Varangiller
Sp
Çöl varanı
: Varanus griseus griseus
Gözlem İstasyonu
: Faaliyet Alanı ve Çevresinde Yapılan Arazi Çalışmalarında Türlerin Tespit edildiği Noktalar veya Alanlar
HABİTAT
: Tespit Edilen Türün Yaşadığı Alan Özelliği
ERL
: European Red List
96
Gözlem
İstasyonu
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Yukarıda belirtilen türlerin uluslar arası ticareti ile ilgili “Nesli Tehlikede Olan Yabani
Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslar arası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES) incelenmiştir.
Bölgenin flora listesi içerisinde bu sözleşmede yer alan tür veya alttürler bulunmamaktadır.
Yine bölgenin fauna listesi içerisinde ise bu sözleşmede yer alan ve bölgede de yaşama ortamı
bulunan 2 tür tespit edilmiştir. Bunlar : Columba livia (kaya güvercini)(Ek III) ve Falco
peregrinus (gezginci doğan)(Ek I) dır. Söz konusu sözleşmeye göre bu türler korunmalı ve
her türlü ticareti için izin alınmalıdır.
Yukarıda belirtilen türlerden koruma altına alınan türleri belirlemek için Türk Çevre Mevzuatı
‘Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi’ ve ekleri
incelenmiştir. Bern sözleşmesine göre koruma altına alınmış türler gösterilmiştir.
Bern Sözleşmesine göre koruma altına alınan fauna türleri iki kategoriye ayrılmıştır.
II
Kesin olarak koruma altına alınan türler
III
Korunan türler
Bern Sözleşmesi Madde 6 hükümleri
Her Âkit Taraf, II no.lu ek listede belirtilen yabani fauna türlerinin özel olarak
korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu
türler için özellikle aşağıdaki hususlar yasaklanacaktır:
a) Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri;
b) Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip
etmek;
c) Yabani faunayı, bu Sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde, özellikle üreme,
geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek;
d) Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu
yumurtaları alıkoymak;
e) Bu madde hükümlerinin etkinliğine katkı sağlayacak hallerde, tahnit edilmiş
hayvanlar ve hayvandan elde edilmiş kolayca tanınabilir herhangi bir kısım veya bunun
kullanıldığı malzeme dahil, bu hayvanların canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç
ticareti
Bern Sözleşmesi Madde 7 hükümleri
1 - Her Âkit Taraf, III no.lu ek listede belirtilen yabani faunanın korunmasını güvence
altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır.
97
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
2 - III no.lu ek listede belirtilen yabani faunanın her türlü işletme şekli, 2. maddenin
şartları gözönünde tutularak, populasyonlarının varlığını tehlikeye düşürmeyecek şekilde
düzenlenmiş olacaktır.
3 - Alınacak önlemler;
a)Kapalı av mevsimlerini ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esasları,
b)Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun
durumlarda, işletmenin geçici veya bölgesel olarak yasaklanmasını,
c)Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde
bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi
hususlarını, kapsayacaktır.
IUCN’ e göre koruma altına alınan fauna türleri sınıflandırılması aşağıdaki tabloda
verilmektedir.
Tablo 46. IUCN’ e göre koruma altına alınan fauna türleri
EX (Extınct)
Nesli tükenmiş olan takson (Tükenmiş)
EW (Extinct in the Wild)
Doğada yok olmuş takson(Doğada Tükenmiş)
CR (Critically Endangered)
Kritik olarak tehlikede olan takson(Kritik)
EN (Endangered)
Tehlike altında olan takson(Tehlikede)
VU(Vulnerable)
Neslinin doğada tükenme riskinin yksek olduğu takson(Duyarlı)
NT(Near Threatened)
Tehdit altına girebilir (Tehdite Yakın)
LC(Least Concern)
Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksek olan takson (Düşük Riskli)
DD (Data Deficient)
Yeterli bilgi bulunmadığı için yayılışına ve/veya nüfus durumuna bakarak
tükenme riskine ilişkin bir değerlendirme yapmanın mümkün olmadığı takson
(Yetersiz Verili)
NE (Not Evaluated)
Değerlendirilmemiş takson (Değerlendirilmemiş)
Türkiye’nin Kuşları27 adlı esere dayanarak Ulusal ve Uluslararası Mevzuatla Koruma Altına
Alınan ve proje alanı çevresinde tanımlanan bazı kuş türleri Red Data Book28 kategorilerine
göre şu şekilde sınıflandırılmıştır:
A.1
Nesli tehlikede olanlar
A.2
Şiddetli tehdit altında olanlar
A.3
Tehdit altındakiler
27
28
Kiziroğlu, 1989
Erz, 1977; Heınwald Et All., 1981; Bayerısche Staatsmınısteıum 1982 A And B; Geep 1984
98
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
A.4
Potansiyel olarak tehlike sinyali verenler
B Kategorileri
Geçici-Transit türler
T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’ nün
26.05.2013 gün ve 28658 sayılı Resmi Gazete’ de yayınlanarak yürürlüğe giren Merkez Av
Komisyonu’nun 2013-2014 Av Dönemi kararına göre aşağıdaki tabloda gösterilen kategoriler
sınıflandırılmıştır.
Ek Liste- I
Çevre ve Orman Bakanlığı’nca koruma altına alınan yaban hayvanları
Ek Liste-II
Merkez Av Komisyonu’nca koruma altına alınan av hayvanları
Ek Liste-III
Merkez Av Komisyonu’nca avına belli edilen sürelerde izin verilen av hayvanları
T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez
Av Komisyonu kararları doğrultusunda hazırlanan 2013-2014 Av Dönemine ait koruma
listelerinde bulunan türler için bu komisyon kararlarında belirtilen koruma tedbirlerine uygun
hareket edilecektir. Ayrıca proje alanı ve çevresinde kayıtlara girmiş mağara ekosistemi
bulunmamaktadır.
Projenin İnşaat ve İşletme Döneminde Flora ve Fauna Üzerine Muhtemel Etkiler ve
Alınacak Önlemler
İnşaat Aşaması
Faaliyetin inşaat aşaması sırasında yapılacak faaliyetler (kazı, dolgu, yol açma vb.) nedeniyle
bir miktar bitki örtüsü kaybı söz konusu olacaktır. Sahada yapılan arazi gözlemi ve literatür
taramaları neticesinde endemik, nesli tehlike altında veya nadir bitki türüne rastlanmamıştır.
Tespit edilen bitki türleri oldukça yaygın bulunabilen ve proje alanı etrafındaki benzer
habitatlarda rahatlıkla rastlanabilen türlerdir ve proje nedeniyle nesillerinin tükenmesi veya
tehlike altına girmesi düşünülmemektedir.
Projenin inşaat aşaması sırasında oluşacak toz nedeniyle vejetasyon yapısında bozulmalar
meydana gelebilecektir. Bunu önlemek için çalışma süresince çalışma yapılan alanlarda,
kamyonların hareket alanlarında ve iş makinelerinin çalışma alanlarında arazöz ile spreyleme
sulama yapılarak alanlar nemlendirilecektir. Ayrıca; proje kapsamında, oluşacak toz emisyonları
ile ilgili olarak, yürürlükteki “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” ve
“Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
99
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bulunan değerler hiçbir önlem alınmadığı ve iş makinelerinin aynı anda çalıştığı varsayılarak
en kötü ihtimal üzerinden yapılmıştır. Bu sebeple alınacak önlemlerle toz emisyonunun %80
oranında azalacağı düşünülmektedir. Dolayısı ile projenin inşaat çalışmaları kapsamında
olumsuz bir etki beklenmemektedir.
Arazinin hazırlanması sırasında çıkacak bitkisel toprak ve hafriyat malzemesi; arazi
düzenleme çalışmaları sırasında kullanılacağı için hafriyat artığı malzeme oluşmayacaktır.
Hafriyat atıkları oluşması durumunda, yürürlükteki “Hafriyat Toprağı ile İnşaat ve Yıkıntı
Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine ve ayrıca yürürlükteki “Toprak Kirliliğinin
Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik” hükümlerine
uyulacaktır.
Faaliyetin inşaat aşamasında oluşacak gürültü nedeniyle karasal fauna elemanları alandan
geçici olarak uzaklaşacaktır. Faaliyetin etki alanı ve etki alanı dışındaki alanlar incelendiğinde
gürültü seviyelerinden etkilenmesi beklenen memeli ve kuş türleri için alternatif habitatların
bulunduğu anlaşılmıştır.
Faaliyet kapsamında BERN Sözleşmesi, CITES Sözleşmesi hükümlerine ve 2013-2014
Merkez Av Komisyonu Kararları’na riayet edilecektir. Bunların yanı sıra;
Projenin inşaat aşamasında oluşacak evsel nitelikli katı atıklarla ilgili yürürlükteki “Katı
Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”ne uyulacaktır.
Faaliyet sahasında iş makinelerinin çalışması sonucu kullanacakları yakıta bağlı emisyon
oluşumu söz konusu olacaktır. İş makineleri için hesaplanan kütlesel debi değerleri çok küçük
olduğundan mevcut hava kalitesine olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Proje sahasında çalışacak
araçların yakıt sistemleri sürekli kontrol edilecek, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından
30.11.2013 tarihinde 28837 sayı ile yayımlanan “Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü ile Benzin
ve Motorin Kalitesi Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Proje kapsamında santralin tesisi için yapılacak arazi hazırlık ve kazı çalışmalarında parlayıcı,
patlayıcı, tehlikeli ve toksik madde kullanılmayıp, sadece iş makineleri, kazma, kürek vb.
aletlerle çalışılacaktır.
Santralde oluşacak evsel nitelikli atık suların arıtması için “Biyolojik Arıtma Tesisi“
kurulacaktır. Proje kapsamında tüm işlemlerde, 31.12.2004 Tarih ve 25687 Sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”ne uyulacaktır.
İşletme Aşaması
Tesiste baca gazı emisyonları [karbonmonoksit (CO), kükürtdioksit (SO2) ve Azotoksit
(NOx)] oluşumu söz konusu olacaktır. Santralde yakıt olarak sadece doğalgaz kullanılacağı
için işletme aşamasında kükürtdioksit (SO2), organik madde ve partikül madde emisyonları
ihmal edilebilecek düzeyde olacaktır. İşletme aşamasında, projenin flora üzerindeki etkileri NOX
100
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
emisyonundan kaynaklanacaktır. NOX ‘nin, bitki yapraklarında, daha sonra yaprak üzerinde
lezyonlara (kahverengi veya koyu kahverengi benekler) yol açan renk bozulmalarına neden olduğu
belirlenmiştir. Karoten kaybı ve klorofil azalmaları, bitkilerin, NOX’ e maruz kaldıklarında
gösterdikleri başlıca tepkilerdir. NOX ‘in bitkiler üzerindeki etkisinin tipi, şiddeti ve miktarı, hem iç
hem dış etkenlere bağlı olarak değişebilir. Çevresel koşullar, atmosfere başka kirleticilerin varlığı ve
bitkinin mevcut durumu, bitkinin NOX ‘e karşı tepkilerini etkileyebilir. NO2’nin 0,3 ppm gibi düşük
konsantrasyonları bitkilerde büyümeyi engellemektedir. Daha yüksek konsantrasyonlarda ise hassas
bitkilerin yapraklarında gözle görülür bozulmalara neden olur29. Yapılan emisyon hesapları sonucu
NOX emisyonları 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği verilen sınır değerlerinin altında kalacaktır.
Bu değerlere göre projeden kaynaklanacak NOx emisyonlarının flora ve fauna üzerinde herhangi bir
olumsuz etkisi olmayacaktır. Bununla birlikte 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Büyük Yakma Tesisleri Yönetmeliği” hükümlerine
riayet edilecektir.
29
Azot Oksit Emisyonları ve Çevresel Açıdan Değerlendirilmesi, AYBERK, S., ÇETİN, Ş., Kocaeli Ünv., Çevre Müh.
Bölüm Bşk., İZMİT
101
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
IV.2.10. Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları
Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Orta Fırat bölümünde yer alan Şanlıurfa ili, Güneydoğu
Toroslar'ın orta kısmının güney etekleri üzerindedir. İl güneyde Suriye toprakları ile komşudur.
Şanlıurfa ilinin büyük bölümünü, hafif dalgalı yayla düzlükleri kaplar. Kuzeydoğusunda
yükselen Karacadağ volkanik dağı ilin en yüksek noktasıdır. Karacadağ’dan güneye ve
güneybatıya doğru il toprakları alçalır ve Harran Ovası gibi düzlüklere rastlanır. Şanlıurfa ili,
doğuyu batıya bağlayan birçok tarihi, ticari ve askeri yolların üzerinde yer almış olması
nedeniyle, geçmişte ve günümüzde önemli bir il olmuştur. İl, dünyanın ve Türkiye'nin en önemli
bölgesel kalkınma projesi olan GAP'ın (Güneydoğu Anadolu Projesi) merkezi durumundadır.30
İl yer altı kaynakları bakımından çok sınırlı bir çeşitliliğe ve potansiyele sahiptir. İl ve civarında
yapılan çalışmalar sonucunda Merkez ilçede tuğla-kiremit ve çimento hammaddeleri, Bozova
ilçesinde de fosfat yatakları ortaya çıkarılmıştır. Bozova ilçesindeki Bostancık köyü civarında
gözlenen fosfat cevherleşmelerinde % 3-5 P2O içerikli 40.000 ton görünür, 31.260 ton muhtemel
ve 1.400.000 ton mümkün olmak üzere toplam 1.471.260 ton rezerv belirlenmiştir. Orta ve iyi
kalitede tuğla-kiremit ve çimento hammaddelerinin yer aldığı Merkez ilçede 40 milyon ton
tuğla-kiremit, 24.311.652 ton killi kireçtaşı ve 62.212.500 ton kireçtaşı rezervi tespit edilmiştir. 31
FOSFAT (P)
BozovaMeryemana Tepe Sahası
Tenör : % 3-5 P2O5
Rezerv : 40.000 ton görünür, 31.260 ton muhtemel ve 1.400.000 ton mümkün rezerv.
TUĞLA-KİREMİT (TğKi)
İl civarında
Kalite : Orta ve iyi
Rezerv : 40.000 000 ton görünür rezerv.
ÇİMENTO HAMMADDELERİ (Çmh)
İl civarında
Tenör :Rezerv : 24.111.652 ton görünür killi kireçtaşı, 62.212.500 ton görünür kireçtaşı rezervi.
Şanlıurfa İli Maden Haritası aşağıdaki şekilde verilmektedir.
Proje alanının maden ruhsat varlığı bulunmadığını gösterir Maden İşleri Genel Müdürlüğü
görüşü EK-13’te verilmektedir.
30
31
Şanlıurfa İli Maden Ve Enerji Kaynakları, MTA
Şanlıurfa İli Maden Ve Enerji Kaynakları, MTA
102
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 33 Şanlıurfa İli Maden Haritası
103
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
IV.2.11. Termal ve Jeotermal Su Kaynakları
Şanlıurfa ilinde MTA tarafından, MTA projesi ve ücretli iş olarak Karaali Jeotermal Alanında
1993 yılından bu yana 15 adet sondaj çalışması gerçekleştirilmiş olup bu çalışmalarla toplam
3.480 m derinliğe ulaşılmıştır. Bu sondaj çalışmaları ile ortalama 44ºC de toplam 118 lt/sn
jeotermal akışkan görünür hale getirilmiştir. Yapılan çalışmalarla ülke potansiyeline 4.5 MW
termal güce sahip jeotermal enerji kazandırılmıştır. Şanlıurfa ilinin sınırları dahilinde Karaali
Jeotermal alanı içinde kaynak olmayıp sıcak su kuyuları açılmıştır.
Karaali Kaplıcaları: Şanlıurfa merkez ilçeye bağlı Karaali köyünün doğusunda açılan su sondaj
kuyularından 45-50 Co de sıcak su çıkmaktadır. Sıcak suyun, yağış sularının süzülerek derinlerde
jeotermik gradiyan etkisi ile ısınması sonucu oluştuğu düşünülmektedir. Sondaj kuyularından
elde edilen sıcak sular yöredeki kaplıca ve seralarda kullanılmaktadır. Yapılan etütler sonucunda
bölgede 90.000 dekarlık bir alanın sıcak su rezervini kapsadığı tespit edilmiştir. Suyun debisi 5060lt/sn' dir.
İstanbul Üniversitesi Tıbbi Ekoloji ve Hidro-Klimatoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi
Hidroloji ve Biyoloji Laboratuarlarında yapılan kimyasal ve biyolojik incelemelere göre; su
hipertermal (49.1°), akratotermal (total mineralizasyon 1gr/lt.nin altında), kükürtlü (eşik değer
üstünde 1.58ppm hidrojen sülfür) bir su özelliğini taşımakta olduğu tesbit edilmiştir.
IV.2.12. Hayvancılık
Hayvancılık alanında küçükbaş ön plandadır. Büyükbaş hayvancılık beklenen düzeyde olmasa da
her geçen gün gelişmektedir. Arıcılığın geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için çalışmalar devam
etmektedir. Atatürk Barajı ve Fırat Nehri ise balıkçılık konusunda önemli bir potansiyel
taşımaktadır. Bu bölgemizde, modern balıkçılık tesislerinde az da olsa balık üretimi
yapılmaktadır.32
Büyükbaş Hayvancılık
Şanlıurfa İlinde yetiştirilen büyük baş hayvan sayısı 187.469 adettir. 2011 yılı Büyükbaş Hayvan
varlığı aşağıdaki tabloda verilmiştir.33
32
33
http://www.investinurfa.org.tr
www.investurfa.com/sektorler
104
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 47 Şanlıurfa İli Büyükbaş Hayvan Varlığı
Hayvan Türü
Adet
Türkiye’de ki Payı (%)
Manda
415
0,4
Sığır (Kültür)
47.484
1
Sığır (Melez)
75.505
1,5
Sığır (Yerli)
64.065
2,6
Toplam
187.469
1,5
Kaynak: TUİK 2011
Şanlıurfa İlinde büyükbaş hayvan yetiştiriciliği yapılmaktadır. Genel olarak yerli ırk olarak
güneydoğu Anadolu kırmızısı (GAK), kültür ırkı olarak holstain (Siyah alaca), simental ve
montofon ırkı hayvanlar yetiştirilmektedir.. Bunlardan 54.779 baş besi hayvanı, 62.526 başı süt
sığırından oluşmaktadır. İlin tüm ilçelerinde Büyükbaş hayvan yetiştiriciliği yapılmaktadır. Süt
sığırcılığı yapılan işletme kapasiteleri 50 baş, 100 baş, 200 baş, 300 baş tır. İl’de canlı hayvan
ihracatı yapılmamaktadır. Süt işletmelerinde elde edilen ürünler il içi ve il dışındaki süt işleme
tesislerine pazarlanmaktadır. Atıkların değerlendirildiği modern tesisler bulunmamaktadır.
Şanlıurfa İl’inin hayvansal ürünlerle ilgili üretim bilgileri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 48 Şanlıurfa İli Hayvansal Ürünlerle İlgili Üretim
Ürün Cinsi
Miktarı (ton)
Süt
556,272
Et
47,200
Yapağı
8.064
Kıl
309
Deri
110.259
Kaynak: Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu 2011
Küçükbaş Hayvancılık
Şanlıurfa ili küçükbaş hayvan varlığı bakımından büyük önem arz etmektedir. Şanlıurfa İlinde
1.525.019 adet küçükbaş hayvan bulunmaktadır. 2011 yılı itibariyle küçükbaş hayvan varlığı
aşağıdaki tabloda verilmiştir.
105
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 49 Şanlıurfa İli Küçükbaş Hayvan Varlığı
Hayvan Türü
Adet
Türkiye’de ki Payı (%)
Keçi (Kıl)
174.915
2,5
Koyun (yerli)
47.484
5,7
Toplam
1.525.019
4,9
Kaynak: TUİK 2011
Genel olarak; İvesi, Akkaraman, Morkaraman koyun ırkları ve Kilis keçisi yetiştiriciliği
yapılmaktadır. Küçükbaş hayvan yetiştiriciliği merkez ve tüm ilçelerde yapılmaktadır. Ancak
merkez ve Siverek ilçemizde yoğun olarak küçükbaş hayvan yetiştiriciliği yapılmaktadır.
Kümes Hayvancılığı
İlde kümes hayvancılığı aile işletmeleri şeklinde yapılmaktadır. Hayvanlarının sayısı ve üretim
miktarları aşağıdaki tabloda verilmiştir.34
Tablo 50 Şanlıurfa İli Kanatlı Hayvan Varlığı
Kümes Hayvanları
Hayvan Sayısı (Adet)
Türkiye’de ki Payı (%)
Et Tavuğu
46.150
0
Yumurta Tavuğu
695.891
0,9
Hindi
121.438
4,7
Kaz
11.744
1,7
Ördek
4.933
1,3
Kaynak: TUİK 2011
Tablo 51. Şanlıurfa İli Kümes Hayvancılığı Üretim
Kümes Hayvanları
Yumurta Üretimi (Adet)
Yumurtacı Tavuk
54,335,200.0
Ördek
808,250.0
Kaz
1,124,975.0
Hindi
7,326,900.0
Kaynak: Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu 2011
Arıcılık
34
www.investurfa.com/sektorler
106
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
İlde 24.345 kovanda 304 ton bal ve 13 ton bal mumu üretimi yapılmaktadır. Üretilen ürünler ili
ve il dışındaki firmalara satışı yapılmaktadır.
Tablo 52. Şanlıurfa Arıcılık Bilgileri
Arı Kovanları
Sayısı (Adet)
Ürünler
Üretim (Ton)
Eski Usul Kovan
2,946.0
Bal
304
Yeni Usul Kovan
21,399.0
Balmumu
13
Kaynak: Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu 2011
Proje sahası Bozova İlçe sınırları içinde yer olmaktadır. Bozova İlçesi’nin küçükbaş ve büyükbaş
hayvancılık, halkın önemli geçim kaynakları arasında yer almaktadır.
Büyükbaş hayvan sayısı: 4.500 Baş
Küçükbaş hayvan sayısı: 2.980 Baş
IV.2.13. Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler
(Askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş
alanlar vb.)
Proje sahasında devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler (Askeri
Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, vb.)
bulunmaktadır. Fakat proje alanının hemen solunda DSİ XV. Bölge Atatürk Barajı Şube
Müdürlüğü Su Ürünleri Üretim Merkezi bulunmaktadır. Toplam 134 hektar üzerinde kurulu olan
üretim tesislerinde; üretim binası,10 adet beton havuz, 20 adet toprak havuz, 800 m 2 kullanım
alanına sahip idare binası, 350 m2 kullanım alanına sahip kır kahvesi, 1.740 m2 kullanım alanına
sahip amfi tiyatro, 3.850 m çevreye sahip balıklandırılmış yapay göl, park, rekreasyon sahası ve
dinlenme parkları bulunmaktadır. Ayrıca amfi tiyatro, proje alanına yaklaşık 100 m
(kuzeybatısında) uzaklıkta bulunmaktadır.
IV.2.14. Proje Yeri ve Etki Alanının Hava, Su, Toprak ve Gürültü Açısından Mevcut
Kirlilik Yükünün Belirlenmesi
107
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şanlıurfa İli’nde hava kirliliğine sebep olan başlıca etkenler ısınmada kullanılan yakıtlardan
kaynaklı SO2 (kükürt dioksit), PM (partikül madde) emisyonları ile araçlardan kaynaklı egzoz
gazlarının yarattığı SO2, NO2 (azot dioksit), CO (karbon monoksit), hidrokarbonlar ve kurşun
emisyonlarıdır.
Kükürt Dioksit
Şanlıurfa’da mevcut bulunan istasyonda 1 saatlik ortalama SO2 değerleri tespit edilebilmektedir.
Aşağıda Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı tarafından yayınlanan Şanlıurfa ili hava kalitesi izleme
istasyonu SO2 ölçüm sonuçları verilmiştir.
Şekil 34. Şanlıurfa Hava Kalitesi İzleme İstasyonu Ocak 2012 Tarihleri Arası SO2 Ölçüm Sonuçları35
Partikül Madde
Şanlıurfa’da mevcut bulunan istasyonda 1 saatlik ortalama PM10 değerleri tespit
edilebilmektedir. Aşağıda Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı tarafından yayınlanan Şanlıurfa ili
hava kalitesi izleme istasyonu PM10 ölçüm sonuçları verilmiştir.
35
http://www.havaizleme.gov.tr/Default.ltr.aspx
108
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 35. Şanlıurfa Hava Kalitesi İzleme İstasyonu Ocak 2012 Tarihleri Arası PM10 Ölçüm Sonuçları
Karbon Monoksit
Yakıt içerisindeki karbonun yanma işleminin tam anlamıyla gerçekleşememesi sonucu karbon
monoksit oluşmaktadır. Dünya Sağlık Teşkilatı 15 dakikalık karbon monoksit için 100.000µg/m3
ve 8 saatlik süre için 10.000µg/m3 sınır değer belirlemiştir.
Azot Oksit (NOx)
Ulaşım ve katı, sıvı, gaz kaynağı kullanan termik santraller NOx gazlarının başlıca kaynaklarıdır.
Dünya Sağlık Teşkilatı tarafından azot oksit için 1 saatlik temas süresindeki sınır değer 200µg/
m3 ve bir yıllık temas süresindeki sınır değer 40µg/ m3’dür.
Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları
Havadaki kirleticilerin birbirleri arasındaki reaksiyonlardan kaynaklı kirletici özellik
kazanmaktadır. Hidrokarbonlar yüksek sıcaklıklarda yer seviyesi ozonu oluştururlar, bu durumda
birçok sağlık problemine yol açıp canlı ve bitki örtüsüne zararlara sebebiyet verebilir.
Karbon monoksit, azot oksit, hidrokarbon ve kurşun emisyonları ile ilgili olarak ilde herhangi bir
çalışma yapılmamaktadır.
109
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Mevcut Su Kalitesi
DSİ 15. Bölge Müdürlüğü 2012 yılı verilerine göre Şanlıurfa İli su kaynaklarının kalitesi
aşağıdaki tabloda verilmektedir.
Tablo 53. Şanlıurfa İli su kaynaklarının kalitesi
Havza Adı
Rezervi
(hm3/yıl)
Drenaj Alanı
(km2)
Yeraltı Suyu Kalitesi
ViranşehirCeylanpınar
Tektek Dağı
622.3
3782
Organik
Madde (pH)
0.88-7.12
Sertlik Fso
Tuzluluk
(*)
6.25-8.5
13-44.5
C2S1-C3S1
52.5
957
0.88-7.12
6.25-8.5
13-44.5
C2S1-C3S1
Harran
360
5022
0.4-7.6
7.1-8.3
15-30
C2S1-C3S1
Suruç
50
1378
0.56-3.3
7.3-8.4
11.5-27.5
C2S1
Birecik
3.5
584
~0.96
~8.2
~17.5
C2S1
Halfeti
7
1041
~0.8
~6.5
~16.7
Yaylak
(Baziki)
Bozova
13.4
584
~1.2
~7.4
~17.7
5.2
500
~2.2
~7.3
18
Hilvan
66.9
2444
~0.8
~7.8
~14.5
C2S1
Siverek
22
1455
~0.6
~7.6
~18
C2S1
C2S1
Mevcut Gürültü
Proje alanı ve yakın çevresinin gürültü açısından değerlendirilebilmesi için hazırlatılmış olan
akustik rapordan yararlanılmıştır. Akustik rapor kapsamında yapılan arka plan gürültü ölçümleri
mevcut gürültü düzeyini yansıtmaktadır.
Arka plan gürültü ölçüm sonuçları aşağıdaki tabloda verilmektedir.
Tablo 54. Arka Plan Gürültü Ölçümleri
Arka Plan Gürültü Değerleri
Alıcı 1
Alıcı 2
Alıcı 3
Alıcı 4
Alıcı 5
37,2
50,5
38,5
49,9
44,7
110
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
IV.2.15. Diğer Özellikler
Bu hususta değinilecek başka bir özellik yoktur.
IV.3. Sosyo- Ekonomik Çevrenin Özellikleri
IV.3.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler,
Yöresel İşgücünün Bu Sektörlere Dağılımı, Sektörlerdeki Mal ve Hizmet Üretiminin Yöre
ve Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri ve Önemi, Diğer Bilgiler)
Şanlıurfa ekonomisi ağırlıklı olarak tarıma, enerjiye, turizm ve hayvancılığa dayanmaktadır.
Atatürk Barajında yürütülen balıkçılık da Şanlıurfa ekonomisine katkıda bulunmaya başlamıştır.
Tekstil ve Gıda sektörünün toplam imalat sanayi içerisindeki payı % 71 dolayındadır. Diğer
Sektörlerin imalat sanayi içerisindeki payı ise ancak % 29.
İmalat sanayinin % 32.82 Gıda sanayi, % 38.06 Tekstil, % 7.96 Metal Eşya ve Makina Sanayi,
% 0.78 Metal Sanayi, % 8.16 Seramik, Cam ve Taş ürünleri Sanayi, % 1.36 Kâğıt Sanayi, %
10.29 Kimya Sanayi ve % 0,58 Ağaç, Mantar Sanayidir.36
Bozova ilçesinin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen tarımsal ürünlerin
başında, kenevir ve meyve gelmektedir. Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında olan Şanlıurfa
ve ilçelerinde tarım üretimi sürekli artış göstermektedir. Hayvancılık ilçe halkının birinci
derecede geçim kaynağı olup, sulama projelerinin devreye girmesiyle birlikte tarım alanında
büyük gelişmeler meydana gelmiştir. Dağlık ve engebeli kesimde sığır, koyun ve keçi yetiştirilir.
Yağ, peynir, yün ve kıl üretimi çok önemlidir.37
Tarım ve Hayvancılık
Şanlıurfa ilinin hâlen ekonomisinin % 60’ı bitki üretimi ve % 40’ı hayvancılığa dayanır. Yağışı
az ve sulama imkânı sınırlı olan ilde verim düşüktür. Fakat Güneydoğu Anadolu Projesi
gerçekleştiğinde bu bölgenin çehresi değişecektir. Harran, Ceylânpınar ve Mardin ovalarında
sulu tarıma geçilerek verim artacaktır. Ceylanpınar hâlen dünyanın sayılı çiftliklerindendir. GAP
tamamlandığında da Harran Ovası bir çiftlik hâline gelecektir.
Başlıca tarım ürünleri mercimek, burçak, pamuk ve kenevirdir. Bu il Türkiye’nin mercimek
ambarıdır.
Sebzecilik sulama imkânı az olduğu için gelişmemiştir. Meyvecilik önemlidir. Tektek
Dağlarında yabani fıstık ağaçları aşılanmaktadır. Antep fıstığı üretimi artmaktadır. 80 bin
36
37
http://www.sanliurfa.bel.tr/detay.asp?u=348&f=5&b=|Ekonomik-yapi.html
http://www.bozova.gov.tr/default_b0.aspx?content=193
111
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
hektarlık bağlardan yaklaşık 100 bin ton üzüm elde edilir. Halfeti ve Birecik ilçelerinde
zeytincilik yapılır. Gün geçtikçe zeytinin yerini daha kârlı olan fıstık ağaçları almaktadır.
Bitki tarımından sonra en önemli gelir kaynağı hayvancılıktır. 60 köyde hayvancılık birinci
derecede gelir kaynağıdır. 375 köyde ise ikinci derecede gelir kaynağıdır. İlde sığır, koyun, kıl
keçisi ve hindi beslenir. Arıcılık gelişmektedir. Urfa’nın tereyağı çok meşhurdur.
Gıda Tarım ve Hayvancılık Şanlıurfa İl Müdürlüğünden alınan bilgilere göre Şanlıurfa’da,
Atatürk Baraj Gölü tatlı su balıkçılığın yanı sıra 17 adet işletmede de alabalık yetiştiriciliği
yapılıyor. Üretilen balıklar, il merkezi ve çevre illere satılıyor. 2011 yılında 314 ton balık satışı
yapıldı. Gıda Tarım ve Hayvancılık Şanlıurfa İl Müdürlüğünden alınan bilgilere göre 2011
yılının üretimi 312 ton su ürünü avcılığı, 2 bin 21 ton gökkuşağı alabalığı yetiştiriciliği olarak
gerçekleşti. Şanlıurfa kent merkezinde 7, Birecik’te 3, Viranşehir’de 3, Siverek’te 4, Bozova’da
1 ve Hilvan’da 1 adet olmak üzere toplam 19 noktada perakende su ürünleri satış yeri bulunuyor.
Atatürk Barajı DSİ 15. Bölge Müdürlüğü su ürünleri üretim istasyonunda, yalnızca 2010 yılında
yaklaşık 4 milyon balık yetiştirildi. 20 toprak ve 10 beton havuzdan oluşan istasyonda ''pullu
sazan'' ve ''şabut'' türü balık üretimi yapılıyor.38
Bozova İlçesi
Bozova ilçesinin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen tarımsal ürünlerin
başında, kenevir ve meyve gelmektedir. Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında olan Şanlıurfa
ve ilçelerinde tarım üretimi sürekli artış göstermektedir. Hayvancılık ilçe halkının birinci
derecede geçim kaynağı olup, sulama projelerinin devreye girmesiyle birlikte tarım alanında
büyük gelişmeler meydana gelmiştir. Dağlık ve engebeli kesimde sığır, koyun ve keçi yetiştirilir.
Yağ, peynir, yün ve kıl üretimi çok önemlidir.39
Sanayi
Şanlıurfa İlinde Cumhuriyetin ilk kuruluş yıllarında dokumacılık, keçecilik kürkçülük, dericilik,
sarrafçılık, bakırcılık, kazazlık gibi küçük el sanatları ile iştigal eden esnaflık daha yaygındı. Bu
yıllarda hiçbir sanayi kuruluşu yoktu. Balıklı gölün suyunun şehir merkezinden geçtiği
güzergâhlarda sayılı 4–5 civarında un değirmenleri vardı.
08.06.1992 tarih ve 92/3095 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Şanlıurfa İlinin Birinci derecede
öncelikli İller listesine alınması, Organize Sanayi Bölgesinin kurularak 1992 yılında, sanayi
yatırımlarına başlanılması. Ayrıca 1995 yılında Şanlıurfa Tünellerinden Harran Ovasına suyun
verilmesi ile sulu tarıma geçilmiş ve pamuk üretiminde büyük ölçüde artış sağlanmıştır. Bütün
bu sayılan gelişmeler sonucunda halk arasında tarımsal ürünlerin değerlendirilmesi ve ayrıca
tarımdan elde edilen gelirin sanayi sektörüne kanalize edilme fikrini geliştirmiş ve bunun
sonucunda Şanlıurfa ilinde sanayi kuruluşu sayısında artış gözlenmiştir.
38
http://www.sanliurfa.bel.tr/detay.asp?u=348&f=5&b=|Ekonomik-yapi.html
http://www.bozova.gov.tr/default_b0.aspx?content=193
39
112
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
1923 yılında ilde herhangi bir fabrika yok iken 2011 yılı sonunda il merkez ilçe, diğer ilçeler ile
Organize Sanayi Bölgesinde faaliyete geçen sanayi kuruluşu sayısı 555 olmuştur. Halk da tarım
toplumundan sanayi toplumuna doğru hızlı bir yönelme başlamıştır.
Şanlıurfa’da sanayileşmede önemli bir mesafe kaydedilmiş ve ayrıca Şanlıurfalı da müteşebbis
fikri oluşmuştur. Bir fabrikası olan sanayici ikinci bir fabrika daha planlamaktadır veya teşebbüs
etmektedir.
Sanayileşmenin istenilen düzeyde gerçekleşmesi için yatırımcılara özel teşvik tedbirlerinin
uygulanması gerekmektedir.
Şanlıurfa da Organize Sanayi Bölgesi yeraltı yapısı tamamlanmadan önce müteşebbisler
Akçakale yolu etrafındaki tarımsal arazilerde sanayi kurulmasına yönelmiş ve hatta 20’ye yakın
çırçır ve pamuk yağ fabrikası kurulmuştur. Organize Sanayi Bölgesinin faaliyete geçmesiyle
müteşebbisler bu alana yönelmişlerdir.40
Şanlıurfa’da sanayinin ekonomiye katkısı tarıma dayalı sanayidir. Tarıma dayalı sanayi
içerisinde hububat ve pamuk ağırlıklıdır. Tekstil sanayi ve bulgur fabrikaları ile un fabrikaları
bulunmaktadır.41
Bozova İlçesi
Bozova ilçesinde ise taş, toprak ve taşa dayalı sanayi alanında çimento, karo, hazır beton ve
mermer sanayi tesisi mevcuttur.42
Madencilik
Şanlıurfa madencilik bakımından zengin sayılmaz. Başlıca madenler asfaltit, fosfor tuzu, kurşun
ve mermerdir. Bu yataklar zengin sayılmaz.43
İl yer altı kaynakları bakımından çok sınırlı bir çeşitliliğe ve potansiyele sahiptir. İl ve civarında
yapılan çalışmalar sonucunda Merkez ilçede tuğla-kiremit ve çimento hammaddeleri, Bozova
ilçesinde de fosfat yatakları ortaya çıkarılmıştır. Bozova ilçesindeki Bostancık köyü civarında
gözlenen fosfat cevherleşmelerinde % 3-5 P2O5 içerikli 40.000 ton görünür, 31.260 ton
muhtemel ve 1.400.000 ton mümkün olmak üzere toplam 1.471.260 ton rezerv belirlenmiştir.
Orta ve iyi kalitede tuğla-kiremit ve çimento hammaddelerinin yer aldığı Merkez ilçede 40
milyon ton tuğla-kiremit, 24.311.652 ton killi kireçtaşı ve 62.212.500 ton kireçtaşı rezervi tespit
edilmiştir.44
40
Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu,2011
http://www.sanliurfa.bel.tr/detay.asp?u=348&f=5&b=|Ekonomik-yapi.html
42
Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu,2011
43
http://www.cografya.gen.tr/tr/sanliurfa/ekonomi.html
44
http://www.mta.gov.tr/v2.0/turkiye_maden/maden_potansiyel_2010/Sanliurfa_Madenler.pdf
41
113
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Turizm
Şanlıurfa’da, turizm de ekonomiye önemli ölçüde katkısı sağlıyor. 2011yılı verilerine göre yarısı
yatı olmak üzere bir milyon turisti ağırlayan Şanlıurfa, 12 bin yıllık tarihi geçmişi maktadır. Bu
sayı her geçen gün artarak devam etmektedir.45
Tarihsel birikimi ile birçok medeniyete beşiklik eden bu şehir; din, dil, ırk, kültür ve
medeniyetlerin buluştuğu, kaynaştığı, bir hoş görü şehri; dantel dantel işlenen Urfa taşı ile
yapılmış han, hamam, konak ve evleriyle, geleneksel el sanatları, mutfak zenginliği ve damak
lezzeti, dünyaya nam salmış musiki ustaları, yaşanan ve yaşatılan otantik ve mistik yapısıyla
Kültür ve Folklor Şehri, Atatürk Barajı, Uluslararası Hava Limanı ve verimli toprağı ile Tarım
ve Sanayi Şehridir.
Peygamberler şehri bu peygamberlere ait makam ve türbeler ile İnanç ve Kültür Turizmi;
Karacadağ Kayak Merkezi ile Kış Turizmi, Karaali Kaplıcaları ile Termal Turizmi, Karacadağ
ve Tek Tek Dağları’ndaki bitki örtüsü ile Yayla Turizmi ve hayvanları ile Av Turizmi, Atatürk
Barajı ve Halfeti İlçesi ile Su Sporları Turizmi, Ceylan, At, Kelaynak, Keklik ve güvercinleri ile
Ornitoloji Turizmi ile önemli bir şehirdir.46
Bozova İlçesi
Turizme olumlu katkı sağlayan bu hayati proje kapsamında baraj gölünde, yelken, kano, yüzme
gibi birçok su sporuna yönelik organizasyonlar yapılabilmektedir 47
IV.3.2. Nüfus (Yörede ki Kentsel Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus Artışı
Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler)
Şanlıurfa ili 2013 adrese dayalı nüfus kayıt sistemine (ADNKS) göre toplam nüfusu 1.006.541
kişidir. İlçe merkezleri nüfusuna bakıldığında toplam nüfus 611.846 kişidir. Kırsal nüfus
kapsamında belde ve köy nüfusları ise 394.695 kişidir.48
Tablo 55 Şanlıurfa İli 2013 Nüfus Durumu
Türkiye-toplam nüfus
Şanlıurfa - il nüfusu
Şanlıurfa - il nüfusu/ilçe
merkezleri nüfusu
Şanlıurfa - belde ve
köyler nüfusu
Toplam
76.667.864
1.801.980
Erkek
38.473.360
901.868
Kadın
38.194.504
900.112
1.801.980
901.868
900.112
1.801.980
901.868
900.112
Kaynak: TUİK
45
http://www.sanliurfa.bel.tr/detay.asp?u=348&f=5&b=|Ekonomik-yapi.html
Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu,2011
47
http://www.urfakultur.gov.tr/Eklenti/21944,bozova.pdf?0
48
www.tuik.gov.tr
46
114
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şanlıurfa ili Bozova ilçesi 2013 adrese dayalı nüfus kayıt sistemine (ADNKS) göre toplam
nüfusu 57.017 kişidir. Toplam nüfusun 28.057 kişisi erkek, 28.960 kişisi ise kadındır.49
Göçler
GAP Projesi'nin devreye girmesi ile birlikte Şanlıurfa bazındaki göçler nispeten (gidiş yönünde)
azalmış, projenin tamamen bitirilmesi ile birlikte çok büyük oranda göç alması beklenmektedir.
Bölgenin aşırı göç almasıyla birlikte sağlıksız yapılaşma, gecekondulaşma ve marjinal olayların
artması beklenmektedir.50
Nüfus Artışı Oranları
Tablo 56. Şanlıurfa İli Yıllık Nüfus Artış Hızı (‰)
İl
2007-2008
2008-2009
2009-2010
2010-2011
2011-2012
2012-2013
Türkiye
13,1
14,5
15,9
13,5
12,0
13,7
Şanlıurfa
33,0
24,8
30,3
31,3
26,3
22,4
Kaynak: TUİK
Tablo 57. Şanlıurfa İli Nüfus Yoğunluğu
İl
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Türkiye
92
93
94
96
97
98
100
Şanlıurfa
81
84
86
89
91
94
96
Kaynak: TUİK
Ortalama Hane Halkı Nüfusu
Tablo 58 İlçe, İl Ve İlçe Merkezi İle Belde Ve Köylere Göre Ortalama Hane halkı Büyüklüğü, 2012
Toplam
İl/ilçe merkezi
Belde/köy
Şanlıurfa
6,31
5,78
7,10
Bozova
6,00
5,34
6,19
Kaynak: TUİK
49
50
www.tuik.gov.tr
Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu,2011
115
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
IV.3.3. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim Sağlık, Kültür Hizmetleri ve Bu
Hizmetlerden Yararlanılma Durumu)
Eğitim
Tablo 59 Şanlıurfa İli İlk Ve Ortaöğretimde Okuyan Öğrenci Sayısı, 201351
Yıl
Kişi sayısı
Okul Öncesi Öğrenci Sayısı
2013
43.260
İlkokul Öğrenci Sayısı
2013
235.006
Ortaokul Öğrenci Sayısı
2013
204.572
Ortaöğretim Öğrenci Sayısı
2013
105.156
Toplam Öğrenci Sayısı
2013
587.994
Yükseköğretim de okuyan öğrenci sayısı ise 2012 yılı itibariyle 17.118’dir ve toplan
akademisyen sayısı ise 868’dir.52
Okul ve kurum sayısı 2.096, derslik sayısı 10.590, öğrenci sayısı 586.965, öğretmen sayısı ise
19.617’dir. Derslik başına düşen öğrenci sayısına bakıldığında ise ilköğretimde 48,
ortaöğretimde 40 ve mesleki ve teknik eğitimde ise 35’tir.53
Bozova İlçesinde okul ve kurum sayısı 169, derslik sayısı 551, öğrenci sayısı 17.225, öğretmen
sayısı ise 654’tür. Derslik başına düşen öğrenci sayısına bakıldığında ise ilköğretimde 31,
ortaöğretimde 35 ve mesleki ve teknik eğitimde ise 21’dir.54
Sağlık
İlde 12 Devlet Hastanesi, 1 Kadın Hastalıkları ve Doğum Hastanesi, 1 Çocuk Hastalıkları
Hastanesi, , 1 Üniversite Araştırma ve Uygulama Hastanesi, 4 özel hastane olmak üzere; toplam
19 yataklı sağlık kurumu hizmet vermektedir. İlde Sağlık Bakanlığı’na bağlı 14 yataklı sağlık
kurumunun mevcut yatak sayısı 1.627’dür.55 Bozova ilçesinde 1 devlet hastanesi, sağlık ocakları
bulunmaktadır.56
Kültür
Şanlıurfa ilinde 14 sinema salonu, 3 tiyatro salonu ve 10 tane kütüphane bulunmaktadır. Halk
kütüphanesinden yararlanan kişi sayısı ise 505.645’tir.57
51
http://karacadag.org.tr/bolgemiz-detay.asp?ContentId=27
http://karacadag.org.tr/bolgemiz-detay.asp?ContentId=27
53
http://sanliurfa.meb.gov.tr/
54
http://bozova.meb.gov.tr/
55
Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu,2011
56
Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu,2011
57
http://www.karacadag.org.tr
52
116
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
IV.3.4. Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Kentsel ve Kırsal Arazi Kullanımları (Yerleşme
Alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi
bölgeleri, konutlar, turizm alanları vb.)
Şanlıurfa il merkezindeki yerleşim alanlarında toprak yapısı ve topografyanın belirleyici
özellikleri vardır. İl merkezi Batı -Kuzeybatı yönünde uzanan dağlık bölge ve Doğu- Güneydoğu
yönünde uzanan tarım alanlarıyla sınırlanmıştır. Şanlıurfa'nın 2005 Yılı Makro Formu Kentsel
Alan Kullanışlarının Dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 60. Şanlıurfa'nın 2005 Yılı Makro Formu Kentsel Alan Kullanışlarının Dağılımı
Kullanış Türü
Yüzölçümü
(Ha)
Oransal Değeri
(%)
Konut alanları
1106,00
29.63
K. Sanayi Al.
117,00
3.14
Bölg. ve Kentsel Sağlık tes
29,00
0.77
Yeşil alanlar
349,00
9.39
Böl. Eğit. Tes.+ Üniversite
208,50
5.60
İlköğretim tes.
28,30
0.76
Orta öğretim Tes.
22,00
0.59
Askeri alanlar
241,00
Ağaçlama alanları
738,00
Kaynak: Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu 2011
Şanlıurfa İl’inin Planlı Kentsel Gelişme yönünün Yenişehir'in Doğusu ve Kuzeydoğusunun
gelişme alanı olacağını göstermektedir. (Şanlıurfa - Mardin Karayolunun Kuzeyi) Gelişmenin bu
yönde oluşunun sebebi ise topografyanın müsait olmasıdır. Şanlıurfa Çevre Düzeni Planı
hazırlanması sırasında kent nüfusunun Karaköprü Belediyesi ile birlikte 2015 yılında 1.000.000
nüfusa erişeceği dikkate alınmış, bu kentsel gerektireceği donanım alanlarının birbirleri ile
ilişkileri çerçevesinde makro form şekillendirilmiştir.
Şanlıurfa da Organize Sanayi Bölgesi yeraltı yapısı tamamlanmadan önce müteşebbisler
Akçakale yolu etrafındaki tarımsal arazilerde sanayi kurulmasına yönelmiş ve hatta 20’ye yakın
çırçır ve pamuk yağ fabrikası kurulmuştur. Organize Sanayi Bölgesinin faaliyete geçmesiyle
müteşebbisler bu alana yönelmişlerdir.
1-Merkez, Suruç ve Siverek İlçelerinde Küçük Sanayi Sitesi Bulunmaktadır.
2-Merkez İlçede 1. ve 2. Organize Sanayi Bölgesi ve Tarıma Dayalı İhtisas Besi Organize
Sanayi Bölgesi bulunmaktadır. Diğer ilçelerde ise Viranşehir Organize Sanayi Bölgesi
bulunmaktadır.
117
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
3-Sanayileşmenin başlangıcında, sanayi kuruluşları şehir merkezi dışında ulaşımın kolay olduğu
yerlerde, genel olarak şehirlerarası yolların kenarlarında kurulmuştur.58
Proje Sahası Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde, Şanlıurfa İline bağlı bir ilçe olan Bozova,
batısında Halfeti, güneybatısında Birecik, güneyinde Suruç, güneydoğu ve doğusunda Şanlıurfa
Merkez, kuzeydoğuda Hilvan ilçeleri, kuzeyinde de Adıyaman ili ile çevrilidir. Şanlıurfa’nın batı
kesiminde yer alan ilçenin kuzeyi ve doğusu dağlık, güneyi daha alçak ve düzlüktür. İlçenin
batısında Arat dağlarının uzantıları, güneyini de Kaplan Dağları bulunmaktadır. İlçenin
kuzeydoğusu ise Hilvan Ovasının devamı niteliğindedir.
Bozova İlçesi Türkiye’nin en büyük barajı olan Atatürk Barajı ve hidroelektrik santralini
bünyesinde bulundurmakta ve GAP’ın merkezinde yer almaktadır. Atatürk Barajında bulunan
DSİ 152. Şube Müdürlüğü ve EÜAŞ İşletme Müdürlüğüne ait sitelerde ki sosyal tesisler, anfi
tiyatro ve kır kahvesine ilave olarak, 2001 yılında Aşağıçatak sınırları içerisinde bulunan ve
Holan Tepesi olarak bilinen ormanlık alan içerisinde Su ve Doğa Sporları Merkezinin de
bulunduğu dinlenme ve mesire yerleri, Bozova ilçesinin yanında Şanlıurfa il merkezi ve çevre
ilçelerin de ihtiyacına cevap vermeye çalışmaktadır.59
IV.3.5. Gelir (Bölgede gelirin iş kollarına dağılımı iş kolları itibariyle kişi başına düşen
maksimum, minimum ve ortalama gelir)
TRC2 Şanlıurfa, Diyarbakır bölgesi cari fiyatlarla bölgesel gayrisafi katma değerinin sektörel
paylarına bakıldığında hizmetler sektörü 2008 yılında %61,9 ile en büyük payı oluşturmaktadır.
Yine aynı yılda tarım sektörü %21,5 ile ikinci sırada gelmektedir. 60
IV.3.6. İşsizlik (Yöredeki işsiz nüfusun ve faal nüfusa oranı)
Tablo 61. 2012 Yılı Şanlıurfa İl Bazında Temel İşgücü Göstergeleri
YIL
BÖLGE KODU
BÖLGE ADI
2012
TRC21
Şanlıurfa
İl bazında temel
işgücü
göstergeleri:
İşgücüne
katılma
30,4
oranı (%)
Kaynak: TUİK
58
59
60
ŞanlıUrfa İl Çevre Durum Raporu 2011
http://www.investsanliurfa.com/sanliurfa
http://www.tuik.gov.tr/ilGostergeleri/iller/SANLIURFA.pdf
118
İl bazında temel
işgücü
göstergeleri:
İşsizlik 6,2
oranı (%)
İl bazında temel
işgücü
göstergeleri:
İstihdam28,5
oranı (%)
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
IV.3.7. Sağlık (Bölgede mevcut endemik hastalıklar)
Bulaşıcı hastalıkların önlenmesinde sağlıklı, temiz bir çevre büyük bir rol oynamaktadır. Bölge
insanının temizlik konusunda eğitilmesi ve bilinçlendirilmesi gerekmektedir. Bu konuda
çalışmalar yapılmaktadır. Ayrıca İl Çevre ve Orman Müdürlüğü İl genelinde içme ve kullanma
su kaynaklarının korunması konusunda girişimde bulunmuştur.
İldeki önemli sağlık sorunlarından birisi de bulaşıcı hastalıkların sıkça görülmesidir. Özellikle
verem, brusella, tifo, ishaller ve sıtma çok sık görülen bulaşıcı hastalıklardır. Tespit edilen
vakalar yanında tespit edilemeyen vakalarda göz önüne alınırsa bu alanda ciddi bir sağlık
problemin olduğu açıktır.
Öncelikle kentsel alanlardaki sağlıksız altyapı sağlık açısından önemli bir risk oluşturmaktadır.
Özellikle temiz içme suyunun uzun bir süredir sağlanamaması, il merkezinde dahi içme suyuna
kanalizasyon atıklarının ve diğer maddelerin karışıyor olması, ilçe merkezlerinde de benzer
sorunların yaşanması ciddi sağlık problemlerini de beraberinde getirmektedir. Sağlıksız içme
suyu bulaşıcı hastalıklar yanında çocuklarımızın önemli bir bölümünde paraziter hastalıklara da
neden olmaktadır. Su şebekesinin %60'nın çürümüş olması, kentsel altyapı yetersizlikleri,
gecekondulaşma, ekonomik gelir yetersizliği, eğitim seviyesinin düşüklüğü, yanlış beslenme
alışkanlıkları, yeterli temizlik alışkanlığının olmayışı bulaşıcı hastalıkların artmasına neden
olmaktadır.
İlin kendine özgü yapısından kaynaklanan bu sorunun çözümlenmesi için tüm kamu kurumları
ve sivil toplum örgütlerine önemli görevler düşmektedir. Buradaki en önemli husus halkın sağlık
konusunda bilinçlendirilmesi için eğitim çalışmalarına özel bir önem verilmesidir. 61
Tablo 62 Şanlıurfa İli 2011 Yılında Tespit Edilen Bulaşıcı Hastalıklar
Hastalık Adı
2010
2011
Kızamık
28 olası vaka- 0 kesin vaka
30 olası vaka- 0 kesin vaka
Tifo
70 olası vaka- 0 kesin vaka
29 olası vaka- 0 kesin vaka
Hepatit-B
38
13
Bruselloz
57
65
Şark Çıbanı
1183
810
IV.3.8. Diğer Özellikler
61
Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu,2011
119
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bu hususta değinilecek başka bir özellik yoktur.
120
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
V. Projenin Bölüm IV’te Tanımlanan Alan Üzerindeki Etkileri ve Alınacak Önlemler (Bu
bölümde projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerinde etkileri, bu etkileri önlemek, en aza
indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları
için ayrı ayrı ve ayrıntılı şekilde açıklanır.
V.1. Arazinin Hazırlanması İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Projeler, Fiziksel ve Biyolojik
Çevre Üzerinde Etkileri ve Alınacak Önlemler
V.1.1. Arazinin hazırlanması ve ünitelerin inşası için yapılacak işler kapsamında (ulaşım
altyapısı dahil) nerelerde ve ne kadar alanda hafriyat yapılacağı, hafriyat artığı toprak, taş,
kum vb. maddelerin nereler, nasıl taşınacakları ve hangi amaçlar için kullanılacakları;
kullanılacak malzemeler, araçlar ve makineler, kırma, öğütme, taşıma, depolama gibi toz
yayıcı mekanik işlemler, tozun yayılmasına karşı alınacak önlemler.
Proje Alanı Hafriyat İşlemleri:
Proje tesis yapılarından, sosyal binalardan ve geçici şantiye binalarından oluşmaktadır. Tesis
yapılarının toplam alanı 90873 m2, sosyal tesislerin toplam alanı 5845 m2 ve geçici şantiye
binalarının alanı toplam 950 m2’dir.
Kurulacak tesisler için toplamda 875.000 m3’lük kazı çalışması yürütülecektir.
Proje kapsamında inşa çalışmaları sırasında yapılacak kazılardan çıkan malzeme saha içinde geri
dolguda kullanılacaktır. Proje alanında geri dolguda kullanılamayacak hafriyat atığı malzeme
oluşması durumunda ise, hafriyat atığı Bozova Belediyesi’nin belirlediği alana götürülecektir.
Proje alanında hafriyat atıkları oluşması durumunda, 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği”
hükümlerine uyulacaktır.
Santral alanında yapılacak kazı işlemi zeminin tesviye edilmesine yönelik gerçekleştirilecektir.
Dolayısıyla herhangi bir depolama işlemi söz konusu değildir fakat oluşacak bitkisel toprak proje
alanı içerisinde peyzaj düzenlemesi için kullanılmak üzere uygun bir yerde depolanacaktır.
Bitkisel toprak ile hafriyat malzemesi birbirine karıştırılmayacaktır.
İnşaat aşamasında arazi hazırlığı sonucu açığa çıkacak kazı fazlası malzeme çalışma süresi
boyunca proje sahası içerisinde yaklaşık 1,5 m yükseklikte, eğimi %5’i geçmeyecek, rüzgar,
erozyon, yağmur gibi etkenlerle taşınmayacak şekilde geçici olarak depolanacaktır. İnşaat
çalışmaları bitmesi ile saha tesviye edilerek düzenlenecektir.
Çalışmaların 36 ay sürmesi planlanmaktadır. Bu zaman zarfında alanda 36 ay/24 gün/8 saat
olacak şekilde çalışılacaktır. Kazı işleminden oluşacak toz emisyon değerleri aşağıda
hesaplanmıştır.
121
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Toz emisyonları oluşumlarının hesaplanmasında kullanılacak toz emisyon faktörleri aşağıda
verilmektedir:
Sökme emisyon faktörü
= 0.025 kg/ton
Taşıma (yollardan kalkan tozlar)
= 0,7kg/km-araç
Malzemenin yüklenmesi
= 0,01kg/ton
Malzemenin boşaltılması
= 0,01kg/ton
Kazı Esnasında Oluşacak Hafriyat Miktarı:
Her cins zemin kazısı
=875.000 m3
Yoğunluk
= 1,8 ton/m3
Oluşacak hafriyat miktarı
= 875.000 m3x1,8 ton/m3= 1.575.000 ton
Tablo 63. Kazı Çalışmaları Esnasında Oluşacak Hafriyat Artığı Malzemenin Aylık, Günlük Ve Saatlik Miktarları
Çalışma Süresi
m3
ton
36 ay
875.000
1.575.000
1 ay (24 gün)
24.305,6
43.750
1 gün (8 saat)
1.012,7
1.822,9
1 saat
126,58
227,9
Santral alanında saatte yaklaşık 227,9 ton (126,58 m3) kazı yapılacaktır. Nakliye mesafesi yaklaşık
geliş-gidiş olmak üzere 0,1 km’dir.
Sahada çalışmalar esnasında bir günde yaklaşık 1.822,9 ton malzeme 50 tonluk kamyonlarla
taşınacak olup, günde 36,5 sefer yapılacaktır.
Tablo 64. Blok Üniteleri Kazısı Toz Emisyon Faktörleri ve Emisyon Debileri
Toz Faktörleri
Emisyon Değerleri
Emisyon Debileri
Sökme
0,025 kg/ton
227,9 ton/sa x 0,025 kg/ton= 5,7 kg/sa
Taşıma
0,7 kg/km-araç
(37 sefer (araç) /gün x 0,7 kg/km.araç x 0,1 km)/ 8 saat = 0,3238
kg/saat
Yükleme
0,01 kg/ton
227,9 ton/sa x 0,01 kg/ton = 2,279 kg/sa
Boşaltma
0,01 kg/ton
227,9 ton/sa x 0,01 kg/ton = 2,279 kg/sa
Toplam Emisyon Miktarı
10,58 kg/saat
122
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Projede santralın inşasında, tüm ünitelerde yapılacak kazı çalışmaları için hesaplanan toplam toz
emisyonu değeri yukarıda verilmektedir. Yukarıda yapılan hesaplamalarda hafriyattan
kaynaklanan toplam toz emisyonunun 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2’de belirtilen 1,0
kg/saat’lik sınır değerini aştığı için toz modellemesi yapılmıştır. Toz modellemesini de içeren
Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi Ek-14’te verilmektedir.
Toz emisyonları için yapılan modelleme çalışmaları, inşaat aşaması için sadece baca dışı
kaynaklı emisyonlar için gerçekleştirilmiştir. İnşaat aşaması için yapılan PM10 ve Çöken Toz
modelleme çalışmalarından elde edilen tahmini YSK değerleri aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.
Tablo 65. İnşaat Aşaması İçin Yapılan Modelleme Çalışmaları Sonucunda Elde Edilen Tahmini YSK Değerleri
Aşama
Parametre
Periyot
YSK Değerleri (µg/m3)
Sınır değerler (µg/m3)
Günlük(%90,41)
65,23
100
Yıllık
21,59
60
Günlük(%90,41)
32,17
100
Yıllık
10,66
60
Aylık
19,08
390
Yıllık
12,63
210
Aylık
9,46
390
Yıllık
6,24
210
PM10
(Kontrolsüz)
PM10
(Kontrollü)
İnşaat
Çöken Toz
(Kontrolsüz)
Çöken Toz
(Kontrollü)
Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere inşaat aşamasından kaynaklanacak günlük ve yıllık YSK
değerleri sırasıyla kontrolsüz çalışmalar için 65,23 μg/m 3 ve 21,59 μg/m3, kontrollü çalışmalar
için 32,17 μg/m 3 ve 10,66 μg/m3 olup, HKDYY’de 2019’dan itibaren uyulması gereken sınır
değerlerin oldukça altında kalmaktadır.
Proje kapsamında, oluşacak toz emisyonları ile ilgili olarak, 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı
Resmi Gazete’de yayınlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” ve
06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Hava Kalitesi Değerlendirme ve
Yönetimi Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
123
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
V.1.2. Arazinin hazırlanması sırasında ve ayrıca ünitelerin inşasında kullanılacak
maddelerden parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve toksik olanların taşınımları, depolanmaları,
hangi işlem için nasıl kullanılacakları, bu işler için kullanılacak alet ve makineler
Proje kapsamında santralin tesisi için yapılacak arazi hazırlık ve kazı çalışmalarında parlayıcı,
patlayıcı, tehlikeli ve toksik madde kullanılmayıp, sadece iş makineleri, kazma, kürek vb.
aletlerle çalışılacaktır.
Hazırlık, kazı ve inşaat aşamasında boya, tiner, çözücü, hidrolik yağı, gres yağı gibi maddeler
kullanılacaktır. Bu maddelerin nakliyesi, hazırlanması, kullanılması, depolanması ve atıklarının
bertarafında ilgili yönetmelik hükümlerine uyulacaktır.
V.1.3. Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı, bu altyapının inşası ile ilgili işlemler;
kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makinalar altyapının inşası
sırasında kırma, öğütme , taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler
Proje kapsamında tesis alanına ulaşım mevcutta bulunan Şanlıurfa-Adıyaman Karayolu ile
yapılacaktır. Tesis alanına ulaşım için mevcut devlet yolları ve bağlantı yolları kullanılacaktır.
Tesis dahilinde gerekli bir bağlantı yolu olduğunda Karayolları Genel Müdürlüğü 9. Bölge
Müdürlüğü görüş ve izni alınarak yol yapım veya yenileme işlemleri gerçekleştirilecektir. Yol
yapılması gerektiği durumda yapılacak olan yolların yamaçlardan aşağı toprak kaydırmayacak
şekilde ekskavatörle yapılması sağlanacaktır.
V.1.4. Zemin emniyetinin sağlanması için yapılacak işlemler (Taşıma gücü, emniyet
gerilmesi, oturma hesapları)
Zemin emniyetinin sağlanması için proje alanında yapılacak olan jeolojik-jeoteknik etüt
raporunda taşıma gücü, emniyet gerilmesi ve oturma hesapları yapılacak ve yapılan bu
hesapların sonuçlarına göre hareket edilecektir.
Proje kapsamında yapılacak yapılar için Bayındırlık Ve İskan Bakanlığı’nın (Afet İşleri Genel
Müdürlüğü) 19.08.2008 tarih ve 10337 sayılı Genelgesi ve 11.11.2008 gün ve 13171 sayılı
makam oluru doğrultusunda hazırlatılacak imar planına esas jeolojik/jeoteknik etüt raporlarının
04.07.2011 tarih ve 644 sayılı Çevre Ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname doğrultusunda Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’ne
onaylatılacaktır.
124
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
V.1.5. Taşkın önleme ve drenaj işlemlerinin nerelerde ve nasıl yapılacağı
Proje alanı topoğrafik olarak eğimli bir alanda bulunmamakta olup yüzeysel su kaynağı olarak
alanın yaklaşık 3 km kuzeyinde Atatürk Barajı ve baraj aksından devam eden Fırat Nehri
bulunmaktadır.
Tesiste yağmur suyu için bir drenaj sistemi yapılacaktır. Drenaj sisteminden toplanacak suyun
miktarı yağış miktarına göre değişme göstereceğinden, proje sahasına ait taşkın debileri dikkate
alınarak yağmur suyu drenaj sistemi oluşturulacaktır.
Yaklaşık %10-15° topoğrafik eğime sahip proje alanında yapılaşmaya etki edecek şekilde,
heyelan, feyezan, kaya düşmesi, su baskını gibi doğal afetlerin gerçekleşmesi söz konusu
değildir. Yüzey sularının yapımı planlanan santrale zarar vermemesi için drenaj sistemi ile
uzaklaştırılacaktır.
Proje kapsamında yapılacak tüm çalışmalarda 09.09.2006 Tarih ve 26284 Sayılı “Dere Yatakları
ve Taşkınlar” adı ile yayımlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi hükümlerine uyulacaktır.
V.1.6. Proje kapsamında su temini sistemi ve planı, suyun temin edileceği kaynaklardan
alınacak su miktarı, özellikleri, nereden ve nasıl temin edileceği, ortaya çıkan atık suyun
miktar ve özellikleri, nasıl arıtılacağı ve nereye deşarj edileceği, alınacak önlemler
İnşaat aşamasında çalışan personelin ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla içme-kullanma suyu
ve gerçekleştirilecek faaliyetler sırasında tozumanın engellenmesi amacıyla su kullanımı söz
konusudur. Tesis inşaat aşamasında 750 personel görev alacaktır. Ancak 750 kişinin tamamı aynı
zaman diliminde çalışmayacaktır. Eşzamanlı olarak 200 kişi sahada görev alacaktır. Bu sebeple
hesaplamalar 200 kişi üzerinden yapılmıştır.
Çalışacak personelin gerekli içme suyu şehir şebekesinden veya piyasadan izinli ve ruhsatlı
damacanalarla hazır olarak temin edilecektir. Kullanma suyu ise öncelikle DSİ 15. Bölge
müdürlüğünden alınacak izinle proje alanında uygun görülecek yerde keson kuyularla alınarak
ve /veya bölge müdürlüğü tarafından uygun görülecek yerden isale hattı ve gerekmesi halinde
terfi istasyonları ile sağlanacaktır.
Projenin inşaat aşamasında, çalışacak personel kaynaklı evsel nitelikli atık sudan başka herhangi
bir atık su oluşumu söz konusu değildir.
Kişi başına gerekli su miktarı 150 lt/gün alındığında62;
62
Su Temini ve Atık su Uzaklaştırılması Uygulamaları İTÜ - 1998, Prof. Dr.Dinçer TOPACIK, Prof. Dr. Veysel EROĞLU
125
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 66. Evsel Nitelikli Atık su Miktarı
İnşaat Aşaması
Çalışacak işçi sayısı
= 200 kişi
Kullanılacak su miktarı
= 150 lt/kişi-gün = 0,15 m3/kişi-gün
Toplam su ihtiyacı
= 0,15 m3/kişi-gün x 200 kişi = 30 m3/gün
Yukarıda belirtilen suyun tamamının atıksu olarak döneceği kabul edilirse, inşaat aşamasında
personelden kaynaklı açığa çıkacak evsel nitelikli atık su miktarı toplam 30 m3/gün olacaktır.
Tipik bir arıtılmamış evsel nitelikli atık su içerisinde bulunan kirleticiler ve ortalama
konsantrasyonları tabloda verilmiştir.
Tablo 67. Evsel Nitelikli Atık Sularda Kirleticiler ve Ortalama Konsantrasyonları
PARAMETRE
KONSANTRASYON
pH
6-9
AKM
200(mg/lt)
BOİ5
200(mg/lt)
KOİ
500(mg/lt)
Toplam Azot
40(mg/lt)
Toplam Fosfor
10(mg/lt)
Kaynak: Benefield, L. And Randall, C., 1980
Tabloya göre proje kapsamında inşaat aşamasından oluşacak evsel nitelikli atık su içerisindeki
kirletici yükleri;
Tablo 68. İnşaat Aşamasında Evsel Nitelikli Atık Su İçerisindeki Kirletici Yükleri
AKM
6 kg/gün
(30 m3/gün x 200 mg/lt /1000)
BOİ5
6 kg/gün
(30 m3/gün x 200 mg/lt /1000)
KOİ
15 kg/gün
(30 m3/gün x 500 mg/lt /1000)
Toplam Azot
1.2 kg/gün
(30 m3/gün x 40 mg/lt /1000)
Toplam Fosfor
0.3 kg/gün
(112,5 m3/gün x 10 mg/lt /1000)
126
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tesiste oluşacak evsel nitelikli atık sular için paket arıtma sistemi kurulacak olup, söz konusu
atık sular 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Su Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği” Tablo 21.1 ve Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5’e uygun olarak arıtıldıktan sonra
gerekli izinler alınarak tesis içi alanların sulanmasında kullanılacaktır.
Tablo 69. Evsel Nitelikli Atık su Deşarj Kriterleri, Su Kirliliği ve Kontrol Yönetmeliği Tablo 21.1
PARAMETRE
BİRİM
KOMPOZİT NUMUNE
2 SAATLİK
KOMPOZİT NUMUNE
24 SAATLİK
Biyokimyasal Oksijen İhtiyacı (BOİ5)
(mg/L)
50
45
Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ)
(mg/L)
180
120
Askıda Katı Madde (AKM)
(mg/L)
70
45
pH
-
6-9
6-9
Faaliyet süresince 31.12.2004 tarih ve 25687 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Su Kirliliği
Kontrolü Yönetmeliği” ilgili hükümlerine riayet edilecektir.
V.1.7. Proje kapsamında elektrifikasyon planı, bu planının uygulanması için yapılacak
işlemler ve kullanılacak malzemeler
Tesiste 600,04 MWe kurulu güç ile üretilmesi planlanan 4350 GWh/yıl elektrik enerjisi, tesis
bünyesinde inşa edilecek şalt sahasına, oradan da TEİAŞ Genel Müdürlüğü/EPDK tarafından
uygun görülecek şalt sahası, trafo merkezi ve enerji nakil hattına bağlanacaktır. Bu kapsamda
inşa edilecek enerji nakil hattı için daha sonra ayrıca, ÇED yönetmeliği gereğince gerekli
işlemler yapılacaktır.
V.1.8. Doğalgaz boru hattı yapılması için gerekli olan işlemler
Tesiste kullanılacak olan doğalgaz, proje alanına yaklaşık 0,5 km mesafede bulunan 40’’’lik
BOTAŞ ana doğalgaz hattından (Adıyaman-Şanlıurfa Doğalgaz Boru Hattı) alınacaktır. Bu
hattan gereken doğal gazın sağlanması için bir gaz basınç ayarlama ve ölçüm istasyonu (RMS)
kurulacaktır.
Santralın yakınlarında bulunan doğal gaz boru hattına bağlantı, elektrik santralının uygun ve
devamlı bir şekilde çalışması için gerekli koşulları sağlayacak şekilde tasarlanıp uygulanacaktır.
Teknik uygulamanın,
boru hatları işleticisi, BOTAŞ’ın güvenlik yönetmelik ve
yükümlülüklerine uygun olması zorunludur.
Boru hattındaki gaz basıncı, 70 bar (maksimum) ile teslimat noktasında santralın çalışması için
gerekli olan minimum gaz basıncı olan 40 bar arasında seyreder. Yeni gaz boru hattı yaklaşık 400
mm derinliğinde ve yaklaşık 250 m uzunluğuna kadar toprağa gömülecektir.
127
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
V.1.9. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasında dek
yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, tüketim miktarları, bunlardan oluşacak
emisyonlar
Planlanan faaliyetin inşaat aşaması (arazi hazırlık, inşaat ve montaj aşamaları) yaklaşık 36 ay
sürecektir. İnşaat faaliyetlerinden kaynaklanacak hava emisyonları geçici ve aralıklı olacaktır.
Sahada ekskavatör, dozer, silindir, kompresör, yükleyici v.b. ağır iş makineleri kullanılacaktır.
Faaliyet sahasında iş makinelerinin çalışması sonucu emisyon oluşumu söz konusu olacaktır.
Sahada kullanılan iş makinelerinde yakıt olarak Tüpraş-404 dizel yakıtı kullanılacak olup, dizel
yakıtın genel özellikleri aşağıdaki tabloda verilmektedir.
Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek çalışacak işçiler için
kurulacak şantiyede, elektrik enerjisinden faydalanılacak olup, ısınma amaçlı yakıt kullanımı
olmayacaktır.
Tablo 70. Tüpraş-404 Dizel Yakıtının Genel Özellikleri
ÖZELLİK
BİRİM
DEĞER
Yoğunluk (15 0C’ta)
kg/m3
820-845
% ağırlık
11
Parlama Noktası
0C
55
Soğuk Filtre Tıkanma Noktası (SFTN)
0C
Polisiklik aromatik hidrokarbonlar
SINIR
DENEY YÖNTEMİ
TS 1013 EN ISO3675
TS EN ISO 12185
En az
TS EN ISO 2719
TS EN 116
Kış (a)
-15
En çok
Yaz (b)
5
En çok
Damıtma
TS 1232 EN ISO 3405
250 0C’ta elde edilen
% hacim
65
En çok
350 0C’ta elde edilen
% hacim
85
En az
0C
360
En çok
mg/kg
11-1000
% ağırlık
0,3
cst
2,0-4,5
% 95 ’in(hacim/hacim) elde edildiği sıcaklık
Kükürt
Karbon Kalıntısı (% 10 damıtma kalıntısında)
Viskozite (400C)
Bakır Şerit Korozyon
TS 6838 EN ISO 8754
En çok
TS 6148 EN ISO 10370
TS 1451 EN ISO 3104
No.1
En çok
TS 2741 EN ISO 2160
0,01
En çok
TS 1327 EN ISO 6245
(500C’ta 3 saat)
Kül
% ağırlık
128
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Setan sayısı
51
En az
TS 10317 EN ISO 5165
TS EN 15195
Setan İndisi
hesapla
46
En az
TS 2883 EN ISO 4264
Su
mg/kg
200
En çok
TS 6147 EN ISO 12937
Toplam Kirlilik
mg/kg
24
En çok
TS EN 12662
Oksitlenme Kararlılığı
g/m3
25
En çok
TS EN ISO 12205
µm
460
En çok
Yağlayıcılık özelliği, düzeltilmiş aşınma izi çapı (wsd 1,4),
60 0C)’ta
TS EN ISO 12156-1
Kaynak: www.tupras.com.tr
Sahada çalışan iş makineleri için gerekli yakıt ihtiyacı yaklaşık 50 lt/sa olacaktır.
Buna göre;
Q=50 lt/sa x 0,835kg/lt = 41,75 kg/sa (0,04 t/sa)
Tablo 71. Dizel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Yayın Faktörleri (kg/t)
KİRLETİCİ
DİESEL
Karbonmonoksitler
9.7
Hidrokarbonlar
29
Azot Oksitler
36
Kükürt oksitler
6.5
Toz
18
Kaynak: Hava Kirliliğinin ve Kontrolünün Esasları, 1991
Buna göre iş makinelerinden kaynaklanması beklenen kirletici tahmin değerleri:
Tablo 72. Diesel Araçlardan Yayılması Beklenen Kirletici Değerleri (kg/sa)
Karbon monoksitler
9,7kg/tx0,04t/sa=0,39 kg/sa
Hidrokarbonlar
29kg/tx0,04/sa=1,16 kg/sa
Azot Oksitler
36kg/tx0,04t/sa=1,44 kg/sa
Kükürt oksitler
6,5kg/tx0,04t/sa=0,26 kg/sa
Toz
18kg/tx0,04t/sa=0,72 kg/sa
Faaliyet sahasında iş makinelerinin çalışması sonucu kullanacakları yakıta bağlı emisyon
oluşumu söz konusu olacaktır. İş makineleri için hesaplanan kütlesel debi değerleri çok küçük
129
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
olduğundan mevcut hava kalitesine olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Proje sahasında çalışacak
araçların yakıt sistemleri sürekli kontrol edilecek, 4 Nisan 2009 tarih ve 27190 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü ile Benzin ve Motorin Kalitesi
Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
V.1.10. Proje kapsamındaki su temin sistemi planı, bu sistemin inşası ile ilgili işlemler, bu
işlemlerde kullanılacak malzemeler, içme ve kullanma suyu ve diğer kullanım amaçlarına
göre miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için
kullanılacakları
İnşaat aşamasında eşzamanlı çalışacak personel sayısı 200’dür. Çalışacak personelin gerekli
içme suyu şehir şebekesinden veya piyasadan izinli ve ruhsatlı damacanalarla hazır olarak temin
edilecektir. Kullanma suyu ise öncelikle DSİ 15. Bölge müdürlüğünden alınacak izinle proje
alanında uygun görülecek yerlerde keson kuyularla alınacak ve /veya bölge müdürlüğü
tarafından uygun görülecek yerden isale hattı ve gerekmesi halinde terfi istasyonları ile
sağlanacaktır.
Keson kuyulardan temin edilecek personel kullanma suyu, 17.02.2005 tarih ve 25730 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan (Değişiklik: 07.03.2013 tarih ve 28580 sayılı Resmi Gazete)
“İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik” Ek-2 hükümlerine göre analizleri İl Halk
Sağlığı Müdürlüğü aracılığı ile yaptırılacak ve daha sonra kullanılacaktır. Personel kullanma
suları yukarıda belirtilen ilgili yönetmelik kapsamında limit değerleri sağlayabilmesi için bazı ön
işlemlere tabi tutulacaktır. Suyun keson kuyular vasıtasıyla alınması ile su içinde bulunan büyük
çaplı kaba maddelerin tutulması sağlanacaktır. Daha sonra suda bulanıklık oluşturan küçük çaplı
maddelerin çöktürülmesi amacıyla suyun sedimentasyonu sağlanacaktır. Suyun oksijene doyması
amacıyla havalandırma ve suda bulunan küçük çaplı asılı kolloidal maddelerin çöktürülmesi
amacıyla koagülasyon işlemleri gerçekleştirilecektir. Son olarak sudaki tüm
mikroorganizmaların yok edilmesi amacıyla dezenfeksiyon işlemi yapılacaktır. Böylelikle
personel kullanma suyu kullanıma hazır hale gelecektir.
Projenin inşaat aşamasında, çalışacak personel kaynaklı evsel nitelikli atık sudan başka herhangi
bir atık su oluşumu söz konusu değildir. Tozumanın engellenmesi amacıyla kullanılacak su
kendiliğinden buharlaşacağından deşarj gerektirecek atıksu oluşturmayacaktır.
Kişi başına gerekli su miktarı 150 lt/gün alındığında63;
63
Su Temini ve Atık su Uzaklaştırılması Uygulamaları İTÜ - 1998, Prof. Dr.Dinçer TOPACIK, Prof. Dr. Veysel EROĞLU
130
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 73. Evsel Nitelikli Atık su Miktarı
İnşaat Aşaması
Çalışacak işçi sayısı
= 200 kişi
Kullanılacak su miktarı
= 150 lt/kişi-gün = 0,15 m3/kişi-gün
Toplam su ihtiyacı
= 0,15 m3/kişi-gün x 200 kişi = 30 m3/gün
Yukarıda belirtilen suyun tamamının atıksu olarak döneceği kabul edilirse, inşaat aşamasında
personelden kaynaklı açığa çıkacak evsel nitelikli atık su miktarı toplam 30 m3/gün olacaktır.
Tipik bir arıtılmamış evsel nitelikli atık su içerisinde bulunan kirleticiler ve ortalama
konsantrasyonları tabloda verilmiştir.
Tablo 74. Evsel Nitelikli Atık Sularda Kirleticiler ve Ortalama Konsantrasyonları
PARAMETRE
KONSANTRASYON
pH
6-9
AKM
200(mg/lt)
BOİ5
200(mg/lt)
KOİ
500(mg/lt)
Toplam Azot
40(mg/lt)
Toplam Fosfor
10(mg/lt)
Kaynak: Benefield, L. And Randall, C., 1980
Tabloya göre proje kapsamında inşaat aşamasından oluşacak evsel nitelikli atık su içerisindeki
kirletici yükleri;
Tablo 75. İnşaat Aşamasında Evsel Nitelikli Atık Su İçerisindeki Kirletici Yükleri
AKM
6 kg/gün
(30 m3/gün x 200 mg/lt /1000)
BOİ5
6 kg/gün
(30 m3/gün x 200 mg/lt /1000)
KOİ
15 kg/gün
(30 m3/gün x 500 mg/lt /1000)
Toplam Azot
1.2 kg/gün
(30 m3/gün x 40 mg/lt /1000)
Toplam Fosfor
0.3 kg/gün
(112,5 m3/gün x 10 mg/lt /1000)
Tesiste oluşacak evsel nitelikli atık sular için paket arıtma sistemi kurulacak olup, söz konusu
atık sular 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Su Kirliliği Kontrolü
131
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Yönetmeliği” Tablo 21.1 ve Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5’e uygun olarak arıtıldıktan sonra tesis
içi sulamada kullanılacaktır.
V.1.11. Arazinin hazırlanmasından ünitelerin faaliyete açılmasına dek yapılacak işler
nedeni ile meydana gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere
taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları
Söz konusu proje kapsamında, inşaat aşamasında çalışan personelden kaynaklı olarak evsel
nitelikli katı atıklar (cam, kağıt, plastik vb.), personelin yemek servisinden kaynaklı olarak
organik kökenli evsel nitelikli katı atıklar ve inşaat aşamasında kullanılacak malzemelerden
kaynaklı olarak çimento torbaları, sac ve metal parçaları, ambalaj ve kutular vb. inşaat kaynaklı
katı atıklar oluşacaktır.
Tesiste inşa faaliyetlerden kaynaklı olarak oluşacak katı atıklar içerisinde geri kazanımı mümkün
olan demir, çelik, metal ve benzeri malzemeler diğer atıklardan ayrı biriktirilecek ve lisanslı
kuruluşlara verilecektir. Geri kazanımı mümkün olmayan katı atıkların yönetmeliklere uygun
olarak bertarafı sağlanacaktır.
Projenin inşaatı süresince taşeron firma çalışanlarıyla beraber çalışacak personel sayısı 750
olacaktır. Ancak eşzamanlı olarak sahada çalışacak personel sayısı 200 olduğundan hesaplamalar
bu sayı dikkate alınarak yapılmıştır. Personelden meydana gelecek evsel nitelikli katı atık
miktarı, günlük kişi başına üretilen evsel nitelikli katı atık miktarı 1.14 kg 64 değeri kullanılarak
şu şekilde hesaplanmaktadır:
Evsel Nitelikli Katı Atık Miktarı; 200 kişi x1,14kg/kişi-gün= 228 kg/gün
Geri kazanımı mümkün olmayan atıklar (yemek, organik atıklar v.b) ise çöp konteynırlarında
biriktirilecektir. Proje kapsamında; inşaat aşamasında oluşacak evsel nitelikli katı atık miktarı
toplam 228 kg/gün olarak hesaplanmış olup, bu atıklarla ilgili Resmi 14.03.1991 Tarih ve 20814
Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”nin 8.Maddesine uygun
olarak, çevre kirliliğini önlemek ve ekonomiye katkıda bulunmak amacıyla ayrı ayrı toplanarak
biriktirilecek, katı atıkların toplanması ve taşınması ile ilgili dördüncü bölümü 18. Maddesi’nde
belirtilen esaslara uyularak katı atıklar çevrenin olumsuz yönde etkilenmesine sebep olacak yerlere
dökülmeyecek, ağzı kapalı standart çöp kaplarında muhafaza edilerek toplanacak ve gerekli
tedbirler alınacaktır. Söz konusu katı atıklar, özel veya tüzel kuruluşlarca sızdırmazlığı sağlanmış
standartlara uygun kapalı araçlarla taşınacak, atık imha bedeli üzerinden Bozova Belediyesi’nin
uygun gördüğü bir alanda bertaraf edilecektir.
Bitkisel atık yağ oluşması durumunda 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan “Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine göre uygun
depolanarak lisanslı bertaraf firmalarına verilecektir.
64
www.tuik.gov.tr-belediye katı atık istatistikleri, 2012
132
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Evsel nitelikli ve inşaat kaynaklı katı atıklar arasında yer alan ambalaj atıkları geri dönüşümleri
ve geri kazanımı sağlamak amacıyla 24.08.2011 tarihli ve 28035 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan “Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” ilgili hükümlerine uygun olarak
kaynağında ayrı toplanacak, biriktirilecek ve toplanmasından sorumlu olan belediyelere ve/veya
belediye ile anlaşma yapan lisanslı toplama ayırma tesislerine verilecektir.
Projenin inşaat aşamasında kullanılacak iş makinelerinin her türlü yağ değişimi, bakım ve
onarımı ruhsatlı akaryakıt istasyonlarından karşılanacaktır. İş makinelerinden çıkabilecek
kullanılamaz durumdaki lastikler, 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
“Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine göre lisanslı geri
kazanım tesislerine verilip bertarafı sağlanacaktır.
Proje kapsamında arazi hazırlama ve inşaat aşamasında; yapıların temelleri için kazı işlemi
yapılacaktır. Kazı işlemlerinde toprak yüzeyinden bitkisel toprak sıyrılacak olup, bu toprak
geçici olarak ilgili yönetmeliklerde verilen standartlara göre sahada uygun bir yerde depolanarak
inşaat işlemlerinin tamamlanmasından sonra peyzaj amaçlı olarak kullanılacaktır. Bitkisel toprak
dışında alınacak hafriyat, dolgu ve arazi tesviye işlemlerinde kullanılacak, arta kalan kısım ise
yine çevre düzenleme ve peyzaj çalışmalarında değerlendirilecektir. İnşaat çalışmaları sırasında
çıkacak hafriyat, temel ve çukur kısımların dolgusunda, tesis içi yolların yapımı işlemlerinde ve
çevre düzenlemesi çalışmalarında kullanılacağından hafriyat artığı malzeme söz konusu
olmayacaktır. Proje sahasında hafriyat atığı malzemeler olması durumunda ise 18.03.2004 tarih
ve 25406 sayılı “Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”
hükümlerine uyulacaktır.
Hafriyat sırasında iş makineleri, kazma ve kürek vb. ile çalışılacaktır. Hazırlık, kazı ve inşaat
aşamasında boya, tiner, çözücü, hidrolik yağı, gres yağı gibi maddeler kullanılacaktır. Bu
maddelerin nakliyesi, hazırlanması, kullanılması, depolanması ve atıklarının bertarafında ilgili
yönetmelik hükümlerine uyulacaktır.
Hafriyat için kullanılacak iş makinelerinin bakım ve onarımından kaynaklanabilecek atık yağ,
gres yağı ve yakıtlarının insan sağlığı ve çevreye yönelik zararlı etkisini 14 Mart 2005 tarih ve
25755 sayılı “Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” ve 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı
“Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uygun olarak en aza düşürülecek şekilde
atık yönetimi sağlanacaktır.
Ayrıca proje sahasında çalışan iş makinelerinden kaynaklı herhangi bir yağ sızıntısı olması
halinde ise 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Toprak Kirliliğinin
Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik”’de yer alan ilgili
hükümlere uyulacaktır.
Ömrünü tamamlamış araçlar için 30.12.2009 tarih ve 27448 sayılı ‘Ömrünü Tamamlamış
Araçların Kontrolü Hakkında Yönetmelik’ de yer alan ilgili hükümlere uyulacaktır.
22.05.2012 tarih ve 28300 sayılı Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmelik’te
yer alan ilgili hükümlere uyulacaktır.
133
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Santralde ömrünü tamamlamış pil ve aküler, 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazete’de
(30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı R.G.’de yayımlanan Atık Pil Ve Akümülatörlerin Kontrolü
Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik) yayımlanan “Atık Pil ve
Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği”’nin 13. maddesinde belirtildiği üzere evsel atıklardan
ayrı toplanarak biriktirilecek ve toplama noktalarına teslim edilecektir.
Proje alanında çalışacak işçiler için kurulacak olan revirden çıkacak tıbbi atıklar 22.07.2005 tarih
25883 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Tıbbî Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”ne uygun
olarak diğer tüm atıklardan ayrı olarak toplanacak, Yönetmeliğe uygun bertarafı sağlanacaktır.
Proje kapsamında inşaat aşaması boyunca 05.07.2008 tarih ve 26927 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan “Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik” hükümlerine riayet edilecektir.
Atık Yönetimi ile ilgili yönetmeliklere ve bu yönetmeliklerde yapılan değişikliklere uyulacaktır.
V.1.12. Arazinin hazırlanmasından ünitelerin faaliyete açılmasına dek yapılacak işler
nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif
değerler, (Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğine göre Akustik
Formatın esas alınarak akustik raporun hazırlanması)
04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” (ÇGDYY) Madde 38 c bendinde; “Çevresel Etki
Değerlendirme Yönetmeliğinin Ek-I listesinde ve Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve
Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin Ek-1 ve Ek-2’sinde yer alan işletmeler ile ulaşım kaynakları
için çevresel etki değerlendirme sürecinde planlanan işletmeler için akustik raporu
hazırlayacakların 36 ncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendi ile 37 nci maddenin birinci
fıkrasının (c) bendinde getirilen şartları sağlaması zorunlu” denilmektedir.
Proje konusu faaliyet, “Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında
Yönetmeliğin Ek-1 listesi Madde 1.3 “Yakma ısıl gücü 100 MW veya üzeri kombine çevrim,
birleşik ısı güç santralleri, içten yanmalı motorlar ve gaz türbinleri (Mobil santrallerde
kullanılan içten yanmalı motorlar ve gaz türbinleri dahil)” bendinde yer almaktadır. Bu sebeple
akustik rapor hazırlanılmıştır. Projeye ait Çevresel Gürültü’nün Değerlendirilmesi ve Yönetimi
Yönetmeliği’ne göre hazırlanan “Akustik Rapor” ekte verilmiştir. (Bkz.EK-15)
Tesise en yakın yapılar tesis çevresinde yer almakta olan organize sanayi bölgesi ve çevre
köylerdir. Tesise en yakın konumlu yapı alanı olarak belirlenen bölgenin kuzeyinde 2530 m
uzaklıktaki Atatürk Barajı’dır. Dutluca Köyü 2110 m, Baraj Ata İlköğretim Okulu tesise 2405 m,
Eskin Köyü 2195 m ve Karacaören Köyü 4987 m uzaklıktadır. Akustik raporda kapsamında
yapılan ölçümlerin proje alanına göre konumları aşağıdaki tabloda verilmektedir.
134
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 76. Gürültü Ölçüm Noktaları ve Tesise Uzaklıkları
Alıcı Noktalar
Alıcı 1
(Atatürk Barajı)
2530 m
Mesafe
Alıcı 2
(Baraj Ata İ.Ö.O)
2405 m
Alıcı 3
(Dutluca Köyü)
Alıcı 4
(Eskin Köyü)
Alıcı 5
(Karacaören
Köyü)
2110 m
2195 m
4987 m
Yapılan hesaplamalara göre inşaat faaliyetleri nedeniyle, ölçüm noktalarında oluşacak gürültü
seviyesi aşağıdaki tabloda verilmektedir.
Tablo 77. İnşaat Faaliyetleri Sonucu Alıcı Noktalarda Oluşacak Gürültü Düzeyleri
Alıcı Noktalar
Alıcı 1
Alıcı 2
Alıcı 3
Alıcı 4
Alıcı 5
Gürültü Düzeyleri
23,83 dBA
24,90 dBA
30,56 dBA
24,01 dBA
13,24 dBA
İnşaat aşamalarına göre gürültü haritaları aşağıdaki şekillerde verilmektedir.
135
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 36. İnşaat Aşaması Gürültü Haritası
136
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bu değerler ÇGDYY’de belirtilen sınır değerin altında kalmakta olup, faaliyet alanına en yakın
yerleşim biriminde ve diğer yerleşim birimleri üzerinde projenin olumsuz bir etkisi olmayacaktır.
Projenin inşaat aşamasında arazinin hazırlanmasından başlayarak inşaat faaliyetinin bitimine dek
iş makinelerinden kaynaklı gürültü oluşacaktır.
Gürültüye maruz kalınan ortamlarda çalışanların sağlığını koruyabilmek ve faaliyetin
sürekliliğini sağlayabilmek için başlık, kulaklık, veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç
ve gereçler verilecektir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanan 23.12.2003 Tarih ve 25325 Sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan Gürültü Yönetmeliği’nin 5. maddesine göre en yüksek maruziyet
etkin değeri ise 85 dBA olarak kabul edilmiştir. Buna göre bu aşamada meydana gelecek gürültü
düzeyleri yönetmelikte belirlenen sınır değerde ve üstünde olması halinde 11.01.1974 Tarih ve
14765 Sayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’nün 22. maddesinde belirtildiği gibi personelin
kulaklık, eldiven, gözlük, maske, baret vb. iş elbiselerini kullanmaları sağlanacak ve Madde78’de belirtilen hükümlere uyulacaktır. Ayrıca çalışan personelin sürekli bu gürültüye maruz
kalmaları engellenecektir. Bununla birlikte gürültü seviyesinin, hesaplanan değerlerin üzerine
çıkmasını engellemek amacıyla, iş makinelerinin devamlı bakımlı tutulması sağlanacak ve
gürültü konusunda Gürültü Yönetmeliği ve 11.01.1974 Tarih ve 14765 Sayılı İşçi Sağlığı ve İş
Güvenliği Tüzüğü hükümlerine uygun olarak çalışılacaktır.
Yukarıda açıklanan tüm bu çevresel etkiler inşaat süresince devam edecek olup, inşaatın sona
ermesi ile sona erecektir.
V.1.13. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek
işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal
altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği
İnşaat süresince farklı mesleki branşlardan olmak üzere 750 kişi çalışacak olup personelin
(özellikle vasıfsız işçiler) mümkün olduğu kadar yöreden temin edilmesi planlanmaktadır. Bölge
dışından gelecek yatırımcı firma personeli için ise her türlü ihtiyaçlarının (yemek, barınma,
soyunma odası, banyo-WC vb.) karşılanacağı idari/sosyal tesisler, proje alanı içerisinde yer
alacaktır.
V.1.14. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek
işlerden, insan sağlığı ve çevre riskli ve tehlikeli olanlar
Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inşa aşamasından başlayarak ünitelerin faaliyete
açılmasına dek gerçekleştirilecek faaliyetlerden kaynaklı olarak oluşacak insan sağlığı ve çevre
için riskli ve tehlikeli işler, hemen her türlü inşaat çalışmasında meydana gelmesi muhtemel
olaylardır.
Bu bağlamda inşa aşamasında işçi sağlığı açısından yaralanma, şantiye içi trafik kazaları,
malzeme sıçraması, insan düşmesi, iş makineleri kazaları vb. olayların meydana gelmesi
137
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
muhtemeldir. Söz konusu olayların engellenmesi amacıyla çalışma alanına uyarıcı levhalar
konulacak ve çalışanlara iş güvenliği eğitimi verilecektir. Projenin tüm aşamalarında; 4857 sayılı
İş Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkartılmış olan tüzük hükümlerine uyulacak ve olası kaza
ve risklerinin en aza indirilmesi için gereken tüm önlemler alınacaktır.
Proje kapsamında ayrıntıları aşağıda verilen acil eylem planına uyulacak olup, gerekli tedbirler
inşaat başlamadan alınacaktır.
V.1.15. Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik yükünün
ve etkilerinin değerlendirilmesi
Gerçekleştirilmesi planlanan Ayser Doğalgaz Kombine Çevrim Santrali, Şanlıurfa İl Merkezi’ne
yaklaşık 53 km mesafede, Adıyaman İli’ne 35 km mesafededir. Santrale en yakın demiryolu hattı
65 km mesafede bulunan Nizip İlçesi sınırları dahilindedir. Tesis, Adıyaman-Şanlıurfa
Karayolu’na yaklaşık 0,2 km mesafededir. Tesis etrafında bulunan mevcut yolları gösterir uydu
görüntüsü aşağıda verilmektedir.
138
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 37 Tesis Etrafındaki Yoları Gösterir Uydu Görüntüsü
139
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Santral alanına ulaşımda Şanlıurfa Adıyaman Karayolu kullanılacaktır. Bu karayolundan tesis
alanına giriş için yaklaşık 200 m mesafe bulunmaktadır. 200 m mesafelik ulaşım için Karayolları
Genel Müdürlüğü 9. Bölge Müdürlüğü’nden görüş alınarak gerekli genişletme ve iyileştirme
çalışmaları yapılacaktır.
Karayolları Genel Müdürlüğü Program ve İzleme Dairesi Başkanlığı Ulaşım ve Maliyet Etütleri
Şubesi Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası
adlı çalışma kapsamında D 875 Karayolundaki trafik hacmi;
• Otomobil: 2801 taşıt/gün
• Orta Yüklü Ticari Taşıt: 247 taşıt/gün
• Otobüs: 20 taşıt/gün
• Kamyon: 857 taşıt/gün
• Kamyon+Römork, Çekici+Yan Römork : 194 taşıt/gün
• Toplam
: 4119 taşıt/gün olarak verilmiştir.
Şekil 38. 2013 Yılı Trafik Hacim Haritası65
65
http://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/Trafik/trafikhacimharitasi/devlet%20yollar%C
4%B1%20hacim%20haritasi/9.%20B%C3%B6lge%20M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC%20
Devlet%20Yollar%C4%B1%20Hacim%20Haritas%C4%B1.pdf
140
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
İnşaat aşamasındaki trafik yükü çalışanların taşınmasında kullanılacak servis araçlarıyla, inşaat
faaliyetlerinde çalışan iş makinalarından kaynaklanacaktır. Şantiye içerisine ve yollara gerekli
uyarı ve işaret levhaları yerleştirilecek, araçların hız limitlerine uyması sağlanacaktır. İnşaat
aşaması boyunca araçlardan kaynaklanacak trafik artışının olumsuz bir etki yaratması
beklenmemektedir. İnşaat aşamasında taşıma faaliyetlerinde 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu, 19.07.2003 tarih ve 25173 sayılı R.G.’de yayımlanan 4925 sayılı Taşıma Kanunu,
11.06.2009 tarih ve 27802 sayılı (son değişiklik: 31.12.2011 tarih ve 28159 sayılı R.G) Karayolu
Taşıma Yönetmeliği, 18.07.1997 tarih ve 23053 sayılı (son değişiklik: 01.09.2010 tarih ve 27255
sayılı R.G.) Karayolları Trafik Yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir. Ayrıca 15 Mayıs 1997
tarih ve 22990 sayılı (son değişiklik 6 Ocak 1998 tarih ve 23222 sayılı R.G.) Resmi Gazete’de
yayımlanmış olan “Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında
Yönetmelik” hükümlerine uyulacaktır.
V.1.16. Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak ve diğer amaçlarla yapılacak saha
düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar, yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda nasıl
yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri vb.
Proje kapsamında arazi hazırlık aşamasında yapılacak kazı çalışmalarında toprak yüzeyinde
bulunan nebati (bitkisel) toprak yüzeyden alınarak peyzaj çalışmalarında kullanılmak üzere saha
içerisinde depolanarak, üzeri hava geçirgenli bir malzemeyle kapatılıp, muhafaza edilecektir.
Santral yapı inşaatları ve montajlarının tamamlanmasından sonra depolanan bu nebati toprak
öncelikli olarak kullanılmak üzere bölgenin iklim ve toprak özelliklerine uygun olarak
bitkilendirme ve çevre düzenleme çalışmalarında değerlendirilecektir.
V.1.16. Diğer faaliyetler
Bu başlık altında bahsedilecek başka bir husus bulunmamaktadır.
V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine
Etkileri ve Alınacak Önlemler
V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, mekanik elektrik gücü, hangi
faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, her bir ünitenin ayrıntılı
proses akım şeması, temel proses parametreleri, prosesin açıklanması, faaliyet üniteleri
dışındaki diğer ünitelerde sunulacak hizmetler, kullanılacak makinelerin, araçların,
aletlerin ve teçhizatın özellikleri ve miktarları
Bir kombine çevrim santralı; teorik olarak (adını George Brayton’dan alan) Joule Brayton ve
(adını William John Macquorn Rankine’den alan) Rankine çevrimlerinin uygulamalı bileşenidir.
141
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
İdeal bir Brayton Çevrimi’ne göz atıldığında; burada çevre havasının kompresöre girdiği
izoentropik işlem olarak 1-2 boyunca basınçlandırıldığı görülür. Basınçlı hava yanma odasına
girer, yakıtın yakılmasıyla sıkıştırılmış basınçlı hava ısıtılır, bu işlem 2-3 boyunca sabit basınçta
sisteme dışarıdan ısı verilmesidir. Basınçlı ve ısıtılmış hava, enerji vererek, türbinde 3-4 boyunca
genişler ve gene izoentropik işlem olarak iş elde edilir (Burada elde edilen işin yaklaşık 2/3’ü
kompresörü tahrikte kullanılır). 4-1 boyunca ise sabit basınçta sistemden çevreye (egzost
kanalına) ısı geçişi tanımlanmıştır.
Aşağıda İdeal Brayton Çevrimi ve P-V diyagramı ile T-S diyagramı görülmektedir.
Şekil 39. İdeal Brayton Çevrimi66
66
http://nsezeruzol.etu.edu.tr/courses/MAK202/docs/MAK202-2-Ch8.pdf
142
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
İdeal bir Rankine Çevrimi’nde ise; 1-2 boyunca izoentropik işlem olarak suyun basınçlandırıldığı
görülür. 2-3 boyunca sabit basınçta dışarıdan ısı verme uygulanır. 3-4 boyunca izontropik işlem
türünde genişleme ile buhar türbininde iş elde edilir. 4-1 boyunca ise sabit sıcaklıkta soğutma
işlemi gerçekleştirilerek buhardan su fazına dönüş sağlanır.
Aşağıda ideal Rankine çevrimi ve T-S diyagramı görülmektedir.
Şekil 40.İdeal Rankine Çevrimi ve T-S Diyagramı
143
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bir Gaz Türbininin Basit Çalışma Prensibi
Bir gaz türbini çevreden aldığı iyi filtre edilmiş havayı aksiyal kompresöründe sıkıştırır,
basınçlandırır ve yakma, sızdırmazlık, soğutma, tıkaç görevleriyle birlikte “hybrid” yakıcılarda
elde edilen yanma gücüyle birlikte oluşan karışımın taşıdığı yüksek entalpi nedeniyle yüksek
bir kinetik enerjiye sahip olur. Bu kinetik enerji çıkışta kesit daraltılarak gaz türbini kanatlarına
çarpmadan önce yüksek hızlara ulaştırılır.
Dört kademede iş yapan akışkan, gaz türbinini terk eder ve normal işletme şartlarında atık ısı
kazanına ulaşır.
Bir Atık Isı Kazanının Basit Çalışma Prensibi
Bir atık ısı kazanı, gaz türbini egzoz gazlarından aldığı ısı enerjisini suya aktararak buhar
üretimi sağlayan bir buhar üretecidir. Termodinamik esas olarak “Rankine” çevriminin bir
parçası olarak çalışır.
Bir Buhar Türbininin Basit Çalışma Prensibi
Bir buhar türbini, atık ısı kazanlarının üretmiş olduğu kinetik enerjiyi taşıyan buharı kullanarak
bu kinetik enerjiyi mekanik enerjiye dönüştüren bir enerji üretecidir, termodinamik esas olarak
Rankine çevriminin bir parçasıdır.
Buhar türbininde önce mekanik enerjiye ve aynı mile bağlı generatörde elektrik enerjisine
dönüşen buhar kondensere geldiğinde enerjisi çok azalır, burada soğutma olayı ile birlikte
buhar fazından çıkarak su fazına dönüşür kondenserden çıkarak önce besleme tankına oradan
da atık ısı kazanına gider ve su-buhar çevrimi döngüsünü takip eder.
DGKÇ Santraller üretim blokları birbirinden bağımsız çalışır; ancak bazı ortak tesislerden
yararlanır. Elektrik üretimi iki farklı aşamada gerçekleştirilir. Hava ile karıştırılan doğalgaz, gaz
türbinlerinde yakılarak, türbinle aynı şaft üzerinde bulunan bir jeneratörü çevirir ve birinci
aşamada elektrik üretilir. Aynı anda, bu yanmadan oluşan sıcak gazlar Atık Isı Kazanı’na
gönderilir ve bu ısı ile buhar üretilir. Gerekli basınç ve sıcaklığa ulaşan buhar ise buhar türbinine
gönderilir ve türbini döndürür. Buhar türbini ile aynı şaft üzerinde bulunan jeneratör vasıtası ile
ikinci aşama elektrik üretilir. Buhar türbininden çıkan buhar, soğutma suyu ile kondenserlerde
yoğuşturularak, suya dönüştürülür. Kondenserlerin alt bölümünde biriken yoğuşma suyu tekrar
kaynatılmak üzere kazanlara gönderilir. Kazanlarda üretilen buhar, buhar türbinine gönderilerek
çevrim tamamlanır. Verimliliği maksimum düzeyde tutabilmek için, kazanlarda buhar üç farklı
basınç düzeyinde (yüksek, orta, alçak) üretilir; böylece kazanlardaki sıcak gazlardan mümkün
olduğunca yararlanılmış olur.
144
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 41. Bir Atık Isı Kazanı ve Buhar Türbininde Enerji Dönüşüm Zinciri
Kombine Çevrim Santralı İle Klasik Termik Santralın Farkları

Klasik termik santralde verim %38-40 iken kombine çevri santralinde % 50-58 dir.

Kombine çevrim santralının kuruluş maliyeti klasik termik santrala göre düşüktür.

Kombine çevrim santralında montaj süresi 30-36 ay (gaz türbininde 4-6 ay) alırken
klasik termik santralın montaj süresi 42-48 ay almaktadır.

Kombine çevrim santralı için klasik termik santralın kapladığı alandan daha küçük bir
alan yeterlidir.

Kombine çevrim santralarında klasik termik santrala nazaran daha az soğutma suyuna
gereksinim vardır.

Gaz türbinlerinin yük alma gradientleri buhar türbinlerine yüksek olduğu için klasik
termik santrala nazaran daha hızlı servise alınır ve yüklenirler.

Kombine çevrim santralında klasik santrala göre emre amadelik faktörü yüksektir.

DGKÇ santralı iç ihtiyacı, klasik bir kömür santralı enerji iç ihtiyacına göre çok daha
azdır.

Kombine çevrim santralının modüler yapısı daha basit ve geniş otomatik kontrol
145
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
sahasına sahip olduğu için klasik santrala nazaran daha az işletme personeline ihtiyaç
duyulur.
Bu proje ile 2 adet aynı güçte gaz türbini ve jeneratörleri, bunlara ait birer adet HRSG ve bu
HRSG’lerden üretilen buhar ile çalışan bir buhar turbo jeneratörü montajı yapılacaktır.
Gaz türbinlerinden çıkan egzoz gazı HRSG’lerden geçirilerek yüksek basınçlı buhar üretilir.
Her iki HRSG’den üretilen yüksek basınçlı buhar birleşerek bir buhar türbini beslerler.
Böylece atık ısıdan yararlanılarak %60 dolaylarında termik verime sahip bir proses
oluşturulmuş olur.
Ana tesis bileşenleri ve tasarım kapsamı:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Yakıt depolama ve hazırlama
Gaz Türbini (2)
Kazan (2)
Buhar Türbini (1)
Kondansör-Yoğunlaştırıcı (1)
Soğutma Kulesi (1)
Jeneratör (3)
Emisyon Kontrolü
Doğalgaz giriş sistemi
Mevcut deşarj ve elektrik bağlantı hatları için elektrik tesisleri ve salt sahası
Kombine Çevrim işlemi, gaz türbin devresinde (Jul - Brayton İşlemi) ve buhar türbininde HRSG devresi (Carnot- Ranking- İşlem) "de akım oluşturmayı içerir. Gaz türbininde, direkt
olarak birleştirilmiş jeneratörde elektrik elde etmek amacıyla kompresörden emilen hava ile
karıştırılmış yakıt doğal gazı ile ateşlenir. Modern gaz türbinleri, tahminen 550-600 °C'lik sıralı
nokta egzoz gazı sıcaklığı derecelerine sahiptir.
Gaz türbinin yeniden ısıtma devresi dahil olmak üzere üç basınç seviyesi (yüksek/orta/düşük)
düzeyi ile birlikte atık ısı geri kazanım buhar kazanına (HRSG) aktarılmasından sonra gazların
enerjisi tüketilir. Buhar, yüksek-ara-alçak basınç seviyelerinde olup buhar türbininin ilgili
bölümlerine iletilir ve oralardaki kanatları döndürür. Buhar türbini ile direk bağlantılı jeneratör
vasıtasıyla elektrik üretilir.
Kombine çevrim santrallerinin teknolojisinin yararları ve olumsuz yanları aşağıda belirtilmiştir:
Yararları:
•
•
•
•
•
Son teknoloji
Kısa proje zaman çizelgesi / harcanabilir nakit akışı ve yatırımın hızlı geri dönüşü
Yüksek Enerji santralı verimliliği (yaklaşık olarak %56-%58)
Daha düşük elektrik santralı kullanım arazisi gereksinimi
Esnek çalışma modu
146
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
• Özellikle CO2, NOx için azaltılmış emisyonlar
• Hazır imal edilmiş montaj ve standart hale getirilmiş teknoloji.
Olumsuz yanları:
• Tesisin çalışabilmesi için, şu an Türkiye'de mevcut olmayan, sürekli doğal gazın
teminini gerektirmektedir, bu sebeple yedek fuel oil opsiyonu göz önüne
alınmalıdır. Ancak bu durum tesisin işletimi ve ekonomik açıdan uygunluğunu
azaltabilir.
Bir gaz ya da buhar kombine sistemi özetlemek bugün en ekonomik çözüm olmakla birlikte
çevreci bakış açısına göre de faydalı bir yoldur. Zararlı emisyonları azaltmak, aynı zamanda
santral kapasitesini ve verimliliğini arttırmak için sistem çeşitli olanaklar (başka bir deyişle,
Düşük NOx kazanları) sunar.
Ulusal Enerji İletim Şebekesine Ara Bağlantı
Elektrik santralının ürettiği elektrik enerjisi, santral yakınında yeni bir trafo merkezi aracılığı ile
iki yedek doğrudan bağlantı aracılığı ile 380 kV Ulusal Enerji İletim Şebekesine iletilecektir. Bu
tür trafo merkezleri, çift ana hat barası ve üç jeneratör biriminin Ulusal Enerji İletim Ağının
bağlantı hatları ile bağlantısını sağlayacak olan bir ana transfer bara sistemi ile donatılmıştır.
Gaz Ara Bağlantısı
Santralın yakınlarında bulunan doğal gaz boru hattına bağlantı, santralın uygun ve devamlı bir
şekilde çalışması için gerekli koşulları sağlayacak şekilde tasarlanıp uygulanacaktır. Teknik
uygulamanın, boru hatları işleticisi, BOTAŞ’ın güvenlik yönetmelik ve yükümlülüklerine
uygun olması zorunludur.
Boru hattındaki gaz basıncı, 70 bar (maksimum) ile teslimat noktasında santralın çalışması için
gerekli olan minimum gaz basıncı olan 40 bar arasında seyreder. Yeni gaz boru hattı yaklaşık 400
mm derinliğinde ve yaklaşık 250 m uzunluğuna kadar toprağa gömülecektir.
Gaz Türbini
Gaz türbini, bir eksenel kompresör, yanma odası (lan) ve bir türbin kısmı olmak üzere üç ana
parçadan oluşur. Ortamın havası emme hava giriş filtreleri aracılığı ile alınır eksenel kompressör
giriş deliğine verilir ve kompressör çıkışında önemli şekilde daha yüksek basınç seviyesi
sağlamak için daha fazla sabit kanatlar bölümleri aracılığı ile sıkıştırılır. Sıkıştırılmış hava
brülörlerdeki yakıt ile karışır. Bu şekilde yaratılan türbülans vorteks akımı, yanma odası-(larında)larının başlangıcında ateşlenir. Bunun amacı, yanma kontrolünü, ısı transferini ve ısı transferinin
devamlılığını belirlemektir. Yanma odalarından çıkan sıcak gaz, termodinamik/ ısı enerjiyi
mekanik (dönen) enerjiye dönüştürerek gaz türbin sıcak gaz akım kısımlarında yayılır. Yüksek
seviyeli enerji, yakma hücrelerinden sonra, aşamadan aşamaya termodinamik olarak yayılarak
kademeli bir şekilde azalır ve mekanik enerjiye dönüşür.
147
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Atık Isı Kazanı (HRSG)
Her gaz türbinin egzoz gazlan, yeniden ısıtmalı, kendinden yanmamış, üç değişik basınçlı
sıcaklık Atık Isı Kazanına (HRSG) girer. Her iki HRSG santralından yüksek basınçlı taze buhar,
ortak buhar türbinde döndürme gücü oluşturur.
HRSG, Ekonomizörler ve evaporatörler, buhar alçak / orta / yüksek basınç kısımları ve alçak
basınçlı kondanser ön ısıtıcı için süper kızdırıcılar ile birlikte doğal dolaşım yapan bir türde
düşünülmüştür.
Buhar Türbini
Kullanılan buhar türbini, HRSG ile üretilen buharla beslenir. Buhar türbini, öngörülen güçte
kombine çevrim enerji santralı için en son teknoloji esaslarına göre dizayn edilecektir.
Buhar türbini, farklı muhafazalarda bulunan bir yüksek basınç, orta basınç ve bir alçak basınç
kısmından oluşur. Buhar türbinin orta basınç bölümüne girmeden önce HRSG'de yeniden ısıtılır.
Buhar türbininin alçak basınç bölümünde en yüksek başarımı elde etmek için, ortam sıcaklığına
bağlı olan buhar, buharın elde edilebilir yoğuşma (sıvılaştırma) sıcaklığına göre, düşük
atmosferik basınca doğru yayılır.
Soğutma Sistemi
Atık ısıyı yoğunlaştırmak için düşük basınç buharından ısıyı uzaklaştırmak için birkaç olanak
vardır. Soğuk suyun bol olduğu yerde, en hesaplı soğutma sistem suyunu herhangi bir ırmak, göl
ya da ırmak ağzından almak ya da daha yüksek bir sıcaklıkta iade etmektir. Fakat bazı durumlarda,
ya tesisteki arz yetersiz olduğu için ya da su sıcaklığının izin verilebilir bir seviye yükselmiş
olmasından ötürü bu mümkün değildir. Böyle durumlarda santral soğutma suyu kısmen bir
soğutma kulesinde soğutulur ve su almaya tahliye edilir ya da geri çevrilen tüm ısının soğutma
suyundan havaya aktarıldığı ıslak soğutma kulesi aracılığı ile sürekli bir şekilde yeniden dolaşıma
sokulur.
Şanlıurfa İli Bozova İlçesi yöresinde, yeterli miktarda su mevcut değildir. Bu nedenle soğutma
sistemi;

Dolaylı kuru soğutma
•
Dolaysız kuru soğutma (hava ile)
Hava Soğutmalı Yoğunlaştırıcı (HSY)
Hava soğutmalı yoğunlaştırıcı, bütün gelen DB (düşük basınçlı) buhar türbininin egzoz buharını
ya da bypass buharını yoğunlaştırmak için tasarlanmıştır.
Yoğunlaştırıcı, bir dağıtıcı gibi hareket eden, bir ara bağlantı borusu aracılığı ile tepeden buhar
giriş kısmı olan harici olarak fili ısı eşanjörü tüplerinin çatı-şeklinde dizinlerinden oluşur.
Isı eşanşör borularının hemen altındaki bir fan kanalına yerleştirilmiş olan büyük eksenel
148
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
pervaneler, kanatlı (fınned) borular aracılığı ile soğuyan havayı harici olarak zorlar. Böylece,
borulardaki DB türbininden gelen DB buharını yoğunlaştırır. Yoğunlaştırıcı, eşanjör tüplerinin
altındaki toplama borularında toplanır.
Yer çekimi ile yoğunlaştırıcı, kendisini yoğunlaştırıcı ön ısıtıcısı ve havasızlandırıcı (deaerator)
aracılığı ile kazan besleme suyuna geri döndüren kondense pompalarına alır. Soğutma havası,
havada aşağıdan çeken ve dikey olarak paralel hava ile kanatlandırılmış (fınned tubes) tüplere
gönderen hücrelerde yerleşik pek çok aynı tipte fanlar ile gönderilir.
Yardımcı Soğutma Sistemi
Dolaşımda olan su, pek çok durumda kirlenmiş olacağından, yukarıda belirtilen yardımcı
soğutma suyu tüketicileri için kapalı bir yardımcı soğutma su devri sağlamak yararlı olacaktır.
Korozyon ve tıkanmadan kaçınmak için proses devri, arıtılmış ve kimyasal olarak dozajlanmış
olan su ile çalışacaktır.
Soğutma sisteminde kayıpları telâfi etmek ve uzatılan ölçekleme önlemek için, make up
(düzenleme) suyu genleşme tankında ilave edilir.
Soğutuculardan yardımcı soğutma suyu sisteminin kapalı devresine dağıtılan ısı, iki olasılıkla
havaya atmosfere verilebilir:
Fakat kuru hava ile soğutma ile, prensip gereği suda hiçbir eksilme olmaz ancak, yüksek hava
sıcaklıklarında, yardımcı soğutma suyu çevrimindeki soğuk su sıcaklığı 30°C'nin üzerine
çıkabilir ve bağlı bileşenlerin yüksek dizayn sıcaklığına sahip olması gerekir.
Yakıt Sistemi
Ana yakıt, doğal gazdır; dizel yakıtının kullanımı; bir yılda sadece kıs aylarında sınırlı sayıda
meydana gelen doğal gaz kesintisi nedeniyle özel bir seçenek olarak değerlendirilmektedir.
Doğal Gaz Giriş Sistemi
Doğal gaz giriş sistemi, dizayn kriterlerine uygun olarak aşağıda belirtilen işlevsel gerekleri
karşılamak için gerekli olan, gaz boru hatları işleticisi BOTAŞ ve kombine çevrim santrali
kullanıcılarının (gaz türbinleri ve yardımcı kazanların) batarya sınırları arasında, tüm
ekipmanları içerir:
Tüm işletme koşullarında azami akışın verilmesi;
•
Gaz boru hattından santral içerisine olan gaz akışından elektrik santralı
ekipmanlarının güvenli kilitlemesini sağlama
•
Tarife ölçümü (metering)
•
Gaz türbininin maksimum korumasını sağlama için doğal gazın filtrelerden
geçirilmesi
•
Basıncın azaltılmasının (Joul-Thomson) neden olduğu çiğlenme noktası
altında düşümden kaçınmak için doğal gazın ön-ısıtmaya tabii tutulması.
149
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
•
Termodinamik prosesin verimini arttırmaya ilişkin olarak doğal gazın önısıtmaya tabii tutulması.
•
Bu sistemin daha alçak bir dizayn basıncı ile inşa edilmesinden ötürü, aşırı
basınçtan basınç düzenleme vanalarına ait sistem akış yönünü korumayı
sağlama.
•
Yaklaşık 155 000 Nm3 tutarlık doğal gaz miktarının saat başı ihtiyacı.
Buhar/ Besleme Suyu Yoğunlaştırma Sistemi
Buhar Sistemi
Buhar Sistemi üç farklı basınç sisteminden oluşur. Bunlar sırası ile ; yüksek basınç (YB), orta
basınç (OB) ve düşük basınç (DB)'dır.
Sistem, çalıştırma ve normal çalışma için gerekli olan sıcaklığı Atık Isı geri kazanım buhar
jeneratörü (HRSG) tarafından üretilen buharın dağıtım ve tedarikini garantiye alır. Normal proses
işleminde, HRSG tarafından oluşturulan buhar tüm sistemi besler.
Besleme Suyu Yoğunlaştırma Sistemi
Sistem, kondensatın ve eksilme telafi suyunun havasının alınmasını ve ısıtılmasını ve besleme
suyunun HRSG'ye tedarikini sağlar. Buhar türbin kondansatı (yoğuşuk maddesi), hava-soğutmalı
yoğunlaştıncının akısı yönünde toplanır. Blowdown boşalması ve başka kayıpları gidermek için
demineralize edilmiş tesisten alınan eksilme ilave suyu besleme suyu tankındaki seviye ile kontrol
edilir. Kondansat (yoğuşuk madde), yoğuşuk madde ön ısıtıcı aracılığı ile degazöre pompalanır ve
besleme su deposunda toplanır. Yeniden ısıtılan kondansatın (yoğuşuk maddenin) bir bölümü,
besleme suyu sisteminin verimliliğini en iyi şekilde kullanmak için yeniden dolaşıma sokulur.
Besleme suyu tankları ve degazör için ısıtma ortamı, LP Buharı olacaktır. Buhar kızgınlığını
giderme ya da ısı düzeltimi için gereken su doğrudan besleme suyu deşarj kollektörlerinden
alınır. Kimyasal dozajlama sistemi, ölçek formasyonunu önlemek ve korozyonunu en aza
indirgemek için HRSG' in yoğuşuk madde devrine su şartlandırıcı kimyasalları sağlayacaktır.
Yardımcı Ekipmanlar
Çevresel olarak bir etkileri olmayan ancak tesisin alan gereksinimi için göz önünde
bulundurulması gereken ilave ekipmanlar bulunmaktadır. Ana yardımcı ekipman grupları
şunlardır.
Yardımcı Kazan
Tesisin termal yorgun bileşenlerinin normal çalışma düzenine getirilmesinden önce ısıtılması için 3
günlük kapatmadan sonra başlangıç hizmetleri için yardımcı buhar temini gerekmektedir. Bu
amaçla gerekli buharı sağlayacak bağımsız bir kazan geçici olarak çalıştırılacaktır.
Acil Durum Jeneratörü (opsiyonel bileşen)
150
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Orta Gerilim beslemesinde toplam bir kayıp ve bir santral içi - enerji üretiminde problem olması
durumunda, bir hızlı-çalıştırma acil durum dizel jeneratörü, güvenlik koşullarına göre, kritik
tüketicilerin beslemesi ve kontrollü bir kapatma için tesis edilecektir.
Teknik Veriler
Elektrik santralının ekonomik, ekolojik ve uygun şekilde işletilmesi ve çalışmasını sağlamak ve
şimdi ve gelecekteki elektrik talebine ulaşmak için santral aşağıdaki tabloda verilen
özelliklerdeki gibi dizayn edilmiştir.
Tablo 78 Teknik Veriler
Birim
606,10 MWm KÇES
Santral Planı
-
Çoklu şaft
Net Güç çıkışı (yakıt gaz)
MW
580
Net Santral verimliliği
%
56.66
Net Isı miktarı
kJ/kWh
6354
Brüt Elektrik Gücü (yakıt gaz)
MW
574
Brüt Santral verimliliği
%
57.43
Brüt ısı miktarı
kJ/kWh
6271
Yardımcı Kayıplar (auxiliary loss)
MW
14.1
Elektrik enerjisi üretimi / yıl (8760 çalışma saati), net
GWh/a
4.350
Ana yakıt
-
Doğal gaz
Yedek yakıt (seçenek)
-
-
Çalışma modu
-
Baz yükü
Yıllık tam yükle çalışma
Saat/yıl
7500
Gerçekleştirme süresi
Ay
30-36
2
Termik santralın inşaat sahası
m
Yaklaşık. 90.000
Diğer inşaat alanı
m2
Yaklaşık. 8.000
Alt ısıl değeri- yakıt ( doğal gaz)
k/cal
8.250
3
Hu maks
MJ/m (N)
39.293
Hu min
MJ/m' (N)
30,558
Maksimum Sıcaklık
°C
46
Ortalama Sıcaklık
°C
15
Minimum Sıcaklık
Hava Soğutmalı Kondanser
°C
-28
Atık ısı
MW,,,
Yaklaşık.. 450
Büyüklük
m
50x95
Ortam Koşulları
151
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
V.2.2. Proje ünitelerinden üretilecek mal ve/veya hizmetler, nihai ve yan ürünlerin üretim
miktarları, nerelere, ne kadar ve nasıl pazarlanacakları, üretilecek hizmetlerin nerelere,
nasıl ve ne kadar nüfusa ve/veya alana sunulacağı
Proje kapsamında elektrik üretimi gerçekleştirilecektir. Üretilen elektrik miktarı 4.451.130.082
kWh/yıl’ dır. Üretilen enerji ulusal enterkonnekte sisteme bağlanarak ülke enerji ihtiyacının
karşılanmasına katkıda bulunulacaktır.
V.2.3. Proje ünitelerinde kullanılacak suyun hangi prosesler için ne miktarlarda
kullanılacağı, nereden, nasıl, temin edileceği, suya uygulanacak ön işlemler (arıtma
birimleri ile katma- besleme suyu olarak katılacağı birimleri kapsayan), su hazırlama ana
akım şeması,
Projenin işletme aşamasında çalışan personelden kaynaklı ve tesisin faaliyet gereksinimlerinden
kaynaklı su kullanımı söz konusu olacaktır.
Çalışan Personelden Kaynaklı Su Kullanımı ve Atık su Miktarı
Proje kapsamında işletme aşamasında çalışacak olan personel sayısı 130’dir. İşletme aşamasında
personel kaynaklı su kullanımı söz konusu olacaktır. Personelin gerekli içme suyu şehir
şebekesinden veya piyasadan izinli ve ruhsatlı damacanalarla temin edilecektir. Kullanma suyu
ise öncelikle DSİ 15. Bölge müdürlüğünden alınacak izinle proje alanında uygun görülecek
yerde keson kuyularla alınarak ve /veya bölge müdürlüğü tarafından uygun görülecek yerden
isale hattı ve gerekmesi halinde terfi istasyonları ile sağlanacaktır.
Tablo 79. İşletme aşamasında personel kaynaklı su kullanımı
İşletme Aşaması
Çalışacak işçi sayısı
= 130 kişi
Kullanılacak su miktarı
= 150 lt/kişi-gün = 0,15 m3/kişi-gün
Toplam su ihtiyacı
= 0,15 m3/kişi-gün x 130 kişi = 19,5 m3/gün
Tesiste oluşacak evsel nitelikli atık sular için paket arıtma sistemi kurulacak olup, söz konusu
atık sular 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Su Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği” Tablo 21.1 ve Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5’e uygun olarak arıtıldıktan sonra
gerekli izinler alınarak tesis içi alanların sulanmasında kullanılacaktır.
152
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Faaliyet Gereksinimlerinden Kaynaklı Su Kullanımı
Santralde gerekli olan su ihtiyacı öncelikle DSİ 15. Bölge müdürlüğünden alınacak izinle proje
alanında uygun görülecek yerde keson kuyularla alınarak ve /veya bölge müdürlüğü tarafından
uygun görülecek yerden isale hattı ve gerekmesi halinde terfi istasyonları ile sağlanacaktır. Su
kullanımı için 15. Bölge Müddürlüğü’nden arama ve kullanma belgeleri alınacaktır. Su boru
hatları yardımıyla taşınacaktır. Su gerektiği gibi süzülüp, saflaştırılacaktır. Su temini ile ilgili
faaliyetin inşaat ve işletme aşamalarında yapılacak bütün çalışmalarda DSİ 15. Bölge Müdürlüğü
ile protokol yapılacak ve çalışmalar bu protokol çerçevesinde sürdürülecektir. Kuyu su kullanımı
söz konusu olduğunda kuyulara sayaç takılacaktır.
Proje kapsamında tedarik edilen su; ön filtrasyondan geçirildikten sonra ham su tankına
verilecektir. Hamsu tankından da Demineralize Arıtma Tesisi proseslerine dağıtılacaktır.
Ön filtrasyondan geçerek Demineralize Arıtma Tesisine gelen sular burada demineralize edilerek
sistemde kullanılmaya hazır hale getirilecektir. Burada amaç, ham proses suyunun içindeki
iyonların tasfiye edilerek suyun saflaştırılmasının sağlanmasıdır. Demineralize edilen su Atık Isı
Kazanlarına alınır ve burada Gaz Türbininden çıkan egzoz gazının ısısından yararlanılarak buhar
üretimi gerçekleştirilir. Üretilen buhar ile Buhar Türbinlerinde elektrik enerjisi üretimi
gerçekleştirilir. Buhar Türbinlerinden çıkan işi bitmiş atık buhar ise kondenserde soğutularak
tekrar kazana gönderilecektir. Bu arada buharlaşma sebebiyle azalan su ise su arıtma tesisinden
(demineralize) sağlanacaktır.
Tesiste Hava Soğutmalı Kondenser kullanılacağından ötürü; sadece Gaz Türbinleri, Buhar
Türbini ve Generatör Ünitelerine ait yağlama yağı soğutması kapalı devre kuru tip soğutucular
vasıtasıyla yapılacaktır. Bir defaya mahsus sistem demineralize su ile doldurulacak ve kapalı
devre soğutma sağlanacaktır.
Santral işletmeye geçtiğinde ve kombine çevrim olarak çalıştığı dönemde 36 m3/saat su ihtiyacı
olacaktır.
Demineralizasyon tesisi tipik akım şeması aşağıdaki şekilde verilmektedir.
153
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 42. Tipik Demineralizasyon Tesisi Akım Şeması
V.2.4. Soğutma (ana ve yardımcı soğutma suyu) sistemine ilişkin bilgiler, soğutma suyu
akım şeması, kullanılacak kimyasal maddeler ve miktarları,
Soğutma Sistemi
Atık ısıyı yoğunlaştırmak için düşük basınç buharından ısıyı uzaklaştırmak için birkaç olanak
vardır. Soğuk suyun bol olduğu yerde, en hesaplı soğutma sistem suyunu herhangi bir ırmak, göl
ya da ırmak ağzından almak ya da daha yüksek bir sıcaklıkta iade etmektir. Fakat bazı durumlarda,
ya tesisteki arz yetersiz olduğu için ya da su sıcaklığının izin verilebilir bir seviye yükselmiş
olmasından ötürü bu mümkün değildir. Böyle durumlarda santral soğutma suyu kısmen bir
soğutma kulesinde soğutulur ve su almaya tahliye edilir ya da geri çevrilen tüm ısının soğutma
suyundan havaya aktarıldığı ıslak soğutma kulesi aracılığı ile sürekli bir şekilde yeniden dolaşıma
sokulur.
Şanlıurfa İli Bozova İlçesi yöresinde, yeterli miktarda su mevcut değildir. Bu nedenle soğutma
sistemi;

Dolaylı kuru soğutma
•
Dolaysız kuru soğutma (hava ile)
Hava Soğutmalı Yoğunlaştırıcı (HSY)
Hava soğutmalı yoğunlaştırıcı, bütün gelen DB (düşük basınçlı) buhar türbininin egzoz buharını
154
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
ya da bypass buharını yoğunlaştırmak için tasarlanmıştır.
Yoğunlaştırıcı, bir dağıtıcı gibi hareket eden, bir ara bağlantı borusu aracılığı ile tepeden buhar
giriş kısmı olan harici olarak fili ısı eşanjörü tüplerinin çatı-şeklinde dizinlerinden oluşur.
Isı eşanşör borularının hemen altındaki bir fan kanalına yerleştirilmiş olan büyük eksenel
pervaneler, kanatlı (fınned) borular aracılığı ile soğuyan havayı harici olarak zorlar. Böylece,
borulardaki DB türbininden gelen DB buharını yoğunlaştırır. Yoğunlaştırıcı, eşanjör tüplerinin
altındaki toplama borularında toplanır.
Yer çekimi ile, yoğunlaştırıcı, kendisini yoğunlaştırıcı ön ısıtıcısı ve havasızlandırıcı (deaerator)
aracılığı ile kazan besleme suyuna geri döndüren kondense pompalarına alır. Soğutma havası,
havada aşağıdan çeken ve dikey olarak paralel hava ile kanatlandırılmış (fınned tubes) tüplere
gönderen hücrelerde yerleşik pek çok aynı tipte fanlar ile gönderilir.
Yardımcı Soğutma Sistemi
Dolaşımda olan su, pek çok durumda kirlenmiş olacağından, yukarıda belirtilen yardımcı
soğutma suyu tüketicileri için kapalı bir yardımcı soğutma su devri sağlamak yararlı olacaktır.
Korozyon ve tıkanmadan kaçınmak için proses devri, arıtılmış ve kimyasal olarak dozajlanmış
olan su ile çalışacaktır.
Soğutma sisteminde kayıpları telâfi etmek ve uzatılan ölçekleme önlemek için, make up
(düzenleme) suyu genleşme tankında ilave edilir.
Tesiste Hava Soğutmalı Kondenser kullanılacağından ötürü; sadece Gaz Türbinleri, Buhar
Türbini ve Generatör Ünitelerine ait yağlama yağı soğutması kapalı devre kuru tip soğutucular
vasıtasıyla yapılacaktır. Bir defaya mahsus sistem demineralize su ile doldurulacak ve kapalı
devre soğutma sağlanacaktır.
V.2.5. Projenin tüm ünitelerinden kaynaklanacak atıksuların miktarları, fiziksel, kimyasal
ve bakteriyolojik özellikleri, atıksu arıtma tesislerinde bertaraf edilecek parametreler ve
hangi işlemlerle ne oranda bertaraf edileceği, arıtma işlemleri sonrası atıksuyun ne
miktarlarda hangi alıcı ortamlara nasıl verileceği,
Evsel Nitelikli Atıksu Oluşumu
Personel tarafından kullanılan suyun tamamının atık su alarak geri döneceği kabul edilirse, proje
alanında oluşacak toplam evsel nitelikli atık su miktarı toplam 19,5 m3/gün olacaktır.
Tipik bir arıtılmamış evsel nitelikli atık su içerisinde bulunan kirleticiler ve ortalama
konsantrasyonları tabloda verilmiştir.
Tablo 80. Evsel Nitelikli Atık Sularda Kirleticiler ve Ortalama Konsantrasyonları
155
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
PARAMETRE
KONSANTRASYON
pH
6-9
AKM
200(mg/lt)
BOİ5
200(mg/lt)
KOİ
500(mg/lt)
Toplam Azot
40(mg/lt)
Toplam Fosfor
10(mg/lt)
Kaynak: Benefield, L. And Randall, C., 1980
Tabloya göre proje kapsamında işletme aşamasından oluşacak evsel nitelikli atık su içerisindeki
kirletici yükleri;
Tablo 81. İşletme Aşamasında Evsel Nitelikli Atık Su İçerisindeki Kirletici Yükleri
AKM
3,9 kg/gün
(19,5 m3/gün x 200 mg/lt /1000)
BOİ5
3,9 kg/gün
(19,5 m3/gün x 200 mg/lt /1000)
KOİ
9,75 kg/gün
(19,5 m3/gün x 500 mg/lt /1000)
Toplam Azot
0,78 kg/gün
(19,5 m3/gün x 40 mg/lt /1000)
Toplam Fosfor
0,195 kg/gün
(19,5 m3/gün x 10 mg/lt /1000)
Oluşacak evsel nitelikli atık sular için paket arıtma sistemi kurulacak olup, söz konusu atık sular
31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Su Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği” Tablo 21.1 ve Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5’e uygun olarak arıtıldıktan sonra tesis
içi sulamada kullanılacaktır.
Faaliyet Gereksinimlerinden Kaynaklı Su Kullanımı
Tesiste Hava Soğutmalı Kondenser kullanılacağından ötürü; sadece Gaz Türbinleri, Buhar
Türbini ve Generatör Ünitelerine ait yağlama yağı soğutması kapalı devre kuru tip soğutucular
vasıtasıyla yapılacaktır. Bir defaya mahsus sistem demineralize su ile doldurulacak ve kapalı
devre soğutma sağlanacaktır.
tesiste sadece demineralize su tesisi’nde (su arıtma tesisi) su kullanımı olacaktır. Demineralize su
arıtma tesisinde toplam 37,2 m3/gün su kullanımı olacaktır. Bu kullanım sonucu olarak yaklaşık
blöf suyu (deşarj edilecek su) 4,25 m3/gün olacaktır.

Nötralizasyon Tankı Geri Yıkama ünitesi deşarjının yaklaşık 39,05 m3/gün olması
beklenmektedir.
156
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU

Aktif Karbon ünitesi geri yıkama deşarjının yaklaşık 45 m3/gün olması beklenmektedir.

Kum Filtre ünitesi geri yıkama deşarjının yaklaşık 4 m3/gün olması beklenmektedir.

Santralde kullanılacak kuru tip soğutma kulelerinde, soğutma suyu ile havanın direkt teması
olmadığından soğutma suyunun buharlaşmasından kaynaklanan bir su kaybı olmayacak
dolayısıyla soğutma kulesi için herhangi bir deşarj söz konusu olmayacaktır.
Yukarıda belirtilen değerlere göre santralde oluşacak deşarj miktarı; 4,25 m3/gün (Re-Osmoz
sisteminde gelen) + 39,05 m3/gün (Nötralizasyon Tankı Geri Yıkama) + 45 m3/gün (Aktif
Karbon Geri Yıkama) + 4 m3/gün (Kum Filtre Geri Yıkama) ≈ 92,3 m3/gün ≈ 3,85 m3/saat ‘
dür.
Doğalgaz kombine çevrim santralinde oluşacak endüstriyel atık sular (3,85 m3/saat) arıtma
tesisinde arıtıldıktan sonra proseste tekrar kullanılacaktır.
V.2.6. Proje kapsamında kullanılacak ana yakıt veya yardımcı yakıtın ne şekilde
sağlanacağı santralin bakım çalışmalarına ilişkin açıklamalar,
Tesiste yakıt olarak yalnızca doğal gaz kullanılacak olup doğal gaz depolaması yapılmayacaktır.
Tesise doğal gaz ulaştırılamadığı takdirde başka bir hammadde kullanılmayacak ve tesis
faaliyetine devam edemeyecektir. Tesiste hammadde olarak kullanılacak olan doğalgaz, tesise
yaklaşık 0,5 km mesafede bulunan BOTAŞ Adıyaman-Şanlıurfa Doğalgaz ana boru hattından
karşılanacaktır. Bu hattan gerekli doğalgazın tedarik edilebilmesi için bir gaz basınç ayarlama ve
ölçüm istasyonu kurulacaktır.
V.2.7. Proje kapsamında kullanılacak ana yakıt veya yardımcı yakıtın hangi ünitelerde ne
miktarlarda yakılacağı ve kullanılacak yakma sistemleri, yakıt özellikleri, anma ısıl gücü,
emisyonlar, azaltıcı önlemler ve bunların verimleri, ölçümler için kullanılacak aletler ve
sistemler, (Baca gazı emisyonlarının anlık ölçülüp değerlendirilmesi (on-line) için
kurulacak sistemler, mevcut hava kalitesinin ölçülmesi için yapılacak işlemler) modelleme
çalışmasında kullanılan yöntem, modelin tanımı, modellemede kullanılan meteorolojik
veriler (yağış, rüzgar, atmosferik kararlılık, karışım yüksekliği vb.), model girdileri, kötü
durum senaryosu da dikkate alınarak model sonuçları, modelleme sonucunda elde edilen
çıktıların arazi kullanım haritası üzerinde gösterilmesi,
Tesiste elektrik üretimi için yakıt olarak yalnızca doğal gaz kullanılacak olup doğalgaz
depolaması yapılmayacaktır. Tesise doğalgaz ulaştırılamadığı durumda başka bir hammadde
kullanılmayacak ve tesis faaliyetine devam edemeyecektir.
Aşağıdaki tabloda doğalgazın içeriğinin analizi verilmiştir. Ana bileşen %91,7 oranında bulunan
metandır. Ana bileşen %91,7 oranında bulunan metandır.
157
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 82.Yakıt İçeriği (Doğal Gaz)
Bileşen
Hacimsel-%
Metan
91,7
Etan
3,4
Propan
0,96
Bütan
0,42
Pentan & Diğer Ağır Karbonlar
0,21
Nitrojen (N2)
2,83
Karbon dioksit (CO2)
0,47
S (total)
115 mg/m3 *
*BOTAŞ tarafından maksimum olarak hesaplanmıştır.
1052,70 MWt ısıl güç kapasiteli Ayser Doğalgaz Kombine Çevrim Santrali’nde 2 adet gaz
türbini ve 2 adet baca çıkışı bulunacaktır. Gaz türbini baca özellikleri ve gaz türbini emisyon
miktarları faaliyet sahibinin verdiği bilgilere göre aşağıdaki gibidir.
Tablo 83. Gaz Türbini Baca Özellikleri
BACA ÖZELLİKLERİ
Baca Yüksekliği
60 metre
Baca İç Çapı
10 m
Baca Gazı Çıkış Hızı
16 m/s
Baca Gazı Sıcaklığı
105 ºC
Tablo 84.Gaz Türbini Emisyon Miktarları
KİRLETİCİ
Emisyon
Karbon monoksit
50 mg/Nm³
Nitrojen Oksitler
50 mg/Nm³
Hava Kalitesi Modellemesi
Planlanan tesisin emisyon yükünün belirlenmesi amacıyla Hava Kalitesi Modelleme çalışması
yapılmıştır. Modelleme çalışmaları ile planlanan tesisin bacasından atmosfere atılacak
kirleticinin belirlenen çalışma alanı içinde, mevcut meteorolojik koşullar altında ne şekilde
yayılacağı ve bu yayılma sonucunda söz konusu kirleticilerin yaratacağı muhtemel yer seviyesi
konsantrasyon (YSK) değerleri incelenmiştir.
158
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Hava kalitesi modelleme çalışması, “Lakes Environmental AERMOD View” dağılım
modellemesi vasıtasıyla yürütülmüştür. Model, izole bacalardan kaçak kirleticilere kadar değişik
(nokta, hacim, alan) pek çok farklı yayılım modeli hesaplamasını bünyesinde barındırmakta,
ayrıca herhangi bir endüstri bölgesindeki kaynaklardan çıkan kirleticilerin uğrayabileceği
aerodinamik dalgalar, türbülans ve benzeri olayları da göz önüne almaktadır.
Modelleme çalışmaları ile planlanan tesisin bacasından atmosfere atılacak kirleticinin belirlenen
çalışma alanı içinde (kuzey-güney yönünde 12,5 km, doğu-batı yönünde 12,5 km), mevcut
meteorolojik koşullar altında ne şekilde yayılacağı ve bu yayılma sonucunda söz konusu
kirleticilerin yaratacağı muhtemel yer seviyesi konsantrasyon (YSK) değerleri incelenmiştir.
Modelleme çalışması için SKHKKY’de tanımlanan etki alanı, baca yüksekliğinin 50 katı
yarıçapına sahip bir alan (6 km x 6 km) olmasına rağmen, yapılan modelleme çalışmasında
yönetmelikte belirtilen etki alanında kapsayan 12,5x12,5 km2’lik daha büyük bir alan çalışma
alanı olarak kullanılmıştır.
AERMOD modeli, kullanıcı tarafından tanımlanan bir ağ sisteminde çalışmakta, hesaplar ağ
sistemini oluşturan her bir alıcı ortam elemanının köşe noktaları için yapılmaktadır. AERMOD
modelinin kullanıldığı ağ sistemi, polar veya kartezyen olarak tanımlanabilmekte, ayrıca ağ
sistemi dışında da ayrık alıcı noktalar belirlenerek, bu noktalarda daha detaylı hesaplar
yapılabilmektedir. Yayılım hesaplarında kararlılık modeli olarak “Atmosferik Sınır Tabakası”
kullanılmaktadır. Model engebeli araziyi de göz önüne almaktadır. AERMOD modeli aşağıda
belirtilen dört değişik veri türünü kullanmaktadır:

Rüzgar yönü, rüzgar hızı, sıcaklık, bulut kapalılığı ve yüksekliği, rüzgar profili
eksponenti ile potansiyel dikey sıcaklık farkını içeren meteorolojik sondaj veri seti

Alıcı ortam olarak tanımlanan ağ sistemindeki her bir elemanın koordinatları ve
yüksekliği

Kullanıcı tarafından tespit edilen bir başlangıç noktasına göre belirlenen kaynak
koordinatları, kaynak yüksekliği, çapı, kirletici hızı, sıcaklığı ve debisini içeren kaynak
verileri

Modelde ayrıca, kullanıcının opsiyonuna bağlı birçok program kontrol parametresi
bulunmaktadır.
Modellemede 2012 yılına ait meteorolojik veriler kullanılmış olup bu yıl seçilirken; son 10 yılın
yönlere göre aylık esme sayıları toplamı verilerinden her yıl için hangi yönlerden daha fazla
rüzgar estiği bulunmuştur. Aynı işlem uzun yıllar bülteninde de yapılarak bölgenin uzun
yıllardaki hakim rüzgar yönleri (En fazla esme sayısına sahip 3 yön) bulunmuştur. Ardından son
10 yıl içinde, uzun yıllardan çıkan hakim yönler ile uyuşan yıllar belirlenmiştir. Bu yıllardan en
günceli olan 2012 yılı seçilmiştir.
159
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Hava kalitesi dağılım modellemesi çalışması neticesinde azot dioksit (NO2) emisyonları için
saatlik ve yıllık yer seviyesi konsantrasyonları tahmin edilmiştir.
Proje etki alanında oluşması beklenen maksimum yer seviyesi konsantrasyonları aşağıdaki
tablolarda verilmektedir.
Tablo 85. En Yakın Yerleşim Yerleri İçin Tahmini Yer Seviyesi Konsantrasyonları
Parametre
Periyot
Emisyon değeri μg/m3
Saatlik
187,66
Yıllık
3,13
NO2
Planlanan tesisin NO2 YSK dağılımları aşağıdaki şekillerde verilmektedir.
160
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 43. Ayser DGKÇS 8 Saatlik Azot Dioksit Emisyonu Dağılım Grafiği
161
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 44. Ayser DGKÇS Yıllık Azot Dioksit Emisyonu Dağılım Grafi
162
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Kurulması planlanan tesis için hesaplanan saatlik ve yıllık NO2 YSK değerleri sırasıyla 187,66
μg/m3 ve 3,13 μg/m3’tür. Bu değerler, yönetmelikte belirtilen sınır değerlerin altındadır. Bu
nedenle tesisten kaynaklanacak emisyonların bölge hava kalitesi üzerine olumsuz etkisinin
olması beklenmemektedir.
V.2.8. Santral dışında diğer ünitelerden kaynaklanan emisyonlar, azaltıcı önlemler ve
bunların verimleri, ölçümler için kullanılacak aletler ve sistemler, toz oluşumuna karşı
alınacak tedbirler, kullanılacak filtrelerin özellikleri, filtrelerin bakımı, arızalanması
durumunda alınacak önlemler,
Önerilen Proje’nin işletme aşamasında baca gazları dışında başka ciddi bir emisyon kaynağı
bulunmamaktadır. Faaliyet sahasında kurulacak tesislerde toz kaynağı olan her bir ünite kapalı
sistem olarak kurulacaktır.
Saha dışındaki personel ve malzeme nakliyesi amacıyla yapılacak kamyon taşımaları asfalt kaplı
karayollarında yapılacağı için herhangi bir tozumaya neden olmayacaktır. Buna göre, bu
taşımalar, mevcut trafik yükü üzerinde önemli bir ilave yük getirmeyecek olup; trafik kaynaklı
hava kalitesi etkilerinin kabul edilebilir boyutlarda olacağı öngörülmektedir.
V.2.9. Tesisin faaliyeti sırasında oluşacak diğer katı atık miktar ve özellikleri,
depolama/yığma, bertarafı işlemleri, bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi
amaçlar için yeniden değerlendirilecekleri, alıcı ortamlarda oluşturacağı değişimler,
muhtemel ve bakiye etkiler, alınacak önlemler,
İşletme aşamasında elektrik üretimi için yakıt olarak sadece doğal gaz kullanılacağından faaliyet
ünitelerinden kaynaklı katı atık oluşumu söz konusu değildir.
Planlanan faaliyetin işletme aşamasında çalışan personelden kaynaklı katı atık oluşumu söz
konusudur. Tesisin işletme aşamasında çalışacak personel sayısı yaklaşık olarak 130 kişidir.
Çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atık miktarı, günlük kişi başına üretilen evsel
nitelikli katı atık miktarı 1.14 kg67 değeri kullanılarak şu şekilde hesaplanmaktadır:
Evsel Nitelikli Katı Atık Miktarı; 130 kişi x1.14 kg/kişi-gün= 148.2 kg/gün
Katı atık miktarı 148.2 kg/gün olarak hesaplanan evsel nitelikli katı atıklar arasında yer alan geri
kazanımı mümkün olan katı atıklar diğer atıklardan ayrı biriktirilecek ve lisanslı kuruluşlara
verilecektir. Geri kazanımı mümkün olmayan evsel nitelikli katı atıklar ise ayrı ayrı biriktirilerek
görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı
biçimde muhafaza edilecek ve 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
67
www.tuik.gov.tr-belediye katı atık istatistikleri, 2012
163
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine göre Bozova Belediyesi ‘nden gerekli izinler alınarak,
belediyenin uygun gördüğü alana gönderilecektir (Bkz. EK-16)
Çalışacak personelin yemek ihtiyacının karşılanacağı yemekhaneden kaynaklı bitkisel atık yağ
oluşumu söz konusu olacaktır. Bu tip atıklar, 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan “Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine göre uygun
depolanarak lisanslı bertaraf firmalarına verilecektir.
Evsel nitelikli katı atıklar arasında yer alan ambalaj atıkları geri dönüşümleri ve geri kazanımı
sağlamak amacıyla 24.08.2011 tarihli ve 26562 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ambalaj
Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ilgili hükümlerine uygun olarak kaynağında ayrı toplanacak,
biriktirilecek ve toplanmasından sorumlu olan belediyelere ve/veya belediye ile anlaşma yapan
lisanslı toplama ayırma tesislerine verilecektir.
Santralde ömrünü tamamlamış pil ve aküler, 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazete’de
(30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı R.G.’de yayımlanan Atık Pil Ve Akümülatörlerin Kontrolü
Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik) yayımlanan “Atık Pil ve
Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği”’nin 13. maddesinde belirtildiği üzere evsel atıklardan
ayrı toplanarak biriktirilecek ve toplama noktalarına teslim edilecektir.
Tesiste çalışacak işçiler için kurulacak olan revirden çıkacak tıbbi atıklar 22.07.2005 tarih 25883
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Tıbbî Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”ne uygun olarak
diğer tüm atıklardan ayrı olarak toplanacak ve yönetmeliğe uygun bertarafı sağlanacaktır.
Proje kapsamında atıklarla ilgili tüm yönetmeliklere uyulacaktır.
V.2.10. Proje kapsamında meydana gelecek vibrasyon, gürültü kaynakları ve seviyeleri,
Çevresel Gürültü’nün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği’ne göre değerlendirmesi,
Proje kapsamında meydana gelecek vibrasyon, gürültü kaynakları ve seviyeleri için, Çevresel
Gürültü’nün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği’ne göre hazırlanan “Akustik Rapor”
Ek-15’da verilmiştir.
Yapılan hesaplamalara göre işletme aşamasında, ölçüm noktalarında oluşacak gürültü seviyesi
aşağıdaki tabloda verilmektedir.
Tablo 86. İnşaat Faaliyetleri Sonucu Alıcı Noktalarda Oluşacak Gürültü Düzeyleri
Alıcı Noktalar
Alıcı 1
Alıcı 2
Alıcı 3
Alıcı 4
Alıcı 5
Gürültü Düzeyleri
44,82 dBA
45,88 dBA
50,57 dBA
46,14 dBA
33,40 dBA
İnşaat aşamalarına göre gürültü haritaları aşağıdaki şekillerde verilmektedir.
164
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 45. İşletme Aşaması Gürültü Hartası
165
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
ÇGDYY Tablo 4’te belirtilen sınır değerler göz önüne alındığında tesis, “Ticari ypılar ile
gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak
bulunduğu alanlar” içerisindedir. Bu tanım için geçerli limit değerler; Lgündüz: 65, Lakşam: 60,
Lgece: 55’tir. Projenin işletme faaliyetlerinden kaynaklanacak olan gürültü düzeyleri
incelendiğinde bu sınır değerlerin sağlandığı görülmektedir.
Gürültüye maruz kalınan ortamlarda çalışanların sağlığını koruyabilmek ve faaliyetin
sürekliliğini sağlayabilmek için başlık, kulaklık, veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu
araç ve gereçler verilecektir.
V.2.11. Radyoaktif atıkların miktar ve özellikler, gürültü kaynakları ve seviyeleri,
muhtemel ve bakiye etkiler ve önerilen tedbirler,
Proje kapsamında radyoaktif atık oluşmayacaktır. Santralde yakıt olarak sadece doğalgaz
kullanılacağı için işletme aşamasında kükürtdioksit (SO2), organik madde ve partikül madde
emisyonları ihmal edilebilecek düzeyde olacaktır. NO2 için ise yapılan Hava Kalitesi
Modelleme çalışması Ek-14’de verilmiştir.
Bununla birlikte işletme aşamasında hava kalitesini etkileyebilecek unsurlar kurulacak ve
sistem sürekli izleme sistemleri ile on-line olarak izlenebilecek nitelikte tesis edilecektir.
Proje kapsamında, 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Hava
Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği” ve 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Büyük Yakma Tesisleri Yönetmeliği” hükümlerine riayet edilecektir.
V.2.12. Proje ünitelerinde üretim sırasında kullanılacak tehlikeli, toksik, parlayıcı, ve
patlayıcı maddeler, taşınımları ve depolanmaları, hangi amaçlar için kullanılacakları,
kullanımları sırasında meydana gelebilecek tehlikeler ve alınabilecek önlemler,
Elektrik enerjisi üretimi gerçekleştirilecek olan tesiste ana girdi doğalgazdır. Proje konusu
tesiste yakıt olarak yalnızca doğal gaz kullanılacak olup, tesise doğal gaz ulaştırılamadığı
taktirde başka bir hammadde kullanılmayacak ve tesis faaliyetine devam edemeyecektir.
Ayrıca tesis kapsamında doğalgaz depolaması yapılmayacaktır.
Bunun dışında tesis ünitelerinde üretim sırasında herhangi bir toksik, parlayıcı ve patlayıcı
madde kullanımı söz konusu değildir. Tesiste kullanılan ekipmanlardan kaynaklı herhangi bir
sızıntı olması halinde 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Toprak
Kirliliğinin Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik”
hükümlerine uyulacak ve bu maddelerle kirlenmiş her türlü malzemenin insan sağlığı ve
çevreye yönelik zararlı etkisini en aza indirebilmek amacı ile 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan “Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” ile 30.07.2008 tarih
ve 26952 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği”
hükümlerine riayet edilecektir.
166
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
V.2.13. Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik
yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi,
İşletme aşamasında mevcut trafik yükünü etkileyecek boyutta taşıma yapılması ve araç yükü
oluşumu söz konusu değildir.
V.2.14. Karasal Flora/Fauna üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler,
Karasal flora ve fauna üzerine olabilecek etkiler ve alınacak önlemler Bölüm IV.2.9’da
ayrıntılı bir şekilde irdelenmiştir.
V.2.15. Projenin tarım ürünlerine ve toprak asitlenmesine olan etkileri, toprak
asitlenmesinin tahmininde kullanılan yöntemler ve alınacak tedbirler
Toprak asitlenmesi genel anlamda toprağın asiditesinin artması olarak tanımlanabilir. Yoğun
sanayi alanlarında ve civarında sanayi tesislerinden kaynaklanan baca gazı emisyonlarının
yoğunluk ve içerik durumuna göre bu emisyonların yağmur ile yeryüzüne geri dönüşüne bağlı
olarak toprak asitlenmesi oluşmakta toprağın asiditesi artmaktadır. Toprağın asitleşmesine en
çok katkıda bulunan maddeler, atmosferde birikme sonucu toprağa geçen kükürt bileşikleri ve
azot bileşikleridir. Azot bileşikleri, bitkilerin özümseyeceği miktardan fazla olduğu zaman
toprağın asitleşmesinde rol oynamaktadır. Atmosferdeki su buharı ile birleşen SO 2 ve NOx
esas olarak asit yağmurlarına yol açmaktadır. Asit yağmurları topraktaki minarelerle
tepkimeye girerek toprağın yapısını bozmaktadır, toprağın kimyasal yapısını ve biyolojik
koşullarını etkilemektedir. Toprağın yapısında bulunan kalsiyum, magnezyum gibi
elementleri yıkayarak taban suyuna taşımakta, toprağın zayıflamasına ve zirai verimin
düşmesine neden olmaktadır.
Proje sahası olan Şanlıurfa İli, Bozova İlçesi’nin içerisinde bulunduğu Güney Doğu Anadolu
Bölgesi’nde toprak pH’ı % 93,3 oranda 7,0-7,9 arasında değişiklik göstermekte olup, Türkiye
topraklarında bölgelere göre pH dağılımı aşağıdaki tabloda verilmektedir.
167
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tablo 87. Bölgelere Göre Türkiye Topraklarında pH Dağılımı
pH
BÖLGE
ANALİZ EDİLEN TOPRAK
SAYISI
4,0-4,9
5,0-5,9
6,0-6,9
7,0-7,9
8,0-8,9
Trakya ve Marmara
8462
%9
%10,2
%30,7
%57,1
%1,1
Karadeniz
10095
%4,7
%16,2
%25,4
%51,8
%1,9
Orta Anadolu
25778
-
%0,7
%4,2
%89,7
%5,4
Güneydoğu
4272
-
-
%93,3
%2,2
Doğu Anadolu
1342
-
%0,3
%85,6
%6,7
Ege
7404
-
%2,7
%66,7
%7,9
Göller
3871
-
%0,6
%84,2
%8,2
Akdeniz
3367
-
-
%85,9
%8,6
Türkiye
64591
%9
%4,5
%76,5
%4,7
* pH Saturasyın çamurunda belirlenmiştir.
Kaynak: Bitki ve Toprağın Kimyasal Analizleri III: Toprak Analizleri, Ankara Üniversitesi Ziraat Fak. Eğitim,
Araştırma ve Geliştirme Vakfı Yayınları No:3, Prof. Dr. Burhan Kaçar
Toprak Asitlenmesinin Tahmininde Kullanılan Yöntemler
Proje alanı ve yakın çevresinin hassasiyet derecesi; Holowaychuk ve Fesseden (1987)
tarafından geliştirilmiş bir kalitatif yaklaşımla incelemeye alınmıştır. Değerlendirmeler
toprakların pH ve katyon değişim kapasitesi dikkate alınarak gerçekleştirilmiştir.
Tablo 88. Toprakların Asitlenme Hassasiyeti İçin Kriterler
KATYON
DEĞİŞİM
KAPASİTESİ
<6
6-15
>15
D: Düşük Hassasiyet
BAZİK KATYON
KAYBINA KARŞI
HASSASİYET
ASİTLENMEYE
KARŞI
HASSASİYET
<4,6
Y
D
Al
ÇÖZÜNMESİNE
KARŞI
HASSASİYET
Y
4,6-5,0
Y
D
Y
Y
5,1-5,5
Y
O
Y
Y
5,6-6,0
Y
Y
O
Y
6,1-6,5
Y
Y
D
Y
>6,5
D
D
D
D
<4,6
Y
D
Y
Y
4,6-5,0
O
D
Y
O
5,1-5,5
O
D ila O
O
O
5,6-6,0
O
D ila O
D ila O
O
>6,0
D
D
D
D
<4,6
Y
D
Y
Y
4,6-5,0
O
D
Y
O
5,1-5,5
O
D
O
O
5,6-6,0
D
D ila O
D ila O
D
>6,0
D
D
D
D
pH
O: Orta Hassasiyet
Y: Yüksek Hassasiyet
Kaynak: Holowaychuk ve Fesseden (1987) tarafından geliştirilmiş bir kalitatif hassasiyet analizi
168
GENEL
HASSASİYET
Y
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Toprak özelliklerinin genel hassasiyet sınıflandırması ile karşılaştırması yapıldığında toprağın
asit çökelmesine karşı hassasiyetinin, proje alanı ve yakın çevresinde düşük derecede olduğu
görülmektedir. Bu durumda toprak yapısının toprak asitlenmesine duyarlı olmadığı görülmüş
olup, söz konusu projenin toprak üzerinde olumsuz bir etki doğurmayacağı öngörülmektedir.
Bununla birlikte proje kapsamında yapılacak tüm işlemlerde 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı
Resmi Gazete ’de yayımlanan “Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş
Sahalara Dair Yönetmelik” hükümlerine uyulacaktır.
Tesiste baca gazı emisyonları oluşumu söz konusu olacaktır. Santralde yakıt olarak sadece
doğalgaz kullanılacağı için işletme aşamasında kükürtdioksit (SO2), organik madde ve
partikül madde emisyonları ihmal edilebilecek düzeyde olacaktır. İşletme aşamasında, projenin
flora üzerindeki etkileri NOx emisyonundan kaynaklanacaktır. NOx ‘nin, bitki yapraklarında, daha
sonra yaprak üzerinde lezyonlara (kahverengi veya koyu kahverengi benekler) yol açan renk
bozulmalarına neden olduğu belirlenmiştir. Karoten kaybı ve klorofil azalmaları, bitkilerin, NOx’ e
maruz kaldıklarında gösterdikleri başlıca tepkilerdir. NOX ‘in bitkiler üzerindeki etkisinin tipi,
şiddeti ve miktarı, hem iç hem dış etkenlere bağlı olarak değişebilir. Çevresel koşullar, atmosfere
başka kirleticilerin varlığı ve bitkinin mevcut durumu, bitkinin NOX ‘e karşı tepkilerini etkileyebilir.
NO2’nin 0,3 ppm gibi düşük konsantrasyonları bitkilerde büyümeyi engellemektedir. Daha yüksek
konsantrasyonlarda ise hassas bitkilerin yapraklarında gözle görülür bozulmalara neden olur68.
Proje kapsamında yapılacak tüm işlemlerde 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete’
de yayımlanarak yürürlüğe giren “Toprak Kirliliğinin Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı
Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik” hükümlerine uyulacaktır.
V.2.16. Yeraltı ve yüzey suyuna etkiler ve alınacak tedbirler
Su kullanımı, faaliyetlerin başlangıcından önce DSİ 15. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak izin
işlemlerinin ardından gerçekleştirilecektir. Faaliyet kapsamında yüzey ve yeraltı sularına
olumsuz etkide bulunabilecek tüm kirletici unsurlar ile ilgili gerekli tüm önlemler faaliyet
sahibince alınacaktır. Ayrıca proje kapsamında tüm işlemlerde, 31.12.2004 Tarih ve 25687
Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”, 7
Nisan 2012 tarihli ve 28257 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Yeraltı
sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik” ve 167 sayılı
“Yeraltı suları Hakkında Kanun” hükümlerine titizlikle uyulacaktır.
68
Azot Oksit Emisyonları ve Çevresel Açıdan Değerlendirilmesi, AYBERK, S., ÇETİN, Ş., Kocaeli Ünv., Çevre Müh.
Bölüm Bşk., İZMİT
169
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
V.2.17. Bölgenin mevcut kirlilik yükü (hava, su, toprak) dikkate alınarak kümülatif
etkinin değerlendirilmesi,
Hava Kirliliği
Söz konusu projeden kaynaklanacak en önemli kirlilik yükleri; hava kirleticileri (PM, SO2,
NOx, CO)’dir. Santralle birlikte oluşacak kümülatif etkinin değerlendirilmesinde, modelleme
çalışmalarında ortaya çıkan kirletici konsantrasyonlarının dağılımı önem arz etmektedir.
Modelleme sonuçlarına göre oluşan kirletici konsantrasyonları, mevzuatta belirtilen sınır
değerlerin altında kalmaktadır. Dolayısıyla oluşacak etkinin bölgede sınırlı boyutlarda olacağı
düşünülmektedir.
Proje konusu faaliyet ile ilgili olarak Hava Kalitesi Modellemesi Raporu ekte sunulmuştur
(Bkz. Ek-14).
Su Kirliliği
Santralda oluşacak atık sular 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan,
“Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği” Tablo 20.7 Su Yumuşatma, Demineralizasyon ve
Rejenerasyon, Aktif Karbon Yıkama ve Rejenerasyon Tesisleri, Endüstriyel Nitelikli Diğer
Atık Suların Alıcı Ortama Deşarj Standartlarına uygun olarak arıtılacaktır. Arıtılan sular,
sistemde tekrar kullanılacaktır.
Toprak Kirliliği
Projenin toprak üzerine etkisi irdelendiğinde; Şanlıurfa İli’nin içerisinde bulunduğu
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde toprak pH’ı büyük oranda 7,0-7,9 arasında değişiklik
göstermektedir.
Projenin, tarım ürünlerine ve toprak asitlenmesine olumsuz etkilerinin giderilmesi için termik
santralin işletilmesi sırasında oluşacak baca gazı emisyonlarının 03.07.2009 tarih ve 27277
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü
Yönetmeliği”nde belirtilen sınır değerlerin altında kalması sağlanacaktır.
V.2.18. Tesisin faaliyeti sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun
konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği,
Projenin işletme aşamasında çalışacak personel sayısı yaklaşık 130 kişidir. Proje kapsamında
özellikle vasıfsız işçiler, yöre halkından istihdam edilecektir. Santralde çalışacak işçilerin her
türlü ihtiyaçları santral alanında inşa edilecek olan daimi idare binasından karşılanacaktır.
170
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
V.2.19. İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında
oluşacak atık suların hangi alıcı ortamlara, ne miktarlarda, nasıl verileceği
Projenin işletme aşamasında 130 kişinin çalışması planlanmaktadır. 130 personel santralin
tamamında görev alacak toplam personeldir. Bunların bir kısmı da idari ve sosyal tesislerde
çalışacaktır. Bu sebeple idari ve sosyal tesislerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı
sonrası oluşacak atıksu diğer evsel nitelikli atıksularla birlikte değerlendirilecektir. Bu konuda
detaylı bilgi Bölüm V.2.3’t verilmektedir.
V.2.20. İdari ve sosyal tesislerden oluşacak katı atık miktar ve özellikleri, bu atıkların
nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ve ne şekilde değerlendirileceği,
Projenin işletme aşamasında 130 kişinin çalışması planlanmaktadır. 130 personel santralin
tamamında görev alacak toplam personeldir. Bunların bir kısmı da idari ve sosyal tesislerde
çalışacaktır. Bu sebeple idari ve sosyal tesislerden oluşacak katı atıklar diğer evsel nitelikli
katı atıklar ile birlikte değerlendirilecektir.
Evsel nitelikli katı atıklar arasında yer alan geri kazanımı mümkün olan katı atıklar diğer
atıklardan ayrı biriktirilecek ve lisanslı kuruluşlara verilecektir. Geri kazanımı mümkün
olmayan evsel nitelikli katı atıklar ayrı ayrı biriktirilerek görünüş, koku, toz, sızdırma ve
benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı biçimde muhafaza edilecek
ve 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü
Yönetmeliğine göre Bozova Belediyesi ‘nden gerekli izinler alınarak, belediyenin uygun
gördüğü alana gönderilecektir.
Bu konuda detaylı bilgi Bölüm V.2.9’da verilmektedir.
V.2.21. Projenin işletme aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından
riskli ve tehlikeli olanlar,
Santralde oluşacak baca emisyonları için yapılan hava kirliliği modelleme çalışmalarında,
kirletici parametre değerlerinin mevzuatta belirtilen sınır değerlerin altında kaldığı
görülmektedir.
Bunun dışında işletme esnasında çıkabilecek herhangi bir yangın olasılığına karşı tedbirler
alınacak ve diğer acil durumlar için (sabotaj, yangın, deprem vb.) acil müdahale planı
hazırlatılacaktır.
Ayrıca faaliyetler sırasında kullanılacak çeşitli kimyasal maddelerin kullanımı, taşınması ve
depolanmasıyla ilgili tüm işlemler yetkin personel tarafından yönetmeliklere uygun şekilde
gerçekleştirilecektir.
Santralde enerji elde etmek üzere hammadde olarak doğalgaz kullanımı söz konusudur.
Doğalgazın kullanımından kaynaklanabilecek gaz kaçağı gibi riskleri ve buna bağlı kaza
171
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
risklerine karşı önleyici tedbirler alınacaktır.
verilenler gelmektedir:
Alınacak önlem tedbirleri başında aşağıda
- Yangın söndürme sistemi tesis edilecektir.
- Sistem doğalgaz kaçağı, yangın vb. anında gaz valflerini otomatik olarak kapatır ve
santrale gaz akışı kesilir.
- Ham su tanklarında bulunan yangın su rezervi yangın pompaları vasıtası ile
kullanılır ve yangın önlenir.
- Tesis içinde yangın algılama detektörleri yer alacaktır.
- Yangın tüpleri tesisin gereken yerlerine konulacaktır.
Santralde çalışan personelin muhtemel bir yangın vakasında tehlikeyle karşı karşıya
gelmemeleri için, yangın söndürme sistemleri otomatik olarak harekete geçecek şekilde
dizayn edilecektir. Söz konusu projenin yangından korunma sistemi ulusal ve uluslararası
standartlara uygun olarak yapılacaktır. Santralde görevlendirilecek personele gerekli eğitimler
verilerek bilinçlenmesi sağlanacaktır.
Tesisin deneme çalışmaları ile faaliyete geçmesi ve üretime başlamasından önce enerji
santrali için detaylı çevre, güvenlik ve sağlık planı hazırlanacaktır. Hazırlanacak olan planda,
projenin bütün çevresel riskleri ve her bir risk maddesi için acil önlem planları belirlenecektir.
Güvenlik planlarının uygulanması tesis yönetimince yapılacak ve personel bu konuda
eğitilecektir. Faaliyet alanında 4857 sayılı İş Kanunu’na ve bu bağlı olarak çıkarılmış olan
tüzük hükümlerine riayet edilecektir.
Proje kapsamında 4857 sayılı İş Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkartılmış olan “İşçi
Sağlığı ve İş Güvenliği ile ilgili Tüzük“ hükümlerine uyulacaktır.
Doğalgaz fosil yakıtlar arasında en temiz yakıt kaynağıdır. Doğalgaz günlük yaşantımızın da
vazgeçilmez bir unsuru olmuştur. Bu yakıtın yanması sonucu oluşan en önemli kirletici gaz
NOx’dir. Ancak santral baca gazından çıkan emisyon değerleri ulusal yönetmelik değerlerinin
altında kalacaktır. NOx gazının kansere sebep olup olmadığına dair derinlemesine yapılmış
çalışmalar bulunmamakla birlikte; bir azot oksit olan nitrojen dioksit (NO 2) solunması kalp,
akciğer ve karaciğer rahatsızlıklarına ve solunum yolu hastalıklarına yol açmaktadır. Ancak
kurulması planlanan santral için yapılan model çalışmalarında NO2 değerinin limit değerin
altında kaldığı göz önüne alındığında böyle bir etkinin olacağı beklenmemektedir.
V.2.22. Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha
düzenlemeleri,
Söz konusu projenin arazi hazırlık aşamasında kaldırılan bitkisel toprak örtüsü, inşaat
işlemleri tamamlandıktan sonra bölgenin iklim ve toprak özelliklerine uygun olarak
bitkilendirme ve çevre düzenleme çalışmalarında değerlendirilecektir.
172
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
V.2.23. Sağlık koruma bandı için önerilen mesafe
Proje konusu faaliyet; 13.04.2007 Tarih ve 2692 Sayılı Resmi Gazete’de Yayımlanan İşyeri
Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik Ek-2 “Gayri Sıhhi Müesseseler Listesi A)
1.Sınıf Gayri Sıhhi Müesseseler Listesi Madde 1. Enerji Sanayi 1.1- Toplam ısıl gücü 20
megavat (MW) ve üzeri kapasitede olan yakma tesisleri ile termik enerji santralleri,”
listesinde yer almaktadır. Bu sebeple İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik
hükümleri doğrultusunda İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı alınacaktır. Bu süreçte; ÇED
sürecinin olumlu sonuçlanması ve ÇED Olumlu Belgesinin alınmasının ardından, Şanlıurfa İl
Özel İdare’ sinden gerekli başvurular yapılacak ve Yer Seçimi Tesis Kurma İzni ve tesis
kurulduktan sonra iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alınacaktır. Bu aşamada oluşturulacak olan
ve yönetmelikte belirtilen İnceleme Kurulunca, belirlenecek Sağlık Koruma Bandı mesafesine
meri mevzuat gereği ilgili kurumların onayı alınarak riayet edilecektir.
Santral alanına en yakın yerleşim yeri Eskin Köyü’ne ait konutlar olup, uzaklığı yaklaşık 2,11
km’dir. Santral yeri yerleşim birimlerine tehlike arz edecek şekilde yakın mesafelerde
değildir. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik gereği ruhsatlandırma
aşamasında oluşturulacak olan ve yönetmelikte belirtilen tarafından belirlenecek Sağlık
Koruma Bandı mesafesine riayet edilecektir. Ruhsat aşamasında inceleme kurulu tarafından
belirlenecek sağlık koruma bandı oluşturulacak ve tesis işletmeye alınmadan önce ilgili
kurumlardan gerekli izinler alınacaktır.
V.2.24. Diğer faaliyetler
Bu bölümde açıklanması gereken başka bir husus bulunmamaktadır.
V.3. Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerinde Etkileri
V.3.1. Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam imkanları,
nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri
ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb.
Proje alanının mevcut kullanım durumu göz önüne alındığında önerilen proje ile enerji
üretimi faydası sağlanacak ve yöre halkına iş imkânı yaratılacaktır. Projenin gerçekleşmesi ile
birlikte yöre ve ülke ekonomisine katkı sağlanacaktır.
Tesiste hammadde olarak doğalgaz kullanılacaktır. Tesiste elde edilen elektrik enerjisi; ulusal
iletim hattına verilerek Türkiye’nin enerji ihtiyacının karşılanmasına katkıda bulunmayı
hedeflemektedir. Doğalgaz; dumansız, kokusuz, ekonomik, zehirsiz, temiz, yüksek verimli ve
çevre dostu gazdır. Bileşiminin büyük kısmı metandan (CH4) oluşan bir yakıttır. Dünya enerji
173
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
kaynakları içinde kullanım payı giderek artan doğalgaz 21. yüzyılda enerji kaynakları içinde
alternatif enerji kaynağı olma özelliğini sürdürecektir.
Planlanan santralde yangından korunma ve yangın söndürme için modern bir donanım
bulunacaktır. Bu nedenle yerel itfaiye hizmetleri açısından muhtemel bir yük söz konusu
olmayacaktır.
Santralin inşaat çalışmaları aşamasında, bölgesel taşıma ve ulaşım ağı üzerinde hafif de olsa
ek bir yük oluşacaktır. Bu kapsamda oluşabilecek etkiler, personel ulaşımı ve ekipman ile
malzeme naklinden ibaret olacaktır. Tesis çevresinde bulunan yollar inşaat aşamasında ortaya
çıkacak maksimum trafik yükünü kaldıracak nitelikte yapılacaktır.
Söz konusu proje sayesinde ülke ekonomisine yapılan katkı tüm bölgelerde olduğu gibi
Şanlıurfa ilinde de faydalı olacaktır.
Ayrıca proje konusu tesis sayesinde sağlanacak istihdam imkânına bağlı olarak gelir
düzeyinde artış sağlanacak ve buna bağlı olarak ticari faaliyetlerde artış gerçekleşecektir.
V.3.2. Çevresel fayda-maliyet analizi
Projenin inşaat ve işletme aşamalarındaki çevresel
değerlendirildiğinde aşağıda belirtilen sonuçlara ulaşılmaktadır.
fayda-maliyet
analizleri
- Proje ile ilgili olarak inşaat ve işletme dönemlerinde zemin üzerinde olumsuz etkiler
beklenmemektedir.
- Arazi hazırlık ve inşaat ile işletme aşamalarında hidroloji ve su kalitesine herhangi
bir olumsuz etki söz konusu değildir. Ayrıca proses kaynaklı atık su ve evsel nitelikli atık
sular tesiste ayrı ayrı arıtılarak mevzuatta belirtilen kriterlere uygun hale getirilecektir.
- Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında alanın tesviyesi amacıyla kazı işleri yapılacak
olup, toprak üzerinde etkiler söz konusudur. Ancak alanda çıkacak toprak depolanmadan
sahanın tesviyesinde ve peyzaj çalışmalarında kullanılacağından kayıp olması
beklenmemektedir.
Projenin karasal fauna ve flora üzerinde olumsuz bir etkisi beklenmemektedir.
- Arazi hazırlık ve inşaat aşaması ile işletme aşamasında bölgede istihdam olanağının
artmasına bağlı olarak çalışan kişilerin ihtiyaçlarına karşılık bir gelişim söz konusudur.
- Arazi hazırlık ve inşaat aşaması ile işletme aşamasında yapılan çalışmalara bağlı
olarak iş kazalarının oluşma ihtimali bulunmaktadır. Kazaların önlenmesi adına ilgili kanun
ve yönetmelikler kapsamında gerekli çalışma ve eğitimler yapılacaktır.
174
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
- Tesisin inşaat aşamasında karayolu trafiğinde artış olmakla birlikte bu yük inşaat
çalışmaları bitiminde son bulacağından önemli bir trafik yükü beklenmemektedir.
- Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında enerji tüketimi olacakken işletme aşamasında
enerji üretimi söz konusudur.
- Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında toz emisyonu oluşumu beklenmektedir. İşletme
aşamasında ise santralde oluşacak emisyonlar nedeniyle kirlilik söz konusudur. Ancak
yönetmeliklerde belirtilen sınır değerler sağlanacak, gerekli ölçümler periyodik olarak
yaptırılacaktır.
- İnşaat ve işletme aşamalarında yapılacak çalışmalar sırasında yönetmelikte belirtilen
sınır değerler aşılmadığından herhangi bir olumsuz etki beklenmemektedir.
- Projeden kaynaklı, toprak üzerinde olumsuz bir etki beklenmemektedir.
- Proje kapsamında santral alanında çevre düzenlemesi yapılacağından olumsuz etkiler
söz konusu değildir.
175
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bölüm VI. İşletme Faaliyetine Kapandıktan Sonra Olabilecek ve Süren Etkiler ve Bu
Etkilere Karşı Alınacak Önlemler
VI.1. Arazi Islahı ve Rekreasyon Çalışmaları
Santralin işletmeye kapatılması durumunda tesis üniteleri sökülerek, günün ekonomik
şartlarına göre değerlendirilecektir. Alanda yapılacak rekreasyon çalışmaları, arazi düzenlenip
stabil hale getirilecek ve arazi düzenleme çalışmaları sonucunda arazi bölgenin doğal
vejetasyon yapısına uygun bir hale getirildikten sonra bitkilendirme ve çimleme çalışmaları
yapılacaktır.
VI.2. Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler
Proje kapsamında yeraltı suyuna bir etki beklenmemektedir. Faaliyet kapsamında yüzey ve
yeraltı sularına olumsuz etkide bulunabilecek tüm kirletici unsurlar ile ilgili gerekli tüm
önlemler faaliyet sahibince alınacaktır. Ayrıca proje kapsamında tüm işlemlerde, 31.12.2004
Tarih ve 25687 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”, 7
Nisan 2012 tarihli ve 28257 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Yeraltı sularının Kirlenmeye
ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik” ve 167 sayılı “Yeraltı suları
Hakkında Kanun” hükümlerine titizlikle uyulacaktır.
VI.3. Hava Emisyonları
Planlanan faaliyet işletmeye kapandıktan sonra herhangi bir emisyon oluşmayacağından hava
kalitesine olumsuz bir etki söz konusu değildir.
176
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bölüm VII. Projenin Alternatifleri (Bu bölümde yer seçimi, teknoloji (Soğutma sistemi
dahil), alınacak önlemler, alternatiflerin karşılaştırılması ve tercih sıralaması
belirtilecektir)
Projenin temel amacı, çevresel açıdan temiz ve verimli enerji üretim teknolojilerini ekonomik
bir biçimde uygulayarak, Türkiye’nin elektrik enerjisi üretimine katkıda bulunmaktır. Buna ek
olarak önerilen proje Türkiye’nin iç politika hedeflerinin gerçekleşmesine de katkıda
bulunacaktır. Türkiye’nin enerji politikası temelde hedeflenen büyüme ve sosyal gelişmeyi
destekleyecek ve yönlendirecek şekilde, güvenilir, yeterli, zamanında ve en ekonomik şekilde
enerji üretimi üzerine odaklanmıştır. Nüfusun hızlı artışı ve endüstrinin hızlı gelişimi
Türkiye’nin enerji ihtiyacının önemli oranda artmasına neden olmuştur. Hedeflenen ekonomik
ve sosyal gelişmeye erişilebilmesi için mevcut güç sistemlerine yeni üretim ünitelerinin
eklenmesi zorunluluğu doğmuştur.
Tesiste kullanılacak yakıt türü doğalgazdır. Doğalgazın, düşük karbondioksit ve NOx
emisyonları, ihmal edilebilir düzeyde SO2 ve TAPM (Toplam Askıda Partikül Madde) çıkışı
ve kül veya başkaca tehlikeli atık oluşmaması belirgin avantajlarıdır.
Söz konusu proje; enerji tüketimi bir ülke için sanayide geliştiği veya gelişmekte olduğu
göstergesi taşımaktadır. Ülkemizin gelişmekte olduğu dönemde enerji sıkıntısını, güvenilir,
ekonomik ve minimum çevresel etkiler ile elde etmesinde büyük katkıda bulunacağı
düşünülmektedir.
Santralin teknolojisi kombine çevrimdir. Kombine çevrim durumunda yakıtın yanması sonucu
açığa çıkan sıcak gazdan yararlanılmakta ve enerji verimliliği sağlanmaktadır. Gaz
türbininden çıkan sıcak gaz atık ısı kazanına gönderilerek buhar üretilmekte ve bu buhar
vasıtasıyla ikinci bir enerji üretimi gerçekleştirilmektedir. Kombine çevrim teknolojisine
alternatif olarak basit çevrim düşülebilir. Bu teknolojide ise gaz türbininden çıkan sıcak gaz
sıcaklık limit değerleri sağlandıktan sonra atmosfere verilmektedir. Bu durumda sıcak gazın
enerjisi kullanılmayacak ve enerji verimliliği sağlanamayacaktır. Bu sebeple teknoloji olarak
kombine çevrim seçilmiştir.
Santralin yeri seçilirken, aşağıdaki kıstaslar değerlendirilmiş ve buna göre yer seçimi
yapılmıştır.
•
•
•
Botaş doğalgaz boru hattına yakınlık,
Santralın lojistik ikmali için karayoluna yakınlığı,
Santral için ihtiyaç olan suyun temininin kolaylığı
177
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bölüm VIII. İzleme Programı
VIII.1. Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin işletilmesi ve işletme
sonrası için önerilen izleme programı acil müdahale planı,
Ç.E.D. Yönetmeliği Madde 18 (3) bendinde; “Proje sahibi veya yetkili temsilcisi, "Çevresel
Etki Değerlendirmesi Olumlu" veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir"
kararını aldıktan sonra yatırımın başlangıç, inşaat, işletme ve işletme sonrası dönemlerine
ilişkin izleme raporlarını Bakanlığa veya Valiliğe iletmekle yükümlüdür” denilmektedir.
Planlanan projenin izleme raporları ve izlemesi ÇED Raporunu hazırlayan EN-ÇEV Ltd. Şti.
tarafından yapılarak, belirlenecek periyotlarda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na sunulacaktır.
Projenin gerçekleştirilmesi sırasında oluşacak çevresel etkiler ve bu etkilere karşı
uygulanması planlanan izleme programı oluşan etkilerin niteliğine göre aşağıda verilmiştir.
Söz konusu projenin çalışmalarına başlamadan önce daha detaylı irdeleme ve tespit
yapılabilmesi amacıyla Çevre İzleme Programı oluşturulmalı ve izleme bu program
doğrultusunda gerçekleştirilmelidir. Çevre İzleme Programı minimum aşağıdaki ana
başlıklarla verilen hususları içermelidir.
İnşaat Aşamasında İzleme Programı
Projenin gerçekleştirilmesi sırasında oluşacak çevresel etkiler ve bu etkilere karşı
uygulanması planlanan izleme programı oluşan etkilerin niteliğine göre aşağıda verilmiştir.
Söz konusu projenin çalışmalarına başlamadan önce daha detaylı irdeleme ve tespit
yapılabilmesi amacıyla Çevre İzleme Programı oluşturulmalı ve izleme bu program
doğrultusunda gerçekleştirilmelidir. Çevre İzleme Programı minimum aşağıdaki ana
başlıklarla verilen hususları içermelidir.
Sıvı Atıkların İzlenmesi
Planlanan faaliyetin inşaatı aşamasında su ve atık su kullanımına bağlı olarak dikkate alınması
gereken hususlar arasında; su temini, personel kaynaklı evsel atık suyun biriktirilmesi ve
deşarjı, mevsimsel şartlara bağlı olarak oluşan yağmur suyu yönetimi buna ilişkin deşarjların
yönetimi sayılabilir.
Faaliyet alanında personelden kaynaklanacak atık sular, 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan “Su Kirliliği ve Kontrol Yönetmeliği” Tablo 21.1 hükümlerinde
verilen standartlara uygun olarak arıtıldıktan sonra uygun olarak arıtılıp arıtılmadığı ve tesis
içi sulamada kullanılıp kullanılmadığı izlenecektir.
178
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Katı Atıkların İzlenmesi
İnşaat aşamasında oluşacak katı atıklar; inşaat artıkları ve personelden kaynaklanacak evsel
nitelikli katı atıklardır. Bu atıkların alanda düzenli olarak ve uygun koşullarda depolanıp
depolanmadığı, yağışlarla kayma riski taşıyarak çevreye zarar verip vermeyeceği izlenecek
olup, inşaat aşamasında oluşacak olan inşaat artıkları 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı
“Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” hükümleri
doğrultusunda bertarafı izlenecektir.
Personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıkların değerlendirilebilir nitelikte olanlarının
ayrı toplanması, uygun nitelikte kapalı kaplar içerisinde biriktirilmesi ve katı atık depo alanına
bırakılması izlenecektir.
Emisyonların İzlenmesi
İnşaat aşamasında yapılacak çalışmalardan kaynaklanacak emisyonlar arasında toz emisyonu
ve egzoz emisyonları yer almaktadır.
Faaliyetler esnasında oluşacak toz emisyonunun sınır değerleri aşmaması için alınması
gereken önlemlerin uygulanması işlemleri izlenecektir.
İnşaat sırasında kullanılacak araçların egzoz emisyon ölçümlerinin yaptırılması ve bununla
ilgili belgelerin alınması izlenecektir.
Gürültünün İzlenmesi
Proje kapsamında, kullanılacak makinelerden ve arazide yapılacak çalışmalardan gürültü
oluşacaktır.
Çalışmalar sırasında makine ve ekipmanlardan kaynaklanacak gürültü seviyesinin sınır
değerleri aşmaması için gerekli ölçümler yapılarak önlemlerin uygulanması izlenecektir.
Tıbbi Atıkların İzlenmesi
İnşaat aşamasında proje alanında revir bulunacaktır.
Revirden oluşacak tıbbi atık malzeme; diğer tüm atıklardan ayrı olarak ve “Tıbbi Atıkların
Kontrolü Yönetmeliği” ne uygun olarak toplanması işaretlenmesi ve bertaraf edilmesi, bu
konu ile ilgili olarak tüm işlemlerin 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı “Tıbbi Atıkların
Kontrolü Yönetmeliği” ne uygun yapılması izlenecektir.
Tehlikeli Atıkların İzlenmesi
Hafriyat için kullanılan iş makinelerinin bakım ve onarımından kaynaklanabilecek atık yağ,
gres yağı, kontamine yağlar ve yakıtların insan sağlığı ve çevreye yönelik zararlı etkisinin 14
Mart 2005 tarih ve 25755 sayılı “Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” ve atık yağlarla
ilgili olarak ise 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği”
hükümlerine uygun olarak en aza düşürülecek şekilde atık yönetimi sağlanacaktır.
179
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Ayrıca proje kapsamında kullanılacak trafo ve transformatörler için 27 Aralık 2007 tarih ve
26739 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Poliklorlu Bifenil Ve Poliklorlu Terfenillerin
Kontrolü Hakkında Yönetmelik” hükümlerine uyulacaktır.
İşletme Aşamasında İzleme Programı
Bu aşamada, proje sahibi firma tarafından “Çevre Yönetimi ve İzleme Planı” oluşturacaktır.
Söz konusu proje için “ÇED Olumlu” kararı alındıktan sonra, ilgili mevzuat uyarınca, tabi
olduğu izinler ve ruhsatlar alınacak ve yatırımın işletme ve işletme sonrası dönemlerine ilişkin
hazırlanacak raporlarla birlikte Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na sunulacaktır.
İşletme döneminde oluşturulacak “Çevre Yönetimi ve İzleme Planı” nda izleme yapılacak
konular genel olarak aşağıda verilmiştir:
Sıvı Atıkların İzlenmesi
Planlanan faaliyetin işletme aşamasında su ve atık su kullanımına bağlı olarak dikkate
alınması gereken hususlar arasında; su temini, personel kaynaklı evsel atık suyun
biriktirilmesi ve deşarjı, mevsimsel şartlara bağlı olarak oluşan yağmur suyu yönetimi buna
ilişkin deşarjların yönetimi sayılabilir.
Faaliyet alanında prosesten kaynaklanacak atık suların kimyasal arıtmadan sonra sistemde
tekrar kullanılıp kullanılmadığı izlenecektir.
Katı Atıkların İzlenmesi
İşletme aşamasında personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıkların değerlendirilebilir
nitelikte olanlarının ayrı toplanması, uygun nitelikte kapalı kaplar içerisinde biriktirilmesi ve
bertarafın nasıl yapıldığı izlenecektir.
Emisyonların İzlenmesi
İşletme aşamasında yapılacak çalışmalardan kaynaklanacak emisyonlar arasında egzoz
emisyonları ve santral bacasından çıkan emisyonlar yer almaktadır.
Çalışmalar sırasında kullanılacak araçların egzoz emisyon ölçümlerinin yaptırılması ve
bununla ilgili belgelerin alınması izlenecektir.
Gürültünün İzlenmesi
Proje kapsamında, kullanılacak makinelerden ve arazide yapılacak çalışmalardan gürültü
oluşacaktır.
Çalışmalar sırasında makine ve ekipmanlardan kaynaklanacak gürültü seviyesinin sınır
değerleri aşmaması için gerekli ölçümler yapılarak önlemlerin uygulanması izlenecektir.
Gürültünün çalışanlar açısından öngörülen yönetmelik değerlerini aştığının tespit edilmesi
halinde gerekli koruyucu araç ve gereçlerin temin edilmesi ve kullanmaları sağlanacaktır.
180
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tıbbi Atıkların İzlenmesi
Revirde oluşacak tıbbi atık; diğer tüm atıklardan ayrı olarak ve “Tıbbi Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği” ne uygun olarak toplanması işaretlenmesi ve bertaraf edilmesi, bu konu ile ilgili
olarak tüm işlemlerin “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” ne uygun yapılması
izlenecektir.
Tehlikeli Atıkların İzlenmesi
Santralin işletme aşamasında çıkabilecek atık yağlarla ilgili olarak; 30.07.2008 tarih ve 26952
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” (30.03.2010 tarih
ve 27537 sayılı R.G.’de yayımlanan “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği” nde Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik”) ve 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan “Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” hükümlerine uygun olarak yapılması
izlenecektir.
Ayrıca proje kapsamında kullanılacak trafo ve transformatörler için 27 Aralık 2007 tarih ve
26739 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Poliklorlu Bifenil Ve Poliklorlu Terfenillerin
Kontrolü Hakkında Yönetmelik” hükümlerine uyulacaktır.
İşletme Sonrası Dönemi
Santralin kapatılmasından sonra yüzeysel veya yer altı sularına herhangi bir etki söz konusu
olmayacaktır. Aynı şekilde, faaliyetin sona ermesinden sonra herhangi bir emisyon kaynağı
bulunmayacağından mevcut hava kalitesinin olumsuz yönde etkilenmesi de söz konusu
olmayacaktır. Dolayısıyla bu aşamada herhangi bir izleme yapılması öngörülmemiştir. Ancak
santralde faaliyet sona erdikten sonra, yapılacak değerlendirmeye göre, arazi terk edilmeden
önce arazi ıslah çalışmaları yapılarak, proje alanı etraftaki mevcut topoğrafya ile uyumlu hale
getirilecek, böylece yeni projeler için kullanıma uygun hale getirilecektir.
181
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
ACİL EYLEM PLANI
1.1.Amacı
Sistem kazalarına çok çabuk karşılık verebilmek, insan ve çevre sağlığına gelebilecek zararı
en aza indirmek bakımından büyük önem taşımaktadır. Acil çalışma ve eylem planı, su alma
ve suyu geri verme veya arıtma tesisi işletme personelinin herhangi bir acil durum karşısında
alması gereken önlemleri içeren bir öncü plan niteliği taşımaktadır. Acil eylem planında
hedeflenen asıl amaç, acil durumlarda en çok etkili olabilecek bilgilerin operatöre önceden,
etkin ve yeterli biçimde verilmesidir. Tesislerinin işletilmesinde, acil eylem planının hayata
geçirilerek olası sistem kazalarının olumsuz etkilerinin asıl hiç olmaması veya olsa bile en aza
indirilmesi edilmesi, ancak su alma ve suyu geri verme veya benzeri arıtma ünitelerinde
optimum işletme şartlarının, ekipman bakımının ve sürekli izlemenin sağlanabilmesi ile
mümkündür. Bu kapsamda aşağıdaki adımlar izlenmelidir:
• Bakım ve kontrol programlarında optimum önlemlerin alınması,
• Acil durumlarda kullanılacak olan donanımlarının çalışır ve kullanıma hazır
durumda tutulması,
• Acil durum prosedürüne göre işletme personelinin eğitimi ve bu eğitimlerin belirli
aralıklarla tekrarı,
• Taşınabilir pompa ve gerekli diğer ekipmanın kolay erişilebilir yerlerde
bulundurulması,
• Acil durum karşısında en kritik müdahalelerin zamanında yapılabilmesi için
öncelikler listesinin hazırlanması,
• Acil eylem durumunda operatörün ihtiyaç duyabileceği bilgilerin düzenli
kaydedilerek saklanması,
Acil durum sırasında ilgili amirlik, yardımcı birimler ve şahıslar ile en ivedi bir şekilde
telekomünikasyon sağlanması son derece önemlidir. Ulaşılması gereken kişilerin isim ve
erişim numaraları listesi düzenli olarak güncellenerek, işletmedeki her telefonun yanına
asılmalıdır.
1.2.Hedefler
Etkili bir acil eylem planı, acil durumda ünitelerin çalışmasının sürekliliğini sağlayabilir.
Plan aşağıdaki etkinlikleri sağlamalıdır:
• Acil durumda su alma ve suyu geri verme yapısı veya arıtma sistemini olumsuz
etkileyecek faktörleri en aza indirme veya ortadan kaldırma,
182
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
• Acil duruma uygun karşılık verecek müdahale ve önlemler yöntemlerinin
geliştirilmesi,
• Acil durum karşısında her bir işletme personelinin kendi sorumluluğunun bilicinde
olmasını sağlayacak eğitimler,
• Acil durum donanımlarının, ekipmanlarının düzenli sayımı, bakımı, gerektiğinde
yenilenmesi ve işlevsellik kontrolü,
Aşağıda verilen öncelikler listesinin geliştirilmesi ve etkinleştirilmesi:






Uygun hareketi belirlemek için acil durumun analiz edilmesi,
Uygulanabilir önleyici ölçümlerin yapılması,
Uzman ekibin gönderilmesi,
Boş kısımlar listesinin kontrolü,
Son çare olarak birim, proses veya proseslerin durdurulması,
Müdahale veya önleme çalışmalarının zamanının en aza indirilmesi.
1.3 Acil Durumun Sebebi
Acil durum şartları:










Doğal afetler,
Yolların kapanması,
Haberleşme kayıpları,
Tesis içi kazalar,
Proseste bozulma,
Yanlış işletme,
Düzensiz bakım,
Dışarıdan zehirli maddeler veya kimyasalların karışması,
Personel dalgınlığı, eğitimsizliği, eksik bilgi veya yanlış bilgi sahibi olma,
Öngörülemeyen nedenler vb. sonucunda oluşabilmektedir.
1.3.1 Doğal Afetler
Sistemi zarara sokacak doğal afetler:





Yıldırım
Deprem
Dondurucu hava
Taşkınlar (sel, aşırı deniz dalga hareketleri)
Heyelan
183
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Yıldırım:
Yıldırımın ciddi hasarlarından biri, su alma ve suyu geri verme veya arıtma tesisinin kontrol
ve kumanda merkezine yıldırım düşmesi durumunda gerçekleşir. Bu bölümün doğrudan zarar
görmesi tesisteki temel elektrik ünitesinin servis dışı kalmasına yol açar. Bu durumda işletme
operatörü ilgili yerlerin onarımına girişmek yerine, derhal uzman elektrikçi ile temas
kurmalıdır. Onarım, normal çalışma şartlarının mümkün olduğu kadar çabuk oluşturulması
için doğrudan hasar gören üniteye yapılabilir, ancak genel olarak bütün elektrik sisteminin
gözden geçirilmesi gerekir.
Deprem:
Hem yapıda hem de boru hatlarında zarara yol açabilir. Deprem nedeniyle enerji kesintisi
oluşabileceği gibi boru hattı da kırılabilir. Deprem öncesinde, sırasında ve sonrasında tesis
personelinin alması gereken önlemler liste halinde aşağıda özetlenmiştir:
Deprem öncesinde:
Deprem hakkında pratik bilgiler verilmeli eğitimler verilmeli, pratik eğitimler yaptırılmalıdır.
Deprem esnasında:
• İç mekânda iseniz, sağlam bir masa veya sıra altına girin. Pencere, kapı eşiği, ağır
mobilya veya araçların uzağında durun. Bina sallanırken merdiveni kullanmayın.
• Dışarıda iseniz, açıklığa ilerleyin, bina ve enerji hatlarından uzaklaşın.
• Araba sürüyor iseniz, güvenli bir yerde durun ancak dışarı çıkmayın. Köprü
üzerinde, kavşakta veya tünelde durmayın. Mümkün olduğunca çabuk trafikten çıkın.
• Ağaç, elektrik lambaları, enerji hatları veya levhaların altında durmayın.
Depremden sonra:
• Sakin olun.
• Derhal yetkililere haber verin. Net, kısa, anlaşılabilir bilgiler verin. Tüm elemanları
sayın, güvenlik altında ve yaralanmamış olduklarından emin olun. Yaralıları bildirin.
• Tesis kontrolüne çıkın. Bu aşamada öncelikler listesini izleyin.
• Binaya girmeden önce, yapısal hasarları denetleyin. Eğer bina güvenlikli
görünmüyor ise veya yetersiz ışık varsa girmeyin.
• Bütün doğalgaz hatlarını sızıntıya karşı denetleyin. Gaz kaçağı olmadığından emin
olana kadar yakıcı madde (çakmak, mum, vb.) kullanmayın. Gaz kaçağından
şüpheleniyorsanız elektrikli cihazları çalıştırmayın. Gazlı bir ortama girmeyiniz, girmeniz
gerekirse de tamamen o ortamdan bağımsız çalışan ve suni solunum sağlayan cihazlarla
giriniz,
184
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
• Denetleme ve kontrol tamamlandığında bulgularınızı derhal amirinize bildirin.
Dondurucu hava:
Dondurucu hava ile ilgili önemli problemler aşağıdaki gibidir:
• Enerji kesintisi: Hava hattında kar ve buz oluşması enerji hatlarında bozulmalara
sebep olur.
• Ulaşım güçlüğü: Buzlu şartlarda, yolların kayganlaşması nedeniyle hem personelin
ulaşımı, hem de tesiste kimyasal ve çamur taşınımı sorun yaratabilir.
Dondurucu hava şartlarında, enerji nakil hattının donmasını ve kar tutmasını engelleyecek
uygun önlemler alınmalıdır. Bu önlemler, açıktaki vanaların düzenli kontrolünü, motor
ısıtmasının sağlanmasını ve boruların tam yalıtımını kapsar.
Taşkınlar:
Su alma ve suyu geri verme ile Arıtma sisteminde taşkınlar ile ilgili çok kısa sürede
oluşabilecek zararların etkisi başlıca iki grupta toplanabilir:
• Prosesin, taşkın sularının katılımı ile hidrolik olarak aşırı yüklenmesi,
• Tesis alanının büyük bölümünün veya tamamının sel altında kalması
Sızıntı belli derecelerde her kanalizasyon şebekesinde bulunur ve şiddetli yağışlarla önemli
ölçüde artar. Ancak, sel yalnızca şiddetli yağmurlar sırasında ve sonrasında kısa bir süre için
görülür. Sızıntı suyu, yüzeysel akış ve bunların birleşimi aşağıda tanımlanmıştır:
• Sızıntı suyu, kanalizasyon sistemine giren su olup, kanalizasyon bağlantıları, boru
bağlantıları, kontrol bacaları ve duvarlardan sızan suları içermektedir. Sızıntı suyu yüzeysel
akışı içermez.
Yüzeysel akış, kanalizasyon sistemine deşarj edilen su ile birlikte aşağıdaki kaynaklardan
oluşan suları ve drenajları içerir: servis bağlantıları, çatı girişleri, bodrum, avlu ve alan
drenajları; soğutma suyu deşarjları; doğal bataklık alanları drenajları; yağmur ve birleşik
kanal bağlantıları ve kontrol bacalarından sızan sular; toplama havzasını; yağmur sularını;
yüzey taşkın suları ve cadde yıkama suları.
• Sızıntı suyu / yüzey akışı, kaynak ayırt etmeksizin sızıntı ve yüzey akışının her
ikisinin toplam miktarıdır.

Sızıntı suyu ve yüzeysel akışın sisteme girmesi, atık su debisini önemli
miktarda arttırır.
1.3.2 Personel Devamsızlığı, Yokluğu,
Personel eksikliği tesisin işletilmesinde önemli bir potansiyel tehdit oluşturur. Acil durum
sırasında, yolların kapanması ve diğer kişisel kaygılar çalışanların işe gelmesini
185
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
engelleyebilir. Bu durumda yedek personel listesinin proje yürütücüsünde mevcut olması
gerekir.
1.3.3 Yolların Kapanması
Tesise gelen yolun kapanması personel ulaşımını engeller. Bu durumlar için en etkili önlem,
tesisin henüz kurulum aşamasında iken mevcut güzergâhtan mümkün olduğunca uzakta
alternatif bir yol oluşturmaktır.
1.3.4 Haberleşme Kaybı
Telekomünikasyon, günlük işlerde rutin olarak tekrarlanan bir olgu iken acil durumlarda
hayati önem kazanır. Haberleşmenin kesilmesi durumunda bu bölümde anlatılmakta olan
hiçbir önlem ve eylem gerçekleştirilemez. Alternatif olarak mobil santral oluşturmak uygun
olacaktır.
1.3.5 Kusurlu Bakım
Düzenli bir bakım olmadığı sürece, cihazların çoğu sonunda çalışmaz hale gelecektir. Bakım
şekli cihazların ne kadar iyi ve uzun süre çalışacağına işaret eder. İyi ve düzenli bakım yüksek
verimlilik sunarken; hatalı bakım işletme ömrünü kısaltır.
Hatalı ve düzensiz bakımdan dolayı meydana gelebilecek beklenmeyen bozukluklar, su alma
ve suyu geri verme veya atık su arıtma ünitesinde ciddi zararlara neden olabilir. Tek bir
ekipmanın bozulması acil durum yaratmadan çözülebilse bile, zayıf bakımın birikmiş etkileri
oldukça ciddi sonuçlar doğurabilir.
1.3.6 Kayıtsız İşletme Anlayışı
Tesis dahilinde veya yasa koyucu tarafından oluşturulmuş işletme metotlarından sapmalar
ihmalkar işletme anlayışını doğurur. Özensiz işletme, hatalı bakımın aksine kolaylıkla fark
edilemeyeceğinden, sistem için daha fazla zararlı olup nedeni anlaşılamayan acil duruma yol
açabilmektedir. Bu nedenle, arıtma tesisinde etkin işletme koşullarının sağlanabilmesi için
öncelikle sağlıklı işletme prosedürleri geliştirilmeli ve uygulanmalıdır.
1.3.7 Kazalar
Tesislerin işletilmesinden sorumlu personel sürekli olarak olası tehlikelerle yüz yüze kalır.
Kazalar yaralanmamalara ve cihazlar üzerinde hasara neden olur. Tesis arazisi dışında
gerçekleşen kazalar bile işletmeyi etkileyebilir. Örneğin, kanalizasyon sistemine zehirli
maddenin kaza sonucu dökülmesi zamanında fark edilememiş ise arıtma sistemi ünitelerinde
de ciddi sorunlara neden olabilir.
1.3.8 Proses Arızaları
Proses arızaları, tesisin tek bir ünitesinde olabileceği gibi tümünde de çıkabilir. Her iki
durumda da verimlilik düşer. Çok kısa zaman dilimlerinde prosesin tamamını etkileyecek
186
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
hasara neden olan olaylar sel baskınları, deprem, yıldırım, dondurucu soğuk, güç kaybı,
sabotaj, öngörülmeyen nedenler, toksik kazalar, vb.dir.
1.4 Acil Eylem Planı
1.4.1 Personel Sorumluluğu
Mevcut personelin örgütlenmesi ve hareket planının hazırlanmasından kilit konumdaki
idareciler sorumludur. Karmaşayı en aza indirecek planın başarıyla uygulanabilmesi için, her
bir personelin acil durumda üstleneceği sorumluluğu bilmesi gerekmektedir. Proje yöneticisi
acil eylem planının tümünden sorumludur. Güvenlik görevlileri planın uygulamasından
sorumlu olup sonuçları doğrudan proje yöneticisine rapor eder. Aşağıda verilen acil eylem
kontrol listesi su alma ve suyu geri verme ile arıtma sisteminde çalışanların sorumluluğunu
tanımlayan rehber liste olarak kullanılabilir.
Proje Yöneticisi:
• Aldığı acil durum mesajı karşısında, ilk alarma dayanarak eylem planının meydana
gelen olaya göre uygun olan bölümünü başlatır.
• Amirler, kilit noktadaki personel ve yardım organizasyonlarını temsilcileri önceden
belirlenen acil eylem merkezinde acil durumun şiddeti değerlendirilmek üzere bir araya getirir
ve bu toplantıda eylem planının ana hatları çıkarılır.
• Destek personelini harekete geçirerek amirleri destekler.
• Gerekirse uzman yerlerden yardım ister.
• Normal işletme koşulları sağlanana kadar acil eylem hareketini izler ve destekler.
• Gerektiğinde eylem zamanı, eylem metodunun uygunluğu, donanımlar, haberleşme,
personel eğitimi, esneklik, yardımcı eleman verimliliği ve karşılıklı yardımlaşma açısından
acil eylem planını değerlendirir, eleştirir ve geliştirir.
Güvenlik Görevlisi:
• Destek personeli de dahil olmak üzere tüm işletme personelini harekete geçirir,
proses ayarlamalarını yapar gerekirse proses kontrol ve analizi için örnekleme yapar.
• Proje yöneticisine acil durumdaki proses şartlarını ve örnekleme sonuçlarını aktarır.
• Acil durumlarda personelin çalışmasını izler ve onlara destek verir.
• Operatörlerin acil eylem müdahalelerini değerlendirir ve eleştirir.
Bakım Amirliği:
• Bakım ekibini ve yardımcı personeli harekete geçirir.
187
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
• Operasyonu personel, ekipman, vb ile destekler.
• Karşılıklı yardımlaşmayı koordine eder, uzmanlık bilgilerini uygular.
• Normal çalışma şartları sağlanana kadar katılan ekibin çalışmalarını izler ve destek
verir.
• Bakım ekibinin acil eylem çalışmalarını değerlendirir ve eleştirir.
1.4.2 Acil Eylem Merkezi
Acil eylem merkezi olarak kullanılacak ünite ve elemanlar önceden belirlenmiş ve kolaylıkla
ulaşılabilen yerde bulunmalıdır. Acil durum bildirildiğinde, görevdeki operatörün acil durum
ile ilgili yapacağı eylemler bir metot olarak elinde bulunmalıdır. Bu durumda yapılacak ilk işi;
alarm yerine bakım ekibini göndermektir.
Tesisin kilit personeli ve irtibata geçilmesi gereken diğer şahısların telefon numaraları da
dahil diğer güncelleştirilmiş bilgileri, sistem haritası, su alma ve suyu geri verme veya arıtma
ünitesi akım şeması, boru ve elektrik hattı şemaları yönetim binasında bulunmalı ve acil
durumda operatörün kullanımına açık olmalıdır.
1.4.3 Acil Ekipman Envanteri
Acil ekipman envanteri dosyada tutulmalı ve su alma, suyu geri verme veya arıtma prosesinde
kullanılan tüm ekipman, malzeme ve kimyasalları içermelidir. Mevcut bulunması gereken acil
ekipman listesi aşağıda verilmektedir:
• Her bina ve tehlikeli bölgelere yakın yerler için en azından bir adet karbon dioksit
veya kuru kimyasal içerikli yangın söndürücü,
• Tehlikeli bölgelerdeki çalışmalar için güvenli ve patlamaya dayanıklı ekipman,
• Tehlikeli bölgelerde yapılan çalışmalar için kıvılcımsız çalışan alet ve ekipmanlar,
• Tehlikeli bölgelerdeki atmosferi ölçmek için parlayıcı gaz indikatörü veya düşük
patlama limitlerini ölçer cihazlar,
• Çevrede, tehlikeli bölgeler için taşınabilir hava kalitesi izleme cihazı,
Deprem olması durumunda yıkıntılara girmek, kesmek, koparmak vs, için malzeme ve
ekipmanlar,
• Hortumlu taşınabilir pompa,
• Kürek, kepçe ve süpürge,
• Kalsiyum hipo klorit,
• Çamur vidanjörü,
188
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
• Kuka, çapa ve benzer ekipman ve aletler,
• Kanal onarım ekipmanları,
• Kimyasallarla çalışırken kullanmak için koruyucu giysiler ve pilot gözlüğü,
• Tüm elektrik panellerinin önüne plastik (kauçuk) paspas,
• Naylon güvenlik takımı,
• Plastik eldiven,
• Uçları lastikli çizme ve donanımlı giysi,
• Vinç takımı,
• Pille çalışan el feneri ve cep feneri.
1.4.4 Kayıtların Yedeklenmesi
Kayıt yedekleme programı oluşturmanın maliyeti, acil durumda kaybolan kayıtların tekrar
oluşturulması ile kıyaslandığında çok daha az masraflıdır. Yeraltı bağlantı hatlarının yerini ve
durumunu gösteren kayıt ve haritalar özellikle acil durumda özel önem taşır. Kayıtların bir
kopyası mikrofilmi alınarak saklanabilir ancak harita ve diyagramların orijinal olarak
saklanması tercih edilmektedir. Harita, pafta, akım şemaları, önemli pompalama hatları
haritalarının tam boyutlu kopyaları her yıl yenilenerek taşkın geçirimsiz korunaklı bir yerde
tutulabilir. Aşağıdaki bilgiler kolaylıkla ulaşılabilecek ve güvenli şekilde saklanmalıdır:
• Acil ve yedek personelinin adı, adresi, telefon numaraları, afet sorumlulukları,
sanatları, kan gruplarına varana kadar,
• Stoklanmış acil durum ekipman, malzeme, kimyasalların yeri, tipi ve miktarları,
• Acil durum teçhizatını çekmek için ekipman, araç tipi ve yerleri,
• Gezici pompa, jeneratör gibi mevcut arıtma ekipmanlarının yerleri ve tipleri,
• Ağır acil durumlar için gereksinimlerin tahminleri,
• Standart çalışma metotlarının tanımı.
1.5 Acil Eylem Prosedürü
1.5.1 Endüstriyel Kazalar ve Toksik Zehirlenme
Toksik veya potansiyel toksik maddelerin çevreye bulaşması durumunda artan risk nedeniyle
bu konuda kamu tarafından, kanun ve yönetmeliklerin resmen ilan edilmesi söz konusudur.
Bu durumda çalışma, dökülen tehlikeli maddenin kaynağını belirlemek için toplayıcı sistemde
yapılmalıdır. Sayım, tüm endüstrilerin arıtma sistemine katılım paylarından yapılmalıdır. Her
bir endüstri toplanan sistem haritasında yerleştirilir ve mevcut potansiyel zararlı maddelerin
189
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
listelenir. Sisteme diğer endüstriyel katılımlar oldukça aynı işlemler yenileri için yapılır. Bu
kayıt ve bilgiler Şehrin mühendislik ofisinde bulundurulmalıdır.
Kazanın duyurulması için erken uyarı sistemi kurulmalıdır. Herhangi sayıda zararlı madde
toplu su alma ve suyu geri verme veya atık su arıtma sistemine deşarj edilebilir. Toplu sisteme
giren endüstriyel atıklar toksik bileşik, yağ veya diğer zararlı maddeleri içerebilir. Arıtma
sisteminde ve pompa istasyonunda kaza sonucu dökülen maddeler patlama ve yanmaya neden
olabilirler.
Yanıcı karışımın oluşumunu önlemek operatörün sorumluluğundadır. Tehlikeli bölgedeki tüm
elektrik servislerinin patlamaya dirençli olması gerekmektedir. Kaza ve sızıntı ihtimali varsa
derhal ana şalter ve pompa istasyonları kontrol edilmelidir. Kontroller yabancı kokuya, pompa
istasyon çıkışında renk değişimine, gaz detektörü kullanılarak yanıcı gazlara karşı da
yapılmalıdır. Etkilenen alana taze hava girmesi için tüm pencereler, kapılar, tavandan açılmalı
havalandırıcılar çalıştırılmalıdır. Patlayıcı veya parlayıcı gaz seviyesinin güvenli seviyeye
inmesi durumunda normal çalışma şartlarına dönülebilir.
Yakıt, yağ, benzin veya diğer zararlı sıvılar da kaza sonucu sisteme girebilir. Örneğin, benzin
tankerinin devrilmesi durumunda, yangın ekibinin yolu yıkamasıyla bacalardan kanal
sistemine oldukça fazla miktarda dökülen madde karışabilir. Yakıt veya diğer zararlı
maddeler suda yüzer halde görüldüğünde itfaiye aranmalı ve yardımı istenmelidir.
Yakıt, yağ, benzin ve diğer benzeri yüzen maddeler sıyırma yolu ile sudan ayrılabilirler. Bu
maddeler toplanarak son uzaklaştırma yöntemi olarak sağlıklı depolama tesislerine
gönderilmelidirler.
Eğer sıyırma ile yağlar giderilemiyor ise operatör derhal proje yöneticisini bilgilendirmeli
normal çalışmada aksamayı önleyecek şekilde acil eylem planı yapmalıdır. Atık suda
herhangi bir zararlı maddeye rastlanması durumunda personel hemen proje yöneticisine
konuyu aktarmalıdır. Buna ek olarak, maddenin görüldüğü zaman ve tahmini miktarı not
edilmelidir. Bu bilgiler maddenin kaynağını belirlemede yararlı olacaktır. Bu tür atıkların
sisteme girmesi kanalizasyonda kirlenmeye yol açacaktır. Eğer kirlenme oluşuyorsa, daha
ileri olayları önlemek için deşarj kaynağını belirlemek gerekir. Zararlı ve tehlikeli maddenin
merkezi arıtma sistemine deşarjını en aza indirgemek için aşağıdaki gözetim programının
uygulanması önerilir:
• Merkezi su alma ve suyu geri vermeyle arıtma sisteminin, pompa istasyonu,
kuyular, endüstriyel atık kaynakları, herhangi zararlı koku, benzin buharı, yağ vb. periyodik
denetlemesi yapılmalıdır. Bulunan herhangi zararlı madde örneği, özellikleri ve kaynağını
belirlemek amacıyla toplanmalıdır.
• Merkezi su alma ve suyu geri vermeyle arıtma sistemine yağ veya herhangi zararlı
madde karışması durumunda hizmet verilen alandaki tüm endüstriler restoranlar da dahil
olmak üzere yıllık denetimler yapılmalıdır. Bu şehir izleme görevidir.
190
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
• Problem olduğunda kanalizasyon şebekesindeki arızalar (bozulmalar) haber
verilmeli ve düzeltilmelidir.
• Problem belli süre sonunda da geçmez ve düzeltme için herhangi bir çaba
harcanmazsa, sorumlular yönetmelikler çerçevesinde sorumlulukları ölçüsünde cezalandırılır.
Doğalgaz Kombine Çevrim Santralı Tesisi Endüstriyel Kazalar ve Toksik Zehirlenme
Santral dahilindeki tüm elektrik servisleri patlamaya dirençli olacaktır. Herhangi bir gaz
kaçağı ve yangın riski ihtimalleri için gaz dedektörleri ve yangın uyarı sitemleri döşenecektir.
Kaza ve sızıntı olasılıklarında ana şalterler indirilecek ve pompalama istasyonları aniden
devre dışı bırakılacaktır. Sızıntı veya kaza durumunun ortadan kalkması ile tüm kapalı
ortamlar etkili havalandırma sağlanarak temizlenecektir. Yeterli havalandırmanın sağlanması
ve kaza risklerinin sona ermesinin ardından santral, işleme devam edecektir.
Tesis inşa aşamasında her türlü yağ ve yakıt sızıntısı ihtimalleri göz önüne alınarak işlemler
gerçekleştirilecektir. Zemin sızdırmaz beton ile kaplanacaktır. Her türlü sızma, dökülme
olayları ile kaza riskleri düzenli olarak kaydedilecek ve ilgili birim amirine iletilecektir.
1.6 Yerel Polis veya Jandarma ve İtfaiyenin Koordinasyonu
1.6.1 Polis veya Jandarma Merkezi
Yerel polis veya jandarma amirliğinden arıtma sisteminin güvenlik derecesini kritik etmesi
istenebilir.
Polis veya jandarma merkezinin kilit, ışıklandırma ve çevre duvarı ile ilgili tavsiyeleri yerine
getirilmelidir.
Alana izinsiz bir döküm olduğunda personel durumu polise veya jandarmaya bildirmelidir.
Yola patlayıcı veya toksik madde dökülmesi durumda, polisin veya jandarmanın hemen
operatörü araması gerektiği belirtilmelidir. Aşağıdaki bilgiler elde edilmelidir:
•
Sisteme giren malzemenin miktarı ve özellikleri
•
Kazanın (dökülmenin) yeri
•
Kazanın zamanı
Örneğin, zararlı ve tehlikeli madde kazalarındaki acil durumlarda polis veya jandarma
haberleşme kapasitesinden yararlanmada işbirliğine gidilebilir. Özet olarak, Polis veya
jandarma Bölümünün bu konudaki sorumlulukları:
• Mevcut su alma, suyu geri verme ve arıtma sisteminin güvenlik derecesinin
değerlendirilmesi
• Su alma ve suyu geri verme ile arıtma ünitesinin ve pompa istasyonlarının düzenli
kontrolünü yapmak
191
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
• Su alma ve suyu geri verme ile arıtma sisteminde acil durum halinde yardıma hazır
olmak
1.6.2 İtfaiye Merkezi
Yerel itfaiye merkezi yılda en bir kez arıtma ünitesini ziyaret ederek yangın tehlikesini en aza
indirmenin yollarını önerir. Tüm binalardaki mevcut yangın söndürücü ekipmanları, elektrik
hattını ve patlayıcı, parlayıcı madde depolama alanları kontrol edilmelidir. Tüm su alma ve
suyu geri verme ile arıtma tesisi binalarının planları yangın durumunda eylem planı
hazırlamak amacıyla Yangın amirliğine verilmelidir.
1.7 Yaralanmalar
Ne yazık ki yaralanmalar her zaman olabilmektedir ve yaralı tedavi işi konunun uzmanı kişiye
bırakılmalıdır. Birisi yaraladığında veya kazaya uğradığında aşağıdaki yol izlenmelidir:
•
İlk yardım uygulaması yapılır
•
Derhal acil/tıbbi yardıma başvurulur
•
Alanda daha fazla zararı önlemek için güvenlik önlemleri alınır
•
Yangın olasılığı araştırılır
•
Dökülen maddeler temizlenir
•
Tıbbi yardım ve kurtarma ekibi için alan temizlenir.
Projenin kati proje aşaması tamamlandıktan sonra inşaat faaliyetlerine başlamadan önce
detaylı Acil Müdahale Planı oluşturulacak ve çalışmalar esnasında bu plana göre hareket
edilecektir. Yatırımcı firma tarafından belirlenecek Çevre Yönetim Ekibi çalışmalar sırasında,
alınan kararların yürütülmesini sağlayacaktır.
VIII.2. ÇED olumlu belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği’nde “Yeterlik
Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri” başlığının ikinci paragrafında yer
alan hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program.
Proje kapsamında; rapor içerisinde belirtilen önlemlerin ve taahhütlerin yerine getirilmesi,
Bölüm VIII.1.’de belirtilen ana başlıklar çerçevesinde oluşturulacak Çevre İzleme Programı
kapsamında izlenecektir.
Programın kapsamı; projeye bağlı yapılacak olan tüm çalışmalarda çevre ve sağlığa zararlı
sonuçlar doğurabilecek faaliyetlerin, ÇED Raporunda taahhüt edilen hususların ve bu konuda
uyulması gereken yasal yükümlülüklerin izlenmesi, denetlenmesi ve denetlemelerin
raporlanmasıdır. İnşaat sürecinin izlenmesi; inşaat sürecindeki olumsuz etkilerin raporda
192
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
belirtilen önlemlerle ilgili yönetmelik sınır değerlerini aşıp aşmadığı ve/veya bertaraf edilip
edilmediğinin kontrolü şeklinde gerçekleşecektir.
Yukarıda belirtilen amaç ve kapsam dahilinde izleme formları inşaat süresince, belirlenecek
periyotlarla Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na sunulacaktır.
193
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bölüm IX. Halkın Katılımı (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi
yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili sorular
açıklamalar)
Proje kapsamında 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı ÇED Yönetmeliği’nin 9. Maddesi gereği
halkı bilgilendirmek, görüş ve önerilerini almak amaçlı 24.01.2013 tarihinde Şanlıurfa İli,
Bozova İlçesi, Eskin Köyü, Eskin İlkokulunda saat 14.00’da “Halkın Katılımı Toplantısı”
düzenlenmiştir. Toplantıdan ulusal ve yerel gazetelerde verilen ilanlar aracılığıyla
vatandaşlara duyurulmuştur. Söz konusu gazete ilanları EK-17’de verilmektedir.
Toplantıda halk görsel bir sunumla proje hakkında bilgilendirilmiştir, ayrıca projeye ait
bilgilerin bulunduğu bir broşür halka dağıtılmıştır. Toplantıya Çevre ve Şehircilik Bakanlığı,
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Şanlıurfa Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, AYSER
ENERJİ LTD. ŞTİ. temsilcileri, EN-ÇEV ENERJİ ÇEVRE YATIRIMLARI HARİTACILIK
İMAR İNŞAAT LTD. ŞTİ. yetkilileri, köy muhtarı ve yöre halkı katılmıştır.
Şekil 46. Halkın katılımı toplantısı (1)
194
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Şekil 47. Halkın katılımı toplantısı (2)
Projenin tanıtımı için yapılan sunum bittikten sonra toplantı soru cevap şeklinde ilerlemiş
olup, toplantı sırasında halktan gelen sorulardan bazı örnekler aşağıda verilmiştir.
Şekil 48. Halkın katılımı toplantısı (3)
Soru : Yapılacak olan tesiste bacalardan çıkan gazlar bizim sağlığımızı olumsuz yönde
etkileyecek mi?
Cevap : Bacalardan çıkacak gazlar insan sağlığını tehdit edecek bir boyutta olmayacaktır.
Bakanlığımız tarafından baca gazları için belirlenmiş sınır değerler sağlanacaktır; ayrıca
195
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
bacalara konulacak olan filtreleme ile kontrol altına alınacak ve online izleme sistemleri ile
kontrol Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından sürekli izlenecektir.
Soru : Tesiste oluşacak atıksular nasıl bertaraf edilecek?
Cevap : Tesiste oluşacak evsel nitelikli atıksular kurulacak olan biyolojik arıtma sisteminde
arıtıldıktan sonra tesis içi bahçe sulamasında kullanılacaktır. Endüstriyel nitelikli atıksular ise
kimyasal arıtma sisteminde arıtıldıktan sonra proses içinde tekrar kullanılacaktır.
Soru : Tesiste işletme sırasında oluşacak gürültü bizlere rahatsızlık verecek mi?
Cevap : Tesiste oluşacak gürültü ilgili yönetmeliklerdeki sınır değerleri aşmayacaktır, gürültü
konusunda gerektiğinde yalıtım yapılacaktır.
Soru : İnşaat ve işletme sırasında bizlere istihdam sağlanacak mı?
Cevap : Söz konusu proje için aranan nitelikli ve niteliksiz elemanlar öncelikle yöre
halkından sağlanacaktır.
196
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bölüm X. Yukarıda Başlıklar Altında Verilen Bilgilerin Teknik Olmayan Bir Özeti
(Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve
çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit,
teknik terim içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması)
AYSER ENERJİ LTD.ŞTİ. tarafından Şanlıurfa ili, Bozova ilçesinde yaklaşık 125.000 m2’lik
alanda 606,10MWm/ 600,04MWe/ 1052,70 MWt kurulu gücünde “Ayser Doğalgaz Kombine
Çevrim Santralinin” kurulması ve işletilmesi planlanmaktadır.
Santralin temel amacı elektrik enerjisi üretmektir. Tesiste yakıt olarak yalnızca doğal gaz
kullanılacak olup doğalgaz depolaması yapılmayacaktır. Tesise doğal gaz ulaştırılamadığı
durumda başka bir hammadde kullanılmayacak ve tesis faaliyetine devam edemeyecektir.
Santral için ihtiyaç duyulan doğalgaz santrale yakın mesafede bulunan 40”lik ana doğalgaz
hattına bağlantı yapılarak sağlanacaktır. Santralde ana ekipman olarak 2 adet gaz türbini (2 x
182,83 MWm/ 181,0 MWe), 2 adet atık ısı kazanı ve 2 adet buhar türbini (2 x 120,22 MWm/
119,02 MWe) bulunacaktır.
Doğalgaz çevrim santrali için düşünülen alan Şanlıurfa ili, Bozova ilçesi sınırlarında Fırat
nehrinin doğu tarafında kuş uçuşu 3 km mesafede Adıyaman – Şanlıurfa karayolunun
kenarında bulunmaktadır. Proje sahası, Şanlıurfa il merkezinin kuş uçuşu yaklaşık 53 km
kuzeybatısında, Bozova ilçe merkezinin kuş uçuşu yaklaşık 21 km kuzeybatısında yer
almaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yerleri, alanın yaklaşık 2.11 km kuzeybatısında
Eskin Köyü, yaklaşık 2.58 km kuzeydoğusunda Dutluca Köyü, yaklaşık 4.37 km
güneybatısında Karacaören Köyü ve yaklaşık 3.58 km güneybatısında Kaçarsallıcası Köyü
bulunmaktadır. Proje alanı N40-b1 paftasında yer almaktadır.
Tesiste kullanılacak olan doğalgaz, proje alanına yaklaşık 0,5 km mesafede bulunan 40’’’lik
BOTAŞ ana doğalgaz hattından (Adıyaman-Şanlıurfa Doğalgaz Boru Hattı) alınacaktır. Bu
hattan gereken doğal gazın sağlanması için bir gaz basınç ayarlama ve ölçüm istasyonu
(RMS) kurulacaktır.
Tesisin 1 yılda 333 gün-8000 saat çalışması planlanmaktadır. Tesis tam yükte ve 3 vardiya
olarak çalışacaktır. Projenin inşaat dönemi yaklaşık 48 ay sürecektir.
Proje kapsamında; arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında yapılacak çalışmalardan
kaynaklanacak; gürültü, emisyon v.b. çevresel etkiler kısa süreli olup, bu etkiler inşa
çalışmalarının tamamlanması ile biteceğinden süreklilik arz etmeyecektir.
Projede santralın inşasında, tüm ünitelerde yapılacak kazı çalışmaları için hesaplanan toplam
toz emisyonu değeri yukarıda verilmektedir. Yukarıda yapılan hesaplamalarda hafriyattan
kaynaklanan toplam toz emisyonunun 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2’de belirtilen 1,0
kg/saat’lik sınır değerini aştığı için toz modellemesi yapılmıştır.
197
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Modelleme sonuçlarına göre, inşaat aşamasından kaynaklanacak günlük ve yıllık YSK
değerleri, HKDYY’de 2019’dan itibaren uyulması gereken sınır değerlerin oldukça altında
kalmaktadır.
Proje kapsamında, santral sahasında çalışacak araçlardan kaynaklı egzoz emisyonlarının da
oluşumu söz konusu olacaktır. Egzoz emisyonlarının azaltılması amacıyla, araçların gereksiz
yere çalışmaları önlenecek, kaliteli yakıt kullanımı sağlanacak ve egzoz emisyon kontrolleri
düzenli olarak yaptırılmış araçlar kullanılacaktır.
Proje kapsamında meydana gelecek vibrasyon, gürültü kaynakları ve seviyeleri için, Çevresel
Gürültü’nün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği’ne göre hazırlanan “Akustik Rapor”
hazırlatılmıştır. Akustik rapor sonucuna göre gürültü sınır değerlerin altında kalmaktadır.
Proje kapsamında üretilen elektrik enerjisi doğrudan ulusal şebekeye aktarılarak Türkiye’nin
enerji talebinin bir kısmının karşılanması amacıyla kullanılacaktır. Bu bağlamda, yörede
bulunan ve kurulması planlanan endüstriyel ve diğer tesislerin enerji ihtiyacı da bu santralden
kesintisiz olarak karşılanabilecektir. Sonuç olarak, önerilen projenin gerçekleşmesi yakın
gelecekte Türkiye’nin karşı karşıya kalabileceği enerji arzındaki sıkıntıların açılması
açısından da önem taşımaktadır.
198
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Bölüm XI. Sonuçlar (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel
etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin
önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme,
proje kapsamında alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri)
AYSER ENERJİ LTD.ŞTİ. tarafından Şanlıurfa ili, Bozova ilçesinde yaklaşık 125.000 m2’lik
alanda 606,10MWm/ 600,04MWe/ 1052,70 MWt kurulu gücünde “Ayser Doğalgaz Kombine
Çevrim Santralinin” kurulması ve işletilmesi planlanmaktadır.
Santralin temel amacı elektrik enerjisi üretmektir. Tesiste yakıt olarak yalnızca doğal gaz
kullanılacak olup doğalgaz depolaması yapılmayacaktır. Tesise doğal gaz ulaştırılamadığı
durumda başka bir hammadde kullanılmayacak ve tesis faaliyetine devam edemeyecektir.
Santral için ihtiyaç duyulan doğalgaz santrale yakın mesafede bulunan 40”lik ana doğalgaz
hattına bağlantı yapılarak sağlanacaktır. Santralde ana ekipman olarak 2 adet gaz türbini (2 x
182,83 MWm/ 181,0 MWe), 2 adet atık ısı kazanı ve 2 adet buhar türbini (2 x 120,22 MWm/
119,02 MWe) bulunacaktır.
Enerji Santrali inşaat çalışmalarının; inşaat öncesi dönem 12 ay, inşaat dönemi 36 ay olmak
üzere toplam 48 ayda tamamlanması ön görülmektedir. Projenin inşaat aşamasında günde 8
saat haftada 6 gün yılda 12 ay çalışılması; işletme döneminde ise yılda 8.000 saat çalışılması
öngörülmektedir. İnşaat aşamasında 750 kişi, işletme aşamasında ise 130 kişinin çalışması
planlanmaktadır.
Tesisin 49 senelik lisans anlaşması ile enerji üreteceği kabulü yapılmış olup, ekonomik ömrü
40-50 yıl olarak planlanmıştır.
Doğalgaz çevrim santrali için düşünülen alan Şanlıurfa ili, Bozova ilçesi sınırlarında Fırat
nehrinin doğu tarafında kuş uçuşu 3 km mesafede Adıyaman – Şanlıurfa karayolunun
kenarında bulunmaktadır. Proje sahası, Şanlıurfa il merkezinin kuş uçuşu yaklaşık 53 km
kuzeybatısında, Bozova ilçe merkezinin kuş uçuşu yaklaşık 21 km kuzeybatısında yer
almaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yerleri, alanın yaklaşık 2.11 km kuzeybatısında
Eskin Köyü, yaklaşık 2.58 km kuzeydoğusunda Dutluca Köyü, yaklaşık 4.37 km
güneybatısında Karacaören Köyü ve yaklaşık 3.58 km güneybatısında Kaçarsallıcası Köyü
bulunmaktadır. Proje alanı N40-b1 paftasında yer almaktadır.
Tesiste kullanılacak olan doğalgaz, proje alanına yaklaşık 0,5 km mesafede bulunan 40’’’lik
BOTAŞ ana doğalgaz hattından (Adıyaman-Şanlıurfa Doğalgaz Boru Hattı) alınacaktır. Bu
hattan gereken doğal gazın sağlanması için bir gaz basınç ayarlama ve ölçüm istasyonu
(RMS) kurulacaktır.
Tesisin 1 yılda 333 gün-8000 saat çalışması planlanmaktadır. Tesis tam yükte ve 3 vardiya
olarak çalışacaktır. Projenin inşaat dönemi yaklaşık 48 ay sürecektir.
199
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Tesiste hammadde olarak doğalgaz kullanılacaktır. Tesiste elde edilen elektrik enerjisi; ulusal
iletim hattına verilerek Türkiye’nin enerji ihtiyacının karşılanmasına katkıda bulunmayı
hedeflemektedir.
Elektrik enerjisi, üretildiği yerden uzak mesafelere yüksek gerilim hatları ile taşınır, sonra
daha düşük hatlarla evlere ve iş yerlerine dağılır. Bu hatlar 50 Hertz (Hz) frekansında
alternatif akım taşırlar. Tüm enerji nakil ve dağıtım hatları, evlerdeki elektrik tesisatı ve
elektrikli aygıtlar, içlerinden geçen bu 50 Hz akımdan dolayı aynı frekansta elektrik ve
manyetik alanlar yaratırlar.
Türkiye’de enerji iletim hatlarından kaynaklanan elektrik ve manyetik alanlar için herhangi
bir standart veya yönetmelik yoktur. Ancak yüksek gerilim hatlarına güvenli yaklaşımın
sağlanabilmesi için 30 Kasım 2000 tarih ve 24246 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren “Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğinde” bazı değerler
tanımlanmıştır. Bu yönetmeliğin 44. Maddesinde yer alan yatay ve düşey mesafeler baz
alınmak kaydı ile hattın tesisine izin verilir.
Enerji iletim hattının işletmesinden kaynaklanacak elektrik ve manyetik alan şiddetinin sağlık
ve çevre üzerine etkisi olmayacak denli düşük olması beklenmektedir. Kaynaktan
uzaklaştıkça elektromanyetik alan değerlerin azaldığı, hatta 25 metre uzaklıkta
elektromanyetik alan değerlerinin sıfır civarında olduğunu tespitleri yapılmıştır. Ayrıca
Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğine göre EİH tesis edileceği için, bu
yönetmelikte belirlenen yatay ve düşey mesafelere uyulacaktır. Buna ilaveten Enerji İletim
Hatlarında; elektrik kaçakları, direklerin devrilmesi vb. nedenlerle oluşabilecek yangın riski
nedeniyle direk uzunluğuna ilaveten bir güvenlik payı da katılacaktır.
Ayser Doğalgaz Kombine Çevrim Santralinde bulunacak üniteler ve kapladıkları alanlar
aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tesis yapıları toplamda 90.873 m2, sosyal binalar 5.845 m2,
geçici şantiye binaları ise 950 m2 yer kaplayacaklardır.
Proje kapsamında; arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında yapılacak çalışmalardan
kaynaklanacak; gürültü, emisyon v.b. çevresel etkiler kısa süreli olup, bu etkiler inşa
çalışmalarının tamamlanması ile biteceğinden süreklilik arz etmeyecektir.
Projede santralın inşasında, tüm ünitelerde yapılacak kazı çalışmaları için hesaplanan toplam
toz emisyonu değeri yukarıda verilmektedir. Yukarıda yapılan hesaplamalarda hafriyattan
kaynaklanan toplam toz emisyonunun 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” Ek-2’de belirtilen 1,0
kg/saat’lik sınır değerini aştığı için toz modellemesi yapılmıştır.
Modelleme sonuçlarına göre, inşaat aşamasından kaynaklanacak günlük ve yıllık YSK
değerleri, HKDYY’de 2019’dan itibaren uyulması gereken sınır değerlerin oldukça altında
kalmaktadır.
Proje kapsamında, santral sahasında çalışacak araçlardan kaynaklı egzoz emisyonlarının da
oluşumu söz konusu olacaktır. Egzoz emisyonlarının azaltılması amacıyla, araçların gereksiz
200
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
yere çalışmaları önlenecek, kaliteli yakıt kullanımı sağlanacak ve egzoz emisyon kontrolleri
düzenli olarak yaptırılmış araçlar kullanılacaktır.
Proje kapsamında, oluşacak toz emisyonları ile ilgili olarak, 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı
Resmi Gazete’de yayınlanan “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” ve
06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Hava Kalitesi Değerlendirme
ve Yönetimi Yönetmeliği” hükümlerine uyulacaktır.
Proje kapsamında meydana gelecek vibrasyon, gürültü kaynakları ve seviyeleri için, Çevresel
Gürültü’nün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği’ne göre hazırlanan “Akustik Rapor”
hazırlatılmıştır. Akustik rapor sonucuna göre gürültü sınır değerlerin altında kalmaktadır.
Proje kapsamında üretilen elektrik enerjisi doğrudan ulusal şebekeye aktarılarak Türkiye’nin
enerji talebinin bir kısmının karşılanması amacıyla kullanılacaktır. Bu bağlamda, yörede
bulunan ve kurulması planlanan endüstriyel ve diğer tesislerin enerji ihtiyacı da bu santralden
kesintisiz olarak karşılanabilecektir. Sonuç olarak, önerilen projenin gerçekleşmesi yakın
gelecekte Türkiye’nin karşı karşıya kalabileceği enerji arzındaki sıkıntıların açılması
açısından da önem taşımaktadır.
İnşaat aşamasında çalışan personelin ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla içme-kullanma
suyu ve gerçekleştirilecek faaliyetler sırasında tozumanın engellenmesi amacıyla su kullanımı
söz konusudur. Tesis inşaat aşamasında 750 personel görev alacaktır. Ancak 750 kişinin
tamamı aynı zaman diliminde çalışmayacaktır. Eşzamanlı olarak 200 kişi sahada görev
alacaktır. Bu sebeple hesaplamalar 200 kişi üzerinden yapılmıştır.
Çalışacak personelin gerekli içme suyu şehir şebekesinden veya piyasadan izinli ve ruhsatlı
damacanalarla hazır olarak temin edilecektir. Kullanma suyu ise öncelikle DSİ 15. Bölge
müdürlüğünden alınacak izinle proje alanında uygun görülecek yerde keson kuyularla
alınarak ve /veya bölge müdürlüğü tarafından uygun görülecek yerden isale hattı ve
gerekmesi halinde terfi istasyonları ile sağlanacaktır.
Kullanılacak suyun tamamının atıksu olarak döneceği kabul edilirse, inşaat aşamasında
personelden kaynaklı açığa çıkacak evsel nitelikli atık su miktarı toplam 30 m3/gün olacaktır.
Tesiste oluşacak evsel nitelikli atık sular için paket arıtma sistemi kurulacak olup, söz konusu
atık sular 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Su Kirliliği
Kontrolü Yönetmeliği” Tablo 21.1 ve Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5’e uygun olarak
arıtıldıktan sonra gerekli izinler alınarak tesis içi alanların sulanmasında kullanılacaktır.
Geri kazanımı mümkün olmayan atıklar (yemek, organik atıklar v.b) ise çöp konteynırlarında
biriktirilecektir. Proje kapsamında; inşaat aşamasında oluşacak evsel nitelikli katı atık miktarı
toplam 228 kg/gün olarak hesaplanmış olup, bu atıklarla ilgili Resmi 14.03.1991 Tarih ve
20814 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”nin
8.Maddesine uygun olarak, çevre kirliliğini önlemek ve ekonomiye katkıda bulunmak amacıyla
ayrı ayrı toplanarak biriktirilecek, katı atıkların toplanması ve taşınması ile ilgili dördüncü
bölümü 18. Maddesi’nde belirtilen esaslara uyularak katı atıklar çevrenin olumsuz yönde
etkilenmesine sebep olacak yerlere dökülmeyecek, ağzı kapalı standart çöp kaplarında
201
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
muhafaza edilerek toplanacak ve gerekli tedbirler alınacaktır. Söz konusu katı atıklar, özel veya
tüzel kuruluşlarca sızdırmazlığı sağlanmış standartlara uygun kapalı araçlarla taşınacak, atık
imha bedeli üzerinden Bozova Belediyesi’nin uygun gördüğü bir alanda bertaraf edilecektir.
Proje kapsamında işletme aşamasında çalışacak olan personel sayısı 130’dir. İşletme
aşamasında personel kaynaklı su kullanımı söz konusu olacaktır. Kullanılacak suyun
tamamının atıksu olarak döneceği kabul edilirse, inşaat aşamasında personelden kaynaklı
açığa çıkacak evsel nitelikli atık su miktarı toplam 19,5 m3/gün olacaktır.
Tesiste oluşacak evsel nitelikli atık sular için paket arıtma sistemi kurulacak olup, söz konusu
atık sular 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Su Kirliliği
Kontrolü Yönetmeliği” Tablo 21.1 ve Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5’e uygun olarak
arıtıldıktan sonra gerekli izinler alınarak tesis içi alanların sulanmasında kullanılacaktır.
Tesiste Hava Soğutmalı Kondenser kullanılacağından ötürü; sadece Gaz Türbinleri, Buhar
Türbini ve Generatör Ünitelerine ait yağlama yağı soğutması kapalı devre kuru tip
soğutucular vasıtasıyla yapılacaktır. Bir defaya mahsus sistem demineralize su ile
doldurulacak ve kapalı devre soğutma sağlanacaktır. Doğalgaz kombine çevrim santralinde
oluşacak endüstriyel atık sular (3,85 m3/saat) arıtma tesisinde arıtıldıktan sonra proseste
tekrar kullanılacaktır.
İşletme aşamasında oluşacak geri kazanımı mümkün olmayan atıklar (yemek, organik atıklar
v.b) ise çöp konteynırlarında biriktirilecektir. Proje kapsamında; işletme aşamasında oluşacak
evsel nitelikli katı atık miktarı toplam 148,2 kg/gündür. Söz konusu katı atıklar, özel veya tüzel
kuruluşlarca sızdırmazlığı sağlanmış standartlara uygun kapalı araçlarla taşınacak, atık imha
bedeli üzerinden Bozova Belediyesi’nin uygun gördüğü bir alanda bertaraf edilecektir.
Planlanan tesisin emisyon yükünün belirlenmesi amacıyla Hava Kalitesi Modelleme çalışması
yapılmıştır. Modelleme çalışmaları ile planlanan tesisin bacasından atmosfere atılacak
kirleticinin belirlenen çalışma alanı içinde, mevcut meteorolojik koşullar altında ne şekilde
yayılacağı ve bu yayılma sonucunda söz konusu kirleticilerin yaratacağı muhtemel yer
seviyesi konsantrasyon (YSK) değerleri incelenmiştir.
Kurulması planlanan tesis için hesaplanan saatlik ve yıllık NO2 YSK değerleri yönetmelikte
belirtilen sınır değerlerin altındadır. Bu nedenle tesisten kaynaklanacak emisyonların bölge
hava kalitesi üzerine olumsuz etkisinin olması beklenmemektedir.
Proje kapsamında;

29.04.2009 tarih ve 27214 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 01.04.2010 tarihinde
yürürlüğe giren “Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında
Yönetmelik”,

03.07.2009 Tarih ve 27277 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Sanayi Kaynaklı
Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği”,
202
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU

08.06.2010 Tarih ve 27605 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Büyük Yakma
Tesisleri Yönetmeliği”,

04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Çevresel Gürültünün
Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği”,

31.12.2004 Tarih ve 25687 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Su Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği”,

14.03.1991 Tarih ve 20814 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Katı Atıkların
Kontrolü Yönetmeliği”,

14.03.2005 Tarih ve 25755 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan “Tehlikeli Atıkların
Kontrolü Yönetmeliği”,

17.07.2008 Tarih ve 26939 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Çevresel Etki
Değerlendirmesi Yönetmeliği” ,

4857 Sayılı İş Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkartılmış olan “İşçi Sağlığı ve İş
Güvenliği ile ilgili Tüzük”,

18.03.2004 Tarih ve 25406 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan “Hafriyat Toprağı,
İnşaat ve Yıkıntı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”,

30.07.2008 Tarih ve 26952 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan “Atık Yağların
Kontrolü Yönetmeliği”,

24.08.2011 Tarih ve 28035 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan “Ambalaj Atıklarının
Kontrolü Yönetmeliği”,

31.08.2004 Tarih ve 25569 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Atık Pil ve
Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği”,

22.05.2012 tarih ve 28300 sayılı Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü
Yönetmelik

27.07.2005 Tarih ve 25883 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Tıbbi Atıkların
Kontrolü Yönetmeliği”,
203
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU

25.11.2006 Tarih ve 26357 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Ömrünü
Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği”

30.12.2009 tarih ve 27448 sayılı ‘Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında
Yönetmelik

19.04.2005 Tarih ve 25791 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Bitkisel Atık
Yağların Kontrolü Yönetmeliği”,

08.06.2010 Tarih ve 27605 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Toprak Kirliliğinin
Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik”,

167 Sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun,

1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu
ile 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan yönetmeliklerle ilgili
meri mevzuat hükümlerine riayet edilecektir. Ayrıca tesis için gerekli; izin, lisans, ruhsat vb.
hususlarla ilgili yasal düzenlemelerin gerektirdiği kriterlere riayet edilecektir.
204
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
Ekler (Raporun hazırlanmasında kullanılan ve çeşitli kuruluşlardan sağlanan bilgi,
belge ve tekniklerden rapor metninde sunulmayanlar)
EK-1
YER BULDURU HARİTASI
EK-2
ÖZEL FORMAT
EK-3
TOPOGRAFİK HARİTA
EK-4
ÇEVRE DÜZENİ PLANI, LEJANDI VE PLAN HÜKÜMLERİ
EK-5
ARAZİ KULLANIM HARİTASI
EK-6
DSİ GÖRÜŞÜ
EK-7
VAZİYET PLANI
EK-8
ONAYLI METEOROLOJİK VERİLER
EK-9
JEOLOJİ HARİTASI
EK-10
GAP KARUMA ALANI HARİTASI
EK-11
ÇED İNCELEME VE DEĞERLENDİRME FORMU
EK-12
GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İL MÜDÜRLÜĞÜ GÖRÜŞÜ
EK-13
MİGEM GÖRÜŞÜ
EK-14
HAVA KALİTESİ DAĞILIM MODELLEMESİ
EK-15
AKUSTİK RAPOR
EK-16
KATI ATIK İZİN YAZISI
EK-17
GAZETE İLANLARI
205
AYSER ENERJİ LTD. ŞTİ.
AYSER DOĞALGAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALI
ÇED RAPORU
206
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
4 826 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content