close

Enter

Log in using OpenID

8. İpliği Boyalı Pamuklu Kumaşlarda Kumaş

embedDownload
Çukurova Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 29(1), 89-97 ss., Haziran 2014
Çukurova University Journal of the Faculty of Engineering and Architecture, 29(1), pp. 89-97 , June 2014
Ġpliği Boyalı Pamuklu KumaĢlarda KumaĢ Konstrüksiyonunun
Boncuklanma ve AĢınmaya Etkisinin AraĢtırılması
Füsun DOBA KADEM1*, R. Tuğrul OĞULATA
1
Ç.Ü., Mühendislik-Mimarlık Fakültesi, Tekstil Mühendisliği Bölümü, Adana
Özet
Bu çalışma için üç farklı iplik numarası ve üç farklı örgüde, ipliği boyalı pamuklu dokuma kumaşlar
üretilmiş, daha sonra bu kumaşların ön terbiyesi yapılmıştır. Kumaşların ilgili standartlara göre, fiziksel
özellikleri ile boncuklanma ve aşınma ile kütle kaybı performans özellikleri tespit edilmiştir. Elde edilen
sonuçlar değerlendirilerek kumaş konstrüksiyonunun boncuklanma ve aşınma ile kütle kaybına etkisi
analiz edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Pamuklu dokuma kumaş, Ön terbiye, Boncuklanma, Aşınma
Investigation of the Fabric Construction of the Effect on
Pilling and Abrasion in Yarn Dyed Cotton Fabrics
Abstract
For this study, yarn dyed cotton woven fabrics were produced in three different yarn counts and three
different patterns, then pre-treatment processes were applied to these fabrics. The physical properties
and pilling and mass losses with abrasion performance properties of these fabrics were determined
experimentaly according to relevant standarts. The obtained results were evaluated and fabric
construction of the effect on pilling and abrasion was analyzed.
Key words: Cotton woven fabric, Pre-treatment, Pilling, Abrasion
*
Yazışmaların
yapılacağı
yazar:
Füsun DOBA KADEM, Ç.Ü. Mühendislik Mimarlık Fakültesi,
Tekstil Mühendisliği Bölümü, [email protected]
Ç.Ü.Müh.Mim.Fak.Dergisi, 29(1), Haziran 2014
89
Ġpliği Boyalı Pamuklu Kumaşlarda Kumaş Konstrüksiyonunun Boncuklanma ve Aşınmaya Etkisinin Araştırılması
1. GĠRĠġ
Çalışma
kapsamında,
%100
pamuklu
hammaddeden, farklı sıklıklardaki atkı ve çözgü
ipliklerinden
farklı
örgülerde
dokunmuş
kumaşların iplik numarası, atkı ve çözgü sıklıkları,
örgü türü gibi fiziksel özellikleri ile boncuklanma
ve aşınma ile kütle kaybı performans özellikleri
ilgili standartlara göre tespit edilmiştir. Elde edilen
sonuçlar
değerlendirilerek
farklı
kumaş
konstrüksiyonunun boncuklanmaya ve aşınma ile
kütle kaybına etkisi yorumlanmıştır.
Bilindiği gibi boncuklanma, kumaş yüzeyindeki
liflerin ‘takılarak ayrılması’ ve diğer kullanımları
sırasında
bu
liflerin
karışması
sonucu
oluşmaktadır. Bu tür yüzey bozulması genellikle
istenmeyen bir durumdur. Ancak verilen bir
boncuklanma seviyesi için tüketici toleransının
derecesi giysinin tipine ve kumaşın son
kullanımdaki durumuna bağlıdır.
Oluşan
boncuklanmanın seviyesi genellikle aşağıda
verilen birbirine paralel işlemlerin hızı ile tayin
edilmektedir.



Boncuklanma oluşumuna sebep olan lif
dolaşması
Fazla yüzey lif oluşumu
Zamanla gelişen lif ve boncuk azalması
Bu işlemlerin hızı life, ipliğe ve kumaş
özelliklerine bağlı olup zayıf lif içeren
kumaşlardan ziyade sağlam lif içeren kumaşlarda
ortaya çıkmaktadır [1].
Martindale metodu ile kumaşların aşınma ile
kütle kaybı ise, belirli bir yük altındaki dairesel bir
deney parçasının standart kumaşı ile aşındırılması
ve deney parçalarının aşınma neticesi kütle
kaybının tayin edilmesi esasına dayanmaktadır [1].
Boncuklanma ve aşınma ile kütle kaybı üzerine
yapılmış olan literatür çalışmalarından bir kısmı
aşağıda özetlenmiştir.
Mohamed ve diğerleri, open-end ve ring eğirme
sisteminden elde edilen ipliklerle dokunmuş
kumaşların fiziksel özelliklerinin karşılaştırılması
ile ilgili bir araştırma yapmışlardır [2]. Yazarlar
hem ring hem de open-end iplikli kumaşlarda;
90
kumaş
dokusu
gevşedikçe,
boncuklama
performansının
düştüğünü
yırtılma
performansının arttığını ortaya koymuşlardır.
Ukponmwan,
%100
pamuklu
dokunmuş
kumaşların fiziksel ve mekanik özelliklerini (kütle,
kalınlık, hava geçirgenlik, sıkıştırma gibi)
aşındırma test cihazı kullanıldığında sürtünmeli
aşınma nedeniyle ortaya çıkan hasarın etkisi olarak
incelemiştir [3]. Bu çalışma ile kumaş
özelliklerinde ortaya çıkan değişikliklerin artımlı
aşınmanın bir sonucu olduğu ve aşınma zamanının
artışı ile kalınlık, hava geçirgenliği ve sıkıştırma,
sürekli olmayan artışlar gösterirken gramaj ve
eğilme direncinin sürekli bir azalış gösterdiği
tespit edilmiştir. Ukponmwan, pamuk ve
pamuk/PES dokuma kumaşlarda ıslak aşınmanın
gerilme özelliklerine etkisini incelediği başka bir
çalışmasında, Instron Mukavemet Cihazı ile
kumaşların kopma yükü ve kopma uzamasını
belirlemiş, aşınma öncesi ve sonrası gerilme
özellikleri ve gerilme özellikleri üzerine aşınmanın
deformasyon etkisini tespit etmiştir [4]. Çalışmada
kumaşların aşınma öncesi gerilme özellikleri,
kütle, kalınlık, yoğunluk, özgül hacim arasındaki
ilişki sunulmuş, ıslak ve nemli aşınmanın her
ikisinde de kopma yükü, kopma uzaması ve kopma
genleşmesi arasında anlamlı pozitif korelasyon
(%5 ve %1 düzeyinde) elde edilmiştir. Uygulanan
çift taraflı t-testi ile aşınmış ve aşınmamış
kumaşlar (ıslak ve nemli) arasında anlamlı bir fark
olmadığı görülmüştür [4]. Efimova ve diğerleri
[5], pamuk/PES, pamuk/viskoz rayon gibi farklı
elyaf kompozisyonlarında dokunmuş kumaşların
aşınma deneyi üzerine incelemede bulunmuşlardır.
Aşınma deneyi için elbise, gömlek, takım elbise,
palto gibi farklı kullanım alanı olan kumaşlar
bezayağı, dimi gibi farklı örgülerde incelenmiştir.
Can iplik özelliklerinin pamuklu bezayağı
kumaşların bazı mekanik özelliklerine etkileri
üzerine bir araştırma yapmış, %100 pamuklu
bezayağı örgü yapısındaki kumaşların kopma,
yırtılma ve aşınma mukavemeti üzerinde etkili
olan iplik özelliklerini belirlemiştir [6]. Lam ve
Postle, yün ve pamuklu kumaşlarda mekanik
özelliklerin tespit edilmesi üzerine bir çalışma
hazırlamışlar, pamuklu denim kumaşların mekanik
ve yüzey özelliklerinin çok değişkenli istatistiksel
analiz teknikleriyle incelemesini yapmışlardır [7].
Taşkın ve diğerleri [8], iki farklı numara ve iki
Ç.Ü.Müh.Mim.Fak.Dergisi, 29(1), Haziran 2014
Füsun DOBA KADEM, R.Tuğrul OĞULATA
farklı bükümde %100 pamuklu kompakt ve
konvansiyonel ring iplikleri kullanılarak bezayağı,
dimi ve saten dokuma kumaş üretimini
gerçekleştirmişlerdir.
Çalışmalarında
yakma,
merserizasyon, pigment baskı, reaktif baskı ve
reaktif boyama gibi farklı terbiye işlemlerinin,
kompakt ve konvansiyonel ring ipliklerinden
dokunmuş kumaşların boncuklanma eğilimi
üzerine etkisini incelemişlerdir. Kaynak ve
Topalbekiroğlu [9], % 100 pamuk, Ne 30/1 penye
ring ipliğinden 7 farklı doku tipine sahip
kumaşların
aşınma
ve
boncuklanma
dayanımlarının
tespit
edilmesi
amacıyla
Martindale aşınma ve boncuklanma cihazı ile
deneyler uygulayarak
elde edilen sonuçları
değerlendirmişlerdir. Boncuklanma dayanımı,
cihazın 2000 devri sonucunda gözlemlenen
ortalama boncuk sayısı ile, aşınma dayanımı ise
cihazın 15000 devri sonucunda numunelerin
ortalama ağırlık kaybının ilk ağırlıklarına oranının
yüzdesi olarak ifade edilmiştir. Testler sonucunda
dokuma kumaşlarda doku tipinin aşınma ve
boncuklanma dayanımı üzerinde önemli bir etkisi
olduğu ortaya konulmuştur. Atlama sayısının az ve
bağlantı sayısının fazla olduğu kumaşlarda aşınma
ve boncuklanma dayanımlarının daha yüksek
olduğu gözlenmiştir. Tekeoğlu ve Kavuşturan [10]
akrilik, polyester, pamuk ve viskon olmak üzere
dört farklı hammadde kullanılarak üretilen şenil ve
makarna fantezi ipliklerin, bu ipliklerden dokunan
kumaşların aşınma ve kopma mukavemetine
etkilerini inceleyen deneysel bir çalışma
sunmuşlardır.
2. MATERYAL VE METOT
2.1. Materyal
Çalışmada kullanılan kumaşlar;
hammaddesi
%100 pamuklu, ipliği boyalı, farklı atkı ve çözgü
sıklıklarında atkı ve çözgüde aynı numara
ipliklerden kancalı dokuma makinesinde üretilmiş
kumaşlardır.
Farklı
konstrüksiyonlardaki
kumaşlara dokuma sonrası, yakma ve haşıl sökme
ön terbiye işlemleri uygulanmıştır. Ön terbiye
görmüş pamuklu kumaşların iplik numarası, sıklık,
örgü türü ilgili standartlara göre kondüsyonlama
sonrası tespit edilmiştir [11,12].
Ç.Ü.Müh.Mim.Fak.Dergisi, 29(1), Haziran 2014
Deneysel çalışma kapsamında, kumaşlara yapılan
örgü analizi ile bezayağı, 2/2 dimi ve panama
olmak üzere, üç farklı örgü raporu olduğu tespit
edilmiştir. Şekil 1.'de tespit edilen örgü raporları,
Çizelge 1, 2 ve 3’te ise örgü türlerine göre iplik
numarası, atkı ve çözgü sıklığı ölçüm sonuçları
verilmiştir (B:bezayağı, D:dimi P: panama).
Bezayağı
Panama (2/2)
Dimi (2/2 Z)
ġekil 1. Kumaş numunelerinin örgü tipleri
Çizelge 1. Bezayağı örgüde kumaşların iplik
numarası ve sıklık sonuçları [1]
Numune
no
1B
2B
3B
4B
5B
6B
7B
8B
9B
10B
11B
12B
13B
14B
15B
16B
17B
18B
19B
20B
21B
22B
23B
24B
İplik
no
(Ne)
49,32
39,67
29,95
Çözgü
sıklığı
(tel/cm)
55,2
55,8
55,2
47,8
47,6
48,0
40,4
40,6
40,6
44,8
44,8
44,6
39,8
39,8
40,0
38,4
38,4
37,6
34,0
34,6
33,8
29,2
28,4
28,2
Atkı sıklığı
(tel/cm)
34,0
30,0
25,8
33,8
30,0
25,8
33,6
30,6
26,6
27,0
24,8
20,6
27,2
23,6
20,0
31,0
26,0
20,0
29,8
26,0
20,0
29,8
25,6
20,4
91
Ġpliği Boyalı Pamuklu Kumaşlarda Kumaş Konstrüksiyonunun Boncuklanma ve Aşınmaya Etkisinin Araştırılması
Çizelge 2. Dimi örgüde kumaşların iplik numarası
ve sıklık sonuçları [1]
Numune
no
1D
2D
3D
4D
5D
6D
7D
8D
9D
10D
11D
12D
13D
14D
15D
16D
17D
18D
19D
20D
21D
22D
23D
24D
iplik
no
(Ne)
49,32
39,67
29,95
Çözgü
sıklığı
(tel/cm)
55,8
55,8
55,0
48,2
48,0
47,4
40,6
40,8
40,4
45,0
45,0
45,2
40,0
40,4
40,4
38,6
38,4
38,4
34,8
34,8
33,6
27,8
27,8
27,6
Atkı sıklığı
(tel/cm)
33,8
29,8
25,8
33,4
29,6
25,6
34,6
30,6
26,4
26,8
24,2
20,4
26,6
24,2
20,4
31,0
26,0
21,0
31,0
25,4
21,0
31,0
25,0
20,6
2.2. Metot
yürütülmektedir.
Yüzey
tüylenmesi
ve
boncuklanmanın
subjektif
olarak
değerlendirilmesi,
sürtme
deneyinin
bu
aşamasından sonra yapılmaktadır. Boncuklanma
testi, Martindale cihazının belirli devirlerinde
gerçekleşmekte olup 125, 500, 1000 ve 2000
devirlerde cihaz durdurulmakta ve her devir
sonunda üst deney parçalarına bakılarak tüylenme
ve boncuklanma gözlenmektedir. Bu çalışmada
kullanılan pamuklu kumaşlarda boncuklanma
tayini,
2000 devre kadar uygulanmış olup
boncuklanma cihazı Şekil 2’de verilmiştir [1].
Boncuklanmanın değerlendirilmesi, Şekil 3’te
verilen pilliscope’ta yapılmaktadır. Pilliscope,
kumaşların üzerinde oluşan boncuklanmanın 5
standart fotoğrafa göre açılı yerleştirilmiş halojen
lambalarla karşılaştırılmasını sağlayan bir cihazdır.
2000 devre kadar uygulanan pilling testi sonunda,
pilliscope kullanılarak dokuma kumaşların
karşılaştırma
fotograflarıyla
değerlendirme
yapılmaktadır [1].
ġekil 2. Martindale aşındırma ve boncuklanma
test cihazı
2.2.1. Boncuklanma Tayini (Martindale Pilling)
%100 pamuklu kumaşlara, TS EN ISO 12945-2
standardı [13] esas alınarak çalışma kapsamında,
Martindale Pilling testi uygulanmıştır. Deney
numunelerinin boncuklanma oluşumunu tayin
etmeden önce, numune kumaşlara yıkamadan
sonra boyut değişimi tayini yapılmıştır [14]. Test
numuneleri, üç adedi deney parçası üç adedi de alt
kumaş olarak 14 cm çapında toplam 6 adet
hazırlanmıştır (standardın gerektirdiği numune
sayısı 3 çifttir). Boncuklanma testi, dairesel deney
numunesinin alt kumaşla (deney numunesinin
aynısından ve aynı ölçüde) sürtünmesi sağlanarak
92
ġekil 3. Pilliscope boncuklanma tayin kabini
[15]
Ç.Ü.Müh.Mim.Fak.Dergisi, 29(1), Haziran 2014
Füsun DOBA KADEM, R.Tuğrul OĞULATA
Çizelge 3. Panama örgüde kumaşların iplik
numarası ve sıklık sonuçları [1]
iplik
Çözgü
no
sıklığı
(Ne)
(tel/cm)
Atkı sıklığı
(tel/cm)
1P
55,6
34,0
2P
56,2
30,0
3P
56,0
26,0
4P
48,2
33,6
5P
48,0
30,4
48,0
25,8
7P
40,6
34,0
8P
39,6
31,0
9P
39,6
26,6
10P
45,0
26,6
11P
45,2
24,2
12P
45,2
20,4
13P
40,0
26,4
40,0
24,0
15P
40,0
20,0
16P
38,4
30,0
17P
38,2
26,0
18P
37,6
21,0
19P
33,8
30,0
20P
34,2
25,4
33,4
20,0
22P
27,8
30,6
23P
27,8
25,4
24P
27,2
20,0
6P
14P
21P
49,32
39,67
29,95
Boncuklanma değerlendirmesi
1-5 aralığında
değişen, ara değerleri de bulunan standart skala
referans alınarak yapılmaktadır (1, 1-2, 2, 2-3, 3,
Ç.Ü.Müh.Mim.Fak.Dergisi, 29(1), Haziran 2014
3-4, 4, 4-5, 5). Bu skalada 1 en kötü, 5 ise en iyi
olarak tanımlanmaktadır (Çizelge 4).
Çizelge 4. Boncuklanma değerlendirme skalası
Derece
Tanımı
5
Değişme yok
4
Hafif bir tüylenme ve/veya kısmen
oluşmuş boncuklanma
3
Orta düzeyde tüylenme ve/veya orta
düzeyde boncuklanma
2
Belirgin bir tüylenme ve/veya belirgin
boncuklanma
1
Yoğun yüzey tüylenmesi ve/veya etkin
boncuklanma
2.2.2. AĢınma ile Kütle Kaybı Tayini
(Martindale AĢınma ile Kütle Kaybı)
BS 5690 standardı [16] esas alınarak çalışmada
kullanılan
%100 pamuklu kumaşlara aşınma
dayanımı (kütle kaybı) tayini yapılmıştır. Deney
parçaları olarak; numuneler ve destek köpüğü
kesici numune şablonu kullanılarak 3,8 cm
çapında, keçe ve standart yün kumaş 14 cm
çapında hazırlanmaktadır. Aşındırmada test
numunesinin çalışma basıncı 9 kPa olup,
numunelerin aşınma dayanımının test edildiği
cihaz, Şekil 2’de verilen Martindale cihazıdır. Bu
cihaz, boncuklanma tayini için de kullanıldığından,
cihaz eğer boncuklanma test pozisyonunda ise,
aşındırma test pozisyonuna getirilmelidir. 3.8 cm
çapında hazırlanan deney numunesi ve destek
köpüğü, cihazın ön tarafında bulunan numune
hazırlama bölümünde üst üste konularak numune
tutucu gövdesine yerleştirilir. 14 cm çapındaki yün
kumaş ile keçe, önce keçe üzerine aşındırıcı yün
kumaş olarak yerleştirilip, baskı ağırlığı
kullanılarak cihazın alt tablasına sabitlenir.
Böylece alt tablada aşındırıcı yün kumaş üst
tablada deney numunesi olmak üzere numune seti
hazırlanmış olur. Belirlenen tur sayısına göre cihaz
çalıştırılıp, tur bitiminde deney numunelerinin
ağırlık kaybı belirlenerek % kütle kaybı, m1 test
öncesi numune ağırlığı (gram), m2 test sonrası
numune ağırlığı (gram) olmak üzere eşitlik (1) ile
tespit edilir [1].
Kütle kaybı (%) = (m1-m2) / m1
(1)
93
Ġpliği Boyalı Pamuklu Kumaşlarda Kumaş Konstrüksiyonunun Boncuklanma ve Aşınmaya Etkisinin Araştırılması
3. ARAġTIRMA BULGULARI VE
TARTIġMA
3.1. Boncuklanma Değerlendirmesi
%100 pamuklu ipliği boyalı kumaşlara, ilgili
standart esas alınarak Martindale Piling testi
uygulanması neticesinde elde edilen boncuklanma
değerlendirmesi
Çizelge
5’te
verilmiştir.
Çizelge 1’de verilen boncuklanma değerlendirme
skalasında, her bir değerlendirmenin tanımı
verilmiştir.
Boncuklanma tayininde elde edilen Çizelge 5’te
yer alan boncuklanma ortalama dereceleri
Şekil 4’te verilmiştir. Çizelge 5 ve Şekil 4’ten
görüldüğü üzere bağlantı noktası fazla olan
bezayağı dokuda, numunelerin boncuklanma
eğiliminin daha az olduğu tespit edilmiştir. Dimi
(2/2) ve panama dokularda bağlantı noktası daha
az olup, yan yana gelen ipliklerin teması nedeniyle
boncuklanma oluşumuna sebep olan lif dolaşması
daha fazla olmuş, dolayısıyla da boncuklanma
değerleri, bezayağından daha kötü
çıkmıştır.
Çizelge 5’teki 2-3 değeri 2,5 olarak 3-4 değeri ise
3,5 olarak Şekil 4’de yer almıştır.
Çizelge 5. Deneysel çalışmada kullanılan tüm kumaşların boncuklanma sonuçları [1]
Numune no
Boncuklanma
değeri
Numune
no
Boncuklanma
değeri
Numune
no
Boncuklanma
değeri
1B
2B
3B
4B
5B
6B
7B
8B
9B
10B
11B
12B
13B
14B
15B
16B
17B
18B
19B
20B
21B
22B
23B
24B
2
2-3
3-4
3-4
3-4
3-4
3-4
3
3
3-4
2-3
2-3
2
2-3
2
3-4
3
3
3-4
3-4
3-4
3-4
3-4
3
1D
2D
3D
4D
5D
6D
7D
8D
9D
10D
11D
12D
13D
14D
15D
16D
17D
18D
19D
20D
21D
22D
23D
24D
2
2
2
3
2-3
2
3
2-3
2-3
1-2
1-2
1-2
1-2
1-2
1-2
2-3
2
2
3
3
2
2-3
3
2
1P
2P
3P
4P
5P
6P
7P
8P
9P
10P
11P
12P
13P
14P
15P
16P
17P
18P
19P
20P
21P
22P
23P
24P
2
2-3
2
3
2-3
2-3
3
2-3
2-3
2
2
2
2
2
2
2-3
3
2
3
3
2-3
2-3
2-3
2-3
94
Ç.Ü.Müh.Mim.Fak.Dergisi, 29(1), Haziran 2014
Füsun DOBA KADEM, R.Tuğrul OĞULATA
Boncuklanma ortalama derecesi
4,0
3,5
3,0
2,5
2,0
1,5
1,0
0,5
0,0
1
2
3
4
5
6
7
8
9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
Numune no
bezayağı
dimi
panama
ġekil 4. Numunelerin boncuklanma ortalama dereceleri [1]
Çalışmada teste tabi tutulan kumaşlar, tek kat
iplikten dokunmuştur. Katlı ipliklerde, katlı iplik
oluşum aşamasında verilen ikinci büküm, yüzeye
çıkmış bazı lifleri iplik içine tekrar hapsettiği için,
bu tür kumaşlarda boncuklanma eğiliminin tek kat
iplikten dokunan kumaşlardaki boncuklanma
eğiliminden daha az olabileceği düşünülmektedir.
Boncuklanma daha çok, terbiye işlemi görmüş
(mamul) kumaşlara uygulanan bir analiz olup, lif
türü, iplik özellikleri, iplik eğirme yöntemi, kumaş
özellikleri (örgü türü gibi), kumaşın gördüğü
terbiye işlemleri (ön terbiye, boyama, apre gibi)
olarak bir çok faktörden etkilenebilen bir
performans özelliğidir.
3.2. AĢınma ile Kütle Kaybı DeğiĢimi
BS 5690’a göre, çalışmada kullanılan tüm
kumaşlara
uygulanan
Martindale
aşınma
dayanımında elde edilen kütle kaybı (%) ortalama
sonuçları Çizelge 6’da verilmiştir.
Aşındırıcı kumaş etkisiyle numunelerdeki kütle
kaybı (%) çizelgeden görüldüğü üzere dimi ve
panama örgü yapılarında daha fazladır. Panamada
Ç.Ü.Müh.Mim.Fak.Dergisi, 29(1), Haziran 2014
enine ve boyuna yönde grup halinde hareket eden
çözgü ve atkı sayısı birbirine eşit olduğundan
gevşek ve gözenekli bir doku meydana getirirler ve
dayanıklılığı düşük bir kumaş yapısı oluştururlar,
böylece aşınmaya karşı dayanıksızlık sergilerler
[1].
Aşındırıcı kumaş etkisiyle numunelerdeki kütle
kaybı (%) değişimi, tüm kumaşlar için Şekil 5’te
bir grafikle gösterilmiştir. Burada en fazla kütle
kaybının olduğu örgü türünün panama ve dimi
örgüdeki kumaşlar olduğu ve en az kütle kaybının
da bezayağı kumaşlarda olduğu görülmektedir.
Bezayağı yapıda, bağlantı şeklinden dolayı
örgünün daha sıkı olması ve ipliklerin birbirinden
kolay ayrılmaması nedeniyle, aşınma ile kütle
kaybının, diğer örgülere göre daha az olmasını
sağlamıştır [1].
4. SONUÇ
Bu çalışmada, %100 pamuklu hammaddeden,
farklı sıklıklardaki atkı ve çözgü ipliklerinden
farklı örgülerde dokunmuş kumaşların iplik
95
Aşınma dayanımı (kütle kaybı) (%)
Ġpliği Boyalı Pamuklu Kumaşlarda Kumaş Konstrüksiyonunun Boncuklanma ve Aşınmaya Etkisinin Araştırılması
40,00
35,00
30,00
25,00
20,00
15,00
10,00
5,00
1
2
3
4
5
6
7
8
9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
Numune no
bezayağı
dimi
panama
ġekil 5. Numunelerin aşınma ile kütle kaybı (%) [1]
numarası, atkı ve çözgü sıklıkları, örgü türü gibi
fiziksel özellikleri ile boncuklanma ve aşınma ile
kütle kaybı performans özellikleri ilgili
standartlara göre tespit edilmiştir. Elde edilen
sonuçlar
değerlendirilerek
farklı
kumaş
konstrüksiyonlarının boncuklanmaya ve aşınma ile
kütle kaybına etkisi yorumlanmıştır.
Çalışmada
uygulanan boncuklanma
tayini
sonucunda mevcut üç örgü türü için birlikte
değerlendirme yapıldığında, bağlantı noktası fazla
olan bezayağı dokuda, numunelerin boncuklanma
eğiliminin daha az olduğu tespit edilmiştir. Dimi
(2/2) ve panama dokularda bağlantı noktası daha
az olup, yan yana gelen ipliklerin teması nedeniyle
boncuklanma oluşumuna sebep olan lif dolaşması
daha fazla olmuş, dolayısıyla da boncuklanma
değerleri, bezayağından daha kötü çıkmıştır.
Aşındırıcı kumaş etkisiyle numunelerdeki kütle
kaybı değerlendirildiğinde genel olarak dimi ve
panama örgü yapılarında kütle kaybının daha fazla
olduğu görülmüştür. Burada numune kumaşlarda
en az kütle kaybı, örgü türü olarak genel
değerlendirmede bezayağı örgüdür. Bezayağı
yapıda, bağlantı şeklinden dolayı örgünün daha
96
sıkı olması ve ipliklerin birbirinden kolay
ayrılmaması nedeniyle, aşınma sonunda kütle
kaybının diğer örgülere göre daha az olmasını
sağlamıştır.
Boncuklanma ve aşınma testleri genellikle terbiye
işlemi görmüş (mamul) kumaşlara uygulanan
analizler olup, lif türü, iplik özellikleri, iplik
eğirme yöntemi, kumaş özellikleri (örgü türü gibi),
kumaşın gördüğü terbiye işlemleri (ön terbiye,
boyama, apre gibi) olarak bir çok faktörden
etkilenebilen performans özellikleridir.
5. KAYNAKLAR
1.
2.
Doba Kadem,
F., 2007. İpliği Boyalı
Pamuklu
Kumaşlarda
Bazı
Fiziksel
Özelliklerin
Seçilmiş
Performans
Özellikleriyle
İlişkisinin
Araştırılması,
Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, Fen
Bilimleri Enstitüsü, Tekstil Mühendisliği
Anabilim Dalı, s.219, Adana,
Mohamed, M.H, Lord, P.R., 1973.
Comparison of Physical Properties of
Fabrics Woven from Open-End and Ring
Spun Yarns, Textile Research Journal,
Ç.Ü.Müh.Mim.Fak.Dergisi, 29(1), Haziran 2014
Füsun DOBA KADEM, R.Tuğrul OĞULATA
Vol.43 No:3, 154-166.
Ukponmwan, J.O., 1988. Assessment of
Fabric Wear and Handle Caused by
Increments of Accelator Abrasion in Dry
Conditions Part I: Changes in Some Fabric
Mechanical Properties as a Result of
Abrasion’, Journal of the Textile Institute,
Vol:79, No:4, 568-579.
4. Ukponmwan, J.O., 1993. Effect of Wet
Abrasive Wear on the Tensile Properties of
Cotton and Polyester-Cotton Fabrics,
Journal of
Testing&Evaluation, Vol:21,
No:1, 84-93.
5. Efimova, O.G., Kotomına R.I., Saakyan
N.V., Skurıkhına E.E., 2003. Investigating a
Device for the Abrasion Testing of Fabrics
of Different Fibrous Compositions Izvestiya
Vysshikh Uchebnykh Zavedenii, No:3, 2930.
6. Can, Y., 2004. İplik Özelliklerinin Pamuklu
Bezayağı Kumaşların Bazı Mekanik
Özelliklerine
Etkileri
Üzerine
Bir
Araştırma’. Doktora Tezi, Ege Üniversitesi,
Fen
Bilimleri
Enstitüsü,
Tekstil
Mühendisliği Anabilim Dalı, s.160, İzmir.
7. Lam, J.K.C., Postle, R., 2006. Multivariate
Studies of Mechanical Properties for Wool
and Cotton Fabrics, Textile Research
Journal, Vol:76, No:5, 414-425.
8. Taşkın C., Özgüney, A.T., Gürkan, P.,
Özcelik,
G.,
2006.
Kompakt
ve
Konvansiyonel
Ring
İpliklerinden
Dokunmuş Pamuklu Kumaşların Farklı
Terbiye İşlemleri Sonrası Boncuklanma
Özelliklerinin Karşılaştırılması, Yıl: 16, Sayı
2, 123-127.
9. Kaynak, H.K., Topalbekiroğlu M., 2007.
Dokuma Kumaşlarda Doku Tipinin Aşınma
ve Boncuklanma
Dayanımı Üzerine
Etkilerinin
Araştırılması,
Tekstil
ve
Konfeksiyon, yıl:17, Sayı 1, 40-44.
10. Tekeoğlu, O., Kavuşturan, Y., 2011. Şenil ve
Makarna Döşemelik Kumaşların Aşınma
Dayanımı ve Kopma Mukavemeti, Tekstil ve
Konfeksiyon, yıl:21, Sayı 4, 336-342.
11. TS 240 EN 20139, 1995. TekstilKondüsyonlama ve Deneyler için Standart
Atmosfer
Şartları.
Türk
Standartları
Enstitüsü, Ankara.
3.
Ç.Ü.Müh.Mim.Fak.Dergisi, 29(1), Haziran 2014
12. TS 250 EN 1049-2, 1996. TekstilDokunmuş Kumaşlar Yapı Analiz MetodlarıKısım 2- Birim Uzunluktaki İplik Sayısının
Tayini. Türk Standartları Enstitüsü, Ankara.
13. TS EN ISO 12945-2, 2002. TekstilKumaşlarda
Yüzey
Tüylenmesi
ve
Boncuklanma Yatkınlığının Tayini-Bölüm 2:
Geliştirilmiş Martindale Metodu, Türk
Standartları Enstitüsü, Ankara.
14. BS EN ISO 6330, 2001. Textile Domestic
Washing and Drying Procedures for Textile
Testing.
15. http://www.sdlatlas.com/results?search=pilis
cope, erişim tarihi: Mart 2013
16. BS 5690, 1991. Method for Determination of
Abrasion Resistance of Fabrics, Misis
Apre (Adana) Mamul Kalite Kontrol
Laboratuarı Deney Föyü.
97
98
Ç.Ü.Müh.Mim.Fak.Dergisi, 29(1), Haziran 2014
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
659 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content