close

Enter

Log in using OpenID

Aktepe ve Kahriman v. Türkiye - İnsan Hakları Daire Başkanlığı

embedDownload
AVRUPA ĠNSAN HAKLARI MAHKEMESĠ
ĠKĠNCĠ BÖLÜM
AKTEPE VE KAHRİMAN / TÜRKİYE DAVASI
(Başvuru No. 18524/07)
KARAR
STRAZBURG
3 Haziran 2014
İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde
kesinleşecek olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
__________________________________________________________________________________________
© T.C. Adalet Bakanlığı, 2014. Bu gayriresmi çeviri, Adalet Bakanlığı, Uluslararası Hukuk ve DıĢ ĠliĢkiler Genel Müdürlüğü,
Ġnsan Hakları Daire BaĢkanlığı tarafından yapılmıĢ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak
belirtilmiĢ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koĢulu ile Adalet Bakanlığı, Uluslararası Hukuk ve DıĢ
ĠliĢkiler Genel Müdürlüğü, Ġnsan Hakları Daire BaĢkanlığına atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
1
Aktepe ve Kahriman / Türkiye davasında,
Başkan,
Guido Raimondi,
Yargıçlar,
IĢıl KarakaĢ,
András Sajó,
Nebojša Vučinić,
Helen Keller,
Robert Spano,
Jon Fridrik Kjølbro,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdürü Stanley Naismith’in katılımıyla Daire halinde
toplanan Avrupa Ġnsan Hakları Mahkemesi (Ġkinci Bölüm) 13 Mayıs 2014
tarihinde gerçekleĢtirdiği kapalı oturumdaki müzakereler sonucunda anılan
tarihte aĢağıdaki kararı vermiĢtir:
USUL
1. Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (No. 18524/07) davanın
temelinde, altı Türk vatandaĢının -Hasan Aktepe, Ferhat Aktepe, Ferdi
Aktepe,
Nimet
Kahriman, Yadigar
Aktepe
ve
Fatma
Kahriman
(―baĢvuranlar‖)- 16 Nisan 2007 tarihinde Ġnsan Hakları ve Temel
Özgürlüklerin Korunmasına iliĢkin SözleĢme'nin (―SözleĢme‖) 34. maddesi
uyarınca yapmıĢ oldukları baĢvuru bulunmaktadır.
2. BaĢvuranlar, Ağrı’da görev yapan Avukat O. Günakın tarafından;
Türk Hükümeti ise (―Hükümet‖) kendi görevlisi tarafından temsil edilmiĢtir.
3. BaĢvuru 22 Haziran 2010 tarihinde Hükümet’e bildirilmiĢtir. Ayrıca,
SözleĢme’nin 29. maddesinin 1. fıkrası gereğince, Daire’nin, bu Ģikâyetlerin
kabul edilebilirliği ve esası hakkında birlikte karar vereceği bildirilmiĢtir.
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
2
OLAYLAR
I. DAVANIN KOġULLARI
3. Türk vatandaĢı olup, Ağrı’da ikamet eden altı baĢvuranın isimleri ekli
listede yer almaktadır.
4. BaĢvuranlar, zorunlu askerlik hizmetini yaptığı sırada, 1 Mart 2005
tarihinde hayatını kaybeden Ferit Aktepe’nin (Bundan sonra metinde ―Ferit‖
olarak anılacaktır.) yakınlarıdır.
A. Davanın oluşumu
5. BaĢvuranların
yakını
2004
yılında
gerçekleĢtirilen
yoklama
sonucunda askere sevk edilmiĢtir.
6. Ferit, 31 Mayıs 2004 tarihinde temel askerlik eğitimi için birliğine
katılmıĢtır. Yedi günlük iznin ardından, 14 Ağustos 2004 tarihinde Güneysu
Jandarma Komutanlığı’na (Rize) atanmıĢtır.
7. Dava dosyasında yer alan belgelerden, Ferit’in askerlik hizmetini
yerine getirmeye elveriĢli olduğu kabul edilmiĢtir. Ferit, yetkililere özel
herhangi bir sorunu olduğunu bildirmemiĢtir.
8. Ferit, askerliği sırasında ―anksiyete bozukluğu‖ yaĢamaya baĢlamıĢtır.
9. Ferit 10 Aralık 2004 tarihinde bir dizi testten geçmiĢtir: soru formları
vasıtasıyla üç envanter düzenlenmiĢtir.
10. Ferit, BECK Depresyon Envanterinde yer alan sorulara aĢağıdaki
cevapları vermiĢtir:
―Öylesine üzgün ve mutsuz hissediyorum ki dayanamıyorum. / Gelecekten
beklediğim hiçbir Ģey yok. / Geriye dönüp baktığımda, çok fazla baĢarısızlığımın
olduğunu görüyorum. / Bana zevk veren hiçbir Ģey yok. Her Ģey çok sıkıcı. / Arada bir
kendimi suçlu hissettiğim oluyor. / Cezalandırıldığımı hissediyorum. / Kendimden
pek hoĢnut değilim. / Kendimi hatalarım için çoğu zaman suçluyorum.‖
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
3
11. Ferit, BECK Anksiyete Envanterinde yer alan seçeneklerden aĢağıda
belirtilenleri iĢaretlemiĢtir:
―Bacaklarda halsizlik, titreme / Çok kötü Ģeyler olacak korkusu / BaĢ dönmesi veya
sersemlik / Dengeyi kaybetme duygusu / Sinirlilik / BoğuluyormuĢ gibi olma duygusu
/ Ellerde titreme / Titreklik / Kontrolünü kaybetme korkusu / Nefes almada güçlük /
Ölüm korkusu / Korkuya kapılma / Terleme (sıcağa bağlı olmayan)‖
12. Ferit,
Kısa
Semptom
Envanterinde
aĢağıdaki
maddeleri
iĢaretlemiĢtir:
―Sinirlilik ve titreme hali / Olayları hatırlamada güçlük / Çok kolayca kızıp,
öfkelenme / YaĢamına son verme düĢüncesi / Ġnsanların çoğuna güvenilmeyeceği hissi
/ Hiçbir nedeni olmayan ani korkular / Kontrol edemediğiniz duygu patlamaları /
BaĢka insanlarla beraberken bile yalnızlık hissetmek / Yalnızlık hissetmek / Hüzünlü,
kederli hissetmek / Kolayca incinebilme (…) / Ġnsanların sizi sevmediğine, kötü
davrandığına inanmak / Kendini diğerlerinden daha aĢağı görmek / Diğerlerinin size
gözlediği ya da hakkınızda konuĢtuğu duygusu / Uykuya dalmada güçlük‖
13. Envanterler sonrasında, aynı gün, C.C.A. tarafından konsültasyon
tutanağı düzenlenmiĢtir. Tutanak Ģu Ģekildedir:
―Askere yapılan testler (BECK Anksiyete Envanteri ve BECK Depresyon
Envanteri) sonucunda, askerin depresyon geçirdiği ve buna bağlı olarak intihar ve
öldürme düĢünceleri olduğu tespit edilmiĢtir.
Bu husus dikkate alınarak, askere gerekli psikolojik telkinler yapılmıĢ ve gerekli
egzersizler verilmiĢtir. Ayrıca, komutanları tarafından gözlem altında bulundurulması,
(…) silahının alınması, davranıĢ ve ruhsal problemli olanlarla arkadaĢ iliĢkisi
Ģeklinde davranılması askerin bu dönemi atlatmasında faydalı olacaktır.
Not: Asker, uçucu madde (bali-tiner) bağımlısı olup, bunları hala kullanmaktadır.‖
14. 15 Aralık 2004 tarihinde, Ferit’ten silahı alınmıĢtır.
15. Ferit, 8 ġubat 2005 tarihinde askeri birliğin psikologu B.B. ile
görüĢmüĢtür. B.B., Ferit’in depresyon halinin devam ettiğini, aynı zamanda
uçucu madde (bali) bağımlısı olması nedeniyle davranıĢlarını kontrol
edemediğini ve akut anksiyete tespit etmiĢtir. Ferit’in, uçucu madde
bağımlılığının tedavisi için askeri hastaneye sevk edilmesini önermiĢtir.
16. Ferit, 22 ġubat 2005 tarihinde, aĢırı dozda uyku ilacı alarak intihar
giriĢiminde bulunmuĢtur.
4
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
17. Ġl Jandarma Komutanı Ġ.K., 23 ġubat 2005 tarihinde, Ferit’in
hastaneye kaldırıldığını ve uyuĢturucu madde kullandığının tespit edildiğini
bildiren bir rapor düzenlemiĢtir. Ġ.K. ―Raporu düzenleyenin kanaati‖
bölümünde, aĢağıdaki açıklamada bulunmuĢtur:
― Madde bağımlılığına düĢkünlüğü var; disiplini zayıf; takip edilmeli ve kontrol
altında tutulmalıdır.‖
18. Rize Devlet Hastanesi Psikiyatristi E.K. Ferit’in 23 ġubat 2005
tarihinde yapılan muayenesinde ―uçucu madde kötüye kullanma‖ tanısı ile
Samsun Askeri Hastanesine sevk edilmesinin uygun olduğunu bildirir bir
rapor düzenlemiĢtir.
19. Ferit’in 24 ġubat 2005 tarihinde, Ġlçe Jandarma Komutanı Ġ.K. ve
Personel Lojistik ĠĢlem Astsubayı olarak görevli O.A. tarafından, disiplin
soruĢturması kapsamında Ģüpheli sıfatıyla ifadesi alınmıĢtır. 22 ġubat 2005
gecesi karakol silahsız nöbetçisi olduğu halde neden nöbetine geçmediği
sorusuna Ģu yanıtı vermiĢtir:
―(...) 22.02.2005 günü, saat 19.30’da (…) uyku hapları aldım. Nöbetim olduğunu
bilmiyordum. [GörünüĢe göre] Nöbetçi ÇavuĢ, beni uyandırmaya çalıĢmıĢ; fakat ben
uyku hapı aldığımdan herhangi bir Ģey hatırlamıyorum.‖
20. Ferit’in, yukarıda bahsi geçen üstleri tarafından, sabah uyumaya
devam etmesi ve daha sonra hastaneye kaldırılarak uyuĢturucu madde
aldığının tespit edilmesi ile ilgili olarak aynı tarihte Ģüpheli olarak ifadesi
alınmıĢtır. Ġfadesinin ilgili bölümleri aĢağıdaki Ģekildedir:
―23.02.2005 günü uyandığımda Rize Devlet Hastanesindeydim. 22.02.2005 Salı
günü, psikolojik rahatsızlığım nedeniyle, Rize Ġl Jandarma Komutanlığında bulunan
PDRM’ ye [Psikolojik DanıĢma ve Rehberlik Merkezi] sevk almıĢtım. PDRM’ ye gittim.
Doktor gelmediği için, oradaki ilgili personelle görüĢtüm. Oradan ayrılarak, Rize çarĢı
merkezine gittim. Ġsmini hatırlamadığım bir eczaneden 1,8 TRY karĢılığında uyku ilacı
aldım. Daha sonra birliğime katıldım. Saat 19.30 sıralarında intihar etmek için, Bölük
tuvaletinde 40 tane uyku ilacı aldım. Kutusunu tuvalete attım. Ardından, yatmak için
yatağıma gittim.‖
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
5
21. Ferit 27 ġubat 2005 tarihinde Samsun Askeri Hastanesi Psikiyatri
Servisine gitmek üzere garnizondan ayrılmıĢ; burada konsültasyon hizmeti
almıĢtır.
22. 28 ġubat 2005 tarihinde Samsun Askeri Hastanesine gitmiĢtir.
Doktorlar kendisini muayene etmiĢ ve ilaç tedavisi uygulanmasına karar
vermiĢtir.
23. Ferit, 1 Mart 2005 tarihinde saat 10.00 civarında geri gelmiĢ ve
haber vermek için Personel Lojistik ĠĢlem Astsubayı O.A.’nın yanına
gitmiĢtir. Birliğe döndüğünde, emre itaatsizlik ve komutanlık bölgesinde
uyuĢturucu madde kullanma nedeniyle disiplin iĢlemlerinin baĢlatıldığını
öğrenmiĢtir. Aynı gün, saat 14.00 civarında, Jandarma Komutanı S.ġ.’den
ilçe merkezine giderek telefon etmek için izin istemiĢtir.
Aynı gün, saat 15.00’e doğru, 2 no’lu koğuĢta, arkadaĢı S.K.’nın
tüfeğiyle ağır Ģekilde yaralanmıĢ halde bulunmuĢtur. Öncelikle Güneysu
Hastanesi’ne götürülmüĢ; burada ilk müdahalede bulunulmuĢtur. Hemen
akabinde, Rize Hastanesine sevk edilmiĢ; daha sonrasında ise Trabzon
Üniversitesi Hastanesi’ne yönlendirilmiĢtir; sevki sırasında yaraları
nedeniyle saat 17.00 civarında hayatını kaybetmiĢtir.
B. Ferit Aktepe’ nin intiharıyla ilgili ceza yargılaması
24. Rize savcısı ve jandarmadan oluĢan bir ekip, olaydan sonra,
inceleme yapmak ve delil unsurları toplamak amacıyla saat 15.15’te olay
yerine gitmiĢtir.
25. Olay yeri tespit tutanağı düzenlenmiĢ; olay yeri krokisi çizilmiĢ ve
fotoğraflar çekilmiĢtir.
26. Olay yerinde, er S.K.’ya ait G-3 tipi tüfek, iki adet kovan, bir adet
dolu fiĢek ile on yedi adet mermi bulunmuĢtur.
27. Jandarma Komutanı ġ.S. ile er B.D.’nin, Rize savcısı tarafından
ifadesi alınmıĢtır.
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
6
28. Ferit’in ellerinde atıĢ kalıntısı araması yapılmıĢtır. Bulunan kovanlar,
dolu fiĢek ve on yedi mermi ile müteveffanın olay sırasında üzerinde
bulunan tüfek ve elbiseleri balistik ve parmak izi incelemeleri yapılmak
üzere alınmıĢtır.
29. Müteveffanın cesedi üzerinde ayrıntılı harici muayene, Askeri savcı
ile Askeri savcı yardımcısı huzurunda yapılmıĢtır.
30. Trabzon Adli Tıp Kurumu’nda klasik otopsi yapılmıĢtır. Yapılan
otopsi neticesinde, Ferit’in bitiĢiğe yakın ateĢ mesafesinden yapılan atıĢ
neticesinde hayatını kaybettiği sonucuna varılmıĢtır. Mermi giriĢ deliği sol
gözün üzerinde bulunduğu tespit edilmiĢtir. Düzenlenen raporda, ölüm
nedeni, kiĢinin ateĢli silah mermi çekirdeği yaralanmasına bağlı kafatası
kırığı ile kan kaybı olarak belirtilmiĢtir.
31. Askeri savcı 2 Mart 2005 tarihinde olay yerine giderek ceza
soruĢturması açmıĢtır. Aynı zamanda, idari soruĢturma baĢlatılmasına karar
verilmiĢtir.
32. Rize savcısı 3 Nisan 2005 tarihinde, olayların askeri bölgede
yaĢanmıĢ olması nedeniyle yetkisizlik kararı vermiĢtir.
33. Balistik bilirkiĢi incelemesi yapılmıĢtır. BilirkiĢiler, Ferit’in ölümüne
neden olan G-3 tipi tüfeği incelemiĢler ve söz konusu silahın çalıĢır
durumda olduğu sonucuna varmıĢlardır. Biçimlerinin bozulması nedeniyle,
iki mermi üzerinde karĢılaĢtırmalı inceleme yapılamamıĢtır.
34. Askeri
savcı,
ceza
soruĢturması
kapsamında,
müteveffanın
arkadaĢlarının ve üstlerinin yanı sıra yakınlarının da ifadelerini almıĢtır.
Ġfadelerin, somut olayla ilgili bölümleri Ģu Ģekildedir:
S.K., Er : ―Ferit AKTEPE’ yi tanıyorum; zira yaklaĢık 3 aydır aynı bölükteydik.
Bölükte badi sistemi olduğundan, biz Ferit’le badiydik. Her zaman birlikteydik. 2.
koğuĢta yataklarımız altlı üstlüydü. Bildiğim kadarıyla, ailesiyle herhangi bir sorunu
yoktu. Para da alıyordu (…) Bir ay kadar önce, Ferit bana psikolojik sorunları
olduğunu ve istirahat almak için hastaneye gitmek istediğini söylemiĢti ama Astsubay
O.A.’ nın onu göndermediğinden yakınmıĢtı. 15 gün kadar önce, K.Y. onu terzide
burnuna bali çekerken görmüĢ ve poĢeti elinden alarak onu uyardım. Bildiğim
kadarıyla Ferit bir hafta kadar önce de bir defa daha bali çekmiĢti ve gece nöbet
tutmak için uyanamamıĢtı. Sabahleyin, birliğin dispanserine yollanmıĢtı. Orada, Rize
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
7
Devlet Hastanesi’ne sevk edilmiĢti. Döndüğünde, Samsun Asker Hastanesi Psikiyatri
Servisine nakledildi. (…) Onu son gördüğümde, geçen PerĢembe günü, hastaneye
gideceği için mutluydu. Ġstirahat de alacağını söylüyordu. Bununla birlikte, Salı günü
hastaneye döndüğünde, baĢkalarından duyduğum kadarıyla, nöbet tutma ve uçucu
madde kullanımı sorunları nedeniyle mahkemeye verildiği öğrenmiĢ ve Astsubay
O.A.’yı görmeye gitmiĢ, O.A. da bunun doğru olduğunu söylemiĢ. O.A.’ya
―Komutanım, beni suçladınız mı?‖ diye sormuĢ; O.A. da gülerek ―Evet, suçladım,
n’oldu?‖ demiĢ. Daha sonra bulaĢık yıkamak için kantine gitmiĢti. Giderken, I.G.
onunla karĢılaĢmıĢ; moralinin bozuk olduğunu görünce onunla konuĢmaya çalıĢmıĢ
ama baĢaramamıĢ. Ona tuvalete gittiğini söylemiĢ ve sonrasında kendini öldürmüĢtü.‖
ġ.S., Güneysu Merkez Jandarma Karakol Komutanı: ―Ferit AKTEPE 3 aydan beri
bizim birlikteydi (…) Psikolojik sorunları olması nedeniyle, psikolojik konsültasyon
için 4-5 defa Rize Ġl Jandarma Komutanlığına gönderildi (…) Bildiğim kadarıyla,
geçen ÇarĢamba günü, Rize PDRM’den [Psikolojik Danışma ve Rehberlik
Merkezi] döndüğünde, gece nöbeti için uyandıramadık. Ertesi gün, birliğin doktorunu
getirdik ve doktor, onu koğuĢta muayene etti. Daha sonra, ambulansla Rize
Hastanesi’ne sevk edildi. Aynı gün, Samsun Askeri Hastanesi’ne sevki yapıldı ve
birliğe geri geldi. Ben, bu olayda onu görmedim. Fakat isimlerini hatırlamadığım
baĢka askerlerden duydum: Onlara, PDRM’ den döndüğünde, intihar etmek için 40
tane uyku ilacı aldığını söylemiĢ. Bölükteki komutanımız O.A.’nın, bu konuyla ilgili
olarak kendisiyle konuĢtuğunu biliyorum. Pazar günü, nöbetçi subaydım ve onu saat
8’de Samsun Hastanesi’ne gönderen benim. O sırada anormal hiçbir Ģey yoktu. (…)
Ferit Ģimdiye kadar hiçbir Ģeyden Ģikâyet etmedi. Ġzinden döndüğünde, Uzman ÇavuĢ
T.Ö.’nün kendisine ―Ģerefsiz‖ dediğini ve bu durumun kendisini incittiğini söylemiĢti.
Bunu dikkate almamasını; Uzman çavuĢ T.’nin kötü niyetli olmadığını, her zamanki
hali olduğunu, onun böyle biri olduğunu söyledim. (…)‖
K.Y., OnbaĢı: ―(...) Genel olarak herkese iyi davranırdı. Yakın arkadaĢlarından
biriydim. Birkaç sefer ―Bu askerlik ne zaman bitecek? Samsun’a gitmek, dinlenmek
istiyorum.‖ dedi. Dün [olay günü] birliğe öğlene doğru geldi. Moralinin bozuk
olduğunu; çünkü istirahat alamadığını söyledi. Kafeteryada, isimlerini hatırlamadığım
diğer askerlerden suçlandığını öğrendi. Öğle yemeğini yemedi; çöpe attı. DüĢüncelere
daldı. Saat 13.30 sıralarında, Astsubay O.A.’yı görmeye gitti. (…) Onu, diğer
askerlerle gördüm; her zamankinden daha neĢeliydi; gülüyordu; arkadaĢlarıyla
eğleniyordu. Kalorifer tesisatçısı olduğum için, iĢimi yapmak üzere oradan ayrıldım.
Kısa bir süre sonra, ısıtmayla uğraĢırken, iki el ateĢ sesi duydum. (…)‖
Ġ.B., Er: ―(…) Ferit’le aramız iyiydi. Bira raya geldiğimizde, bana askerlikten
sıkıldığını, nasıl biteceğini söylüyordu. (…) Hastaneye gitmeden önce onu gördüm;
istirahat almaya gittiğini, biraz dinleneceğini söyledi. Bunaldığını söyledi. Dün [olay
günü], aynı masada yemek yedik. Yemek sırasında çok düĢünceliydi. Hatta yemeğini
bile yemedi. Daha sonra, kafeteryada çay içtik. Ġstirahat alamadığını, kendisi ile
ilgilenilmediğini ve üzüldüğünü söyledi. (…)‖
C.D., OnbaĢı : ―(…) Dün [olay günü], saat 14.00 civarı, beni görmeye geldi. ―O.
Astsubay, beni mahkemeye vermiĢ; mesajı sen mi çektin?‖ diye sordu. Bu sırada,
gerçekten çok üzgündü. Ben de mesajı çekenin ben olmadığımı söyledim. (…)
KoğuĢa herkes girebilir. Hiç kimse benden, koğuĢa giriĢ çıkıĢları kontrol etmemi
istemedi. Ben, santral görevlisiyim. Hiç kimse benden, koğuĢa giriĢ çıkıĢları kontrol
etmemi istemedi. Olaydan bir hafta önce, Ferit bana ―O. beni mahkemeye vermiĢ. En
az bir sene hapis cezası alırsın dedi. Ben Ģimdi ne yapacağım?‖ dedi. Ben de, o kadar
ceza almazsın diyerek teselli ettim. Ferit, bölüğümüze geldiğinde, Uzman ÇavuĢ
Ġ.P.’nin yazıcısı olarak görevlendirilmiĢti. Ġ.P., benden, civardaki bütün lokantaların
yemek menülerini öğrenmemi istiyordu. Daha sonra da, Ferit’i yemek almaya
8
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
gönderiyordu. Hatta zaman zaman evine de istiyordu. Ferit, bazen bana ―Bu kadarı
yeter, ben köle miyim, neyim?‖ diyordu. YaklaĢık 3 hafta kadar önce, Ferit’e, uzman
çavuĢun aynı isteğini söyledim. Yapmayacağını söyledi. Bildiğim kadarıyla, bunun
üzerine, Uzman ÇavuĢ Ġ.P., Ferit’i yazıcılık görevinden aldı. Onun yerine, kısa
dönemlerden bir eri yazıcı yaptı. Uzman ÇavuĢ Ġ.P.’nin, diğerlerine ―BoĢ verin bunu
[halk ağzında], dıĢlayın bu askeri‖ demiĢti. Ayrıca, Ferit bölük çamaĢırhanesinde
görevli olduğu için, yasak olduğu halde, Uzman [çavuĢ] Ġ.P., Ferit’e poĢetle
çamaĢırını veriyor ve makinede yıkattırıyordu. Uzman ÇavuĢ T.Ö. de Ferit’in
problemli olduğunu bildiği için üstüne gidiyor, Kalkandere Ġlçe Jandarma
Komutanlığından geldiği için Ferit’i hor görüyordu. Uzman ÇavuĢ T.’nin Ferit’e
―Dalağını s…, puĢt‖ dediğini gördüm. YaklaĢık 1 ay önce, Ferit, halen Uzman [çavuĢ]
Ġ.P.’nin yazıcısıyken, santralde bulunduğum esnada, saat 17.00 civarı, Uzman [çavuĢ]
T., Ferit’e ne yaptığını sordu. Ferit, üst yazı yazdığını söyledi; bunun üzerine ―Yalan
söylüyorsun, puĢt; senin gibilerle çok uğraĢtım. Sana bir hatıra bırakırsam, ömrün
boyunca beni unutmazsın.‖ dedi. Genel olarak, Uzman [çavuĢ] T.’nin bütün askerlere
―Ģerefsiz‖ ya da ―puĢt‖ gibi sözler söylediğini duydum. Hatta bana da söyledi.
Hatta,Uzman [çavuĢ] T.’nin daha önceki yazıcısı ÇavuĢ G.Y. de, T.’nin bu tür
hakaretleri nedeniyle babasını çağırmıĢ ve sonrasında G.Y., Ġl Jandarma
Komutanlığına tertip edilmiĢtir. (…)‖
T.Ö., Uzman ÇavuĢ: ―(...) Ferit AKTEPE yaklaĢık iki buçuk aydan beri Ġlçe
Jandarma Komutanlığındaydı. Öncelikle, uzman ÇavuĢ Ġ.P.’nin emrinde cezai
soruĢturma bölümündeydi. Bilgisayarla fazlaca oyalandığından ve politik müzikler
(Ahmet Kaya, vb.) dinlediğinden Astsubay O.A.’nın emrine, karargâha sevk edilerek
çamaĢırhanede görevlendirilmiĢtir. Bildiğim kadarıyla, psikolojik sorunları vardı.
Kimi zaman düĢünceliydi; sanki yokmuĢ gibiydi. Silahsız nöbet tutuyordu. Son
günlerde, nöbetlerini tutmakta sıkıntılar vardı. Psikolojik sorunları olduğunu
bildiğimizden, askerliğe alıĢması için ona karĢı toleranslı bir tutum sergiliyorduk.
Herhangi bir sorunla ilgili olarak yakınmak için hiçbir zaman beni görmeye gelmedi.
Zaten duygularını ifade etmekte de zorluk yaĢıyordu. (…)‖
Ġ.P., Uzman ÇavuĢ : ―(…) Bilgisayardan anladığı için, psikolojik sorunu nedeniyle
silah teslim edilmediğinden kendi kısmıma komutanın emri ile yazıcı olarak aldım.
YaklaĢık bir ay kadar yazıcı olarak görev yaptı. Bu sırada kendisi ile konuĢtuğumda
sorunu olmadığını, iyi olduğunu söyledi. Ancak, diğer rütbelilerin Ferit’e sürekli
görev vermesinden dolayı ruh halinin de kaldıramayacağını düĢündüğümden
ezilmesini istemedim ve yeni gelen kısa dönemlerden birisini yazıcı olarak aldım ve
daha sonra Ferit, bölükte çamaĢır sorumlusu olarak görev yapmaya baĢladı. ÇamaĢır
sorumlusu olduğu zaman, çamaĢırlarımı poĢet içerisinde getirip, makinenin kapağını
kendisine açtırdıktan sonra çamaĢırlarımı kendime makineye koymak suretiyle
yıkattım. Ancak, görevim gereği de kirli çamaĢırlarımın askerler tarafından görünmesi
beni rencide eder. ÇamaĢırlarımı kesinlikle Ferit’e yıkatmadım. (…) Ben, Uzman
ÇavuĢ T.’nin, Ferit’e hakaret ettiğini görmedim. Ancak, Ferit bana, Uzman ÇavuĢ
T.’nin, benim yokluğumda, kendisine çok fazla iĢ verdiğini söyledi. Ben de Uzman
ÇavuĢ T.’ye bu durumu ilettim; bana, yazıcısının olmadığını ve yazıcı gelene kadar
kendisi için de çalıĢması gerektiğini söyledi.‖
O.A., Personel Lojistik ĠĢlem Astsubayı: ―(…) Ferit, bölüğümüze Kalkandere Ġlçe
Jandarma Komutanlığından psikolojik sorunları olması nedeniyle tertip edilmiĢti. (…)
Onunla birçok kez birebir görüĢtüm. Bana ailesi ile ilgili sorduğumda ―Komutanım,
bu konuda konuĢmak istemiyorum.‖ dedi. (…) Ferit’in Ģahsi dosyasından görüleceği
üzere, Rize Ġl Jandarma Komutanlığına Psikolojik DanıĢma Merkezi’ne isteği üzerine
gönderdik. En son 10 gün kadar önce, bana, Rize Devlet Hastanesi Psikiyatri
Servisine gitmek ve istirahat almak istediğini söyledi. Ben de bölük komutanı ile
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
9
görüĢtüm ve oraya gönderdik. Hastane dönüĢü, dün, sabah saat 9.30 civarı, bana
dönüĢ tekmili verdi. Ben de ne olup bittiğini sordum. Bana, doktorun kendisiyle
ilgilenmediğini; ilaç yazdığını ve gönderdiğini söyledi. Saatini tam hatırlayamıyorum;
odamda çalıĢırken tekrar yanıma gelerek ―Komutanım, suç dosyamı gönderdiniz mi?‖
diye sordu. Ben de, bu konuyu bölük komutanıyla görüĢmesini söyledim; o da odadan
ayrıldı. (…)
Ferit’e hiçbir üssünün kötü davrandığını duymadım ve görmedim. Yalnızca, her
askere hata yaptığında olduğu kadar uyarı yapılmıĢ olabilir. Net olarak hatırladığım,
Ferit’le ilgili bir olay yoktur. Bildiğim kadarıyla, kimse ile husumeti yoktu. Kendisi
ile birebir de çok konuĢmuĢ olduğum için intihar etmesine de çok ĢaĢırdım.
UyuĢturucu madde kullanması ile suç dosyası ile ilgili ifadesini ben almıĢtım.
Ġfadesinde de bana ―Komutanım, intihar etmek için 40 tane uyku ilacı aldım. (…)
dedi. Neden intihar etmek istediğini sormadım.‖
Ġ.K., Astsubay, Güneysu Ġlçe Jandarma Komutanı : ―(…) Kalkandere’de psikolojik
sorunlar yaĢadığını ve bölüğümüze tertip edildiğini tespit ettim. (…) Kendisine silah
vermedim. Göz önünde olsun diye, karargâhta uzman çavuĢun yanında
görevlendirdim. 4-5 defa, il merkezine, psikolojik danıĢmana gönderdim. Kendim de
birçok defa görüĢtüm. Bu görüĢmeler sırasında, bana somut olarak herhangi bir
yakınmada bulunmadı. (…) UyuĢturucu madde bağımlılığı teĢhisi konularak, Samsun
Askeri Hastanesi Psikiyatri bölümüne sevk edildi. Ben de, Pazar günü randevusunu
alarak, hastaneye gönderdim. Dün, saat 10.00 civarı, bana, hastaneden döndüğünü
bildirdi. Ne yaptığını sorduğumda, ―Ġlaç verdiler; benimle ilgilenmediler.‖ dedi. Ben
de, ilaçlarını kullanmasını söyledim. (…)
(…) KoğuĢ sorumlusu B.S., koğuĢu temizledikten sonra, gündüz saatlerinde silah ve
mühimmatlar koğuĢta ranzaya asılı olduğu için koğuĢlara hiç kimsenin girmemesi için
nöbet tutar. Dün, saat 14.00 sularında, kontrol için göndermiĢtim. Böyle durumlarda,
santral görevlisi, giriĢ ve çıkıĢları kontrol eder. Ferit’in adına zimmetli silahı yoktur.
Kendini vurduğu silah, S.K.’ya ait G-3 tipi tüfektir. Ferit ve S.K., aynı ranzada altlı
üstlü yatıyorlardı; silah, ranzaya asılı Ģekilde duruyordu.‖
35. Ġdari soruĢturma komisyonu, yürütülen idari soruĢturma sonunda, 11
Mart 2005 tarihinde bir rapor düzenlemiĢtir. Bu raporun ilgili bölümleri Ģu
Ģekildedir:
―KAZANIN VE OLAYIN NEDENLERĠ:
a. Doğrudan neden: [Er Ferit Aktepe’ nin] 28 ġubat 2005 tarihinde Samsun Asker
Hastanesi’ne sevki sırasında ―hava değiĢimi ya da istirahat‖ alamaması
b. Dolaylı neden: Güneysu Ġlçe Jandarma Komutanlığı tarafından 24 ġubat 2005
tarihinde ―nöbet yönetmeliğine aykırı hareket etme ve uçucu madde kullanma‖
nedeniyle hakkında iki suç dosyası düzenlendiğini ve bunların Ġl Jandarma
Komutanlığına gönderildiğini öğrenmesi
BU TÜR KAZA VE OLAYLARIN ÖNLENMESĠ ĠÇĠN TAVSĠYELER:
Psikolojik sorunları olan erlerin, RDM’ yi [Rehabilitasyon DanıĢma Merkezi]
ziyaret isteklerini programlayarak, kendilerine verilen sorumluluk ve görevlerin
uygun niteliğine ciddi dikkat göstererek, RDM danıĢmanının raporlarını dikkate
alarak, üstler, önlemler ve sonuç olarak uygulanan denetim ve takipler sayesinde
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
10
düzenli Ģekilde takibi ve denetimi sayesinde benzer kaza ya da olayların
önlenebileceği kanısındayız.
SORUġTURMA KOMĠSYONUNUN OLAYA ĠLĠġKĠN DEĞERLENDĠRMESĠ
VE GÖRÜġÜ:
Rize Ġl Jandarma Komutanlığı’nda birliğe katılmasından itibaren, psikolojik
sorunları nedeniyle er Ferit AKTEPE’ ye herhangi bir silah verilmemiĢtir. Haftada iki
defa olmak üzere, Eğitim Bölüm BaĢkanlığı tarafından sağlanan psikologla
görüĢmüĢtür. 22 Eylül 2005 tarihinde Rize Devlet Hastanesi’nde hastaneye
yatırılmasının akabinde, uçucu madde kullanımı (bali) nedeniyle uzman psikiyatrist
tarafından Rize Asker Hastanesine sevk edilmesi talimatı verilmiĢtir. 27 ġubat 2005
tarihinde garnizondan ayrılmıĢ ve 28 ġubat 2005 tarihinde Rize Asker Hastanesi
Psikiyatri Servisine gitmiĢtir. Burada doktorlar tarafından muayene edilmiĢ; ilaç
tedavisi yazılmıĢ ve garnizonuna geri gönderilmiĢtir. 1 Mart 2005 tarihinde
garnizonuna geri gelen Er Ferit AKTEPE’ nin ―uçucu madde bağımlısı‖ olduğu ve
orduya gelmeden önce uçucu madde (bali) kullandığını bizzat açıkladığı tespit
edilmektedir. Ayrıca, sivil hayatta çok sayıda hırsızlık olayına karıĢmıĢ ve güvenlik
birimleri tarafından bu bağlamda aranmıĢtır. Er Ferit AKTEPE, arkadaĢlarına hava
değiĢimi almak için asker hastanesine gittiğini söylemiĢtir. Samsun Asker
Hastanesi’nde hava değiĢimi ya da istirahat yerine, ilaç tedavisi verilmiĢtir.
-Kendisiyle ilgilenilmediğini düĢünerek- bunu sorun yaptığı görüĢündeyim; bir kriz
geçirmiĢ ve 1 Mart 2005 tarihinde saat 15.10’da ateĢli silahla intihar etmiĢtir.‖
36. Mehmetçik Vakfı (askerlik hizmetleri sırasında yaralanan ya da
hayatını kaybeden askerlerin yakınlarına yardım amacı taĢıyan vakıf)
24 Mayıs 2005 tarihinde, Ferit’in ailesine 5.414 Türk lirası (olayların
meydana geldiği dönemde yaklaĢık 3.110 avro (EUR)) para yardımında
bulunmuĢtur.
37. Trabzon askeri savcısı 30 Aralık 2005 tarihinde, ceza soruĢturması
sonunda, Ferit’in intihar ettiği sonucuna vararak ve askeri makamlara
herhangi bir ihmalkârlığın yüklenemeyeceğini göz önünde tutarak,
kovuĢturmaya yer olmadığına dair karar vermiĢtir. Askeri savcı, Ferit’in
fazlasıyla etkilendiğini zira hava değiĢimi alamadığını ve bu durumun
kendisinde birdenbire psikolojik krize neden olduğunu ve bunun, arkadaĢı
S.K.’ya zimmetli tüfeği almaya sevk ettiğini ve intihar etmek amacıyla sol
gözüne ateĢ ettiğini tespit etmiĢtir. Bu sonuca varırken, bilhassa yerinde
yapılan (in situ) soruĢturma raporuna, olay yeri krokisine ve fotoğraflarına,
bilirkiĢi raporlarına, tanık ifadelerine, tıbbi raporlara, otopsi raporuna ve
balistik bilirkiĢi inceleme raporuna dayanmıĢtır.
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
11
38. BaĢvuranlar 25 Ağustos 2006 tarihinde, yakınlarının ölüm koĢulları
ve sorumluları hakkında yürütülen soruĢturmanın yetersiz oluĢundan Ģikâyet
ederek kovuĢturmaya yer olmadığına dair karara itiraz etmiĢ ve
soruĢturmanın geniĢletilmesini talep etmiĢlerdir. BaĢvuranlar bilhassa,
aĢağıdaki iddiaları ve soruları dile getirmiĢlerdir:
— Askeri yetkililer, yakınlarının ciddi sorunları olduğunu ve intihar
riski bulunduğunu biliyorlardı;
— Askeri yetkililer, intiharın gerçekleĢmesini önlemek amacıyla tüm
tedbirleri almamıĢlar; tam tersine, bilhassa, uzmanların görüĢlerinin aksine,
sağlık durumu nedeniyle zaten hassas olan yakınları hakkında disiplin
soruĢturmaları açarak bu duruma katkıda bulunmuĢlardı;
— Rize Devlet Hastanesi Psikiyatristinin konsültasyonu akabinde,
8 ġubat 2005 tarihinde, yakınları, yanında refakatçi bulunmadan, yalnız
baĢına, Samsun Askeri Hastanesine nakledilmiĢti;
— Ferit’in
dosyasının
Samsun
Asker
Hastanesi’ne
gönderilip
gönderilmediği sorununa iliĢkin herhangi bir inceleme yürütülmemiĢ ve
dosyanın gönderilmesi halinde ise, doktorların böyle bir durumu ek
incelemeler yapmaksızın ya da hastaneye yatırmaksızın nasıl tedavi
edebildiler?
— ne yetkili makamlar ne de doktorlar, intihar riski bulunduğunu
bilmelerine rağmen, yakınlarına hava değiĢimi hatta istirahat dahi
vermemiĢlerdir;
— yakınlarının nöbet tutturmaya devam etmek uygun bir tedbir değildi;
zira gece nöbetleri onun durumundaki biri için tehlikeliydi ve silahsız nöbet
tutturulması küçük düĢürücüydü;
— silahlara bu denli kolay ulaĢılması ciddi bir ihmalkârlıktı;
— yakınlarını neredeyse intihar etmeye ―iten‖ üstlerin sorumluluğu
hakkında herhangi bir inceleme yapılmamıĢtır.
39. Erzincan Askeri Mahkemesi 28 ġubat 2006 tarihinde, intihara
üçüncü bir Ģahsın neden olduğu ya da hayatına son vermesi için ilgiliyi
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
12
kıĢkırttığı ya da yardım ettiğini açıklamaya elveriĢli deliller bulunmadığı
kanaatine vararak, baĢvuranların kovuĢturmaya yer olmadığına dair karara
itirazının reddine karar vermiĢtir.
C. Tazminat davası
40. BaĢvuranlar, 17 Nisan 2006 tarihinde Askeri Yüksek Ġdare
Mahkemesi’ne,
-
Ferit’in askerliği sırasında baskıya ve aĢağılayıcı muamelelere maruz
kaldığını;
-
Üstlerinin Ferit’ ten askerlikle ilgisi olmayan hizmetler talep
ettiklerini;
-
Haksız yere disiplin soruĢturmasına tabi tutulduğunu;
-
Ciddi psikolojik rahatsızlıklar geçirmesine rağmen gerektiği Ģekilde
tedavi edilmediğini ileri sürerek tazminat talebiyle baĢvuruda
bulunmuĢlardır.
41. Askeri Yüksek Ġdare Mahkemesi 18 Ekim 2006 tarihli kararla,
baĢvuranların talebini, özellikle 30 Aralık 2005 tarihli kovuĢturmaya yer
olmadığına dair karara dayanarak reddetmiĢtir. Mahkeme, intiharın
temelinde yatan olaylar ile askeri idareye yüklenebilir herhangi bir kusur
arasında nedensellik bağı bulunmadığı sonucuna varmıĢtır.
42. Askeri Yüksek Ġdare Mahkemesi 14 ġubat 2007 tarihinde, ilgili
Ģahıslarca yapılan düzeltme baĢvurusunu da reddetmiĢtir.
II. ĠLGĠLĠ ĠÇ HUKUK KURALLARI VE UYGULAMASI
43. Somut olayla ilgili iç hukuk kuralları ve uygulaması Kılınç ve
diğerleri / Türkiye (No. 40145/98, § 33, 7 Haziran 2005), Salgın / Türkiye
(No. 46748/99, §§ 51-54, 20 ġubat 2007), Abdullah Yılmaz / Türkiye (No.
21899/02, §§ 32 ve 35-39, 17 Haziran 2008), ve Yürekli / Türkiye
(No. 48913/99, §§ 30-32, 17 Temmuz 2008) kararlarında belirtilmektedir.
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
13
44. Olayların meydana geldiği tarihte yürürlükte olan Türk Silahlı
Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin (86/11092 sayılı 24 Kasım 1986
tarihli Yönetmelik) 5. maddesi Ģu Ģekildedir:
―Yükümlülerin ilk sağlık muayeneleri Askerlik Kanunu gereğince son yoklama
sırasında askerlik Ģubelerinde toplanan askerlik meclisindeki iki tabip (birisi sivil olabilir)
tarafından aĢağıdaki Ģekilde yapılır.
1) Ruh ve beden durumları ile iç organları dikkatle gözden geçirilir, nabız sayılır,
kan basıncı ölçülür, çıplak olarak belirlenen boy ve kilolar tespit edilir. Soluk alma ve
vermedeki göğüs geniĢlikleri ve muayene sonunda bulunan hastalık ve arızalar kaydedilir.
2) Muayeneler sonunda karar verilemeyenlerle gözlem altında bulunmaları
gerekenler en yakın askeri hastaneye gönderilir.‖
45. Öte yandan, iĢbu yönetmeliğe göre, bir erde hastalık ya da arıza
tespit edilmesi halinde, askerlik hizmetinin ertelenmesine veya istirahat
verilmesine iliĢkin tedbirler alınmaktadır. Söz konusu hastalık veya arızalar,
yönetmelik ekinde yer alan listede (Hastalık ve Arızalar Listesi)
belirtilmektedir. Bu listenin 15 ila 18. maddelerinde, antisosyal kiĢiliğe
bağlı sorunlar ve nevrotik rahatsızlıklar dâhil olmak üzere farklı psikolojik
ve psikiyatrik bozukluk türleri yer almaktadır.
HUKUKĠ DEĞERLENDĠRME
I. SÖZLEġME’NĠN 2. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI
HAKKINDA
46. BaĢvuranlar, SözleĢme’nin 6. ve 13. maddelerini ileri sürerek, Ferit
Aktepe’ nin askeri yetkililerin sorumluluğu altında zorunlu askerlik görevini
yaptığı sırada hayatını kaybetmesinden Ģikâyet etmektedirler. BaĢvuranlara
göre, askeri yetkililerin, yakınlarının fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü
korumak amacıyla uygun tedbirler almaları gerekirdi. BaĢvuranlar ayrıca,
Ferit Aktepe’ nin ölümüyle ilgili olarak yürütülen soruĢturmanın
yetersizliğinden Ģikâyet etmektedirler.
47. Hükümet, baĢvuranların iddialarına karĢı çıkmaktadır.
14
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
48. Bununla birlikte, dava olaylarının hukuki nitelendirilmesi konusunda
tek yetkili olan ve baĢvuranlar ya da Hükümetler tarafından bunlara
atfedilen nitelendirmelere bağlı olmayan Mahkeme, baĢvuran tarafından dile
getirilen Ģikâyetlerin, SözleĢme’nin 2. maddesi kapsamında incelenmesinin
uygun olacağı kanısındadır (Guerra ve diğerleri / İtalya, 19 ġubat 1998, §
44, Karar ve Hüküm Derlemesi 1998-I). Söz konusu maddenin, somut
olayla ilgili bölümü Ģu Ģekildedir:
―1. Herkesin yaĢam hakkı yasayla korunur. (…)‖
A. Kabul edilebilirlik hakkında
49. Hükümet, herhangi bir kabul edilemezlik itirazı ileri sürmemektedir.
50. Mahkeme, baĢvuranların Ģikâyetlerinin SözleĢme’nin 35. maddesinin
3. fıkrası anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve baĢka
herhangi bir kabul edilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit etmekte ve
Ģikâyetlerin kabul edilebilir olduğuna karar vermektedir.
B. Esas hakkında
1. Tarafların iddiaları
51. BaĢvuranlar, yakınlarının ölümünün zorunlu askerlik hizmetini
yaptığı sırada vuku bulmasından Ģikâyet etmektedirler.
52. Hükümet, baĢvuranların bu iddiasına karĢı çıkmakta, Ferit’in intihar
olayında yetkililerin sorumluluğu bulunduğunu kabul etmemektedir.
Hükümet, bu bağlamda, askerlerin fiziksel ve ruhsal bütünlüğünün
korunması için öngörülen mekanizmanın aĢağıda belirtildiği Ģekilde
iĢlediğini belirtmektedir.
53. Hükümet’e göre, askerler -aynı dönemde askere alınanların tümünün
birliklerine katılmalarından evvel- fiziksel ve psikolojik yeteneklerinin
tespitiyle alakalı tıbbi muayenelerden geçerler. Sağlık sorunları risklerinin
belirlenmesi için tedbirler alınır. Askerlik Ģubeleri, yetenek muayeneleri
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
15
sırasında bir psikiyatr hizmetinden de faydalanır. Kırsal bölgelerde ise, köy
muhtarları, ilgili Ģahısların karakter ve geçmiĢlerini yetkili makamlara
bildirmekle ve Ģayet gerekliyse, ilgili Ģahısların özel sorunları olup
olmadığını tespit etmekle yükümlüdürler. Savunma Bakanlığı ile Sağlık
Bakanlığı arasındaki protokol gereğince, hastaneler, 17 yaĢından büyük
kiĢilerin sağlık sorunlarına dair bilgileri içeren dosyaları askerlik Ģubelerine
bildirmek zorundadırlar. Psikolojik sorun yaĢadığını söyleyen ya da bu
yönde sağlık raporu olan asker adayları psikiyatrik muayeneden geçirilmek
üzere askeri hastanelere gönderilmektedir.
54. Askerler, birliğe katılmalarını müteakip, on beĢinci gün, davranıĢ
analizi testine tabi tutulurlar; sorunları olanlar, sağlık merkezlerine sevk
edilir ve sağlık durumları takip edilir. Askerlerin dıĢarıyla iliĢkileri teĢvik
edilir ve kendilerine iletiĢim araçları verilir. KarĢılaĢılan ailevi ve kiĢisel
sorunlar sürekli olarak değerlendirilir ve buna bağlı olan çevresel faktörler
durumdan duruma iyileĢir. Askerlere bir görev yüklendiğinde, psikolojik
durumlarını önceden sezebilen kiĢilerin denetimi altına yerleĢtirilirler.
55. Askeri birliklerde acemi erlerin birliklere katılmalarından sonra,
tıbbi muayeneler ve düzenli psikolojik kontroller yapılır; ayrıca her asker,
doktora görünmeyi isteme hakkına sahiptir. Psikolojik yardım hizmetleri
garnizon ve kıĢlalarda yapılır. Bu merkezler, psikolojik sorun nedeniyle acı
çeken kiĢilere sürekli olarak yardımda bulunurlar. Acemi erlerin bu
merkezlerin yardımdan faydalanmalarını kolaylaĢtırmak amacıyla ücretsiz
telefon hatları kurulur. Askerlere, kiĢisel ihtiyaçları ve sorunları için yardım
amaçlı birlik bünyesinde kadrolu danıĢma mekanizması sunulmuĢtur. Bu
mekanizma, kriz durumlarına mahal vermeden evvel sorunları çarçabuk
çözmeyi amaçlamaktadır. Görevlerin ağır yüküne bağlı olarak baskı altında
olan kiĢiler gibi, orduya katılmadan evvel, Ģizofreni, depresyon hastası ya da
uyuĢturucu madde bağımlısı olan kiĢiler de yakından ve periyodik olarak
izlenirler. Gerekirse bu kiĢiler, görevleri boyunca ya da görevleri bittikten
sonra psikolojik rehabilitasyon merkezlerine gönderilirler. Psikolojik
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
16
sorunları bulunan ve bu rahatsızlığı kesin olan kiĢiler, görevlerini icra
ederken yardım alırlar. Gerektiği takdirde, askerlik hizmetini yerine getirme
konusunda, ilgilinin ruhsal yeterliliğini belirlemek amacıyla askerin
yakınlarına baĢvurulur.
56. Öte yandan, daimi personel ile askerlerin duyarlılığını artırmak
amacıyla, ―Kadrolu
Personel
Rehberi‖, ―Güvenlik ve Kazalarının
Önlenmesi‖ ve ―Adlî Yardım‖ gibi birçok broĢür kullanıma sunulmaktadır.
Silahlı Kuvvetler, düzenli olarak, psikolojik sorunları olan askerler
hususunda izlenilecek prosedüre iliĢkin talimatlar yayınlamaktadır. Son
olarak, 19 Ocak 2005 tarihli yönetmelik gereğince, tıbbi raporlarla
psikolojik sorunları olduğu kesinleĢmiĢ olan askerler silah taĢımamakta ve
bu askerler idari ya da benzer görevlere verilmektedirler. Meslekten olan
subay ve astsubaylar çeĢitli karıĢıklıkların ve kazaların önlenmesi
konusunda usulüne göre bir araya gelirler. Komutanlar uygun kadro
sağlamak ve askerleri emirleri altına almakla görevlidirler. Birlikler
bünyesinde, diyalog ve iĢbirliği teĢvik edilir ve askerlerin disiplinini ve
moralini yükseltmek amacıyla önlemler alınır ve ödüllendirilirler. Ġzin
öngörülmekte ve dinlendirici faaliyetler önerilmektedir. Askerlere hakaret
etmek ve kötü davranmak yasak olup bu anlamdaki davranıĢlar
cezalandırılır. Askerlerin intihar etmek için kullanabilecekleri silahlar ve
ilaçlar kontrol altında tutulmaktadırlar. Askeri birlikteki tutarlılık gereği,
yapılan her iĢlem kiĢinin yalnızlık ve sosyal destek eksikliği hissini önlemek
amacıyla yapılmaktadır.
57. Hükümet, mevcut davada, Ferit’in intiharıyla ilgili olarak makamlara
hiçbir sorumluluk atfedilemeyeceği görüĢündedir. Hükümet, dava olaylarına
atıfta bulunarak, askeri makamların Ferit’in hayatını korumak amacıyla
kendilerinden makul derecede beklenen her Ģeyi yaptıklarını ileri
sürmektedir.
58. Hükümet söz konusu soruĢturmaya iĢaret ederek, müteveffa Ferit
Aktepe’nin ölümüne neden olan koĢullar ile ölümün meydana geldiği
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
17
koĢulların aydınlatılması yönünde bulunulan giriĢimlerin tamamının, somut
olayda, ulusal makamların ivedi bir Ģekilde intihar sonucuna vardıklarının
söylenebilmesine
imkân
vermediğini
ileri
sürmektedir.
Hükümet,
soruĢturmada ölümün kesin koĢullarının belirlenmesine engel teĢkil edecek
nitelikte herhangi bir eksiklik bulunmadığını ileri sürmektedir.
59. BaĢvuranlar, Hükümet’in görüĢüne karĢı çıkmakta ve yerel
mahkemeler önünde dile getirdiği iddialarını yinelemektedirler (yukarıdaki
38. paragraf).
2. Mahkeme’nin değerlendirmesi
60. Mahkeme, SözleĢme’nin 2. maddesinde, yetkililerin sorumluluğu
altında bulunduğu sırada, yaĢamı bir baĢka bireyin suç niteliğindeki
eylemlerinden (Osman/Birleşik Krallık [BD], 28 Ekim 1998, § 115, Karar
ve Hüküm Derlemesi 1998-VIII) ya da kendi eylemlerinden dolayı risk
altında olan bireyi korumak amacıyla gerekli tüm önleyici tedbirleri
almaları
hususunda
Devletlere
pozitif
yükümlülük
yüklendiğini
hatırlatmaktadır (Keenan/Birleşik Krallık, No. 27229/95, §§ 89-93, AĠHM
2001-III). Mahkeme aynı zamanda, hiç Ģüphesiz zorunlu askerlik hizmeti
alanında da gerekli olan bu yükümlülüğün, Devletlerin yaĢam hakkı
ihlallerinin etkili bir Ģekilde önlenmesini amaçlayan idari ve yasal bir
çerçeve oluĢturma zorunluluklarını içerdiğini hatırlatmaktadır (Álvarez
Ramón/İspanya (kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 51192/99, 3
Temmuz 2001 ve Abdullah Yılmaz/Türkiye, No. 21899/02, §§ 55-58, 17
Haziran 2008). Mahkeme, ayrıca, mevcut davaya benzer davalarda, yaĢam
hakkının korunması usulünün Devlet’e, ölüm koĢullarını tespit etmek ve
konuyla ilgili sorumluları tespit etmek üzere bağımsız bir soruĢturma
yürütme yükümlülüğü getirdiğini de hatırlatmaktadır (Çiçek/Türkiye (kabul
edilebilirlik
hakkında
karar),
No.
67124/01,
Salgın/Türkiye, No. 46748/99, § 86, 20 ġubat 2007).
18 Ocak
2005
ve
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
18
61. Askerlik hizmeti alanı söz konusu olduğunda bu çerçeve, yaĢama
yönelik risk teĢkil etme seviyesine göre uyarlanmıĢ bir düzenlemeye özel bir
yer ayırmalıdır. Bu yalnızca askerlikle ilgili bir takım faaliyet ve görevlerin
niteliğinden dolayı değil, aynı zamanda bir Devlet, sade vatandaĢları askere
alma
kararı
verdiğinde
kaynaklanmaktadır.
söz
Böylesi
konusu
bir
olan
insan
düzenlemede,
unsurundan
kendilerini
da
askerlik
yaĢamının doğasında var olan tehlikeler karĢısında bulan askerlerin etkin bir
Ģekilde korunmasını gözeten uygulamaya iliĢkin önlemler ile hiyerarĢinin
farklı basamaklarındaki sorumlular tarafından iĢlenebilecek kusur ve
hataların tespit edilmesini sağlayacak usuller öngörülmelidir. Bu bağlamda,
ilgili sağlık kurumlarının da silâhaltına çağırılan askerlerin korunmasını
sağlayacak
önlemleri
alması
gerekmektedir,
zira
bazı
durumlarda
silâhaltındaki askerlerin sağlıklarını ilgilendiren konularda ortaya çıkan
eksik ve aksaklıklar askeri tıp kurumlarına SözleĢme’nin 2. maddesi
açısından sorumluluk yükleyebilir (yukarıda anılan, Kılınç ve diğerleri, §§
40-43).
62. Mahkeme, mevcut davada, öncelikle, Ferit’in hayatını diğer Ģahıslara
karĢı koruma yükümlülüğü ile ilgili olarak, ölüm koĢulları, toplanan delil
unsurları ve olayı çevreleyen koĢulların bütünü bağlamında, Ferit’in
hayatının diğer Ģahıslar tarafından tehdit edildiğini düĢündürecek hiçbir
sebep olmadığı kanaatine varmaktadır. Dolayısıyla, maktulün bir cinayete
kurban gittiği yönündeki iddialar spekülasyondan ibarettir. Mahkeme,
ayrıca, ulusal makamlar tarafından kabul gören intihar iddiasını kabul
etmemek için hiçbir gerekçe görmemektedir.
63. Mahkeme, Ferit’in hayatını kendisine karĢı koruma yükümlülüğü ile
ilgili olarak, askeri yetkililerin Ferit’in intihar etmesi için ortada bir risk
olduğunu bilip bilmediklerini ya da bilmelerinin gerekip gerekmediğini;
Ģayet ilk sorunun cevabı olumlu ise, kontrolleri altındaki bireyi kendisine
karĢı koruma yükümlülüğü bağlamında bu riskin önlenmesi için söz konusu
yetkililerin kendilerinden makul olarak beklenen her Ģeyi yerine getirip
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
19
getirmediklerini araĢtıracaktır (Kılınç ve diğerleri, yukarıda anılan, § 43 ve
Keenan, yukarıda anılan, §§ 93 ve 132).
64. Mahkeme, bu bağlamda, dosyada Ferit’in askerlik eğitimine
baĢlamadan önce olağan tıbbi muayeneden geçmediğini gösteren herhangi
bir unsur bulunmadığını tespit etmektedir. Ne baĢvuranlar ne de Hükümet,
bu durumun aksini iddia etmemektedirler.
65. Mahkeme, elinde bulunan belgelere atıfta bulunarak, Ferit’in 10
Aralık 2004 tarihinden itibaren tıbbi ve psikolojik takibe alındığını
saptamaktadır. Ġlgilinin durumu aynı zamanda hiyerarĢik üstleri tarafından
da izlenmiĢtir. Ferit böylelikle 10 Aralık 2004 ve 28 ġubat 2005 tarihleri
arasında birçok defa tıbbi muayeneden geçmiĢ ve görüĢmeye alınmıĢ;
doktorlar kendisinin psikolojik sorunlar yaĢadığını, uçucu madde bağımlısı
olduğunu ve depresyonda olduğunu ve bu durumun intihar ve adam
öldürme fikri doğurduğunu tespit etmiĢler; sonuç olarak, silahını geri
alacaklarını belirtmiĢlerdir. Üstleri aynı zamanda, Ferit’in nöbet tutma
görevini yerine getirmemesinin akabinde ve intihar teĢebbüsü sonrasında iki
disiplin soruĢturması baĢlatmıĢlardır. Tutanağa göre, Ferit, soruĢturmayı
yapan Ģahsa intihar etmek istediğini açıkça ifade etmiĢtir. Silahı 15 Aralık
2004 tarihinde geri alınmıĢtır (yukarıdaki 10 ila 24. paragraflar). Mahkeme
bununla birlikte, Ferit’in üstlerinin, gece nöbetine –ancak silahsız olarakçıkacak
askerler
listesine
onun
adını
yazmaya
devam
ettiklerini
kaydetmektedir (yukarıdaki 20. paragraf).
66. Mahkeme, askeri yetkililerin Ferit’in psikolojik sorunlar yaĢadığını
ve uçucu madde bağımlısı olduğunu bildikleri sonucuna varmaktadır.
Bununla birlikte, intihar etmesi gibi gerçek bir riskin bulunduğunu biliyorlar
mıydı? Mahkeme, bu hususta, üstlerinin, kıĢla doktorunun, muayene
sırasında kendisini gören uzmanların, Ferit’in depresyonda olduğunu, uçucu
madde bağımlısı olduğunu ayrıca intihar etme ve adam öldürme isteği
duyduğunu bildiklerini kaydetmektedir. Bu Ģahısların tamamı, Ferit’in daha
önce intihara teĢebbüs ettiğini de biliyorlardı. Mevcut koĢullarda, sorumlu
20
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
makamdaki yetkililerin Ferit’in intihar riskini önlemek amacıyla, ilgiliye
silah teslim edilmemesi yönündeki tedbirin dıĢında, neler yapılabileceği
hususunu sorgulamaları uygun olacaktır. Mahkeme, bu konuya iliĢkin
cevapların yapılan testler, gözlemler ya da Ferit’in üst amirleri tarafından
yapılacak gözlemler sonucu bulunabileceğini saptamaktadır: -10 Aralık
2004 tarihinde düzenlenen raporda, C.C.A., Ferit’in intihar etme ve adam
öldürme düĢüncesi bulunduğunu ve uçucu madde bağımlısı olduğunu açıkça
tespit ettiğinden üstlerine onun gözlem altında tutulmasını, silahının geri
alınmasını ve ona ―arkadaĢça davranılmasını‖ tavsiye etmiĢtir (yukarıdaki
14. paragraf); -23 ġubat 2005 tarihinde, intihar teĢebbüsünden sonra, üstü
I.K. bir raporda, ilgilinin, uçucu madde bağımlılığına, disiplin yönünden
zayıf oluĢuna, ayrıca izlenmesi ve gözlem altında tutulması gerekliliğine
iĢaret etmiĢtir (yukarıdaki 18. paragraf).
67. Mahkeme, ulusal soruĢturma yetkililerinin ortaya koyduğu bu
tespitlerin sorgulanmasını gerektirecek herhangi bir unsur görmemektedir.
Mahkeme, askeri yetkililerin zorunlu askerlik hizmeti bağlamında önem arz
eden insani unsurlardan birini ihmal ettiklerini gözlemlemektedir (Lütfi
Demirci ve diğerleri/Türkiye, No. 28809/05, § 31, 2 Mart 2010).
Askeri yetkililerin, Ferit’in durumunda, incelemeler ve tıbbi takip için
ilgili kurumlara yönlendirerek belli bir güvenlik sağlamıĢ olsalar bile,
gerekli korumayı sağlayamamıĢlardır. Bundan dolayı, örneğin, gece nöbeti
- hatta silahsız olarak- listesine adını yazmıĢ; nöbet konusundaki kusurları
nedeniyle ceza yolunu seçmiĢ; intihar teĢebbüsünde bulunmasının ertesi
günü disiplin soruĢması baĢlatmak için zorlayıcı yolu seçmiĢlerdir. Buna
karĢılık, psikolojik ve tıbbi takibe almamıĢlar; sağlık dosyasının tamamının
sevkini sağlayarak, Ferit’e baĢka bir Ģehirde bulunan askeri hastaneye sevki
sırasında eĢlik etmemiĢler ve bilhassa askeri üstlerince kendisine uygun
muamelede bulunulması amacıyla, askeri yetkililer, tıbbi görevliler ile
askeri üstleri arasında daha iyi iletiĢim kurmamıĢlardır.
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
21
Öte yandan, Ferit’i, silah kullanmayı gerektiren görevlerden, gece
nöbetlerinden
muaf
tutmamıĢlar
ve
bunlara
eriĢimini
tamamen
yasaklamamıĢlardır (bk., gereken değiĢikliklerin yapılması Ģartıyla (mutatis
mutandis), yukarıda anılan, Lütfi Demirci ve diğerleri, § 35; karĢılaĢtırın
Ömer Aydın/Türkiye, No. 34813/02, §§ 6-32, 25 Kasım 2008). Dahası, Ferit,
uygulanabilir iç hukuka göre askerlik hizmetini erteleme ya da izne
gönderme
gibi
tedbirlerden
yararlanabilmesine
rağmen,
bunlardan
yararlanamamıĢtır (yukarıdaki 46. paragraf) (Recep Kurt/Türkiye, No.
23164/09, § 63, 22 Kasım 2011).
68. BaĢka bir ifadeyle, dosyadaki unsurlar bakımından Mahkeme, askeri
yetkililerin, Ferit’in askere yazılması ve askere alınması, onun ve/veya bir
baĢkasının fiziksel ve ruhsal bütünlüğü için gerçek bir tehlike arz ettiğini
bildiklerine ve uygun tedbirleri almadıklarına inanmaktadır.
69. Mahkeme, askerliğe alınma sistemindeki kusurlar ve bu kusurların
neticeleri nedeniyle, davalı Devlet’in söz konusu ölüm olayının esas
nedeninin tedbirsizlik ya da ilgilinin kusuru olduğunu yasal olarak ileri
süremeden sorumlu tutulmasına yol açtığı kanaatindedir (Kılınç ve diğerleri,
yukarıda anılan, § 56).
70. Mahkeme, etkili soruĢturma yürütme usuli yükümlülüğü ile ilgili
olarak, olayın hemen akabinde, Rize savcısı ile Jandarma’dan görevli bir
ekibin inceleme yapmak ve delil unsurları toplamak üzere olay yerine
geldiklerini tespit etmektedir. Olay yeri tespit tutanağı düzenlenmiĢ; olay
yerinin durumunu gösteren kroki çizilmiĢ ve olay yeri fotoğrafları
çekilmiĢtir. Olay yerinde, Er S.K.’ya ait G-3 tipi tüfek, iki adet kovan, bir
adet dolu fiĢek, on yedi adet mermi bulunmuĢtur. Müteveffanın ellerinde
atıĢ kalıntıları aranmıĢtır. Bulunan kovanlar, dolu fiĢek, on yedi mermi ve
tüfek ile müteveffanın olay sırasında üzerinde bulunan kıyafetlerine balistik
bilirkiĢi incelemesi ve parmak izi incelemesi yapılması amacıyla el
konmuĢtur. Askeri savcı ve Askeri Savcı
Yardımcısı huzurunda
müteveffanın detaylı ölü harici muayenesi yapılmıĢtır. Adli Tıp Kurumu
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
22
tarafından klasik otopsi yapılmıĢtır. Otopsi neticesinde, Ferit’in bitiĢiğe
yakın ateĢ mesafesinden yapılan atıĢ neticesinde hayatını kaybettiği
sonucuna varılmıĢtır. Raporda, kiĢinin ölümünün ateĢli silah mermi
çekirdeği yaralanmasına bağlı kafatası kırığı ile birlikte kanamadan ileri
geldiği bildirilmiĢtir. Balistik bilirkiĢi incelemesi yapılmıĢtır. BilirkiĢiler,
Ferit’in ölümüne neden olan G-3 tipi tüfeği incelemiĢ ve söz konusu tüfeğin
çalıĢır durumda olduğunu tespit etmiĢtir. Ayrıca, Askeri savcı olay yerine
gitmiĢ ve ceza soruĢturması baĢlatmıĢtır. Askeri savcı, ceza soruĢturması
kapsamında, müteveffanın arkadaĢlarının, üstlerinin ve yakınlarının
ifadelerini almıĢtır. Aynı zamanda, idari soruĢturma açılması için talimat
verilmiĢtir (yukarıdaki 25 ila 36. paragraflar).
72. Her ne kadar mevcut dosyada soruĢturma makamlarının olayların
meydana geliĢini aydınlatma istekleri hususunda herhangi bir Ģüpheye
mahal verecek bir unsur bulunmasa da, ne askeri savcı, ne de idari
soruĢturma komisyonu, sağlık ve askeri yetkililerinin her birinin
sorumluluğunu gerçekten tespit etmeye çalıĢmadıkları görülmektedir (bk.,
yukarıdaki 68. paragraf), (bk., gereken değiĢikliklerin yapılması Ģartıyla
(mutatis mutandis), Ömer Aydın, yukarıda anılan, § 62, ve Ataman/Türkiye,
No. 46252/99, § 68, 27 Nisan 2006).
Öte
yandan,
Askeri
Mahkeme,
baĢvuranların
soruĢturmanın
geniĢletilmesine karar verilmesine dair taleplerine olumlu yanıt vermemiĢtir
(yukarıdaki 39 ve 40. paragraflar; Özavcı/Türkiye (kabul edilebilirlik
hakkında karar) ile karĢılaĢtırınız, No. 37810/05, §§ 48-52, 18 Ekim 2005).
71. Mahkeme, bu nedenle, yukarıda belirtilen hususlar ıĢığında,
SözleĢme’nin 2. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
23
II. SÖZLEġME’NĠN 6. VE 13. MADDELERĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ
ĠDDĠASI HAKKINDA
72. BaĢvuranlar, SözleĢme’nin 6. ve 13. maddelerine dayanarak aynı
zamanda
Askeri
Yüksek
Ġdare
Mahkemesi
önünde
tazminat
alamadıklarından Ģikâyet etmektedirler. BaĢvuranlar bu bağlamda, anılan
mahkemenin bağımsız ve tarafsız olmadığını ve mahkeme kararlarının
temyize kabil olmadığını iddia etmektedirler.
73. SözleĢme’nin 2. maddesi için bir ihlalin söz konusu olduğu tespit
eden Mahkeme, diğer Ģikâyetlerle ilgili olarak mevcut baĢvuruda ortaya
konulan temel hukuki sorunu incelediği kanaatine varmaktadır (yukarıdaki
69 ila 73. paragraflar). Mevcut davadaki olaylar göz önüne alındığında,
Mahkeme, SözleĢme’nin 6. ve 13. maddelerine dayalı Ģikâyetlerin kabul
edilebilirliğinin ve esasının ayrıca karara bağlanmasının gerekli olmadığı
sonucuna varmaktadır (Kamil Uzun/Türkiye, No. 37410/97, § 64, 10 Mayıs
2007).
III. SÖZLEġME’NĠN 41. MADDESĠNĠN UYGULANMASI HAKKINDA
74. SözleĢme’nin 41. maddesi Ģu Ģekildedir:
―Mahkeme iĢbu SözleĢme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili
Yüksek SözleĢmeci tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa,
Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyet uygun surette, zarar gören tarafın tatminine
hükmeder.‖
A. Tazminat
75. Müteveffanın anne-babası Yadigar ve Hasan Aktepe, SözleĢme’nin
41. maddesi bağlamında, maruz kaldıkları maddi zarar nedeniyle, her biri
için 15.000 Türk lirası (TRY) (yaklaĢık 6.825 avro (EUR), toplamda
30.000 TRY (yaklaĢık 13.650 EUR) talep etmektedirler. Ferit’in hayatını
kaybetmesi
nedeniyle
maddi
destekten
yoksun
kaldıklarını
ileri
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
24
sürmektedirler. Bu nedenle, dava dosyasına, müteveffanın tarımla
uğraĢtığını ve 500 TRY (aylık yaklaĢık 225 EUR) kazandığını kanıtlamak
amacıyla köy muhtarı tarafından imzalanmıĢ bir belge eklemiĢlerdir. Öte
yandan baĢvuranların temsilcisi, Ferit ölmemiĢ olsaydı, anne-babasına
toplamda 30.000 TRY (yaklaĢık 13.650 EUR) ödeyeceğine dair bir
hesaplama yapmıĢtır. BaĢvuran Hasan Aktepe, aylık net vergi gelirinin 600
EUR olduğunu, taksi olarak kullanılan bir araca sahip olduğunu ve baĢkaca
taĢınır ya da taĢınmaz mülkü bulunmadığını bildirir gelir beyanı ibraz
etmektedir.
BaĢvuranlar Yadigar ve Hasan Aktepe, yine maddi tazminat olarak,
ulaĢım ve müteveffanın defin iĢlemi masrafları için 3.000 TRY (yaklaĢık
1.365 EUR) talep etmektedirler. Bu taleplerini desteklemek için, dava
dosyasına köy muhtarı tarafından imzalanmıĢ bir belge eklemektedirler.
BaĢvuranlar Yadigar ve Hasan Aktepe, manevi tazminat olarak, her biri
için 10.000 TRY (yaklaĢık 4.550 EUR) olmak üzere, toplamda 20.000 TRY
(yaklaĢık 9.100 EUR) talep etmektedirler.
Müteveffanın erkek kardeĢleri Ferit Aktepe, Ferhat ve Ferdi Aktepe,
manevi tazminat olarak, her biri için 7.500 TRY (yaklaĢık 3.415 EUR) talep
etmektedirler. Müteveffanın büyükbaba ve büyükannesi Nimet ve Fatma
Kahriman ise, manevi tazminat olarak, her biri için 5.000 TRY (yaklaĢık
2.275 EUR) talep etmektedirler.
76. Hükümet, aĢırı olarak nitelendirdiği bu iddialara karĢı çıkmakta ve
Mahkeme’yi bunları reddetmeye davet etmektedir.
77. Mahkeme, maddi zararla ilgili olarak, iddia edilen zarar ile
SözleĢme’nin ihlali arasında nedensellik bağı bulunması gerektiğini ve adil
tazminin, gerektiğinde, mali destek kaybı bağlamında bir tazminat
içerebileceğini hatırlatmaktadır (Lütfi Demirci ve diğerleri, yukarıda anılan,
§ 41 ve Kavak / Türkiye, No. 53489/99, § 109, 6 Temmuz 2006). Mahkeme,
bu durumda, baĢvuranların, Ferit’in ölümü nedeniyle maddi destekten
yoksun kalmalarıyla ilgili olarak, Ģimdiye kadar Ferit Aktepe’ nin
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
25
kendilerine maddi destek olduğu hususunda herhangi bir kanıtlayıcı belge
ibraz
etmediklerini
ve
inandırıcı
açıklamada
bulunmadıklarını
saptamaktadır. Mahkeme bu nedenle, bu bağlamda sunulan tazminat talebini
reddetmektedir.
Buna karĢılık, müteveffanın defin iĢlemleri ile ulaĢım masrafları
nedeniyle maruz kalınan maddi zararlarına gelince, Mahkeme elinde
bulunan belgeleri ve yukarıda anılan kriterleri göz önünde bulundurarak
baĢvuranlara müĢtereken 1.365 avro ödenmesine karar vermektedir.
Mahkeme, manevi zararla ilgili olarak, yetkililerin, baĢvuranların
yakınlarının yaĢamını korumak için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğünü
yerine getirmediklerini saptamaktadır. BaĢvuranlar bu olay sonrasında,
hayal kırıklığı yaĢamıĢ, sıkıntı ve endiĢe duymuĢlar; bu nedenle
SözleĢme’nin ihlalinin tespitinin yeterli olamayacağı derecede manevi zarar
yaĢamıĢlardır (bk., diğerleri arasından, Kavak, yukarıda anılan, § 110). Bu
itibarla Mahkeme, hakkaniyete uygun olarak, müteveffanın baba ve annesi
Hasan ve Yadigar Aktepe’ ye müĢtereken 9.000 avro, kardeĢleri Ferhat ve
Ferdi Aktepe’ ye müĢtereken 6.500 avro, büyükbaba ve büyükannesi Nimet
ve Fatma Kahriman’ a müĢtereken 4.500 avro ödenmesine karar
vermektedir.
B. Masraf ve giderler
78. BaĢvuranlar aynı zamanda, ulusal mahkemeler ile Mahkeme
önündeki temsil ücretleri için de 6.600 avro talep etmektedirler. Bu meblağ
Ģu Ģekilde dağıtılacaktır: Her saat çalıĢma için 100 EUR ücret tarifesinden
hesaplanmak üzere, ulusal mahkemeler önündeki yargılama için 2. 100
avro, Mahkeme önündeki yargılama için 4.500 avro.
79. Hükümet, aĢırı olarak nitelendirdiği bu iddialara karĢı çıkmakta ve
Mahkeme’yi bunları reddetmeye davet etmektedir.
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
26
80. Mahkeme, bir baĢvuranın yapmıĢ olduğu masraf ve giderlerin, bu
miktarların gerçek, zorunlu ve makul oranda olması halinde geri
ödenebileceğini hatırlatmaktadır. Mahkeme, somut olayda, elinde bulunan
belgeleri ve yukarıda anılan kriterleri göz önünde bulundurarak,
baĢvuranlara
müĢtereken
2.000
avro
ödenmesinin
makul
olacağı
kanısındadır.
C. Gecikme faizleri
81. Mahkeme, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası'nın
marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puan eklenerek elde
edilecek oranın uygun olduğu sonucuna varmaktadır.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBĠRLĠĞĠYLE,
1. BaĢvuranların, SözleĢme’nin 2. maddesi bağlamındaki Ģikâyetlerinin
kabul edilebilir olduğuna;
2. SözleĢme’nin 2. maddesinin ihlal edildiğine;
3. BaĢvuranların Ģikâyetlerinin kalanının kabul edilebilirliği ve esasının
incelenmesine gerek olmadığına;
4.
a) Davalı Devletin, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden
Türk Lirasına çevrilmek üzere, SözleĢme’nin 44. maddesinin 2. fıkrası
uyarınca kararın kesinleĢtiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aĢağıdaki
miktarları ödemekle yükümlü olduğuna;
i. UlaĢım ve müteveffanın defin iĢlemi masrafları nedeniyle maruz
kalınan maddi zarar için, baĢvuranlar tarafından ödenmesi gereken
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
27
tüm vergiler hariç olmak üzere, baĢvuranlara müĢtereken 1. 365
EUR (bin üç yüz altmıĢ beĢ avro) ;
ii. Manevi tazminat olarak, ödenmesi gereken tüm vergiler hariç
olmak üzere, müteveffanın anne-babası Yadigar Aktepe ve Hasan
Aktepe’ ye müĢtereken 9.000 avro (dokuz bin avro) ;
iii. Manevi tazminat olarak, ödenmesi gereken tüm vergiler hariç
olmak üzere, müteveffanın erkek kardeĢleri Ferhat Aktepe ve Ferdi
Aktepe’ ye müĢtereken 6.500 avro (altı bin beĢ yüz avro) ;
iv. Manevi tazminat olarak, ödenmesi gereken tüm vergiler hariç
olmak üzere, müteveffanın büyükanne ve büyükbabası Nimet
Kahriman ve Fatma Kahriman’ a müĢtereken 4.500 avro (dört bin
beĢ yüz avro) ;
v. masraf ve giderler olarak, baĢvuranlarca ödenmesi gereken tüm
vergiler hariç olmak üzere, baĢvuranlara müĢtereken 2.000 avro (iki
bin avro);
b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten baĢlayarak, ödemelerin yapıldığı
tarihe kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz
oranının üç puan fazlasına eĢit oranda basit faiz uygulanmasına;
5. Adil tazmin taleplerinin geri kalan kısmının reddedilmesine karar
verir.
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
28
ĠĢbu karar Fransızca olarak tanzim edilmiĢ; Ġçtüzüğün 77. maddesinin 2.
ve 3. fıkraları uyarınca 3 Haziran 2014 tarihinde yazılı olarak tebliğ
edilmiĢtir.
Stanley Naismith
Guido Raimondi
Yazı ĠĢleri Müdürü
BaĢkan
AKTEPE VE KAHRĠMAN / TÜRKĠYE KARARI
29
EK
1.
Ferdi
AKTEPE,
Türk
vatandaĢı,
AĞRI’da
ikamet
etmekte,
O. GÜNAKIN tarafından temsil edilmekte
2.
Ferhat AKTEPE, 23.06.1994 doğumlu, AĞRI’da ikamet etmekte,
O. GÜNAKIN tarafından temsil edilmekte
3.
Hasan AKTEPE 15.01.1962 doğumlu, AĞRI’da ikamet etmekte,
O. GÜNAKIN tarafından temsil edilmekte
4.
Yadigar AKTEPE 02.04.1966 doğumlu, AĞRI’da ikamet etmekte,
O. GÜNAKIN tarafından temsil edilmekte
5.
Fatma KAHRĠMAN, AĞRI’da ikamet etmekte, O. GÜNAKIN
tarafından temsil edilmekte
6.
Nimet KAHRĠMAN, AĞRI’da ikamet etmekte, O. GÜNAKIN
tarafından temsil edilmekte
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
1
File Size
350 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content