close

Enter

Log in using OpenID

AMELİYATHANE ALETLERİ - İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi

embedDownload
İSTANBUL YENİ YÜZYIL ÜNİVERSİTESİ
SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ
HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ
ÖĞRENCİLER İÇİN DERS NOTLARI
AMELİYATHANE
ALETLERİ
Yrd. Doç. Dr. Ayla TİSİNLİ
Yrd. Doç. Dr. Şeyda SAYDAMLI
ÖNSÖZ
Bu el kitapçığı, temel ameliyat aletleri ve bu aletlerin ameliyat esnasında ve ameliyat sonrası bakımları
hakkında bilgi içermektedir.
Teknoloji geliştikçe cerrahi enstrümanların çeşitleri ve karmaşıklığı da artmaktadır. Göreve yeni
başlayan bir ameliyathane hemşiresinin temel ameliyat aletlerini bilmesi birçok yabancı aletler içinde,
kendini yeterli ve güvende hissetmesini sağlayacaktır.
Bir hastanede en fazla harcama cerrahi enstrümanlara yapılır. Enstrümanların fonksiyonlarını tam
yapabilmesi ve kullanma süresinin uzun olabilmesi için özel bakım gerekmektedir. Bunun için
enstrümanın NASIL kullanılması ve NASIL bakılması gerektiğinin de bilinmesi gerekir.
Bu amaçla düzenlediğimiz kitapçığımızın öğrencilerimize yararlı olmasını dileriz.
I-
AMELİYAT ALETLERİNİN SINIFLANDIRILMASI
A- AMELİYAT ALETLERİNİN FONKSİYONLARINA GÖRE SINIFLANDIRILMASI
Cerrahi aletler teşhis veya tedavi amacıyla yapılan ameliyatlara göre dizayn edilmiştir.
Örneğin ameliyat esnasında spesifik bir fonksiyon için değişik aletler kullanılabilmektedir.
Aletlerin fonksiyonları aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir;
a- Kesmek veya insize etmek
Bu amaçla kullanılan enstrümanlara “kesiciler-sharps” denilir. Örneğin; makaslar, bistüriler, keskiler,
osteotomlar.
b- Çekmek
Ameliyat esnasında elle tutulan veya kendi kendine ayırma-çekme işlemini gerçekleştiren
retraktörler/ekartörler vardır. Örneğin kemik ve deriyi çeken kanca şeklindeki retraktörler (huklar).
c- Yakalamak, tutmak veya sıkıştırmak
Yakalamak, tutma ve sıkıştırma amaçlı birçok klemp çeşitleri vardır. Örneğin; hemostatlar, pansuman
ve doku pensetleri, kemik tutucular, iğne tutucular(portegü).
d- Genişletmek (dilate) veya probe etmek
Bu aletler bir açıklığı genişletmek ve yabancı objeyi bulmak için kullanılır. Örn. bujiler, spekulumlar.
e- Kanüle veya drene etmek
Kateterler, drenler ve kanüller bir yarayı drene etmek için kullanılır.
f-
Aspire, enjekte veya infüze etmek
Bu enstrümanlar istenilmeyen sıvıyı çıkartmak, gerekli sıvıyı hastaya enjekte etmek için kullanılır.
Örneğin: enjektörler, bazı iğneler, trokarlar ve kanüller.
g- Dikmek veya bağlamak
Yarayı, bir ameliyat alanındaki damarı, siniri, dokuyu dikmek veya yeniden eklemek için kullanılır. Bu
amaçla kullanılan çeşitli sütür materyalleri ve iğneleri, klipsler ve cilt steplırları vardır.
B- AMELİYAT ALETLERİNİN KULLANIM ŞEKİLLERİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI
1- Elle tutulanlar
2- Fleksıbl (oynar)ve rijit (oynamayan) olanlar
3- Güç ile çalışan enstrümanlar (elektrik, pille çalışanlar, havalı-pnömatik olanlar)
1- ELLE TUTULANLAR
Elle tutulan ve elektrikle çalışmayan enstrümanlar dokuyu kesme, klempe etme, yakalama, çekme için
kullanılır.
a- Kesenler
Bistüriler
Bistüriler çok keskin aletlerdir. Kesici (bistüri ucu)kısmı ve sapı olmak üzere iki bölümden meydana
gelir. Bistüri ucu takılıp çıkarılırken kazaların önlenmesi için güvenlik açısından dikkat edilmelidir.
Elektrokoter ve laser bistürinin alternatifidir . Bistüri uçları farklı bistüri sapları ile kullanılabilir.Örneğin;
10,11,12,15 no’lu bistüri ucu 3 no’lu bistüri sapına ,18,20,21,22,23,24 no’lu bistüri uçları ise 4 no’lu
bistüri sapına uyar.
20 no’lu bistüri ucu: Genel ve ortopedik cerrahide,
22 no’lu bistüri ucu: Kardiyak ve torasik cerrahideki cilt insizyonlarında ve bronküslerin kesiminde ,
23 no’lu bistüri ucu: Uzun insizyonlarda ,
24 no’lu bistüri ucu: Köşe kesimlerinde,kenarların düzeltilmesinde,parça kesmede kullanılır.
Çeşitli boylarda bistüri uçları
Bistüri ucunu güvenle takma-çıkarma
Bistüri ucu ve sapı
Makaslar
Makaslar fonksiyonlarına göre ikiye ayrılır.
1- Diseksiyon (kesip açmak) makası; ufak ve hassas makaslardır. Örneğin;
Iris, Westcott; göz, plastik ve mikroskobik cerrahide kullanılır.
2- Dikiş (sütür,mayo) makası.
Değişik uzunlukta, kıvrık, düz ve künt şekillerde makaslar vardır. Kıvrık
makaslar dokuyu kesmek ve diseke etmek, düz makaslar ise dikiş ve dokuyu
düz kesmede kullanılır. Makaslar kağıt veya tüp kesmek için
kullanılmamalıdır. Örneğin; mayo makası(düz veya kıvrık, uçları yuvarlak ve
dikiş kesme amacı ile kullanılır), metzenbaum,Iris.
Mayo (düz)
Mayo (kıvrık)
Metzenbaum (kıvrık)
Metzenbaum (düz)
b- Klempler
Hemostatik klempler
Yunanca, hemostatın anlamı; hemo, kanı durduran statikos, kanla ilişkili anlamına
gelir.
Hemostatik forsepsler elle tutulan enstrümanlardır. Damarı klempe eder ve
kanamayı kontrol eder. Bu forsepslere klemp, arter forsepsi veya hemostat da denir.
Hemostatın görevi damardaki kan akışını kontrol etmektir. Hemostat ile damar
tutularak kanama kesildikten sonra, genellikle damar etrafına dikiş atılır veya
elektrokoter uygulanır. Bu tekniğin uygulanması zaman aldığı ve fazla hemostata
gerek olduğu için bugün “liga sure” denilen tek bir aletle diseksiyon ve hemostazis
(yakıp ve kesen)yapılmaktadır. Hemostatların kullanım yerinin özelliğine göre farklı
uzunluklarda (7.5 cm’den 26.5 cm’e kadar değişebilir), kıvrık, düz, ağzı yivli veya dişli
olanları vardır.
Hemostatik forsepslerin tutma yerleri kilitli veya kilitsiz olabilir. Kilitli olması cerrahın
kan damarını tutup kilitlediği zaman aynı zamanda diğer işi yapabilmesine imkan
verir. Kilitleme mekanizmasında forsepsin klempleme basıncını değiştirme ihtiyacına
göre dişler bir, iki, üç veya daha fazla diş boyunca birbirleri içine girer.
Klemplere örnek: Moskito, arter forsepsi, Keli, koher, pean, çamaşır pensi, alis,
babkok intestinal (barsak klempi), doyen intestinal klempi, sponç, gal dak(gull duct)
klempi, Lahey guatr klempi,
Yumuşak doku klempleri
Hemostatlara benzer, fakat bu klempler yumuşak dokuyu daha uzun ve iyi tutar /
çeker. Özellikleri; dokuyu travmatize etmeyen, daha hassas tutabilen dişleri veya
tırtıkları vardır. Hemostatik klempte olduğu gibi parmakların geçeceği delikler ve
emniyet kilidi “box lock” vardır.
Yumuşak doku klemplerine örnek : Hudson, DeBakey, alis, babkok , koher, right
angle,
Diğer yumuşak doku klempleri
Bu klemplerin emniyet kilidi “box lock” ve “parmakla tutulacak” delikleri yoktur. Aletin
ağız kısmını kullanıcı, baş ve işaret parmağını bastırarak kapatır. Örneğin: Adson,
pansuman penseti, dişli doku penseti, DeBakey.
Hemostat (kıvrık uçlu)
Moskito
Moskito
Adson-Brown Penset
Adson Dişli Penset
DeBakey Penset
Çamaşır Klempi
Babcock Forseps
Allis
Çamaşır pensi
Koher
Right Angle
Sponç(pens encore)
Doyen intestinal
Doyen İntestinal
Liga Sure
c- Portegüler (İğne tutucular)
Makas gibi parmak sokularak tutulur. Hemostatlara benzer fakat ağızları daha
ufaktır ve kalındır. Portegüler dikiş atmada iğneleri taşır. Değişik boylarda ve
düz ve eğik çeşitleri vardır. Örneğin: Mayo-Hegar,Crile-Wood, Collier,
Webster, Kastroviejo (parmak bastırarak kullanılır).
Portegü
Portegü
d-Retraktörler- Çekenler (Ekartörler)
Ameliyatın cinsine göre özel retraktörler kullanılır. Retraktörün tutmak için sapı
ve çekmek için ucunda bir parça vardır. Sondaki bu parça bir kanca, tırmık
şeklinde veya düz olabilir. Görevi insizyon yerini açık tutarak ameliyat alanının
ortaya çıkmasını sağlarlar.
Ufak retraktörler; parmak veya elle tutulur, derin olmayan ameliyat yerinde
deri ve subkütanöz dokuyu çeker. Daha büyük ve ağır olanlar daha derin
ameliyat yerlerinde kas dokusunu ve organları çeker. Bazı elle tutulan
retraktörlerlerin kullanımında cerrah işlemi tamamlayıncaya kadar asistana
gerek vardır. Otomatik retraktörlerin kullanımında ise (kendi kendine duran)
tutmak için asistana gerek yoktur. Örneğin: Richardson-Eastman, Mayo,
Jansen Mastoid, Weitlaner, Cerebellum, Gelpi, Volkman Rake, Green Goiter,
Army-Navy, Deaver.
Army Navy -Faraböf ekartör
Weitlaner-Otomatik ekartör
Richardson-Eastman
Gelpi
Deaver
Serebellum
Green Goiter
Balfor
e-Biopsi iğneleri
Mikroskobik incelemelerde sıvı ve dokunun çıkarılması için kullanılır.
Değişik boy ve çeşitte, paslanmaz çelikten yapılmıştır. Disposıbl olanların
uçlarını kontrol etmeye veya düzeltmeye,birden fazla kullanılan iğnelerde
olduğu gibi gerek yoktur.Tekrar kullanılan iğnelerin kontrolleri yapılmalı,
uçlarında tırtık olmamalıdır. Dokunun zarar görmemesi için mutlaka
düzeltilmelidir. Örneğin: Pleural Biopsi Punch, Franklin-Silverman
Göğüs biopsi iğnesi
Pleural biopsi iğnesi
f- Aspiratör uçları
Ameliyat esnasında anatomik yapıların daha rahat görülmesi için kan,
doku ve sıvıyı çıkarmak için kullanılır. Örneğin: Frazier, Rhoton , Yankauer
aspiratör uçları.
Aspiratör ucu ve lastiği çıkarılan sıvı miktarını ölçmek için toplama kabına
bağlıdır. Ameliyat setlerindeki aspiratör uçları ameliyatın çeşidine, sıvının
miktarına ve derinliğine göre belirlenir.
Frazier aspiratör ucu
Yankauer
Küçük ve hassas ameliyatlarda, ufak çaplı emiş gücü gerekli olduğundan
Frazier aspiratör ucu, abdominal ve derin eklemler ameliyatlarında ise
Yankauer aspiratör ucu kullanılır.
II-
ALETLERİN BAKIMI VE KULLANIMI
Enstrümanların bakımı ameliyat esnasında kullanılırken başlar. Enstrümanların
üzerindeki kan ve vücut sıvılarının kurumasını önlemek için periodik olarak
izotonik ile ıslatılmış gazla silinmelidir. Büyük ve ağır olan aletler hassas
olanların üzerine konulmamalı, düşürülmemelidir. Gelişigüzel konan
enstrümanların ağırlığı veya kordonların dolanması aletlerde hasara neden
olabilir.
Enstrümanların sayımını yapmak önemlidir;
*Ameliyat esnasında bölgede unutulan aletlerin hastada yakın ve uzun sürede
meydana getireceği komplikasyonları önlemek,
*Disposıbl kullanılan örtülerle çöpe atılımını veya ameliyat örtüleri ile
çamaşırhaneye giden aletlerin kaybolmasını engellemek için aletlerin sayımının
yapılması gereklidir.
Paslanmaz çelikten yapılan enstrümanlar genellikle kan ve tuz ile temas
ettiğinde, aletlerin üzerinde korozyon (aşınma-çeliğin fiziksel bozulması)
meydana gelir. Aletleri bozan diğer sebepler ise sudaki mineraller, temizlik için
kullanılan deterjanlar ve kimyasallardır (aliminyum klorid, fenol, hidroklorik asit,
kalsiyum klorid,iodin, cıva tuzları).
Aletlerdeki korozyonu, lekeleri, paslanmayı önlemek için takip edilecek adımlar
şunlardır:
1- Bütün kirler iyice temizlenmeli,
2- İyi çalkalanmalı. Sulardaki mineral miktarı fazla ise deminerilize su ile iyice
çalkalanmalı,
3- Ultrasonik temizleme makinesinde, benzer olmayan enstrümanlar birlikte
temizlenmemeli,
4- Enstrümanlar için tavsiye edilen deterjan ve dezenfektanlar kullanılmalı.
5- Paket yapmadan önce aletler kurulanmalı,
6- Otoklavın buhar boruları ve ısıtıcısı periodik olarak kontrol edilmelidir.
III-
ALETLERİN GÖZDEN GEÇİRİLMESİ VE KONTROL EDİLMESİ
Paketlenmeden önce aletlerin temizliği, çalışma durumu ve arızasının olup olmadığı
kontrol edilmelidir. Aletlerin iyi temizlenmemesi ve iyi çalışmaması cerrah ve hasta
için olumsuzluk yaratır. Bu durum ameliyatın gecikmesine ve buna bağlı hastanın
enfeksiyonuna veya ciddi yaralanmasına neden olur.
Aletlerin eklem yerleri ve ağızlarındaki yivlerinin iç temizliği dikkatlice yapılmalıdır.
Alet üzerinde kalan doku ve kan artıkları sterilizasyonu engeller ve eklemin
açılmasını zorlaştırır.
Aletin uç kısmı, duruşu ve elle tutulan yerdeki kilit mekanizması birkaç defa açıp
kapatılarak kontrol edilmelidir. Eklem yerleri yumuşak olmalı, kolaylıkla açılabilmelidir.
Bunu sağlamak amacı ile aletler paketlenmeden önce suda eriyen yağ ile
yağlanmalıdır.
Parmak sokularak (makas gibi) kullanılan aletlerin kontrolünde; ilk çentikte alet
kilitlenerek uç kısmı sert bir yere hafifçe vurulur. Normalde ağız kısmı kapalı kalması
gerekir. Açılırsa tamire göndermek için ayrılması gereklidir.
Keskin/kesici kenarlı aletlerin kenarları pürüz, çentik ve kırık uç yönünden ve
keskinliği açısından kontrol edilmelidir. Kör ve pürüzlü kenarlar dokuya zarar verir. En
sık gelen şikâyetlerden biri makasların iyi kesmemesidir. Periyodik olarak makaslar
bileyletilmelidir. Makaslar amacına uygun kullanılmalıdır. Örneğin sıklıkla
metzenbaum ile sütür kesilmektedir. Oysa bu uygulama yanlıştır.
İğne tutucular (portegüler) kullanılırken iğne kaymamalıdır. Kontrol etmek için bir iğne
portegüye takılır ve kilidi ikinci çentiğe getirilir.Elle iğne yerinden oynuyorsa tamir için
ayrılmalıdır.Diğer bir yöntem portegülerin ağzı sıkıca kapandığı zaman arasından ışık
geçmemelidir.
Forsepsler ışığa doğru tutulunca kapalı ağzından ışık geçmemelidir. Dişler kapatıldığı
zaman birbirleriyle uyumlu olmalıdır.
2- FLEKSIBL (OYNAR)VE RİJİT (OYNAMAYAN) OLAN ALETLER
Endoskopik enstrümanlar rijid veya fleksibl olabilir. Ağız veya anüs gibi bir delikten
veya ufak bir delik vasıtasıyla eklem veya batına girerek vücut organlarını görmek
için kullanılır.
Endoskopik enstrümanlar birkaç lens, lümen ve fiberoptik halkalardan meydana
gelen hassas yapılara sahiptir. Zarar görmemesi için kullanma ve temizleme
esnasında çok dikkatli bakım yapılmalıdır. Sterilizasyonu için ayrıntılı bilgi gereklidir.
a-Gastrointestinal skoplar, bronkoskoplar, sigmoidoskoplar ve kolonoskoplar fleksıbl
endoskoplardır.
b.Sistoskop, resektoskop, laparoskop,artroskop ve histeroskoplar ise rijid
endoskoplardır.
Rijit endoskoplar
Fleksibl endoskop
Endoskopların temizliği ve bakımı: Rijid ve fleksibl aletlerin pek çoğu kırılabilen ve
pahalı aletler olduğundan, uygun temizlik ve saklamanın yapılması gerekir.
Endoskopların önemli bir kısmı gaz sterilizasyonu veya yüksek düzey
dezenfeksiyonla dekontamine edilirler. Sterilizasyon işlemleri için etilen oksit,
dezenfeksiyon için glutaraldehit tercih edilmektedir.
Endoskoplar kaynatılmamalı, otoklava ve ultrasonik temizleme cihazına konulmamalı,
bükülmemeli ve düşürülmemeli. Rutin olarak hareketli parçalar silikon lubrikanla
yağlanmalıdır. Teleskoplar temiz görüntü için kontrol edilmelidir.
3. GÜÇ İLE ÇALIŞAN EKİPMANLAR
Ameliyatta güç ile çalışan ekipmanlarda kullanılan güç kaynakları elektrik, pil,
karbondioksit, nitrojen gibi sıkıştırılmış medikal gaz veya hava olabilir.
Gaz veya hava gücü(pnömatik) ile çalışan ekipmanlar: Ortopedi ve nöroşirürjide
kullanılan güç kaynakları; matkaplar, deliciler, tornavidalar, testereler, zımbalar,
plastik ve genel cerrahide deri grefti almak için dermatomlar; göğüs cerrahisinde
sternumu kesmek için testereler.
Pnömatik (hava gücü)veya pille çalışan
matkaplar
Elektrikle çalışan matkaplar
Elektrikle çalışan ekipmanlar otoklav ve ultrasonik cihaza konulmaz. Pahalı ve
kompleks yapıda oldukları için bakımları periodik olarak yapılmalıdır.
Kullanmadan önce mutlaka kontrol edilmelidir.
Elektrikle çalışan koterler
Larengeskop- Pille çalışan aletler
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
847 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content