close

Enter

Log in using OpenID

Çocukluk ça¤›nda esansiyel hipertansiyon ve metabolik sendrom

embedDownload
Olgu Sunumu | Case Report
Türk Aile Hek Derg 2011;15(4):187-190
doi:10.2399/tahd.11.187
www.turkailehekderg.org
Çocukluk ça¤›nda esansiyel hipertansiyon ve
metabolik sendrom: Olgu sunumu
Primary hypertension and metabolic syndrome in childhood: a case report
Özet
Summary
Çocukluk ça¤›nda hipertansiyon, etiyolojisi ve tedavisi eriflkinlerden
farkl› olan önemli bir klinik sorundur. Günümüzde çocuk ve adolesanlarda da esansiyel hipertansiyon tan›mlanmaktad›r. Esansiyel hipertansiyonu olan çocuk ve adolesanlar s›kl›kla fazla kiloludur. Tansiyon arteriyeli 95. persentil üzerinde olan kilolu-obez çocuklarda di¤er kardiyovasküler risk faktörleri, lipid paneli ve glukoz düzeyi de¤erlendirilmelidir. Hipertansiyon, santral obezite-artm›fl vücut kitle
indeksi, dislipidemi, insülin direnci-diyabetes mellitus ile tan›mlanan
metabolik sendrom; çocukluk döneminde artm›fl kardiyovasküler
risk ve diyabet nedenidir. Burada, esansiyel hipertansiyon ve metabolik sendromu tan›s› alan 7 yafl›nda k›z çocu¤u sunulmaktad›r.
Esansiyel hipertansiyon ve metabolik sendromu olan çocuklar›n tedavisi; hasta ve aile e¤itimi, nonfarmakolojik önlemler ve farmakolojik tedavileri içeren ayr›nt›l› bir yaklafl›m gerektirir. Hipertansiyon
tan›s› için çocuklarda üç yafl›ndan itibaren tansiyon ölçümünün her
fizik muayenede yap›lmas› gerekti¤i unutmamal›d›r.
Childhood hypertension which differs from adults with its definition,
etiology and management, is an important clinical problem. Primary
(essential) hypertension is now identifiable in children and adolescents.
Children and adolescents with primary hypertension are frequently
overweight. Children who are overweight-obese and with arterial
pressure greater than the 95th percentile need to be evaluated for
other cardiovascular risk factors, lipid panel and glucose levels.
Metabolic syndrome, defined as hypertension, central obesityincreased body mass index, dyslipidemia, insulin resistance-diabetes
mellitus, is a cause of increased cardiovascular risk and diabetes. Here,
a 7-year-old female patient with primary hypertension and metabolic
syndrome is presented. Management of hypertension and metabolic
syndrome in children require a comprehensive approach incorporating
patient and family education, non-pharmacological measures and
pharmacological treatments. For the diagnosis of hypertension, in
every physical examination, arterial pressure measurement of children
from the age of three should not be forgotten.
Anahtar sözcükler: Çocukluk ça¤›, esansiyel hipertansiyon, metabolik sendrom.
Key words: Childhood, primary hypertension, metabolic syndrome.
ocukluk ça¤›nda hipertansiyon s›kl›kla herhangi
bir yak›nma veya bulguya neden olmayan önemli bir klinik sorundur. Bu nedenle özellikle 3 yafl›ndan itibaren uygun boyutta manflon ile yap›lacak kan
bas›nc› ölçümü fizik muayenenin bir parças› olmal›d›r.
Etiyolojisi yaflla de¤iflmekle birlikte ergenler ve genç
eriflkinlerde en s›k nedeni esansiyel hipertansiyondur.[1,2]
Özellikle vücut kitle indeksi (VK‹) yüksek ve insülin direnci olan çocuklarda esansiyel hipertansiyon metabolik
sendromun bilefleni olarak görülebilmektedir. Metabolik
sendrom ilk defa Reaven taraf›ndan 1988 y›l›nda eriflkin-
lerde tan›mlanm›fl[3] ve ABD National Cholesterol Education Program (NCEP), Adult Treatmant Panel (ATP
III), Dünya Sa¤l›k Örgütü (WHO) taraf›ndan güncel tan› kriterleri oluflturulmufltur.[4,5] Hipertansiyon, santral
obezite-artm›fl VK‹, dislipidemi, insülin direnci-diyabetes mellitus ile tan›mlanan metabolik sendrom artm›fl diyabet ve kardiyovasküler hastal›k riski tafl›d›¤›ndan giderek önem kazanmaktad›r. Eriflkinler için saptanm›fl ölçümlerin çocukluk ça¤› metabolik sendrom tan›s› amac›yla kullan›lamamas› nedeniyle kullan›lacak kriterler ve
eflik de¤erler konusunda tart›flmalar sürmektedir. Özel-
Ç
1)
Çanakkale Kepez Aile Sa¤l›¤› Merkezi, Aile Hekimli¤i Uzman›, Çanakkale
2011 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Yay›nc›l›k taraf›ndan yay›mlanmaktad›r.
Copyright © 2011 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Publishing, Istanbul.
Olgu Sunumu
Zeynep Günay›1
187
likle bel çevresi ve trigliserid–HDL eflik de¤erlerinin
eriflkinlerden farkl› olaca¤› unutulmamal›d›r.[6]
Burada yedi yafl›nda “esansiyel hipertansiyon” ve “metabolik sendrom” tan›lar›n› alan olgu sunulmaktad›r.
Olgu Sunumu
Olgu Sunumu
Yedi yafl›nda k›z çocu¤u halsizlik, bo¤azda yanma, bafl
a¤r›s› ve gö¤sünde rahats›zl›k flikayetleri ile aile sa¤l›¤›
merkezine baflvurdu. Son birkaç gündür bo¤az›nda yanma oldu¤u ancak yaklafl›k iki ayd›r gö¤sünde bir rahats›zl›k tan›mlad›¤› annesinden ö¤renildi. Hasta özellikle
kofltu¤unda, gö¤sünde, elini sternum üzerine koyarak
yayg›n olarak tarif etti¤i bir ac›ma, a¤r› hissi oldu¤unu
belirtti. Annesi, kendi annesinde hipertansiyon ve diyabet haricinde kardiyovasküler hastal›¤› olan birey olmad›¤›n›, ancak k›z›n›n zaman zaman belirtti¤i gö¤üs a¤r›s›
flikayetinden dolay› kayg›l› oldu¤unu belirtti. Boyu 125
cm (%50p), kilosu 32.5 kg (%90p), VK‹ 20.73 olan hastan›n fizik muayenesinde; orofarenks hiperemik, burun
mükozas› ödemli ve hiperemik, boyunda bilateral 1 cm’den küçük multipl mobil, s›n›rlar› düzenli ve dokunmakla hassas lenfadenopati saptand›. Kalp sesleri ola¤and›, ek
ses ve üfürüm saptanmad›, periferik nab›zlar aç›kt›, solunum sesleri ola¤and›. Öncelikle viral üst solunum yollar›
enfeksiyonuna ikincil miyalji düflünüldü, ancak gö¤üs a¤r›s›n›n eforla ortaya ç›kmas›, iki ayd›r olmas› ve annesinin
bu konuda endifleli olmas› nedeniyle hasta befl dakika
dinlendirilip her iki koldan tansiyonu ölçüldü ve EKG’si
çekildi. EKG normal olarak de¤erlendirildi, tansiyonu
yafl›na uygun manflonla sa¤ koldan 180/120 mmHg, sol
koldan 180/125 mmHg olarak saptand›. Bunun üzerine
kulland›¤› ilaçlar ve yak›n zamanda tüketti¤i yiyecek ve
içecekler sorguland›. Herhangi bir özellik olmamas› üzerine 5 dakika dinlenme sonras› ölçüm tekrarland›. Sa¤
kol ölçümünün 180/120 mmHg olmas› üzerine yafl ve
cinsiyete göre hesaplanm›fl persentil e¤risinden sistolik
kan bas›nc› 99. persentil+55 mmHg, diyastolik kan bas›nc› 99. persentil+40 mmHg (evre 2 hipertansiyon) olarak de¤erlendirildi.[7] Hastaya ve annesine çocukluk ça¤›
hipertansiyonu hakk›nda bilgi verilerek tetkik ve tedavisinin düzenlenmesi amac›yla bir üst basama¤a yönlendirildi.
Yönlendirilen merkezde ayaktan yap›lan incelemelerde EKO, EKG ve eforlu EKG testleri normal primer
aç›k aç›l› glokom (PAAG) yoktu, böbrek ve bat›n USG
normal, hemogram normal, AKfi 93 mg/dl, BUN 23
mg/dl, kreatinin 0.5 mg/dl, ALT 21 IU/L, AST 26
188
IU/L, total kolesterol 207 mg/dl, trigliserid 172 mg/dl,
VLDL 34 mg/dl, kan kortizol ve ACTH düzeyi normal,
TFT normal, sedimantasyon 16 mm/h, ASO 107 IU/ml,
CRP 0.226 mg/dl idi. Ayr›nt›l› inceleme amac›yla çocuk
hastanesine yat›r›ld›. Böbrek doppler USG’de sa¤ tarafta
çift böbrek saptand›. Böbrek MR-anjiografisinde herhangi bir darl›k saptanmad›. Göz hastal›klar› konsültasyonunda patoloji tespit edilmedi. “Hedef organ hasar› ve
renal patoloji olmayan evre 2 esansiyel hipertansiyon”
olarak de¤erlendirilen hastaya 2.5 mg/gün amlodipin
baflland›. BMI >%95 persentil, trigliserid 284 mg/dl, total kolesterol 222 mg/dl, HDL 43.9 mg/dl, LDL 121.3
mg/dl saptanmas› nedeniyle endokrinoloji konsültasyonu
yap›ld›. Dekzametazon süpresyon testi normal, kan flekeri/ insülin oran› 3.4, HOMA-IR indeksi 73.5’ti; böylece
insülin direnci saptand›. “Metabolik sendrom” olarak de¤erlendirilip 850 mg 2x1/2 metformin baflland›. Ayr›ca
aile kat›l›ml› yaflam tarz› de¤ifliklikleri ile ilgili gerekli
e¤itimler verilip tuzsuz diyet ve egzersiz önerisi yap›ld›.
‹zlemde kan bas›nc› istenilen düzeyde bulunarak taburcu
edildi.
Hasta, ailesiyle birlikte tetkik sonuçlar› ile aile hekimine baflvurdu. Düzenli olarak ayl›k takiplerle hastan›n
diyet uyumu de¤erlendirildi ve tuzsuz yeme al›flkanl›¤›
sa¤land›. Günlük ald›¤› besinlerin lif oran›n›n yüksek,
ya¤ oran›n›n dengeli olmas› yönünde besin de¤iflimleri
ve menü oluflturulmas› konusunda fark›ndal›k oluflmas›
sa¤land›. Haftada en az 3 gün en az 1 saat olacak flekilde
farkl› egzersiz alternatifleri planland›. Düzenli kan bas›nc› ölçümünün önemi konusunda bilgi verildi. Tan›dan 6
ay sonraki fizik muayenede boy 132 cm (75p), a¤›rl›k 30
kg (75p), VK‹ 17.2 kg/m2, bel çevresi 61 cm, kalça çevresi 74 cm, tansiyon arteriyel 100/60 mmHg idi. Tuzsuz
diyete uyan hastan›n egzersiz plan›na da uydu¤u belirlendi. Hastan›n takipleri devam etmektedir.
Tart›flma
Çocukluk ça¤›nda kan bas›nc› ölçümü t›pk› boy ve
a¤›rl›k gibi persentil e¤rileri ile de¤erlendirilmektedir.
Üç ayr› ölçümde sistolik veya diyastolik kan bas›nc› de¤erlerinin 95. persentil de¤erinin üstü hipertansiyon,
90.-95. persentil de¤erler prehipertansiyon olarak tan›mlanmaktad›r (Tablo 1).
Çocukluk ça¤›nda ölçülen kan bas›nc› ≥95. persentil
ise ölçüm en az iki farkl› zamanda tekrarlanarak do¤rulanmal›d›r. Bu noktada verilmesi gereken kritik karar
hangi çocu¤un h›zl› müdahale ve sevk gerektirdi¤idir.
Günay› Z | Çocukluk ça¤›nda esansiyel hipertansiyon ve metabolik sendrom: Olgu sunumu
Tablo 1. Çocukluk ça¤›nda tansiyon arteriyel ölçüm
de¤erlendirmesi
Sistolik veya diyastolik KB persentili
Normal
Prehipertansiyon
<90 p
90p-<95p
<90p olan ancak 120/80 mmHg'y› aflan de¤erler
Evre 1 hipertansiyon
95p-99p + 5 mmHg
Evre 2 hipertansiyon
>99p + 5 mmHg
lenmelidir. Hasta ve ailesiyle çocu¤un hofllanaca¤› fiziksel aktiviteler tespit edilmeli ve düzenli olarak her gün
30-60 dakika yap›lmas› sa¤lanmal›d›r. Ancak evre 2 hipertansiyonda yar›flmal› sportif aktiviteler k›s›tlanmal›d›r. Beslenme de¤ifliklikleri, porsiyon büyüklü¤ünün
kontrolünü, flekerli içecekler ve yüksek kalorili at›flt›rmal›klar›n azalt›larak taze sebze ve meyvenin artt›r›lmas›n›
ve dengeli ö¤ünleri içermelidir. Diyetle al›nan sodyum
miktar› 4-8 yafl aras›nda 1.2 g/gün, 8 yafl›ndan büyüklerde 1.5 g/gün olmal›d›r. Yaflam tarz› de¤iflikli¤i, tüm çocuklarda ilerleyen dönemdeki hastal›klardan koruyucu
olaca¤›ndan oldukça faydal›d›r.[1]
Olgu Sunumu
Evre 2 hipertansiyonu olanlar, etiyolojinin belirlenmesi,
hedef organ hasar› ve di¤er risk faktörlerinin belirlenmesi amac›yla hipertansiyon konusunda uzmanlaflm›fl merkezlere h›zla sevk edilmelidir.[7] Çocukluk ça¤›nda Evre 1
hipertansiyon, s›kl›kla ailede hipertansiyon veya kardiyovasküler hastal›k öyküsü ile karakterizedir ve bu çocuklar
genellikle fazla kiloludurlar. Evre 1 hipertansiyonlu olgular, fizik muayene ve açl›k kan glikozu, kan lipid düzeylerini kapsayan laboratuar incelemesi ard›ndan özellikle metabolik sendrom ve di¤er kardiyovasküler ve metabolik risk faktörleri aç›s›ndan de¤erlendirilmelidir.[1]
Metabolik sendromda temel patofizyolojiyi oluflturan insülin direnci, çocukluk ça¤›nda hiperinsülinizm ile kompanse edilebilir ancak püberte gibi kompansasyonun baflar›s›z olaca¤› dönemlerde tip 2 diyabete dönüflebilir.[8,9]
Metabolik sendrom s›kl›¤› obezite ile art›fl göstermektedir. Ancak metabolik sendrom, obezitenin sonucu de¤il,
ba¤›ms›z bir bileflen olarak insülin direnci oldu¤unda ortaya ç›kan patolojik bir durumdur.[10] Tip 2 diabetes mellitus’a dönüflme riski nedeniyle mevcut insülin direnci ile
mücadele edilmelidir. Bu nedenle metabolik sendrom tedavisinde insülin direncinin düzeltilmesi için yaflam tarz›
de¤ifliklikleri yan›nda metformin gibi farmakolojik ajanlar önerilmektedir.[11] Çocukluk ça¤›nda yaflam tarz› de¤ifliklikleri ile ilgili çal›flmalar s›n›rl›d›r. Bu konuda, eriflkinlerde yap›lm›fl genifl çapl› randomize kontrollü çal›flmalar temel al›nmaktad›r. Bu çal›flmalara göre fazla kilolu veya obezlerde kilo kontrolü için taze sebze tüketiminin artt›r›lmas›, al›nan ya¤ miktar›n›n azalt›lmas›, diyetteki sodyum miktar›n›n düzenlenmesi ve fiziksel aktivitenin artt›r›lmas› önerilmektedir. Çocuklarda da kan bas›nc› ve kilo aras›nda güçlü bir korelasyon saptanm›flt›r. Fazla kilolu adolesanlarda kilo kayb› ile kan bas›nc› de¤erlerinde azalma saptanm›flt›r. Çocukluk ça¤›nda VK‹’nde
%10’luk bir azalman›n kan bas›nc›nda 8-12 mmHg düflüfl sa¤lad›¤› gösterilmifltir. Normal kiloya ulaflan çocuklarda eriflkinlik dönemlerinde daha düflük oranda hipertansiyon olacakt›r. Kilo kayb› zordur ancak baflar›l›rsa oldukça efektif olacakt›r. Bu nedenle hastalar›n ve ailelerinin gerekli de¤ifliklikleri yapabilmesi için motive edilmeleri önemlidir. Kilo kayb›n›n sa¤lanmas› veya verilen kilonun kontrolü, motive olmufl ailelerde e¤itim veya davran›fl de¤iflikli¤i ile baflar›labilir. Birinci basamak ortam›nda zaman k›s›tl›l›¤› ve e¤itimli personel azl›¤› nedeniyle bu ifl aflamal› olarak yap›labilir. Hastan›n günlük televizyon, bilgisayar gibi sedanter aktiviteyle geçirdi¤i zaman›n kayd›n› tutmas› sa¤lanmal› ve bu sürenin günde
iki saatten daha az olmas› ve giderek azalt›lmas› hedef-
Bu olgu ile çocukluk ça¤› hipertansiyonu ve metabolik sendromun tan›s› için birinci basamakta kan bas›nc›
ölçümüyle birlikte mevcut risklerden korunabilmek için
aile kat›l›ml› yaflam tarz› de¤iflikliklerinin uygulanmas›nda birinci basamak yaklafl›m›n›n gereklili¤i ve öneminin
vurgulanmas› amaçlanm›flt›r.
Teflekkür
Say›n Yrd. Doç. Dr. Mehtap Kartal’a katk›lar›ndan
dolay› teflekkür ederim.
Kaynaklar
1.
National High Blood Pressure Education Program Working Group on
High Blood Pressure in Children and Adolescents. The fourth report on
the diagnosis, evaluation, and treatment of high blood pressure in children and adolescents. Pediatrics 2004;114(2 Suppl 4th Report):555-76.
2.
Norwood VF. Hypertension. Pediatr Rev 2002;23:197-208.
3.
Reaven GM. Banting Lecture1988. Role of insulin resistance in human
disease. Diabetes 1988;37:1595-607.
4.
Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood
Cholesterol in Adults. Executive Summary of the Third Report of the
National Cholesterol Education Program (NCEP) Expert Panel on
Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in
Adults (Adult Treatment Panel III). JAMA 2001;285:2486-97.
5.
Definition, Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus and its
Complications. Report of a WHO Consultation Part 1: Diagnosis and
Türkiye Aile Hekimli¤i Dergisi | Turkish Journal of Family Practice | Cilt 15 | Say› 4 | 2011
189
Olgu Sunumu
190
Classification of Diabetes Mellitus. World Health Organization
Depertment of Noncommunicable Disease Surveillance Geneva. World
Health Organization, 1999. http://www.staff.ncl.ac.uk/philip.home/
who_ dmc.htm#MetabSyndDef sayfas›ndan 02/06/2011 tarihinde eriflilmifltir.
8.
Shulman GI. Cellular mechanism of insulin resistance. J Clin Invest
2000;160:171-6.
9.
Gali-Tsinopoulou A, Karamouzis M, Nousia-Arvanitakis S. Insulin resistance and hyperinsulinemia in pubertal obese children. J Pediatr Endocrinol
Metab 2003;16:555-60.
6.
Mancini MC. Metabolic syndrome in children and adolescents – criteria
for diagnosis. Diabetol Metab Syndr 2009;1:20.
10. Weiss R, Dziura J, Burgert TS, ve ark. Obesity and the metabolic syndrom in children and adolescents. N Engl J Med 2004;350:2362-74.
7.
Akan H. Çocuk ve ergenlerde 4. rapora dayal› kan bas›nc› ölçümü ve
de¤erlendirmesi. Turk Aile Hek Derg 2010;14:173-79.
11. Ten S, Maclaren N. Insulin resistance syndrome in children. J Clin
Endocrinol Metab 2004;89:2526-39.
Gelifl tarihi: 06.06.2011
Kabul tarihi: 03.18.2011
Çıkar çakıflması:
Çıkar çakıflması bildirilmemifltir.
‹letiflim adresi:
Uzm. Dr. Zeynep Günay›
Kepez ASM, Cumhuriyet Mah., Sa¤l›k Sok., No:1
Kepez Çanakkale
Tel: 0286 263 65 25
e-posta: [email protected]
Günay› Z | Çocukluk ça¤›nda esansiyel hipertansiyon ve metabolik sendrom: Olgu sunumu
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
2
File Size
69 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content