close

Enter

Log in using OpenID

10. Baskı - Pegem.net

embedDownload
10. Baskı
Editörler:
Doç. Dr. Şeref TAN
ÖĞRETİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ISBN 978-605-0022-24-7
Kitap içeriğinin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.
© 2014, Pegem Akademi
Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları
Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti.ne aittir.
Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri,
kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt
ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz.
Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır.
Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında
yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları
satın almamasını diliyoruz.
´%X NLWDSWD \HU DODQ JHoPLü \×OODUGD g6<0
QLQ \DSP×ü ROGXùX V×QDYODUGDNL d,.0,û
SORULAR
×QKHUKDNN×g6<0
\HDLWWLU+DQJLDPDoODROXUVDROVXQWDPDP×Q×QYH\DELUN×VP×Q×QNRS\DHGLOPHVLIRWRùUDIODU×Q×QoHNLOPHVLKHUKDQJLELU\ROODoRùDOW×OPDV×\DGDNXOODQ×OPDV×
\D\×PODQPDV×g6<0
QLQ\D]×O×L]QLROPDGDQ\DS×ODPD]3HJHP$NDGHPL<D\×QF×O×NWHOLIFUHWL|GH\HUHNEXL]QLDOP×üW×U”
I.Baskı: Şubat 2008, Ankara
10. Baskı: Ağustos 2014, Ankara
Yayın-Proje Yönetmeni: Ayşegül Eroğlu
Dizgi-Grafik Tasarım: Gamze Dumlupınar
Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı
Baskı: Yorum Basım Yayın ve Matbaacılık Ltd. Sti
İvedik Organize Sanayi Bölgesi Matbaacılar Sitesi
35.Cadde No: 36 - 38 06370
(0312-395 21 12)
Yayıncı Sertifika No: 14749
Matbaa Sertifika No: 13651
İletişim
Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA
Yayınevi 0312 430 67 50 - 430 67 51
Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60
Dağıtım: 0312 434 54 24 - 434 54 08
Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38
Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60
İnternet: www.pegem.net
E-ileti: [email protected]
Doç. Dr. Şeref TAN
Şeref TAN 1967 yılında Rize’de doğmuş, ilk ve
ortaöğrenimini Hopa/Artvin’de tamamlamıştır.
1984 yılında Hacettepe Üniversitesi Eğitim
Fakültesi, Eğitim Bilimleri, Eğitimde Ölçme ve
Değerlendirme Anabilim Dalında Lisans, 1990
yılında Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler
Enstitüsü’nden Ölçme ve Değerlendirme
programında bilim uzmanlığı derecesini almıştır.
1993 yılında ABD’de doktora öğrenimi görmek için YÖK bursu
kazanmıştır. Doktora öğrenimi boyunca; “Ölçme ve Değerlendirme”, “Çok
Değişkenli İstatistiksel Yöntemler” ve “Bilimsel Araştırma Yöntemleri”
alanlarında öğrenim görmüştür. 1997 yılında Chicago Loyola
Üniversitesi’nden Araştırma Yöntemleri (Research Methodology)
bölümünde, Ölçme ve Testler (Measurements and Tests) programında
doktora derecesini almıştır.
Şeref TAN, halen Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Eğitim
Bilimleri Bölümü, Ölçme ve Değerlendirme Anabilim Dalında öğretim
üyesi olarak çalışmaktadır.
iii
ÖN SÖZ
Bu kitabın temel amacı; öğretmen adaylarımızın ve öğretmenlerimizin,
öğretimde ölçme ve değerlendirmeyle ilgili olarak öğretmenlik mesleğinin
gereği birtakım temel bilgi ve becerilerini daha üst düzeylere çıkarmaktır.
Kitap 12 ünite olarak düzenlenmiştir. Kitapta, eğitimde ölçme ve
değerlendirmenin yeri ve önemi, ölçme ve değerlendirmeyle ilgili temel
kavramlar, test geliştirmede ve ölçümlerin güvenirliğinin ve geçerliğinin
hesaplanması için gerekli bazı istatistiksel teknikler, geçerlik, güvenirlik,
ölçmenin standart hatası, test geliştirme, sınav türleri ve soru yazımı, öğrenci
başarısının değerlendirilmesi, alternatif değerlendirme konuları detaylı olarak
ele alınmıştır.
Kitapta, örnek sınıf-içi uygulama etkinliklerine olabildiği kadar yer
verilmiştir. Böylece okuyacağınız eser daha etkili bir ders kaynağı haline
getirilmiştir. Kitabın öğrencilerimize kendilerini sınamaları ve sınavlara
hazırlanmaları açısından daha da faydalı olması için, KPSS’de çıkan çoktan
seçmeli test maddelerine de yer verilmiştir. Kitapta, her ünite ile ilgili olarak
KPSS’de çıkan sorulara örnekler, çözümleriyle birlikte ünite sonlarında
verilmiştir. Ayrıca, bu kitap öğretimde ölçme ve değerlendirme ile ilgili
konular için de bir KPSS el kitabı niteliğindedir.
Kitabın iyileştirilmesine yönelik önerilerde bulunan Dr. Aynur Pala,
Dr. Hale Yetim, Uzman Gülşen Altıntaş, Öznur Baykan, Altan Çakmak, Selin
Ayhan ve Nuray Tan’a çok teşekkür ederim. Kitabın geliştirilmesinde, gerek
benimle yüz yüze görüşerek gerekse e-mail yoluyla çok büyük katkıları olan
değerli öğretim elemanları ve öğrencilerimize ve kitabın basımında katkıları
olan tüm Pegem Akademi çalışanlarına çok teşekkür ederim.
Kitabın ileriki baskılarının daha kaliteli olabilmesi, bugüne kadar
olduğu gibi değerli meslektaşlarımızın ve öğrencilerimizin önerileriyle
sağlanabileceğinden bu konudaki yardımlar beni mutlu edecektir. Aşağıdaki
e-mail adresime kitabın iyileştirilmesine yönelik önerilerinizi yollarsanız çok
sevinirim. Kitabın tüm öğretmen ve öğretmen adaylarımızın kendilerini
geliştirmelerine katkıda bulunması dileğiyle...
e-posta: [email protected]
Ağustos, 2014
Doç. Dr. Şeref TAN
iv
İÇİNDEKİLER
Ön Söz ........................................................................................................................ iv
Đçindekiler ................................................................................................................... v
EĞİTİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMENİN YERİ VE ÖNEMİ
Ünite 1 (ss.1-40)
Öğretimin Planlanması Gerekliliği ......................................................................................... 3
Eğitimde Sistem Yaklaşımı ............................................................................................... 5
Eğitimde Sistem Yaklaşımına Göre Verimliliği Etkileyen Faktörler ............................. 6
Eğitim Sisteminin Girdi Öğesi ...................................................................................... 7
Eğitim Sisteminin Süreç Öğesi .................................................................................... 10
Eğitim Sisteminin Çıktı Öğesi ..................................................................................... 11
Eğitim Sisteminin Değerlendirme Öğesi .................................................................... 12
Eğitim Sisteminde Ölçme ve Değerlendirmenin Đşlevleri ......................................... 12
Eğitimde Program Geliştirme Sürecinde Ölçme ve Değerlendirmenin Yeri ve Önemi .. 14
Öğretim Programının Öğeleri .......................................................................................... 15
Hedef ve Davranışlar ................................................................................................... 17
Đçeriğin Düzenlenmesi ................................................................................................. 17
Öğrenme-Öğretme Aktiviteleri ................................................................................... 18
Eğitim Durumu ............................................................................................................ 18
Ölçme ve Değerlendirme............................................................................................. 20
Program Geliştirme Sürecinde Süreklilik Đlkesi Açısından Ölçme ve
Değerlendirmenin Yeri ve Önemi ................................................................................... 21
Ölçme Teorisini Bilmenin Önemi..................................................................................... 22
Özet ......................................................................................................................................... 27
Sınıf Đçi Uygulama .................................................................................................................. 28
Ünite Soruları ......................................................................................................................... 29
Kpss Soru Örnekleri ................................................................................................ 30
Kpss Soru Örneklerinin Çözümleri ........................................................................36
ÖĞRETİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEYLE İLGİLİ TEMEL
KAVRAMLAR
Ünite 2 (ss. 41-76)
Öğretimde Ölçme ve Değerlendirmenin Temelleri ............................................................ 42
Ölçme ve Değerlendirme ile Đlgili Temel Kavramlar .......................................................... 43
Nitelik .................................................................................................................................. 43
Nicelik .................................................................................................................................. 43
Ölçme Kuralı ....................................................................................................................... 44
Ölçme ................................................................................................................................... 44
Ölçme Đşleminin Aşamaları ................................................................................................ 45
Ölçüm................................................................................................................................... 46
v
Ölçüt........................................................................................................................................ 46
Değerlendirme .................................................................................................................... 47
Eğitimdeki Ölçmelerde Karşılaşılan Temel Güçlükler ....................................................... 50
Ölçülen Değişkenin Yapısından Kaynaklanan Güçlükler .................................................. 51
Ölçme Örnekleminden Kaynaklanan Güçlükler .............................................................. 51
Ölçme Türleri ......................................................................................................................... 53
Ölçme Sonuçlarının Đfade Edilmesi ...................................................................................... 54
Ölçmede Birim ....................................................................................................................... 54
Ölçmede Sıfır Noktası............................................................................................................ 57
Ölçmede Ölçekler .................................................................................................................. 57
Özet ......................................................................................................................................... 63
Ünite Soruları ......................................................................................................................... 65
Sınıf Đçi Uygulama .................................................................................................................. 65
KPSS Soru Örnekleri ............................................................................................................. 66
KPSS Soru Örneklerinin Çözümleri ..................................................................................... 72
TEMEL İSTATİSTİK TEKNİKLERİ
Ünite 3 (ss. 77-135)
Temel Đstatistiksel Teknikler ................................................................................................ 78
Merkezi Yığılma Ölçüleri ...................................................................................................... 78
Mod ...................................................................................................................................... 79
Ortanca ................................................................................................................................ 79
Aritmetik Ortalama ............................................................................................................ 80
Yayılma Ölçüleri .................................................................................................................... 81
Ranj ...................................................................................................................................... 81
Çeyrek Sapma ..................................................................................................................... 82
Standart Sapma .................................................................................................................. 83
Normal Dağılım Eğrisi ....................................................................................................... 87
Birim Normal Dağılım ....................................................................................................... 88
Ham Puanların Standart Puanlara Dönüştürülmesi ........................................................... 89
Öğrenci Başarısını Yorumlamada Kullanılan Diğer Dağılımlar ........................................ 91
Đstatistikle Đlgili Bazı Temel Kavramlar ................................................................................ 92
Evren .................................................................................................................................... 92
Örneklem ............................................................................................................................. 92
Değişken .............................................................................................................................. 93
Süreksiz Değişken ............................................................................................................... 93
Sürekli Değişken ................................................................................................................ 93
Yapay Süreksiz Değişken ................................................................................................... 93
Bağımlı ve Bağımsız Değişken .......................................................................................... 94
Korelasyon .......................................................................................................................... 94
Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı ......................................................... 97
Çift Serili Korelâsyon Katsayısı ....................................................................................... 100
Nokta Çift Serili Korelasyon Katsayısı ............................................................................ 104
Korelasyon ve Sebep Sonuç Đlişkisi (Causality) ................................................................. 106
Özet ...................................................................................................................................... 107
Ünite Soruları ....................................................................................................................... 109
Sınıf Đçi Uygulama ................................................................................................................ 110
KPSS Soru Örnekleri ........................................................................................................... 120
KPSS Soru Örneklerinin Çözümleri ................................................................................... 130
vi
ÖLÇÜMLERİN GÜVENİRLİĞİ VE STANDART HATASI
Ünite 4 (ss. 137-189)
Ölçümlerin Güvenirliği ve Standart Hatası .......................................................................138
Ölçümlerin Güvenirliği .....................................................................................................138
Ölçmede Hata Türleri .......................................................................................................141
Güvenirlik Kestirme Yöntemleri......................................................................................143
Ölçmenin Standart Hatası ...............................................................................................156
Hesaplanması ...............................................................................................................156
Yorumlanması .............................................................................................................157
Gerçek Puan Đçin Güven Aralığının Bulunması..............................................................157
Öğrenci Başarısını Değerlendirmede Ölçmenin Standart Hatasının Kullanımı ..........159
Özet ......................................................................................................................................167
Ünite Soruları .......................................................................................................................168
Sınıf-Đçi Uygulama ................................................................................................................170
KPSS Soru Örnekleri............................................................................................................180
KPSS Soru Örneklerinin Çözümleri ...................................................................................187
ÖLÇÜMLERİN GEÇERLİĞİ
Ünite 5 (ss. 191-229)
Ölçümlerin Geçerliği ............................................................................................................192
Geçerlik Kestirme Yöntemleri .........................................................................................194
Kapsam Geçerliği ...........................................................................................................194
Ölçüt Geçerliği ...............................................................................................................200
Yapı Geçerliği .................................................................................................................202
Görünüş Geçerliği ..........................................................................................................204
Geçerliği Etkileyen Faktörler ...........................................................................................205
Amaca Uygunluk ............................................................................................................205
Đstenmedik Değişkenlerin Ölçümlere Karışması ve Test Yanlılığı .............................206
Normlar ...........................................................................................................................206
Güvenirlik .......................................................................................................................207
Ölçme Araçlarında Kullanışlık ............................................................................................212
Özet .......................................................................................................................................212
Ünite Soruları ......................................................................................................................213
Sınıf Đçi Uygulama ................................................................................................................214
KPSS Soru Örnekleri............................................................................................................218
KPSS Soru Örneklerinin Çözümleri ...................................................................................225
vii
BAŞARI TESTİ GELİŞTİRME
Ünite 6 (ss. 231-277)
Başarı Testi Geliştirme.........................................................................................................232
Madde Analizi.......................................................................................................................236
Bazı Madde ve Test Đstatistikleri .........................................................................................241
Klasik Test Teorisinin Sınırlılıkları .....................................................................................257
Özet .......................................................................................................................................258
Ünite Soruları ......................................................................................................................258
Sınıf Đçi Uygulama ...............................................................................................................260
KPSS Soru Örnekleri............................................................................................................265
KPSS Soru Örneklerinin Çözümleri ...................................................................................272
SINAV TÜRLERİ VE SORU YAZIMI
Ünite 7 (ss. 279-311)
Sınav Türleri ve Soru Yazımı ...............................................................................................280
Đzleme Testleri .....................................................................................................................282
Soru Sorma ve Test Hazırlamada Dikkat Edilecek Genel Hususlar ............................283
Bilişsel Alan .........................................................................................................................291
Bilişsel Alanla Đlgili Davranışların Sınıflandırılması ......................................................291
Farklı Zihinsel Becerilerin Ölçülmesine Soru Yazımı ...................................................292
Özet .......................................................................................................................................300
Ünite Soruları .......................................................................................................................301
Sınıf Đçi Uygulama ................................................................................................................302
KPSS Soru Örnekleri............................................................................................................303
KPSS Soru Örneklerinin Çözümleri ...................................................................................309
YAZILI VE SÖZLÜ YOKLAMALAR
Ünite 8 (ss. 313-339)
Yazılı Yoklama .....................................................................................................................314
Yazılı Yoklamaların Özellikleri .......................................................................................316
Yazılı Yoklamaların Etkin Kullanımı için Öneriler .......................................................320
Sözlü Sınavlar .......................................................................................................................326
Sözlü Sınavların Temel Özellikleri ..................................................................................326
Sözlü Sınavların Etkili Olduğu Durumlar .......................................................................329
Sözlü Sınavların Uygulamasına Yönelik Bazı Öneriler .................................................329
Özet .......................................................................................................................................330
Ünite Soruları ......................................................................................................................331
Sınıf Đçi Uygulama ................................................................................................................332
KPSS Soru Örnekleri............................................................................................................333
KPSS Soru Örneklerinin Çözümleri ...................................................................................337
viii
KISA CEVAPLI VE DOĞRU YANLIŞ TESTLERİ
Ünite 9 (ss. 341-359)
Kısa Cevaplı Testler ............................................................................................................ 342
Kısa Cevaplı Testlerin Temel Özellikleri ....................................................................... 343
Kısa Cevaplı Testlerin Etkin Kullanımı .......................................................................... 345
Doğru Yanlış Testleri ......................................................................................................... 348
Doğru-Yanlış Testlerinin Temel Özellikleri ................................................................. 348
Doğru-Yanlış Testlerinin Etkin Kullanımı .................................................................... 349
Özet ...................................................................................................................................... 356
Ünite Soruları ....................................................................................................................... 357
Sınıf Đçi Uygulama ................................................................................................................ 358
KPSS Soru Örnekleri ........................................................................................................... 359
KPSS Soru Örneklerinin Çözümleri ................................................................................... 359
ÇOKTAN SEÇMELİ VE EŞLEŞTİRMELİ TESTLER
Ünite 10 (ss. 361-387)
Çoktan Seçmeli Testler ....................................................................................................... 362
Çoktan Seçmeli Testlerle Đlgili Temel Kavramlar ......................................................... 362
Çoktan Seçmeli Testlerin Temel Özellikleri .................................................................. 363
Çoktan Seçmeli Test Maddesi Yazımında Dikkat Edilecek Hususlar .......................... 366
Eşleştirmeli Testler ............................................................................................................. 379
Eşleştirmeli Testlerin Etkin Kullanımı ............................................................................ 380
Özet ...................................................................................................................................... 382
Ünite Soruları ...................................................................................................................... 382
KPSS Soru Örnekleri ........................................................................................................... 383
KPSS Soru Örneklerinin Çözümleri ................................................................................... 386
ÖĞRENCİ BAŞARISINI DEĞERLENDİRME
Ünite 11 (389-434)
Öğrenci Başarısını Değerlendirme .................................................................................... 390
Değerlendirme Çeşitleri ...................................................................................................... 394
Amacına Göre Değerlendirme Türleri ........................................................................... 394
Ölçütüne Göre Değerlendirme Türleri ......................................................................... 395
Mutlak Değerlendirme .................................................................................................. 395
Bağıl Değerlendirme ...................................................................................................... 398
Normal Dağılımdan Faydalanarak Not Verme ........................................................ 398
Yüzdelik Sıradan Faydalanarak Not Verme ............................................................. 400
Öğrenci Puanlarının Arzulanan Dağılıma Dönüştürülmesinden Sonra Mutlak
veya Bağıl Değerlendirme Yapma ..................................................................................... 406
Mutlak ve Bağıl Değerlendirmenin Kullanımı................................................................... 410
Özet ...................................................................................................................................... 412
Ünite Soruları ...................................................................................................................... 412
Sınıf-içi Uygulama ................................................................................................................ 413
KPSS Soru Örnekleri ........................................................................................................... 421
KPSS Soru Örneklerinin Çözümleri ................................................................................... 429
ix
ALTERNATİF DEĞERLENDİRME
Ünite 12 (ss. 434-472)
Alternatif Değerlendirme ................................................................................................... 436
Öğrenci Gelişim Dosyası (Portfolyo – Portfolio) Değerlendirmesi ............................. 440
Diğer Alternatif Değerlendirme Yöntem ve Teknikleri ................................................ 442
Öz Değerlendirme ........................................................................................................ 443
Akran Değerlendirme .................................................................................................. 443
Anket ............................................................................................................................. 444
Görüşme ........................................................................................................................ 444
Gözlem .......................................................................................................................... 444
Özet ...................................................................................................................................... 445
Ünite Soruları ...................................................................................................................... 445
Sınıf-Đçi Uygulama ............................................................................................................... 445
KPSS Soru Örnekleri ........................................................................................................... 446
KPSS Soru Örneklerinin Çözümleri ................................................................................... 454
Ek-1 Ölçme ve Değerlendirme Başarı Testi Soru Örnekleri .......................................... 458
Ek-2 Tablolar....................................................................................................................... 464
Ek-3 Öğretimde Planlama ve Değerlendirme ile Đlgili Terimler Sözlüğü....................... 467
Kaynakça .............................................................................................................................. 469
x
ÜNĐTE 1
EĞİTİMDE ÖLÇME VE
DEĞERLENDİRMENİN YERİ VE ÖNEMİ
ÖĞRETİMİN PLANLANMASI GEREKLİLİĞİ
Eğitimde Sistem Yaklaşımı
Eğitimde Sistem Yaklaşımına Göre Verimliliği Etkileyen Faktörler
Eğitim Sisteminin Girdi Öğesi
Öğrenci, öğretmen, eğitim programı, ekonomi, yönetim
Eğitim Sisteminin Süreç Öğesi
Kaynakların ve potansiyelin etkin kullanımı ve
isteklendirme(motivasyon)
Eğitim Sisteminin Çıktı Öğesi
Eğitim Sisteminin Değerlendirme Öğesi
Eğitim Sisteminde Ölçme ve Değerlendirmenin İşlevleri
EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME SÜRECİNDE ÖLÇME VE
DEĞERLENDİRMENİN YERİ VE ÖNEMİ
Öğretim Programının Öğeleri
Hedefler ve Davranışlar
İçeriğin Düzenlenmesi
Öğrenme- öğretme Aktiviteleri
Ölçme ve Değerlendirme
Program Geliştirme Sürecinde Süreklilik İlkesi Açısından Ölçme ve
Değerlendirmenin Yeri ve Önemi
Ölçme Teorisini Bilmenin Önemi
ÖZET
SINIF-İÇİ UYGULAMA
ÜNİTE SORULARI
2
Öğretimde Ölçme ve Değerlendirme
EĞİTİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMENİN
YERİ VE ÖNEMİ
Öğretim etkinliklerinin kontrollü bir şekilde yapılması gerekliliği
aşikârdır. Bu kontrolün sağlanmasında ölçme ve değerlendirme çok önemli bir yer tutar. Öğretim hizmeti verilecek grubun çok iyi tanınması, dersin
içeriğinin uygun şekilde belirlenmesi, öğrenme-öğretme sürecindeki öğrenme eksiklik ve güçlüklerinin belirlenmesi, öğrenme-öğretme sürecinin
konuya, gruba ve öğretmene uygun olması, öğretim sonunda öğrenme
düzeylerinin ölçülmesi ve bir bütün olarak tüm öğretim etkinliklerinin çok
yönlü olarak değerlendirilmesi gerekir. Tüm bu işlerin yapılmasında ölçme
ve değerlendirme etkinlikleri önemli bir işleve sahiptir. Ölçme ve değerlendirme işlemleri yapılmadan, öğretim hizmeti verilecek grubun yeterli olarak
tanınması mümkün olmaz, süreç esnasındaki eksiklik ve aksaklıklar uygun
bir şekilde belirlenemez, süreç sonunda oluşan öğrenci yeterlikleri doğru
olarak belirlenemez ve eğitim sisteminin kendini en iyi şekilde yenilemesi
ve geliştirmesi sağlanamaz.
Soru: Eğitimde ölçme ve değerlendirme denince aklınıza hangi amaç
için, ne tür ölçme ve değerlendirme etkinlikleri geldiğini aşağıya yazıp arkadaşlarınızla paylaşınız.
Amaç 1: @
Ölçme ve değerlendirme etkinlikleri: @
Amaç 2: @
Ölçme ve değerlendirme etkinlikleri: @
Eğitimde Ölçme ve Değerlendirmenin Yeri ve Önemi
3
Eğitimde ölçme ve değerlendirme etkinlikleri denince aklımıza, sadece
bilişsel alanla ilgili öğrenci başarının ölçülmesi gelmemeli. Ölçme ve değerlendirme denince aklımıza, öğrencinin bilişsel özelliklerinin yanında
duyuşsal (ilgi, tutum ve motivasyon gibi) ve psikomotor özelliklerinin ölçülmesi de gelmelidir. Ölçme ve değerlendirme denince aklımıza sadece not
vermek amacıyla yapılan başarı testleri değil, aynı zamanda öğrenme
eksiklik ve aksaklıklarını belirlemeyi amaçlayan quiz, sınıf-içi uygulamalar,
izleme testleri gibi etkinlikler de aklımıza gelmelidir. Sınıfta anlatılan konuyla ilgili olarak yapılacak tüm dönüt etkinlikleri, uygulanan anketler, mülakatlar, gözlemler, öğrencilerle diğer öğretmenlerle ve velilerle yapılan görüşmeler de ölçme ve değerlendirme etkinlikleri olarak düşünmek gerekir.
Öğretmen yeterlik ve performansının değerlendirilmesi de ölçme ve değerlendirme etkinlikleri gerektirir. Hazırlanan bir öğretim programının uygulanabilirliği ve gruba uygunluğunun belirlenmesinde de ölçme ve değerlendirme etkinliklerini gerektirir.
Ölçme ve değerlendirmenin eğitim sistemindeki işlevlerinin daha iyi
kavranması için aşağıda öncelikle eğitim sisteminin neden planlanması
gerektiği ve eğitimde sistem yaklaşımı, daha sonra eğitim sisteminde ölçme ve değerlendirmenin işlevleri açıklanmıştır.
ÖĞRETİMİN PLANLANMASI GEREKLİLİĞİ
Bir dersin öğretiminde, dersi verecek kişinin dersin öğretimi ve değerlendirilmesiyle ilgili bazı kararlar vermesi gerekmektedir.
Sizce, bir dersin sorumlusu, dersin öğretimiyle ilgili olarak ne tür konularda kararlar vermelidir? Cevabınızı aşağıya yazınız. Yazdıklarınızı sınıf
arkadaşlarınızla paylaşınız.
1@
2@
3@
.
.
.
Öğretmenin dersin öğretimine ve değerlendirilmesine yönelik vereceği
bu kararlar: Öğrencilerin işlenecek konuyla ilgili ön bilgilerinin yeterliğinin
nasıl belirleneceği, öğrencilerin genel hazırbulunuşluk düzeylerinin nasıl
belirleneceği, öğrencilerdeki öğrenme motivasyon düzeylerinin nasıl belirleneceği, derste hangi konuları işleyeceği, belirlenen konuları hangi detay-
4
Öğretimde Ölçme ve Değerlendirme
da işleyeceği, hangi öğretim yöntemlerini kullanacağı, ne tür ödev ve projeler vereceği, hangi uygulamaları yapacağı, öğrenci başarısını nasıl ölçüp
değerlendireceği gibi konularla ilgilidir. Öğretmenin vereceği bu tür kararlar, dersin işlenmesine başlamadan alınmalıdır. Dersin öğretimine başlamadan önce verilecek bu kararların uygunluğu, ancak belli bir planlama
sürecini yaşamakla sağlanabilir. Yani, öğretimi planlama çalışmalarının
yapılması, dersin öğretimine başlamadan önce alınması gereken önemli
kararların daha hatasız bir şekilde alınmasını sağlar. Bilindiği üzere, tüm
eğitim etkinliklerinde temel amaç, öğrencilere bazı nitelikleri kazandırmaktır. Davranışçı yaklaşıma göre eğitim; bireyin davranışlarında kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir
(Ertürk, 1982:13). Bu tanımdan da anlaşılacağı üzere, öğrencilere kazandırılması planlanan istendik davranışların “kendi yaşantıları” yoluyla kazanılması söz konusudur. O halde öğrencilerin öğretim yaşantılarının neler
olacağına yönelik bir plan yapmak gerekmektedir. Öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin edinecekleri bu yaşantıların profesyonelce ve en etkin
bir şekilde sağlanması önem taşımaktadır. Öğrencilerin edinecekleri yaşantıların, istendik davranışları yeterli bir düzeyde kazanmalarını sağlayabilmesi için, bu yaşantıların neler olacağına yönelik, önceden, profesyonelce planlama yapmak gerekir. Yani, öğretimi planlama yoluyla, öğrencilere öğretim amaçlarını kazandırabilme ihtimalimizi arttıracak yaşantılar
sağlama şansımız artacaktır. Bireyde meydana getirilebilecek istendik
davranışların neler olacağı ve bu davranışların gerçekleşebilme düzeyi,
hem bireyin hazırbulunuşluk düzeyine hem de bireye sunulan öğretim
hizmetinin niteliğine önemli ölçüde bağlıdır. Bireyin hazırbulunuşluk düzeyini etkileyen faktörler, genetik ve çevresel olarak ele alınabilir. Günümüz
teknolojisiyle, öğretim faaliyetlerini planlarken öğrencilerin öğrenme için
hazırbulunuşluk düzeyini belirleyen genetik özelliklerini değiştirme şansımız pek yoktur. Bu nedenle, istediğimiz özelliklere sahip insanları yetiştirme şansımızı artırmak için öğrencilerin etkileşimde bulunduğu çevre şartlarını kontrol etmemiz önem taşımaktadır. Kısacası, eğitim hizmetinin
daha kaliteli olabilmesi için çevre şartlarının kontrol altına alınıp, düzenlenmesi gerekmektedir. Eğitimde çevre şartlarının kontrol altına alınıp, düzenlenmesi gereksinimi, bizi etkili ve verimli bir eğitim için planlı
olmaya zorlar. Planlı bir şekilde eğitim hizmetinin organizasyonu eğitim
programlarının hazırlanmasını gerektirir. Eğitim etkinliklerinin sistematik ve
planlı bir şekilde yerine getirilmesi de eğitimde sistem yaklaşımının benimsenmesini sağlamıştır. Eğitim işinin bir sistem olarak ele alınması ve karşılaşılan eğitim sorunlarına bir sistem yaklaşımıyla bakılmasının daha doğru
olacağı inancından dolayı aşağıda eğitimde sistem yaklaşımı kısaca açıklanmaktadır.
Eğitimde Ölçme ve Değerlendirmenin Yeri ve Önemi
5
Eğitimde Sistem Yaklaşımı
Öğretimin planlanmasında dikkate alınması gereken birçok faktör vardır. Eğitime bir sistem bütünlüğünde baktığımızda öğretimi planlarken dikkate almamız gereken unsurları daha iyi bir şekilde anlarız.
Eğitim hizmeti çok yönlü olarak düşünülmelidir. Eğitim hizmetinin içeriğini ve kalitesini etkileyen birçok faktör vardır. Tüm bu faktörler eğitim sisteminin işleyişini etkilemektedirler. Sadece öğretmenleri dikkate alarak bir
eğitim hizmetinin düzenlenmesi doğru olmaz. Benzer şekilde, sadece öğrencileri veya belli bir konu alanının içeriğini dikkate alarak da eğitim etkinliklerinin planlanması doğru olmaz. Eğitim hizmeti bir bütünlük, bir sistem işidir. Bir sistem demekle; belli amaçlara ulaşabilmek için, bazı öğelerin işbirliği içinde çalışarak, bir arada, bir bütünü oluşturacak şekilde organize edilmeleri kast edilmektedir. Tıpkı bir fabrika gibi; bir fabrikada belli bir
ürünü elde etmek amacına ulaşmak için bazı öğelerin işbirliği içinde çalışarak bir bütünü oluşturması söz konusudur. Bu öğelerden biri girdi öğesidir.
Fabrikada üretim için gerekli olan hammadde ve mevcut olunan teknoloji
de fabrika sisteminin bir girdisi olarak düşünülebilir. Diğer bir öğe ise, bu
ham maddelerin mevcut teknoloji ve işgücü ile birleşerek işlenmesidir. Bu
kısma da sistemin süreç öğesi diyebiliriz. Nihayetinde, fabrikada süreç
sonucunda üretilen televizyon, buzdolabı gibi bir ürün ortaya çıkacaktır. Bu
üretilen ürünlerin kalitesi ve uygunluğu da kontrol edilmelidir ki yapılan
hatalı üretimler varsa tespit edilsin. Daha sonra, yetersiz veya hatalı üretimin sebepleri belirlenip, gerekli tedbirler alınabilsin. Sistemin çıktısı olan
televizyon, buzdolabı gibi ürünlerin kalite kontrolünün yapılması ve aksaklıkların belirlenmesine yönelik gerekli tedbirlerin alınması da sistemin bir
değerlendirme öğesi olarak düşünülebilir. Sistemi oluşturan tüm bu öğelerin işbirliği içinde çalışması önem taşımaktadır. Sistemin herhangi
bir öğesindeki aksaklık, tüm sistemi olumsuz etkiler.
Eğitime bir sistem yaklaşımıyla bakıldığında, her sistem gibi eğitim sistemi de; girdi, süreç, çıktı ve değerlendirme(kontrol) öğelerinden oluşmaktadır. Bu öğelerin herhangi birindeki değişiklik, eksiklik, yanlış işleyiş,
sistemin çalışmasını ve elde edilecek ürünün niteliğini etkiler. Çünkü sistemin tüm öğelerinin işleyişinin bir sonucu olarak bireylere istendik davranışlar belli ölçüde kazandırılabilmektedir. Eğitim sistemini oluşturan öğeler
ve bu öğeler arasındaki ilişki aşağıdaki şekilde sunulmuştur.
6
Öğretimde Ölçme ve Değerlendirme
GİRDİ
SÜREÇ
ÇIKTI
- Öğrenci
- Öğretmen
- Programlar
- Ekonomi
-Yönetim
- Kaynakların ve
potansiyelin
etkin kullanımı
- Motivasyonun
arttırılması
-İstendik nitelikte
-Yetersiz
-İstenmedik
DEĞERLENDİRME
(Kontrol)
Şekil 1-1: Eğitim sisteminin öğeleri arasındaki ilişki
Eğitime bir sistem yaklaşımıyla bakıldığında; sistemin girdi, süreç,
çıktı ve değerlendirme öğelerinin etkileşim içinde olduğunu görürüz. Eğitim sistemi de bir fabrika gibi işler. Yani, aynı fabrika gibi hammaddeler
vardır ve bu ham maddelerin işlendiği bir teknoloji ve süreç, elde edilen
bir ürün ve ürünün kalitesinin veya fabrikanın (sistemin) işleyişinin bir
değerlendirilmesi vardır. Unutmamak gerekir ki, sistemi oluşturan her
bir öğenin verimliliği, elde edilecek ürünün kalitesini etkiler. Öğrencilerin ve öğretmenlerin eğitim sisteminin girdisi olarak; mevcut potansiyelleri, eğitime ayrılan para ve ülkenin eğitim yönetimiyle ilgili olarak
mevcut yaklaşım sistemin işleyişini ve elde edilecek çıktının niteliğini
etkileyen önemli unsurlardandır. Yine, eğitim sisteminin söz konusu girdilerinin etkin şekilde kullanımı da hem eğitim sisteminin işleyişini hem de
eğitim sisteminin çıktılarının kalitesini etkiler. Anlaşılacağı üzere, eğitim
sisteminin her bir öğesinin verimli bir şekilde işlemesini etkileyen bazı
değişkenler veya faktörler mevcuttur. Aşağıda eğitim sisteminin her bir
öğesi için verimliliği etkileyecek bu değişkenler kısaca açıklanmaktadır.
Eğitimde Sistem Yaklaşımına Göre Verimliliği Etkileyen
Faktörler
Bu kısımda eğitimde sistem yaklaşımına göre eğitim sisteminin her
bir alt öğesi için sistemin verimliliğini etkileyen faktörlerden önemli görünenleri kısaca açıklanmıştır.
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
561 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content