close

Enter

Log in using OpenID

01-Kuvvet ve Hareket(yeni).qxd

embedDownload
Kuvvet ve Hareket
SARMAL YAYLAR
Malzemeler
Çubuk
Bu bölümde benimle
beraber deneyler
yapacaksýnýz.
Bakýr tel
Þimdi beraber sarmal bir yay yapacaðýz.
Bakýr tel, çubuða eþit aralýklarla sarýlýr. Daha sonra çubuk yayýn içinden çýkarýlýr.
Yay esnek bir cisimdir.
Ýþte bir yay yaptýk.
Yayýn ucuna bir cisim asýldýðýnda boyu uzar. Yaya baðlý cisim çýkartýlýnca yay tekrar eski haline döner. Bu
nedenle yaylar esnek cisimlerdir.
Yaylarýn uyguladýklarý kuvvetin yönü ve büyüklüðü:
Yaylar, kendilerini sýkýþtýran veya geren kuvvete eþit büyüklükte ve zýt yönde kuvvet uygular.
10 N
20 N
Yayý geren
kuvvet
Yayýn
Yayý geren
Yayýn
uyguladýðý
kuvvetin
uyguladýðý
kuvvetin
yönü
kuvvet
yönü
10 N
10 N
Yayý geren
kuvvet
Yayýn
Yayý geren
Yayýn
uyguladýðý
kuvvetin
uyguladýðý
kuvvetin
yönü
kuvvet
yönü
20 N
20 N
Yayý geren veya sýkýþtýran kuvvet arttýkça yayýn uyguladýðý kuvvette artar.
6
Kuvvet ve Hareket
ÇALIÞMA KÂÐIDI 2
Aþaðýda günlük hayatta kullanýlan bazý cisimler verilmiþtir.
1. Bu cisimlerin iç yapýsýnda bulunan yaylarýn hangi amaçla kullanýldýðýný ve cisimlere
kuvvet uygulandýðýnda yayýn hangi yönde kuvvet uyguladýðýný belirleyiniz.
Cisimler
Amaç
Cisimler
Amaç
Mandalý açmak
veya sýkýþtýrmak
2. Aþaðýda yayý sýkýþtýran ve geren kuvvetler verilmiþtir. Buna göre, tablodaki kýsýmlarý
doldurunuz.
Yayý sýkýþtýran
kuvvetler
Yayýn uyguladýðý
kuvvetin yönü
ve büyüklüðü
Yayý geren
kuvvetler
10 N
20 N
10 N
5N
30 N
20 N
7
Yayýn uyguladýðý
kuvvetin yönü ve
büyüklüðü
Kuvvet ve Hareket
Yayýn ucuna asýlan Ali’nin
Fen ve Teknoloji dersinde esnek maddelerin
özelliklerini anlatmak isteyen Kerem aþaðýdaki
çizelgeyi hazýrlýyor.
aþaðý yöndedir. Yayýn Ali’ye
Cisim
Kuvvet
uygulanýnca
Uygulanan kuvvet kaldýrýlýnca
uyguladýðý kuvvet ise ayný
I
II
III
büyüklükte ve zýt yöndedir.
Çizelgenin doðru olabilmesi için numaralandýrýlmýþ boþluklara aþaðýdakilerden hangisi gelmelidir?
I
Sakýz
II
Uzar
B) Paket lastiði
C) Oyun hamuru
D) Yay
Uzar
Deðiþmez
Uzar
III
Eski hâline
döner
Eski hâline
dönmez
Deðiþmez
Bakýrdan yapýlmýþ bir yaya, üç farklý kuvvet
uygulayan Cemil, bu yayýn uyguladýðý
kuvvet deðerlerini hesaplýyor.
Eski hâline
döner
Yay esnek bir maddedir. Kuvvet uygulayýnca
uzayabilir. Üzerine uygulanan kuvvet kaldýrýlýnca eski hâline döner.
Doðru yanýt “D” seçeneðidir.
40 N
Doðru yanýt “B” seçeneðidir.
Yaya uygulanan Yayýn uyguladýðý
kuvetin büyüklüðü kuvetin büyüklüðü
(N)
(N)
Zeka Küpü Yayýnlarý ®
A)
40 N
y a y a u y g ul a d ý ð ý ku v v e t
5N
5
5
10N
10
10
20N
20
20
Elde ettiði deðerleri yukarýdaki tabloya kaydeden Cemil, bu tabloyu kullanarak aþaðýdaki yorumlardan hangisine ulaþabilir?
A) Yaya uygulanan kuvvet arttýkça yayýn
uyguladýðý kuvvette artar.
B) Yaya uygulanan kuvvet arttýkça yay
esneklik özelliðini kaybeder.
C) Yaylar kendilerine uygulanan kuvvete
zýt yönde kuvvet uygular.
D) Yaya uygulanan kuvvet arttýkça yayýn
uzama miktarý da artar.
Ta v a n a b a ð l a n m ý þ o l a n
yayýn ucuna asýlan Ali
dengededir.
40N
Buna göre, yayýn Ali’ye
uyguladýðý kuvvetin yönü
ve büy üklü ðü aþ aðý dakilerden hangisi gibidir?
A) 20 N
B) 40 N
Tabloda yaya uygulanan kuvvet artýrýlmýþtýr.
Buna karþýlýk, yayýn uyguladýðý kuvvetin de
arttýðý görülmektedir.
C) 40 N
D) 20 N
Doðru yanýt “A” seçeneðidir.
8
Kuvvet ve Hareket
ÇALIÞMA TESTÝ 1
1. Aþaðýdaki cisimlerden hangisinin yapý-
3. Üç öðrenci I, II, III’teki yaylara oklarla gös-
mýnda esnek madde kullanýlmýþtýr?
A)
terilen yönlerdeki kuvvetleri uyguluyorlar.
I
B)
III
II
D)
C)
Yaylarýn bu kiþilere uyguladýklarý kuvvetlerin yönleri hangi seçenekte doðru
olarak verilmiþtir?
I
B)
C)
D)
Cemþit, ayakkabýlarýnýn altýndaki yay sayesinde zýplayarak
dolaþmaktadýr.
4.
Buna göre, aþaðýdaki yaylardan hangisi yandaki yayla ayný
yönde kuvvet uygular?
Yukarýdaki þaka kutusunda yaya baðlý Palyaço kapak yardýmýyla F kadar kuvvet uygulanýp sýkýþtýrýlýyor.
Buna göre, kutu içindeki Palyaçonun uyguladýðý kuvvet ve yönü aþaðýdakilerden hangisi gibidir?
Yönü
III
A)
Zeka Küpü Yayýnlarý ®
2.
II
A)
B)
C)
D)
Þiddeti
A)
F
B)
2F
C)
F
D)
2F
9
Kuvvet ve Hareket
ÖZDEÞ YAYLAR
Aþaðýda özdeþ yaylara farklý aðýrlýklar asýlarak uzama miktarlarý incelenip çizelgeye kaydedilmiþtir.
Bir yaya farklý aðýrlýkta yükler asýlýnca uzama miktarý nasýl deðiþir?
20 N
10 N
30 N
10 N
20 N
30 N
Yaylara uygulanan
kuvvet (N)
10
20
30
Uzama miktarý (cm)
2
4
6
Çizelgedeki veriler incelendiðinde yaya uygulanan kuvvet arttýkça yayýn doðru orantýlý olarak uzadýðý
gözlenir. Çizelgeden yararlanarak elde edeceðimiz grafik aþaðýdaki gibidir.
Kuvvet (N)
30
20
10
2
4
6
Uzama (cm)
Grafiktende anlaþýldýðý gibi uygulanan kuvvet ve yayýn uzama miktarý dopru orantýlýdýr. Bu bilgiden yararlanarak herhangi bir kuvvet deðeri için yayýn ne kadar uzayacaðýný hesaplayabiliriz. Örneðin 50N’luk bir kuvvet
yukarýdaki yayý ne kadar uzatýr hesaplayalým. Önce grafikteki herhangi bir kuvvet deðerinin yayý ne kadar uzattýðýna bakýlýr. Daha sonra orantý kurulur.
10N
2 cm
50N
?
?=
Bulduðumuz deðer yayýn uzama miktarýdýr. Eðer soruda yayýn toplam
boyu soruluyorsa uzama miktarý ilk boyla toplanmalýdýr.
50.2
= 10 cm uzar.
10
10
Kuvvet ve Hareket
ÇALIÞMA KÂÐIDI 3
Aþaðýda verilen sorularý cevaplayýnýz.
1. 2N’luk kuvvet uygulandýðýnda yayýn son boyu verilmiþtir.
Buna göre, ayný yaya 6N ve 10N kuvvet uygulandýðýnda yayýn son boyunu ve uzama
miktarýný hesaplayýnýz.
A.
B.
C.
Hesap:
Hesap:
16 cm
15 cm
2N
6N
10N
Son boy:
Uzama miktarý:
2. Aþaðýda bir yaya uygulanan kuvvetler ve yayýn uzama miktarlarýndan bazýlarý verilmiþtir.
Kuvvet (N)
5
Uzama
Miktarý (cm)
3
10
30
12
a. Çizelgedeki boþluklarý tamamlayýnýz.
b. Çizelgeye göre kuvvet - uzama miktarý grafiðini çiziniz.
11
Kuvvet ve Hareket
Aþaðýda yapýlan deneylerde yaylarýn uzama miktarýnýn kalýnlýða ve yayýn cinsine baðlý olduðu hipotezlerini
test edelim.
DENEY
Deney için gerekli malzemeler:
40 cm ince demir
40 cm ince bakýr
40 cm kalýn demir
30 cm boyunda silindir çubuk
DENEYÝN YAPILIÞI
1. Aþama:
Teller sýrayla ayný sýklýkla silindir çubuða sarýlýr ve çubuktan ayrýlarak yaylar elde edilir.
1.
2.
3.
2. Aþama:
Elde ettiðimiz yaylarý kullanarak aþaðýdaki hipotezleri test edebiliriz.
Hipotez: Yaylarýn uzama miktarý
kalýnlýklarýna baðlýdýr.
I
II
I. Yay
II. Yay
Yayýn ilk boyu
10 cm
10 cm
Yaya asýlan kütle
50 kg
50 kg
Yayýn özelliði
Kalýn
Ýnce
Yayýn cinsi
Demir
Demir
Yayýn son boyu
12 cm
16 cm
Veriler birlikte deðerlendirildiðinde kalýnlýðý büyük olan yayýn daha
az uzadýðý gözlenir.
Hipotez: Yaylarýn uzama miktarý
yaylarýn cinsine baðlýdýr.
I
II
I. Yay
II. Yay
Yayýn ilk boyu
10 cm
10 cm
Yaya asýlan kütle
50 kg
50 kg
Yayýn özelliði
Ýnce
Ýnce
Yayýn cinsi
Demir
Bakýr
Yayýn son boyu
16 cm
20 cm
Veriler birlikte deðerlendirildiðinde yayýn cinsinin uzama miktarýný
etkilediði gözlenir.
13
Kuvvet ve Hareket
Demir
Demir
X
Yaylarýn uzama miktarý yaya etki eden kuvvet
ile doðru orantýlýdýr.
Demir
Z
Y
Baþlangýçta ilk boylarý eþit olan özdeþ
yaylarýn ucuna X, Y ve Z cisimleri asýldýðýnda yaylarýn uzama miktarý arasýnda Y > X > Z
iliþkisi olduðu bilinmektedir.
Cisimler
Aðýrlýk (N)
X
?
Y
30
Z
10
10 N’luk kuvvet
4 cm uzatýrsa
20 N’luk kuvvet
X
X.10 = 20.4
10x = 80
80
X=
= 8 cm bulunur.
10
Doðru yanýt “B” seçeneðidir.
A) 5
B) 35
C) 15
D) 10
Yay la rýn u za ma m ikt ar ý að ýrl ýk la rý il e
do ðr u ora ntýl ýdý r. B u ned enl e en ç ok
uzayan Y yayýna en büyük aðýrlýk, en az
uzayan Z yayýna en küçük aðýrlýk asýlmýþtýr.
X yayýna asýlan aðýrlýðýn deðeri 30 N ile
10 N arasýnda bir deðer olabilir.
Zeka Küpü Yayýnlarý ®
Y ve Z’nin aðýrlýklarý çizelgede verildiðine
göre, X’in aðýrlýðý aþaðýdakilerden hangisi
olabilir?
K
M
L
N
1 cm
1 cm
K, L, M ve N yaylarýnýn ucuna özdeþ yükler
asýldýðýnda þekildeki gibi dengede kalýyorlar.
Yaylarýn ilk boylarý eþit olduðuna göre
hangi yaylar ayný maddeden yapýlmýþtýr?
(Yaylarýn kalýnlýklarý eþittir.)
A) K ve L
B) M ve L
C) M ve N
D) K ve M
Doðru yanýt “C” seçeneðidir.
K
K
K
4 cm
x cm
10 N
20 N
M yayýna 1 yük asýldýðýnda yayýn boyu
1 cm uzuyor. N cismine 2 yük asýldýðýnda
2 cm uzuyor. Bu nedenle, M ve N yaylarý
ayný cinstir.
Esnek bir K yayýna 10 N’luk yük asýldýðýnda yayýn son görünümü þekildeki gibi oluyor.
Ayný yaya 20 N’luk yük asýldýðýnda uzama
miktarý kaç cm olur?
A) 4
B) 8
C) 12
Doðru yanýt “C” seçeneðidir.
D) 16
15
Kuvvet ve Hareket
YAZILI KÂÐIDI - 1
1.
Bir öðrenci sýnýfta anlatacaðý konu için yukarýdaki üç resmi hazýrlamýþtýr.
Bu öðrencinin anlatacaðý konuyu belirleyiniz.
Yaylarýn uzama miktarý
Kinetik enerji
Esnek cisimler
Süratin yola baðlýlýðý
Esnekliðin bozulmasý
Esnek olmayan cisimler
2. Aþaðýda verilen maddelerden esneklik özelliðine sahip olanlarý “ü ” sembolü ile iþaretleyiniz.
a) Seramik vazo (...)
b) Lastikli saç tokasý (...)
c) Pet þiþe (...)
d) Plastik cetvel (...)
e) Demir makas (...)
f) Kaðýt (...)
3. 800 N aðýrlýðýndaki Hasan bir yaya asýlýyor ve dengede kalana kadar bekliyor.
Buna göre, aþaðýdaki sorularý cevaplayýnýz.
a) Yayýn Hasan’a uyguladýðý kuvvetin yönünü belirleyiniz.
......................................................................................................
b) Yayýn Hasan’a uyguladýðý kuvvetin büyüklüðünü belirleyiniz.
......................................................................................................
4. Aþaðýda bir sporcunun deðiþik tipteki yaylara uyguladýðý kuvvetler verilmiþtir.
Buna göre, yaylarýn sporcuya uyguladýðý kuvvetin yönünü çiziniz.
a)
b)
c)
19
Kuvvet ve Hareket
1.
Sorular Kuvvet uygulayýnca
þekli deðiþiyor mu?
Cisim
?
3. Aþaðýda verilen olaylarýn hangisinde yayýn
Uygulanan kuvvet
kaldýrýlýnca cisim
eski hâline
dönüyor mu?
Evet
uyguladýðý kuvvet “↓” yönündedir?
Evet
A)
B)
C)
D)
Selda Öðretmen sýnýfa getirdiði cisim ile ilgili
olarak tablodaki sorulara cevap veriyor.
Buna göre, Selda Öðretmen’in sýnýfa getirdiði
cisim aþaðýdakilerden hangisidir?
A)
B)
Paket lastiði
D)
Zeka Küpü Yayýnlarý ®
C)
Tahta
Oyun hamuru
Sakýz
4. 1. hipotez: Yayýn uzama miktarý kalýnlýðýna baðlýdýr.
2. hipotez: Yayýn uzama miktarý cinsine baðlýdýr.
Bir öðrenci yukarýdaki hipotezleri için I, II ve III
düzeneklerini kuruyor.
2. Aþaðýda verilen birbiriyle baðlantýlý cümleler
Ýnce
Demir
arasýndaki D “Doðru”, Y “Yanlýþ” anlamýndadýr.
D
Yaylar esnek
cisimlerdir.
Y
Yaylar üzerlerine uygulanan kuvvete
zýt yönde kuvvet uygular.
Yaylara uygulanan kuvvet
arttýkça uzama veya sýkýþma miktarý
azalýr.
Kalýn
Demir
Ýnce
Bakýr
D
1. çýkýþ
Y
2. çýkýþ
Daha sonra yaylara özdeþ yükler asarak uzama
miktarlarýný kaydediyor.
D
3. çýkýþ
Buna göre, öðrenci 1. ve 2. hipotezlerini test
etmek için hangi düzeneklerden elde ettiði
verileri birlikte deðerlendirmelidir?
Y
4. çýkýþ
5N
I
5N
II
5N
III
1. hipotez
2. hipotez
A)
I – II
II – III
Yaylar hakkýnda yeterli bilgiye sahip olan bir
öðrenci kaçýncý çýkýþa ulaþýr?
B)
II – III
I – II
C)
I – III
II – III
A) 1.
D)
I – II
I – III
B) 2.
C) 3
D) 4.
24
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
4 832 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content