close

Enter

Log in using OpenID

9. Felsefi Temeller

embedDownload
EĞİTİMİN FELSEFİ TEMELLERİ
Hazırlayan
Doç. Dr. Adnan BOYACI
Eğitimin Felsefi Temelleri
2
FELSEFENİN ANLAMI VE İÇERİĞİ
Felsefe, bilgelik sevgisi
anlamına gelen Yunanca
‘philosophia’ teriminden
türemiştir. Philia: Sevgi,
sophia: bilgelik
Philosophos (filozof) da,
bilgeliği seven, bilgiyi arayan
ve ona ulaşmak kişi anlamına
gelmektedir.
Eğitimin Felsefi Temelleri
3
Sokrates’e göre felsefe, neleri
bilmediğini bilmektir.
Platon’a göre, doğruyu bulma
yolunda düşünsel bir çabadır.
Eğitimin Felsefi Temelleri
4
Aristotales’e göre, ilkeler ya da ilk nedenler bilimidir.
Epikuros’a göre, mutlu bir yaşam sürmek için
tutarlı, eylemsel bir sistemdir.
Eğitimin Felsefi Temelleri
5
Augustinus’a göre, felsefe Tanrı’yı bilmektir.
Anselmus’a göre, inanılanı anlamaya çalışmaktır.
Eğitimin Felsefi Temelleri
6
Abaelardus’a göre, inanılanın inanılmaya değer olup
olmadığını araştırmaktır.
Campenella’ya göre, eleştiridir.
Eğitimin Felsefi Temelleri
7
Bacon’a göre, deney ve gözleme dayanan
bilimsel veriler üzerinde düşünmektir.
Hobbes’a göre felsefe yapmak
doğru düşünmektir.
8
Descartes’e göre
felsefe bir bilimdir.
Eğitimin Felsefi Temelleri
Sokrates’e göre felsefe, neleri bilmediğini bilmektir.
Platon’a göre, doğruyu bulma yolunda düşünsel bir çabadır.
Aristotales’e göre, ilkeler ya da ilk nedenler bilimidir.
Epikuros’a göre, mutlu bir yaşam sürmek için tutarlı, eylemsel bir sistemdir.
Augustinus’a göre, felsefe Tanrı’yı bilmektir.
Anselmus’a göre, inanılanı anlamaya çalışmaktır.
Abaelardus’a göre, inanılanın inanılmaya değer olup olmadığını araştırmaktır.
Campenella’ya göre, eleştiridir.
Bacon’a göre, deney ve gözleme dayanan bilimsel veriler üzerinde düşünmektir.
Hobbes’a göre felsefe yapmak doğru düşünmektir.
Descartes’e göre felsefe bir bilimdir.
9
Felsefe bilgisinin özellikleri
Araştırmaya dayanan ve eleştirel bir tavrın sonucunda oluşan bilgidir.
İnsan, varlık, bilgi ve değer hakkında olan sistemli ve düzenli bir bilgidir.
Kümülatif (birikimsel) bir bilgidir.
Aklı temele alan bir soruşturma ve genel araştırmanın sonucu olan bilgidir.
Bilimlerde olduğu gibi, ilerleme özelliğine sahip değildir.
Bilimsel bilgilerde olduğu gibi doğruluğu açıkça saptanabilen önermelerden
oluşan bir bilgi değildir.
Birleştirici ve bütünleştiricidir.
10
11
Felsefede filozofun kişiliği ve geçmiş yaşantısı önemli rol oynamaktadır.
Eleştirel ve sorgulayıcıdır.
Normatiftir; olması gerekeni incelemektedir.
Olgulara dayanma zorunluluğu yoktur. Çağının koşullarından
etkilenmektedir.
Bilimlerin doğuşuna kaynaklık etmiştir.
Evrensel bir bilgidir.
Refleksif bir bilgidir. Yani kendi bilgisi üzerine düşünür.
Bilim Felsefe İlişkisi
12
BİLİM
FELSEFE
Gerçeği parçalara ayırarak inceler
Gerçeği bir bütün olarak ele alır
Bilimsel yöntemi kullanır ve objektiftir
Felsefe temellendirmeyi amaçlar. Akıl
yürütme yollarını kullanır.
Önermeler genellikle sentetiktir.
Felsefi önermeler genellikle analitik ve bazen
metafiziktir.
Elde edilen bilginin kesinliği kanıtlanır.
Elde edilen bilginin kesinliğini kanıtlamak
olanaklı olmayabilir.
Bilim ölçer ve ‘güç’ oluşturur.
Pratik yarar ve çıkar yoktur.
Bilimsel araştırma süreçtir.
Felsefi etkinlikler bir süreçtir.
Eleştirel yaklaşım egemendir.
Eleştirel yaklaşım egemendir.
13
Felsefe Eğitim İlişkisi
EĞİTİM BİLİM
EĞİTİM FELSEFESİ
Objektiftir
Kapsamlıdır
Deneye ve uygulamaya yöneliktir
Düşünce ve akıl yürütmeye yöneliktir
Deney ve laboratuvar önemlidir
Mantık yürütme önemlidir
Dün ve bugünle daha çok ilgilenir
Gelecekle daha çok ilgilenir
Doğruluk önemlidir
Yeterlik önemlidir
Kuram-uygulama tutarlığı önemlidir
Önerme-gerçek tutarlığı önemli olmayabilir
Alanda tek problem çözümüne bakılabilir.
Problemlere bütüncül bakılması amaçlanır
Felsefenin Alanları
14
Bilgi
felsefesi
Din
felsefesi
Bilim
felsefesi
Siyaset
felsefesi
Varlık
felsefesi
Sanat
felsefesi
Ahlak
felsefesi
BAZI FELSEFİ AKIMLAR VE EĞİTİMLE İLİŞKİN TEZLERİ
Çeşitli felsefi akımların, varlık,
bilgi, değerler, ahlak, insan ve
insanın eğitimine ilişkin bakış
açıları değişmektedir.
Eğitimin amaçları, içeriği,
öğretim yöntemleri,
benimsenen felsefeye göre
biçimlenir.
Eğitim felsefesi şu sorulara
cevap aramaya çalışır;
• İnsan nedir?
• Eğitim nedir?
• Eğitimin amacı nedir?
• Kimler, niçin eğitilmelidir?
• Eğitimin içeriği ne olmalıdır?
• Ne ne kadar öğretilmelidir?
• Eğitimde insana ne
kazandırılmalıdır?
15
Eğitimin Felsefi Temelleri
İdealist Felsefe
16
İdealizm genel anlamda ülküyle belirlenmiş olan ve bu ülküye çıkar gütmeden bağlı kalan yaşam biçimi ve
dünya görüşü anlamına gelir. Zihinsel ya da ruhsal gerçeğe önem veren dünya görüşüdür.
Platon, Kant, Hegel önemli temsilcileridir.
İdealizme göre insanın en önemli yönü, ruhsal/zihinsel yönüdür. İnsan, doğuştan eşyanın kavram bilgisine
sahip olup, bilme süreci, insan zihninde var olan bu kavram ve süreçlerin hatırlanması, ortaya
çıkarılmasıdır.
İdealizm parça bütün ilişkisine önem verir; insan, evren ve onun içinde yer alan bütün nesne, olgu ve
olayları bu mantık içinde açıklar.
Doğru bilginin tek ve değişmez olduğunu söz konusu bilgiye akılla ulaşabileceğini kabul eder.
Geleneğe önem verirler. İdealistlere göre çağdaş insan, bilim ve teknolojideki hızlı değişmeler sonucunda
şaşkına dönmüş haldedir.
17
İdealist felsefeye
göre eğitim, insan
aklının ve insan
zihinsel süreçlerinin
geliştirilmesidir.
Buna göre
entelektüel eğitim
ön plandadır.
Eğitim, kavramlar ve
değişmez gerçekler
üzerine kurulmalıdır.
Öğrencinin, olay ve
olgulara sistematik
bir bütünlük
içerisinde
bakabilmesi, parçabütün ilişkisini
kurabilmesi
öğretilmelidir.
Programın
merkezinde akıl
yürütmeye dayalı
dersler/konular
(felsefe, mantık,
ahlak, din, edebiyat,
tarih) yer almalıdır.
Eğitim, bireyi, iyi,
doğru ve güzele
teşvik etmeli,
doğuştan getirdiği
bazı yetenekleri
ortaya çıkarmalıdır.
18
Okulda/eğitimde
kültürel miras
aktarılmalı,
değerlerin
öğretilmesine
önem vermelidir.
Öğretmen, kültürel
değerleri temsil
eden iyi bir model
olmalıdır.
Konu merkezli
eğitim anlayışı
temel alınıp
öğretimde en
uygun yöntem
olarak sokratik
tartışmaya yön
vermelidir.
Değerler, zaman ve
mekana bağlı
olmaksızın mutlak
ve değişmez
olduğundan eğitim,
bu değişmez
değerler üzerine
kurulmalıdır.
19
Realist Felsefe
Realizm, gerçeği insan
zihninin dışında
bağımsız olarak var
olduğunu savunan
felsefi görüştür.
Önce kavram değil eşya
vardır. İnsan önce eşyayı
görür, sonra kavram
oluşturur.
Öncüleri Descartes,
Spinoza, Leibniz
Realist felsefe en genel
ifadeyle bilinçten
bağımsız bir gerçekliğin
olduğunu savunur.
Varlığa ilişkin bilgimiz,
duyu organlarımızla
algıladığımızla sınırlıdır.
Değerler toplumun
kendisinde
bulunmaktadır.
Realist Felsefe Açısından Eğitim
Genel amaç bireyin topluma uyumunu sağlamaktır.
İçerik konu açısından ‘konu merkezli’ çalışmayı amaçlar. Konuların belli sıra içerisinde
sınıflanarak belirli disiplinlerle verilmesidir.
Eğitim durumları, doğaya ve topluma uyum sağlamak için
gerçekleştirilecek davranışlar olmalıdır.
Okullarda fizik, kimya, biyoloji ve matematik
vb. dersler esas alınmalıdır.
Eğitimin işlevi insan
aklını geliştirmektir.
20
Pragmatik Felsefe
Çağdaş Amerikan felsefesi olarak kabul edilen pragmatizm, alanyazında deneycilik,
aletçilik/araşçılık, işlevselcilik gibi adlarla da anılır.
Pragma, sözlük anlamda yarar demektir. Bu akım esas olarak John Dewey’in düşünce sistemi
üzerine kurgulanmıştır.
Bu felsefe, insana ve yaşama karşı iyimser, pratik ve faydacı açıdan yaklaşır, insana ve insanın
sahip olduğu güçlere önem verir.
Gerçeğin özü değişmedir. Sonlanmış bitmiş hiçbir durum söz konusu olmayıp sürekli bir
oluşum vardır.
Gerçek, insan deneyimlerinin bir ürünüdür.
Bir şeyin değeri insana yararlı olmasıyla ölçülür.
21
22
Pragmatist Felsefe Açısından Eğitim
Eğitim, bireyleri
ehliyetli, güçlü
ve verimli
kişiler olarak
yetiştirmek için
yapılan
toplumsal iştir.
Eğitim, yaşama
bir hazırlık değil
yaşamın
kendisidir.
Eğitimde
değişmez bir
içerik söz
konusu değildir.
Eğitim, sürekli
değişen çevre
ve koşullara,
insanın
uyumunu
sağlamaktır.
Öğrenme
sürecinde
gözlem ve
deneye,
bilimsel
araştırmaya
dayalı
yöntemleri
kullanmalıdır.
Öğrenen
merkezli
program
geliştirme
yaklaşımları
benimsenir.
Değerlendirme
boyutunda
geleneksel
yöntemlere ek
olarak bireyin
kendi başarısını
ölçtüğü bireysel
değerlendirme
teknikleri de
kullanılır.
23
Varoluşçu Felsefe
İnsanı
merkeze
alan,
insanın
yabancılaş
masına
karşı
özgürleşm
esini amaç
edinen bir
felsefi
akımdır.
Frederick
Nietzsche,
Karl Jasper
ve Jean
Paul Sartre
öncüleridir
Eğitimin en
temel
amacı,
insanın
kendini
gerçekleştir
mesine
olanak
vermesidir
Çalışma
konuları
toplum
bilimleri,
sanat ve
felsefe
odaklı
seçilmelidir.
Bilgi
nesnel ve
kesin değil
özneldir.
Özgürlük
bir bakıma
seçme,
eylemde
bulunma
ve
sorumlulu
k almadır.
Birey
bütündür,
bütüncül
olarak ele
alınmalıdır
Varoluşçu Felsefe Açısından Eğitim
24
Her insanın farklılığına işaret ederek eğitimde standartlaşma ve
homojenleştirmeye karşı çıkarlar.
Eğitim/okul, bireyin bireyleşmesini sağlamalı, belirli bir telkinde bulunmalı,
insanlar arası farklılığı dikkate almalı, onları birbirine benzetmeye çalışmamalıdır.
Uzmanlaşmanın içsel gelişmeyi engellemesi nedeniyle aşırı uzmanlaşmaya
karşıtlık vardır.
En çok işledikleri temalardan biri ölümdür. Bu felsefe yaşanan hayata önem
vermektedir.
Konu içerik, öğretme süreçleri doğal süreçler olmalıdır.
25
BAZI EĞİTİM AKIMLARI
Daimicilik
(Perennializm)
Esasicilik
(Essentializm)
İlerlemecilik
(Progressivizm)
Yeniden kurmacılık
(Recontructionizm)
Varoluşçu eğitim
Daimicilik
26
Eğitim, değişmez bazı gerçek, ilke ve değerler üzerinde kurulmalıdır.
İnsan zihninin ve aklının geliştirilmesini sağlayacak entelektüel eğitime önem verilmelidir.
Eğitimin temel görevi, insana evrensel mahiyetteki değişmez gerçek ve doğruların bilgisini
kazandırmaktır.
Okul, gerçek yaşamın bir parçası ve taklidi olmayıp yapay bir ortamdır ve gerçek yaşama hazırlık yeridir.
Okulun temel görevi, toplumun kültürel mirasını yeni kuşaklara aktarmaktır.
Programın merkezinde başta insani bilimler (dil-edebiyat, felsefe, tarih vb) olmak üzere matematik ve doğa
bilimleri yer almalı; öğrenciler, klasik eserleri ve bunlarda ifade edilen değerleri tanımalı ve içselleştirmelidirler.
Öğretim yöntemleri olarak konferanslar, metin çözümlemeleri ve tartışma yöntemleri tercih edilmelidir.
27
Esasicilik
Realist ve idealist felsefenin izlerini
taşıyan bu akım, muhafazakar bir
eğitim akımıdır.
İnsan, sosyal ve kültürel bir varlık
olup doğuştan kafası boş ve hiçbir
bilgiye sahip olmayan bir varlıktır.
Eğitim özü, insana gerekli temel bilgi
ve becerileri kazandırmaktır.
Esasicilik
Yeni yetişen kuşaklara insanlığın deneyiminden geçmiş bilgi birikimi ve kültürel mirası
aktarmalıdır, insanın zihinsel yönü geliştirilmelidir.
Okulun görevi, bilgiyi kültürü aktarmak, bireyin dünyayı tanımasını, topluma uyumunu
sağlamaktır.
Öğrenme, zor bir iştir. Bunun için öğrencilere, kendilerini disipline etme alışkanlığı
kazandırılmalı, çok çalışmaları ve uygulama yapmaları sağlanmalıdır.
Konu merkezli bir eğitim anlayışı temel olup eğitimde temel güç öğretmendedir.
Bunun için de öğretmen, entelektüel yönden bir lider olmalı,yetişkinlerin yaşamına
uyum sağlamada öğrenciye rehberlik etmelidir.
28
29
Esasicilik
Değişme, birtakım toplumsal
çatışmaların kaynağı olup çatışmaların
olmaması için de değişmemek esastır.
Klasik eserlerin öğrencilere tanıtılması
ve bunlarla ifade edilen değerlerin
öğrencilere kazandırılması önemlidir.
Programın merkezinde edebiyat, tarih,
matematik, doğa bilimleri yer almalıdır.
İlerlemecilik
Pragmatik felsefenin eğitime uyarlanmış hali olup
bu akımın en belirgin özelliği;
• geleneksel eğitimin katı disiplin ve biçimselliği
temel alan,
• öğretmen merkezli,
• edilgen insan yetiştirme anlayışına karşı
çıkmasıdır.
30
İlerlemecilik
31
Gerçek ve ahlaki değerler, göreceli olup sürekli değişme özelliğine sahiptir. Değişmez iyilik,
doğruluk, güzellik yoktur. İyinin ölçüsü, topluma yararlı olmasıdır.
Okul çocuğu yaşama hazırlama yeri değil, yaşamın kendisi olup eğitimin esası, öğrencinin
doğal gelişimini sağlamaktır.
Eğitim çocuğun bireysel ihtiyaçlarına göre düzenlenmelidir.
Eğitimin içeriği, değişen bilgi ve çevreye göre sürekli gözden geçirilmeli,
güncelleştirilmelidir.
Bilgi kullanmak için olup öğrencilere öğretilecek bilgilerin, bir işe yaraması, yararlı olması
gerekir.
İlerlemecilik
Eğitimde öğrencilerin öğrenmeye aktif olarak katılmaları, problem çözerek ve projeler
geliştirerek öğrenmeleri sağlanmalıdır.
Öğretmenin görevi, öğrenciyi yönlendirmek değil; yol göstermek, kendi gelişimlerini
planlamalarına rehberlik yapmaktır.
Programın merkezinde sosyal bilimler ve deneysel bilimler yer almalı, eğitimde eleştirel
düşünceye önem verilmelidir.
Okulda bireysel yarışmadan çok yardımlaşma, paylaşma ve işbirliğine önem verilmeli,
demokratik bir ortamda takım ruhu oluşturulmalıdır.
Okul, demokrasinin kurulmalı ve işletilmelidir.
32
Yeniden Kurmacılık (Recontructionizm)
Bu akım da ilerlemeciliğin bir devamı olup pragmatik felsefeye dayanır.
İlerlemeci akımın hemen hemen bütün görüşlerine katılır.
Bu akım, esas itibariyle bilim ve teknikteki bazı gelişmelerin, Batı uygarlığında
kültürel bunalımlara neden olduğunu ve insan yaşamını tehdit ettiğini ileri sürerek
eğitimi bu kültürel krizden kurtulmanın bir aracı olarak görür.
33
34
Yeniden Kurmacılık
Eğitim, ortak
değerlere dayalı bir
dünya toplumu
oluşturmanın bir aracı
olup mevcut kültürel
krizden
kurtulabilmenin yolu,
eğitim aracılığıyla
toplumu yeniden
oluşturmaktır.
Dünyayı paylaşan
uluslar içinde ve
arasında ırk, din,
cinsiyet vb. yönlerden
ayırımcılık
yapılmamalı; sevgi,
barış, hoşgörü gibi
ortak değerlere dayalı
bir dünya kurulmalıdır.
Okul ve eğitim,
toplumda
gerçekleştirilecek
sosyal reformların bir
aracı olmalı;
öğretmen, öğrencileri
toplumdaki sosyal
reformların gereğine
inandırmalıdır.
35
Yeniden Kurmacılık
Toplumsal değişme sürecinin
merkezi okul olmalı, bu süreçte
öğretmen de aktif bir rol
üstlenmelidir.
Toplumda tam demokrasi
egemen olmalıdır.
Okul, toplumda yapılması
gereken sosyal reformların
gereğine halkı da
inandırmalı, bu amaçla
onları da eğitmelidir.
Varoluşçu Eğitim
İnsan, zeka ve duygu sahibi bir varlık olup her insan, eğitimle ilgili kararları
kendisi vermelidir.
Eğitim, öğrenciye sadece seçenekler sunmalı, her konuyu öğretmeli, ancak
her öğrencinin kendi gerçek ve doğruları seçmesine fırsat vermelidir.
Eğitimin içeriğinde insancıl psikolojinin konularına ve beşeri bilimlere (felsefe,
edebiyat, sanat, tarih vb) ağırlık verilmelidir.
Eğitim, her insanın kendini gerçek özellikleriyle tanımasına, bireyselciliğini
geliştirmesine fırsat vermelidir.
36
Varoluşçu Eğitim
Eğitimde en uygun yöntem, sokratik tartışmadır. Ancak öğretmen tartışmalarda
tarafsız olmalı, öğrencilere herhangi bir doğruyu empoze etmemelidir.
Öğretmen, ne bir bilgi kaynağı, ne taklit edibilebilecek bir model, ne de bir
danışmandır. Onun görevi sadece öğrencinin kendisini tanımasına yardım etmektir.
Eğitimde sezgiye ve yaratıcılığa önem verilmelidir.
Eğitim, insanın özgürleşmesine, kendini oluşturup gerçekleştirmesine fırsat vermelidir.
37
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
2
File Size
1 097 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content