close

Enter

Log in using OpenID

ABGM Güncel STA Raporu - TC Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı

embedDownload
T.C.
GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI
AVRUPA BİRLİĞİ ve DIŞ İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
EKONOMİK VE TEKNİK İLİŞKİLER DAİRE BAŞKANLIĞI
Serbest Ticaret Anlaşmaları Bilgi Notu
5 Mart 2014
1
GİRİŞ
Türkiye’nin, Avrupa Birliği (AB) ile arasında 6 Mart 1995 tarihinde tesis edilen
Gümrük Birliği uyarınca, AB’nin Ortak Ticaret Politikasını (OTP) üstlenme yükümlülüğü
bulunmaktadır. OTP’nin önemli bileşenlerinden birisi de Serbest Ticaret Anlaşmalarıdır
(STA). Bu nedenle, Türkiye AB’nin üçüncü ülkelere yönelik tercihli ticaret sistemini
üstlenmektedir. Türkiye’nin OTP’ye uyum sağlama gereğinin hukuki temeli 1/95 sayılı
Ortaklık Konseyi Kararının IV. Kesiminin 16(1). maddesidir:
“Türkiye, ticaret politikasını Topluluğun ticaret politikasıyla uyumlu hale getirmek amacıyla
bu Kararın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren beş yıl içinde, Topluluğun tercihli gümrük
rejimine aşamalı olarak uyum sağlar. Bu uyum, hem otonom rejimleri, hem de üçüncü
ülkelerle1 yapılan tercihli anlaşmaları kapsar. Bu amaçla, Türkiye, gerekli tedbirleri alacak ve
ilgili ilkelerle karşılıklı yarar esasına göre müzakerelerde bulunacaktır. Ortaklık Konseyi,
kaydedilen gelişmeleri dönemler itibariyle gözden geçirir.”
Ülkemizin OTP’yi üstlenmesi için, AB’nin STA imzaladığı ülkelerle STA
imzalaması gerekmektedir. Bu süreç, Türkiye-AB Gümrük Birliği kapsamındaki
yükümlülüğün yerine getirilmesi açısından önem arz ettiği gibi, yüksek koruma oranları ile
kendi pazarlarını koruyan ülkelere, ülkemizin düşük seviyelerde olan Topluluk Ortak Gümrük
Tarifesi uygulaması nedeniyle sağladığı tek yanlı avantajı, STA’lar kapsamında pazar açılımı
suretiyle karşılıklı hale getirmek açısından da son derece önemlidir.
Bununla birlikte, Türkiye’nin AB tarafından imzalanmış STA’ların içeriğini aynen
kabul etme yükümlülüğü bulunmamaktadır. Dolayısıyla, gerçekleştirilen müzakerelerde
ülkenin öncelikleri ve hassasiyetleri göz önüne alınmaktadır. Zaman zaman AB’nin STA
imzaladığı ülkeler, Türkiye ile ayrı bir STA imzalamaya sıcak bakmamaktadırlar. Bu nedenle,
AB, STA müzakerelerine başladığı ülkeleri ‘Turkey clause’ adı verilen bir uygulama yoluyla
Türkiye ile de STA müzakerelerine başlamaya davet etmektedir. Ancak bu davetin herhangi
bir bağlayıcılığı bulunmamaktadır. Bu çerçevede, ilk olarak STA’ların tanımı ve kapsamı ele
alındıktan sonra Türkiye’nin yürürlükteki ve iç onay sürecindeki STA’larına ve ileride
müzakere etmeyi beklediği STA’lara değinilecektir. Ayrıca, STA’ların tarım sektörüne etkisi
dikkate alınarak anılan anlaşmalarda ülkemize en çok tanınan ve en çok verilen tarım tavizleri
aktarılacaktır.
1.
Serbest Ticaret Anlaşmaları: Tanım ve Kapsam
Uluslararası ekonomik entegrasyon incelendiğinde 5 tür entegrasyon modeli
karşımıza çıkmaktadır. Bunlar şöyle sıralanabilir:
a. Ekonomik İşbirliği: Taraf ülkeler arasında belirli mallar üzerindeki tarifelerin
indirilmesi;
b. Serbest Ticaret Bölgesi (Serbest/Tercihli Ticaret Anlaşmaları): Taraf ülkeler arasında
ticareti etkileyen tarifelerin indirilmesi ve tarife dışı engellerin kaldırılmasıdır. Ancak,
taraf ülkeler 3. ülkelere karşı kendi ticaret politikalarını uygulayabilirler;
c. Gümrük Birliği: Taraf ülkeler arasında ticareti etkileyen tarifelerin ve tarife dışı
engellerin kaldırılarak üçüncü ülkelere karşı ortak bir gümrük tarifesi uygulanması;
d. İktisadi Birlik: Taraf ülkelerin tüm ekonomi kurumları birleşirken; ortak dış ticaret
politikası benimsenir;
1
Söz konusu üçüncü ülkeler 1/95 sayılı kararın 10. Ekinde belirtilmiştir.
2
e. Ekonomik ve Parasal Birlik: Ulusal ekonomik bağımsızlığın yerini uluslar üstü bir
otorite alır, taraf ülkeler arasında, sermayenin dolaşımı serbest bırakılır, ortak Merkez
Bankası kurulur, ortak para birimi kabul edilir.
Ekonomik entegrasyon aşamalarında ekonomik işbirliğinden sonra ikinci sırada yer
alan STA iki ya da daha fazla ülke arasında ticareti etkileyen tarifelerin indirilmesi ve tarife
dışı engellerin kaldırılması şeklinde tanımlanmaktadır. Ayrıca, gümrük birliğinin aksine
STA’larda taraf ülkelerin üçüncü ülkeler ile ticaretinde mevcut ulusal düzenlemelerini
sürdürmesine izin verilmektedir. Yani, STA’ya taraf ülkelerce ortak ticaret politikaları ve
ortak rekabet kuralları uygulama zorunluluğu bulunmamaktadır. Dolayısıyla, taraflar, üçüncü
ülkelere karşı kendi gümrük tarifelerini uygulamaktadır. Ayrıca, yine gümrük birliğinden
farklı olarak mal ticareti alanında taraflar arasında menşe kuralları uygulanmaktadır.
STA’ların kapsamı mal ve hizmet ticaretidir.
3
2.
Türkiye’nin Yürürlükteki Serbest Ticaret Anlaşmaları
Türkiye’nin imzaladığı ve hâlihazırda yürürlükte bulunan STA’lar aşağıdaki tabloda
yer almaktadır. Türkiye’nin ilk STA’sı Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) ile 1992
yılında, son STA’sı ise Morityus ile 2013 yılında yürürlüğe girmiştir.
ÜLKE
Anlaşmanın Yürürlük Tarihi
1. EFTA
01.04.1992
2. İsrail
01.05.1997
3. Makedonya
01.09.2000
4. Hırvatistan2
01.07.2003
5. Bosna-Hersek
01.07.2003
6. Filistin
01.06.2005
7. Tunus
01.07.2005
8. Fas
01.01.2006
9. Suriye3
01.01.2007
10. Mısır
01.03.2007
11. Arnavutluk
01.05.2008
12. Gürcistan
01.11.2008
13. Karadağ
01.03.2010
14. Sırbistan
01.09.2010
15. Şili
01.03.2011
16. Ürdün
01.03.2011
17. Güney Kore
01.07.2011
18. Morityus
01.06.2013
2
Hırvatistan’ın 1 Temmuz 2014’te AB’ye üye olmasının ardından iki ülke arasındaki STA, AB-Türkiye Gümrük Birliği
dahilinde devam etmektedir.
3
Aralık 2011'den bu yana Ortaklık Anlaşması taraflar arasında askıya alınmış bulunmaktadır.
4
3.
Türkiye’nin Müzakere Süreci Tamamlanan Ancak İç Onay Süreci Devam
Eden Serbest Ticaret Anlaşmaları
Lübnan ve Kosova ile STA imzalanmış olmasına rağmen anlaşmalar henüz
yürürlüğe girmemiştir. Taraflarda iç onay süreci tamamlandıktan sonra anlaşmalar yürürlüğe
girecektir. Diğer uluslararası anlaşmalar gibi STA’lar da taraflarca imzalanıp paraflandıktan
sonra Anayasa’da belirtilen usule göre iç onay süreci tamamlanıncaya kadar yürürlüğe
girmemektedir. İç onay süreci, tarafların iç hukukunun gerektirdiği şekilde yapılmaktadır.
Türkiye için uluslararası anlaşmaların onayı Anayasanın 90/1. maddesinde düzenlenmiştir. Bu
maddeye göre uluslararası anlaşmaların onaylanması için Türkiye Büyük Millet Meclisi
(TBMM) anılan anlaşmayı bir kanunla uygun bulmaktadır4. Uygun bulmanın ardından
Anlaşma iç hukuk kuralı niteliğini kazanır ve ilgili ülkeye tanınan tavizler her yıl ülkemizin
gümrük mevzuatında yer alır.
ÜLKE
4.
Anlaşmanın İmzalandığı Tarih
Lübnan
24.11.2010
Kosova
27.09.2013
Türkiye’nin Müzakereleri Devam Eden Serbest Ticaret Anlaşmaları
Türkiye’nin hâlihazırda 14 ülke/ülke grubu [Ukrayna, Kolombiya, Ekvator, Malezya,
Moldova, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Gana, Kamerun, Seyşeller, Körfez İşbirliği
Konseyi (KİK), Libya, Güney Amerika Orta Pazarı (MERCOSUR), Faroe Adaları ve Peru]
ile STA müzakereleri devam etmektedir. Ayrıca, 12 ülke/ülke grubu [Amerika Birleşik
Devletleri (ABD), Kanada, Japonya, Hindistan, Endonezya, Vietnam, Orta Amerika
Topluluğu, diğer Afrika Karayip Pasifik Ülkeleri, Cezayir, Meksika 5 ve Güney Afrika
Cumhuriyeti] nezdinde STA müzakerelerine başlama girişiminde bulunulmuştur.
5.
Serbest Ticaret Anlaşmaları ve Tarım Sektörü
2000-2012 döneminde, genel ihracat artış oranımız %446 iken STA imzaladığımız
ülkelere ihracatımızın artış oranı %551 olarak gerçekleşmiştir. 2000-2012 döneminde, genel
ithalat artış oranımız %340 olarak gerçekleşirken, STA ülkelerinden ithalatımızın artış oranı
%280 olmuştur.
4
1982 Anayasasının 90. Maddesi şu şekildedir:
“Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak anlaşmaların onaylanması, Türkiye Büyük Millet
Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.
Ekonomik, ticarî veya teknik ilişkileri düzenleyen ve süresi bir yılı aşmayan anlaşmalar, Devlet Maliyesi bakımından bir yüklenme
getirmemek, kişi hallerine ve Türklerin yabancı memleketlerdeki mülkiyet haklarına dokunmamak şartıyla, yayımlanma ile yürürlüğe
konabilir. Bu takdirde bu anlaşmalar, yayımlarından başlayarak iki ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgisine sunulur.
Milletlerarası bir anlaşmaya dayanan uygulama anlaşmaları ile kanunun verdiği yetkiye dayanılarak yapılan ekonomik, ticarî, teknik veya
idarî anlaşmaların Türkiye Büyük Millet Meclisince uygun bulunması zorunluğu yoktur; ancak, bu fıkraya göre yapılan ekonomik, ticarî
veya özel kişilerin haklarını ilgilendiren anlaşmalar, yayımlanmadan yürürlüğe konulamaz.
Türk kanunlarına değişiklik getiren her türlü anlaşmaların yapılmasında birinci fıkra hükmü uygulanır.
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa
Mahkemesine başvurulamaz. (Ek: 7.5.2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası
anlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası anlaşma hükümleri esas
alınır”.
5
Meksika ile 2012 yılında Bakanlar düzeyinde gerçekleştirilen görüşmeler neticesinde STA müzakerelerinin başlatılması
hususunda mutabakata varılmıştır. Bu çerçevede, STA için çalışma usulleri belgesi Meksika Devlet Başkanının 16-17 Aralık
2013 tarihlerinde ülkemize gerçekleştirdiği ziyaret esnasında imzalanmıştır. Meksika ile I. tur STA müzakerelerinin 24 Mart
2014 haftası gerçekleştirilmesi planlanmaktadır.
5
Türkiye’nin STA imzaladığı ülkelere tarımsal ihracatı 2000 yılında 488 Milyon 213
bin Dolar iken, 2008 yılında 991 milyon 825 bin Dolar’a, 2012 yılında ise 1 milyar 131
milyon Dolar’a ulaşmıştır. Ayrıca, STA imzaladığımız ülkelerden tarımsal ithalatımız ise
2000 yılında 141 milyon 195 bin Dolar iken, 2008 yılında 298 milyon 942 bin Dolar, 2012
yılında ise 367 milyon 193 bin Dolar’dır.
STA’larda mal ticareti kapsamında sanayi ürünleri ile tarım ürünleri tavizleri ayrı ayrı
ele alınmakta olup; anlaşmanın nihayetlendirilmesi amacıyla her iki sektörün toplam ticaret
hacmi göz önüne alınarak, tarım-sanayi dengesini belirli bir seviyede tutacak taviz
değişimlerine gidilebilmektedir.
Türkiye’nin imzaladığı STA’larda, sınırlı sayıdaki tarımsal üründe miktar sınırlaması
olmaksızın veya tarife kontenjanları çerçevesinde karşılıklı pazara giriş kolaylıkları
sağlanmaktadır. Böylece, STA’lar taraf ülkelerin tarım sektörlerini etkilemektedir.
Türkiye’nin imzaladığı STA’larda en çok taviz verdiği tarımsal ürünler şunlardır:
i.
Taze ve kurutulmuş meyve ve sebzeler;
ii.
Baklagil ürünleri;
iii.
Mantar türleri;
iv.
Yağlı tohumlar;
v.
Baharat bitkileri;
vi.
Kahve, kahve kabuk ve kapçıkları;
vii.
Kesme çiçek türleri;
viii.
Çikolata ve diğer kakao içeren gıda müstahzarları;
ix.
Ekmek, pasta, kek, bisküvi ve diğer ekmekçi mamulleri;
x.
Sebze ve meyve suları.
Türkiye’nin imzaladığı STA’larda en çok taviz aldığı tarımsal ürünler şunlardır:
i.
Kabuklu meyveler (fındık, antep fıstığı gibi);
ii.
Taze ve kurutulmuş diğer meyve ve sebzeler;
iii.
Baklagil ürünleri(kabuklu veya kabuksuz)
iv.
Hububat;
v.
Çikolata ve diğer kakao içeren gıda müstahzarları;
vi.
Ekmek, pasta, kek, bisküvi ve diğer ekmekçi mamulleri;
vii.
Sebze ve meyve suları;
viii.
Reçel, jöle, marmelatlar, meyve ve sebze püreleri;
ix.
Kesme çiçek türleri.
6
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
391 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content