close

Enter

Log in using OpenID

02. fasikul içeriği tanıtımı 2014

embedDownload
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
6331 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU
Amaç: Bu Kanunun amacı; işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut
sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki,
sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemektir.
6331. Kanun;
1) Kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile
işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet
konularına bakılmaksızın uygulanır.
2) Ancak aşağıda belirtilen faaliyetler ve kişiler hakkında bu Kanun hükümleri
uygulanmaz:
a) Fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerlerindekiler hariç
b) Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı
Müsteşarlığının faaliyetleri.
c) Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri
d) Ev hizmetleri
e) Çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretimi yapanlar
f) Hükümlü ve tutuklulara yönelik infaz hizmetleri sırasında, iyileştirme kapsamında
yapılan iş yurdu, eğitim, güvenlik ve meslek edindirme faaliyetleri.
Tanımlar
Çalışan: Kendi özel kanunlarındaki statülerine bakılmaksızın kamu veya özel işyerlerinde
istihdam edilen gerçek kişiye denir.
İş kazası: İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren
veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olaya denir……..
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
4857 İŞ KANUNU
4857 iş kanunu Aşağıda belirtilen işlerde ve iş ilişkilerinde bu kanun hükümleri
uygulanmaz;
a) Deniz ve hava taşıma işlerinde,
b) 50'den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde
veya işletmelerinde,
c) Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri,
d) Bir ailenin üyeleri ve 3 ‘üncü dereceye kadar (3. derece dahil) hısımları arasında
dışarıdan başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde,
e) Ev hizmetlerinde,
f) Çıraklar
g) Sporcular hakkında,
h) Rehabilite edilenler hakkında,
…………………………..
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
1
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
HAFTALIK İŞ GÜNLERİNE BÖLÜNEMEYEN ÇALIŞMA SÜRELERİ
Haftalık iş günleri: Bir haftalık süre içinde çalışılan günlerin toplamı,
Çalışma dönemi: İşin yapılmasının gerektirdiği en az iki, en çok altı aylık bir denkleştirme süresi,
Çalışma süresi: Bir çalışma dönemindeki toplam iş süresi,
Çalışma Süresi
a) Bir çalışma dönemindeki çalışma süresi, bu dönem içindeki hafta sayısının, haftalık çalışma
süresi çarpımı sonunda bulunan miktarı aşamaz.
b) Çalışma süresinin haftalara tam bölünemediği hallerde, çalışma süresi iş günü üzerinden ve her
iş günü 7,5 saatlik iş süresi kabul olunmak suretiyle hesaplanır.
c) Bu Yönetmelik kapsamına giren işlerde bir çalışma dönemi içindeki haftalık iş süresi 45 saatten
az ya da çok olarak belirlenebilir. Ancak kararlaştırılan çalışma dönemindeki çalışma süresinin
bir iş haftasına düşen ortalaması 45 saati geçemez.
d) Yoğunlaştırılmış iş haftası veya haftalarından sonraki dönemde işçinin daha az sürelerle
çalıştırılması suretiyle, toplam çalışma süresi, çalışması gereken toplam normal süreyi
geçmeyecek şekilde denkleştirilir.
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
ULUSAL VE ULUSLARARASI KURULUŞLAR
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
ü 1936’ da 3008 sayılı ilk İş Kanunu uyarınca iktisat bakanlığının bünyesinde İş İdaresi
olarak kuruldu.
ü 1945’ de Çalışma Bakanlığı kuruldu.
ü 1971’ de 1475 sayılı İş Kanunu çıkarıldı.
ü 1974’ de Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı oldu.
ü 2000’ de İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü kuruldu.
ü 2003’ de 4857 sayılı İş Kanunu çıkarıldı.
ü 2003’ de Yakın ve Orta Doğu Çalışma Enstitüsü (YODÇE) Eğitim ve Araştırma Merkezi
ÇASGEM’e dönüştürüldü.
ü 28 Mart 2006’ da Danıştay TMMOB’ nin itirazı üzerine İSG yönetmeliği ile ilgili
yürütmeyi durdurma kararı verdi.
İş Teftiş Kurulu Başkanlığı (28.8.1979)
ü 28.8.1979 tarihinde çıkarılan İş Teftiş Tüzüğü ile İş Teftiş Kurulu Başkanlığı fiilen
kurulmuştur.
ü Ülkemizde dayanağını TBMM tarafından onaylanan uluslararası bir sözleşmeden alan
tek denetim örgütlenmesi, iş denetimidir.
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
2
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
TEMEL HUKUKU HAKKINDA BİLGİLER
Hukuk: Sosyal hayatta şahıslar ile şahıslar veya şahıslar ile toplum (devlet) arasındaki
ilişkileri düzenleyen maddi müeyyideli kuralların tümüdür. Hukuk kurallarının bir kısmı,
şahıslar ile şahıslar arasındaki ilişkileri, bir kısmı ise şahısla ile toplum (Devlet) arasındaki
ilişkileri düzenlerler.
ü Normlar hiyeraşisine göre alt basamakta yer alan norm geçerliliğini üst basamakta
bulunandan alır ve ona uygun olmak zorundadır.
1) Anayasa
2) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletler arası antlaşmalar
3) Yasa (Kanun)
4) Kanun hükmünde kararname
5) Tüzük
6) Yönetmelik
7) Genelgeler, Genel tebliğler, Tebliğler,
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
İŞ HİJYENİ VE İŞ EKİPMANLARININ KULLANIMINDA SAĞLIK VE GÜVENLİK
ŞARTLARI
Endüstri Hijyeni;
1) İşyerinde oluşan hastalığa neden olan, sağlık ve iyilik halini bozan işçiler ve
toplumdaki bireyler arasında önemli ölçüde huzursuzluk ve verimsizlik yaratan
2) Çevresel etkenler (ortam koşullarını) ve stresleri gözlemleyen (tanıyan),
3) Değerlendiren ve
4) Kontrol altına alan teknik ve sosyal disiplinlerdir.
İş Hijyeninin Prensipleri
1) Tahmin edebilme,
2) Tanıyabilme,
3) Değerlendirebilme,
4) Riskleri denetleyebilmedir.
İş Sağlığı, İş Güvenliği ve İş Hijyeninde Hiyerarşisi Şu Şekildedir;
1) Mühendislik / Teknik Kontroller
2) Çalışma Ortamı Kontrolleri
3) İdari / Yönetsel Kontroller
4) Kişisel Koruyucu Donanımlar
……………………
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
3
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
İŞYERİ BİNA VE EKLENTİLERİNDE ALINACAK SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ
İşyerlerinde Uygulanacak Asgari Sağlık Ve Güvenlik Gerekleri İçin Önemli Bilgiler:
ü Zararlı toz ve gazların bulunduğu ortamlarda tavan yüksekliği en az 3,5 m olmalıdır.
ü İşyerlerinde kişi başına düşen serbest alan miktarı en az 2,5 m2 olmalıdır
ü Asansörler kaçış yolu olarak kabul edilemez.
ü Pencere ve parapet yüksekliği döşemeden en çok 120 cm yukarıda olmalıdır.
ü bina dışındaki güvenlik bölgesine açık, dış zeminden en çok 3 m yükseklikteki, en az
cam genişliği 90 cm ve yüksekliği 90 cm olan pencereler, zorunlu hallerde aksi
belirtilmemişse, kaçış yolu kabul edilebilirler.
ü Koyu renkli dokuma, büro ve benzeri sürekli dikkati gerektiren ince işlerin yapıldığı
yerler, en az 500 lüks ile aydınlatılacaktır,
ü Merdivenlerde, baş üstü boşlukları yüksekliği 220 cm den az olmayacaktır.
ü Basamakların eni, bakım merdivenleri dışında 22 cm den az olmayacak ve yükseklikleri
ü Tuvalet ve lavabolar erkek ve kadın işçiler için ayrı ayrı olacaktır. 100 kişiye kadar işçi
çalıştıran işyerlerinde 30 erkek işçi için, bir kabin ve pisuar, her 25 kadın işçi için de en
az bir kabin (hela) hesap edilecek, 100 den sonrası için her 50 kişiye 1 tane hesabı ile
hela bulundurulacaktır……….
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİ
Biyolojik Etkenler, Enfeksiyon Risk Düzeyine Göre 4 Risk Grubu
Grup 1 Biyolojik etkenler: İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan biyolojik
etkenler.
Grup 2 Biyolojik etkenler: İnsanda hastalığa neden olabilen, çalışanlara zarar verebilecek,
ancak topluma yayılma olasılığı olmayan, genellikle etkili korunma veya tedavi imkanı
bulunan biyolojik etkenler.
Grup 3 Biyolojik etkenler: İnsanda ağır hastalıklara neden olan, çalışanlar için ciddi tehlike
oluşturan, topluma yayılma riski bulunabilen ancak genellikle etkili korunma veya tedavi
imkanı olan biyolojik etkenler. Kayıtları 20 yıl saklanmalı (verem gibi)
Grup 4 Biyolojik etkenler: İnsanda ağır hastalıklara neden olan, çalışanlar için ciddi tehlike
oluşturan, topluma yayılma riski yüksek olan ancak etkili korunma ve tedavi yöntemi
bulunmayan biyolojik etkenler. Kayıtları 40 yıl saklanmalı (Hepatit, AIDS, kanser, kırım
Kongo).
Enfeksiyon zinciri:
a) Enfeksiyon etkeni: Patojenite - virülans
b) Bulaşma yolları: Temas, ortak kullanılan cansız maddeler, hava ve vektörler.
c) Duyarlı kişi (Konakçı)
d) Çevre etmeni: Isı değişiklikleri, nem, radyasyon, hava basıncı, hava akımının hızı,
kimyasal maddeler, gazlar ve toksinler.
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
4
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
FİZİKSEL RİSK ETMENLERİ
İşyerlerinde çalışanlar için riske sebep fiziksel etmenler;
A) Gürültü
B) Titreşim
C) Termal konfor
D) Aydınlatma
E) Radyasyon
F) Basınçtır.
Gürültü Ölçümleri: Gürültü düzey, desibel ile ölçülür ve ses düzeyi tablosu aşağıda
verilmiştir.
Ses Düzeyleri Arasındaki Fark 0 2 3 4 5 6 7 8 10 12 14 16
Yüksek Sese Eklenecek Miktar 3.0 2.6 1.8 1.5 1.2 1.0 0.9 0.8 0,4 0.3 0.2 0.1
Örnek 1: İki ayrı gürültü kaynağını, aynı anda eşit gürültü çıkardıklarında, gürültü seviyesi;
çıkardıkları gürültü seviyesine 3 dB eklenir. Örneğin: 80+80= 160 dB değil 83 dB dir.
Örnek 2: İki ayrı gürültü kaynağını, aynı anda farklı gürültü çıkardıklarında, gürültü
seviyesi; ses düzeyleri arasındaki farka karşıt gelen değer yüksek olan cihazın çıkardıkları
gürültü seviyesine tablodan bakılarak eklenir. Örneğin: 90-85=5 dB olup tablodaki 5 dB
karşılığı 1,2 dB olduğundan 90+1,2 = 91,2 dB olarak alınır.
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
KİMYASAL RİSK ETMENLERİ
Teorik Bilgilerden Özetler
LD50- (Lethal Dose) Kimyasalların sınıflandırılmasında en yaygın kriterlerden biri de,
öldürücü doz
LC50- (Lethal Concentration) Öldürücü konsantrasyonun esas alınmasıdır.
Alt Patlama Sınırı (Lower Explosion Limit (LEL)): Ortam havasında bulunduğunda,
hacimsel olarak patlama oluşturabilecek en az miktardır.
Üst Patlama Sınırı (Upper Explosion Limit (UEL)): Ortam havasında bulunduğunda,
hacimsel olarak patlama özelliğini sürdürebileceği en üst sınırdır.
MAK DEĞER: Müsaade edilen Azami Konsantrasyon (İngilizcesi MAC): Maximum
Allowable Concentration): Kapalı işyeri havasında bulunmasına müsaade edilen ve orada
8 saat çalışacak olanların sağlıklarını bozmayacak olan azami miktar.
TLV, İngilizce terim Treshold Limit Value: Eşik Sınır Değeri (ESD): Kimyasallar için işyeri
ortam havasında bulunmasına izin verilen, bütün işçiler için uzun süreli ve tekrar eden
maruziyetler sonucunda ters etki göstermediğine inanılan değerlerdir.
EC Numarası: Maddenin yapısal özelliğine göre Avrupa Komisyonunca verilmiş olan
numara,
CAS : Kimyasal maddenin servis kayıt numarası.
……………………..
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
5
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
PSİKOSOSYAL RİSK ETMENLERİ
KAROSHİ (AŞIRI ÇALIŞMAYA BAĞLI ÖLÜM): Japonca olan bu kelimenin anlamı aşırı
çalışmaya bağlı ölümdür. Ölenler, işini seven, işine çok bağlı, dinlenme sürelerini bile
kullanmayan kişilerdir. Bu kişilerin sağlık muayenesi bile yaptırmadıkları anlaşılmıştır.
ÇALIŞMANIN OLUMLU SAĞLIK ETKİLERİ: Bu etkilenmede, iyilik durumunu üç alanda
gerçekleşir:
a) Memnuniyetsizlikten memnuniyete,
b) Kaygıdan rahatlığa,
c) Depresyondan coşkuya,
Ayrıca, kişinin işini gerçekten geçmişi, sıkıntı ve istemleriyle toplum ve gerçekleri
arasındaki tartışmasında özel bir fırsat olarak kullandığı durumlar da vardır.
KİŞİSEL STRES YÖNETİMİ: Önerilen temel yöntemler aşağıda sunulmuştur:
a) Gevşeme: Nefes alma, meditasyon ve zihinsel gevşeme
b) Egzersiz: Oksijen kullanımını artar, yüksek verim için haftada 2-3 kez
c) Perhiz: Stres yeme alışkanlıklarını değiştirir, genelde metabolizma hızlanır
d) Davranış değişikliği: Birey önce içgüdüsel davranışlar gösterir. Davranışlarını
değiştirmesi istenebilir. Özgüveni artırmaya yönelik eğitimler,
e) Zaman yönetimi
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
ERGONOMİ HAKINDA BİLGİLER
Ergonomi: İnsan kullanımı için çevre, sistem ve nesnelerin tasarımına insanla ilgili
bilimsel bilginin uygulanmasıdır. Uyum, uygunluk anlamına gelir.
İş Fizyolojisi: iş ve çalışma çevresinin etkileri sonucunda oluşan yüklenmeleri inceler.
Dolaşım, solunum ve iskelet sisteminin işin metabolizmadan sağlanacak enerji
gereksinimlerine verdiği cevapları konu edinir.
Zorlanma: Çalışanların bireysel özellikleri ve kapasitelerine bağlı olarak yüklenmeye karşı
gösterdikleri toplam tepkiye zorlanma denir.
Dört tip iş arası vardır:
1) Spontan; Aşırı zorlayıcı işlerde çalışanların kendisince verdiği aralardır.
2) Maskelenmiş; Halen yapılan işle ilgili olmayan ikincil bir işin yapılmasıdır.
3) İş-koşullu; Bir makinenin temizlenmesi, çalışma masasının düzenlenmesi çalışma
arkadaşlarına danışmak üzere çalışma alanından ayrılma
4) Önceden programlanmış
Dinlenme 4 şekilde olabilir:
a) İsteğe bağlı ara verme,
b) Gizli dinlenme (ikincil bir iş)
c) İş akışına bağlı ara verme,
d) Yasa ile saptanmış aralar.
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
6
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
KAYNAK İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
Kaynak; İki malzemenin, ısı veya basınç veya her ikisini kullanarak, bir malzeme ilave
ederek veya etmeden birleştirilmesidir.
KAYNAK VE KESİM İŞİ TÜRLERİ
1. GAZ KULLANILARAK YAPILAN KAYNAK VEYA KESİM İŞLERİ
Gaz kaynağında parçaların birleşme yerlerini ergime sıcaklığına kadar ısıtmak için,
a)
b)
c)
d)
e)
f)
Asetilen,
Hidrojen
Havagazı,
Metan,
Propan,
Bütan vb.
gazlardan yararlanılmaktadır.
Kaynakçılıktaki Tehlikeler: Kaynak türlerinin hemen hemen hepsinde ortak tehlikeler
bulunmaktadır. Bunlar genel olarak şu şekildedir.
a) Elektrik tehlikesi
b) Endüstriyel gaz tüplerinin patlama tehlikesi
c) Işın ve ışık tehlikesi
d) Duman, gaz ve toz tehlikesi.
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
ELEKTRİK KONUSU
Havayı İyonlaştırmak için;
a) Statik tarak,
b) Radyoaktivite ile iyonlaştırma veya
c) Açık alev gibi yöntemler kullanılmalıdır.
Elektrik Çarpması Geçirmiş Kazazedelerde;
a) Bilinç kaybı
b) Solunum-kalp durması
c) Elektrik yanıkları
d) Çarpmanın etkisiyle yerinden fırlama-düşme sonucu kafa, omurilik, göğüs veya karın
yaralanmaları meydan gelir.
İnsan vücudundan geçen 50 Hz’ lik alternatif akımın farklı şiddetlerinin fizyolojik etkileri:
Akım şiddeti
0.01 mA
1-5 mA
5-15 mA
15-25 mA
25-80 mA
80-100 mA
Fizyolojik belirtisi
Akımın hissedilme sınırı, elde gıdıklanma
Elde uyuşma, el ve kol hareketinin zorlaşması
Elde, kolda kramp başlaması, tansiyon yükselmesi
Kasılmalar artar, ancak kalp etkilenmez
Tahammül edilebilir akım şiddetidir
Kalpte fibrilasyon meydana gelir, şuur kaybolur
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
7
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
KALDIRMA ARAÇLARIYLA ÇALIŞMALAR
Dinamik deney: Bir kaldırma aracının kaldırabileceği azami yük ile yapılan deney. Makine
fonksiyonlarının özellikle fren sistemleri kontrolünde kullanılır.
Statik deney: Makinelerin yapı yeterliliğinin tespitinde yapılır.
Kaldırma ve İletme Makinelerinin Sınıflandırılması
1) Vinçler (kule vinçler, mobil vinçler, oklu, raylı, köprülü, ayaklı köprülü, tek raylı ve
seyyar vinçler, gırgır vinçler, caraskalar)
2) Platformu kaldırıcı arabalar (forklif),
3) Palangalar (elektrikli, pnömatik, hidrolik, zincirli, halatlı),
4) Asansörler
Kaldırma aksesuarları ve bunların aksamları
Ø Kaldırma zincirlerinde, çalışma katsayısı genel kural olarak 4 ‘tir.
Ø Kaynaklı baklalı zincirler kısa baklalı tipte olmalı. Zincirlerin çalışma katsayısı genel
kural olarak 4 ‘tir.
Ø Bir sapanı oluşturan ve sapanla birlikte kullanılan metalik aksesuarların çalışma
katsayısı genel kural olarak 4 ‘tir.
Ø Halatın bütünü ve uçlarda, çalışma katsayısı genel kural olarak 5 ‘tir.
Ø Tel halat-halat ucu kombinasyonlarının çalışma katsayısı genel kural olarak 5 ‘tir.
Halatlar, uç kısımları dışında herhangi bir eklenti bağı ihtiva etmemelidir.
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
EL ALETLERİYLE ÇALIŞMALAR
Atölyedeki Giyim Kuşam Nasıl Olmalı:
· Kısa kollu giysiler giyilmeli ya da kollar sıvanmalıdır.
· Kıravat takılmamalı.
· Parçalı ve bol giysi giyinmemeli.
· KKD kullanılmalı.
· Aksesuar takılmamalı.
Not: Sık kullanılan el aletleri çalışma alanına yakın olmalıdır.
Genel Olarak El Alet Ve Araçları İle Çalışırken
ü Uygun KKD kullanılmalı.
ü El aletleri ile çalışırken sapları düzgün olmalı ve yalıtkan olmalı.
ü Topraklanmaları üzerinde topraklama elemanı bulunan özel fiş ve prizlerle yapılmalı.
ü Açık alanlarda ve inşaat işlerinde kullanılan el aletleri çift yalıtkan olmalı,
ü Güvenlik transformatörlerinin çıkışında bir alet takılı olmalı, düşük gerilimle çalışmalı.
ü Kaçak akımlara karşı elektrikli el aletlerinde kaçak akım rölesi devre kesici olmalı.
……
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
8
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
BAKIM VE ONARIM İŞLERİ
Bakımda Amaç; Makinelerin, araç ve tezgahların ömrünü uzatmak bir arıza sonrası
oluşacak kaza, yaralanma, can kayıplarını ortadan kaldırmak amacıyla yapılan planlı ve
düzenli çalışmalardır.
Bu amaçla tüm bakım ve onarım işleri yazılı olan talimatname ve yönergelerle yapılmalıdır.
Bu yönergelerde ve talimatnamelerde,
a) İşin ne olduğu,
b) Kimler tarafından yapılacağı,
c) Bakıma başlamadan önce alınması gereken önlemler,
d) Bakım alanında alınması gerekenle önlemler
açık ve yazılı olarak belirtilmesi gerekir.
Bakım ve onarım yapacak personele;
1) Makinelerin korunması
2) Elektrik ve mekanik güvenlik
3) Bakım onarım işlerinde İSG konusunda eğitim verilmeli.
4) Eğitimler yenilenmeli ve denetim oto kontrol olmalı.
ü İçme suyu boru donanımı temel rengi yeşildir
ü Buhar boru donanımı temel rengi kırmızıdır.
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
YANGIN ve BİNALARIN YANGINDAN KORUNMASI
Yanmanın Başlaması ve Sürebilmesi İçin Gereken;
1) Yanıcı madde (yakıt),
2) Yakıcı madde (oksijen) ve
3) Tutuşturma (ateşleme kaynağı)
uygun koşullarda bir araya gelmesine yanma üçgeni denir.
Pek Çok Katı Madde Yanma Enerjisini;
a) Dış ateşleme kaynağından ( kondüksiyon = Direkt Temas)
b) Hava ile iletim (Konveksiyon)
c) Işınım (Radyasyon) yoluyla
d) Doğrudan ısıtılarak sağlar
Alt Patlama Limiti (Lower Exploration Limit - LEL):Havadaki yanıcı buhar yüzdesinin bir
yangın veya patlama oluşturması için gerekli en alt seviyesidir.
Üst Patlama Limiti (Upper Exploration Limit - UEL): Havadaki yanıcı buhar yüzdesinin
bir yangın veya patlama oluşturması için gerekli olan en üst seviyesidir.
Çok kolay alevlenebilir; 0 °C ’den düşük parlama noktasına, 35 °C’den düşük kaynama
noktasına sahip olan madde,
Kolay alevlenir madde; Parlama noktası 21 oC 'nin altında olan maddeye denir.
Alevlenir madde; Parlama noktası 21°C - 55°C arasında olan maddeye denir.
..
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
9
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
ISG GENEL BAKIŞ VE GÜVENLİK KÜLTÜRÜ
İş sağlığı ve güvenliği; işyeri çalışma ortamı ve koşullarından kaynaklanan tehlikelere, iş
kazalarına, mesleki ve diğer tür hastalıklara karşı işçilerin teknik ve yasal önlemlerle
korunması olarak tanımlanabilir.
Kaza: İstenmeyen ve planlanmamış, genellikle ölüm, yaralanma veya maddi hasarla
sonuçlanan bir olay olarak tanımlanabilir ya da önceden bilinmeyen istem dışı bir olgu
sonrası aniden meydana gelip kontrol dışına çıkan ve kişinin bedensel bütünlüğüne zarar
verebilecek yada maddi hasara neden olabilecek nitelikteki olaylardır.
Uluslararası Çalışma Örgütüne ( ILO) Göre;
İş Kazası: Önceden planlanmamış, bilinmeyen ve kontrol altına alınamamış olan etrafa
zarar verebilecek nitelikteki olaydır.
Dünya Sağlık Örgütüne (Who) Göre;
İş Kazası: Önceden planlanmamış çoğu kişisel yaralanmalara makinelerin ve araç
gereçlerin zarara uğramasına, üretimin bir süre durmasına yol açan bir olaydır.
İş Sağlığı ve Güvenliğinin Amacı:
ü Çalışanların korunması
ü İşletmenin korunması
ü Üretim ve kalitenin artırılması
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
ACİL DURUM ve MÜDAHELE PLANLARI
TSE 18001 ŞARTI: Kuruluş, olayların ve acil durumların meydana gelme olasılığını tahmin
etmek, bu durumlarda yapılacakları belirlemek ve bunlardan kaynaklanabilecek muhtemel
hastalık ve yaralanmaları önlemek veya azaltmak için plan ve prosedürler oluşturmalı ve
bunları sürdürmelidir.
Acil durum; Önceden tahmin edilemeyen, beklenmedik ve planlanmadık her türlü olay veya
tehlike, ani olarak oluşan ve hızlı bir şekilde müdahaleyi gerektiren olaylar bütünüdür.
Acil Durum Planlamasının Aşamaları
1) Aşama: Planlama için bir ekibin oluşturulması
2) Aşama: Mevcut ve olası risklerin analizi
3) Aşama: Planın hazırlanması
4) Aşama: Planın yürürlüğe konulması
Acil Durum Yönetiminin Safhaları
1) Önleme/Azaltma
2) Ön hazırlık
3) Duruma müdahale
4) Düzeltme ve onarma
…………………..
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
10
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
HAVALANDIRMA VE İKLİMLENDİRME
Havalandırma: Kapalı bir hacme, tabii veya mekanik bir yolla temiz hava akımı sağlama.
Havalandırmanın Hedefleri
1) Solunan hava kalitesini yükseltmek
2) Termal konfor şartlarının iyileştirilmesini etkileyen faktörler : a) Sıcaklık, (ısı) b) Nem,
c) Hava akım hızı d) Termal radyasyonun ve e) Havadaki kirletici unsurlar,
insani rahatsız etmeyecek duruma getirilmesi
Konfor: İnsanın bulunduğu ortamda rahatlık duymasıdır. Konfor bölgesi, yaz ve kış için
değişkendir.
· Kış şartlarında; 22-24 °C sıcaklık,
%35-40 izafi (bağıl) nem;
· Yaz şartlarında; 24-26 °C sıcaklık,
%50-55 izafi (bağıl) nemdir.
Hava sıcaklığının ölçülmesi için Termometre;
Hava neminin ölçülmesi için (kuru ve yaş iki termometreli) Psikometre;
Hava akımını ölçmek için Anemometre;
Radyant ısının ölçümü için de (dışı mat siyaha boyanmış 30 cm çapındaki bakır kürenin
tam merkezindeki ısıyı ölçen) Globetermometre kullanılır.
Globetermometre Değeri: Nem hariç, diğer hava şartlarının (radyant ısı + hava sıcaklığı
+hava akımı) hesaba katıldığı bir değerdir.
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
BASINÇLI KAPLARDA ÇALIŞMA
Basınçlı kap: İç basıncı 0,5 bardan büyük olan kap ve ekipmanlara denir.
Basınçlı Kap Çeşitleri:
1) Asetilen tüpü,
2) Sıcak su ve buhar kazanları,
3) Kompresörler,
4) Basınçlı asit tankları,
5) LPG tankı v.s.
Basınçlı kaplarda tehlikeler:
· Patlama
· Zehirli gazların ortaya yayılması
· Zehirli sıvıların ortaya yayılması
· Yangın
Basınç Düşürme Cihazları: İzin verilen limit aşıldığında devreye girerek basıncı tamamen
veya limit içinde kalacak şekilde düşüren cihazlardır. Bunlar:
a) Emniyet valfleri ve Patlama diski
b) Bel verme çubukları ve Kontrollü basınç düşürme sistemleri, gibi
….
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
11
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
KAPALI ALANLARDA ÇALIŞMALAR
Kapalı Alanlardaki Tehlikeler
a) Oksijen yetersizliği
b) Elektrik
c) Mekanik tehlikeler
d) Tehlikeli - Zararlı seviyede
e) Patlama yaratacak oranlarda oksijen
Tanımlar
Grup - I; Metan gazının bulunduğu bütün grizulu ocakları ihtiva eden grup.
I. Bölge; Normal çalışmada veya arıza halinde, patlayıcı karışımın zaman veya periyodik
olarak oluşabileceği veya oluşma ihtimalinin bulunduğu sahalardır.
T-3 Sıcaklık Sınıfı; Kullanılan teçhizat, tesisat ve aygıtın en büyük yüzey sıcaklığı
100°C‘ye eşit veya 200 ’C‘den daha küçük olan ve ortamda bulunan gaz ve/veya tozun
alevlenme sıcaklığı 200 ‘C‘den daha büyük olan sıcaklık sınıfıdır.
T-5 Sıcaklık Sınıfı; Kullanılan teçhizat, tesisat ve aygıtın en büyük yüzey sıcaklığı 100C‘ye
eşit veya 100C‘den daha küçük olan ve ortamda bulunan gaz ve/veya tozun alevlenme
sıcaklığı 100C‘den daha büyük olan sıcaklık sınıfıdır.
(d) Alev sızdırmaz Muhafazalı Koruma Tipi; İçindeki gazın patlama basıncına, herhangi
bir hasar veya deformasyon olmayacak şekilde dayanabilecek özellikte ve dış ortamdaki
patlayıcı karışımın ateşlenebileceği, aygıtın alev yolları ile önlenmiş olan koruma tipidir.
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
EKRANLI ARAÇLARLA ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ
Ekranlı araç: Uygulanan işlemin içeriğine bakılmaksızın ekranında harf, rakam, şekil, grafik
ve resim gösteren her türlü araca denir.
Çalışma merkezi: Operatörün/çalışanın oturduğu sandalye, ekranlı aracın konulduğu masa
ya da yüzey, operatör/çalışan-makine ara yüz yazılımı, monitör, klavye, yazıcı, telefon,
faks, modem ve benzeri aksesuar ve ekranlı araçla ilgili tüm donanımların tamamının veya
bir kısmının bulunduğu çalışma alanına denir.
Bu Yönetmelik hükümleri;
a) Hareketli makine ve araçların kumanda kabinlerinde ve sürücü mahallinde
uygulanmaz
b) Taşıma araçlarında aracın kumandasındaki bilgisayar sistemlerinde uygulanmaz
c) Toplumun kullanımına açık bilgisayar sistemlerinde uygulanmaz
d) İşyerinde kullanımı sürekli olmayan taşınabilir sistemlerde uygulanmaz
e) Hesap makineleri, yazar kasa ve benzeri veri veya ölçüm sonuçlarını gösteren küçük
ekranlı cihazlarda uygulanmaz
f) Ekranlı daktilolarda uygulanmaz.
Bunların haricindeki tüm araçlar bu yönetmelik hükümleri kapsamındadır.
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
12
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
ELLE KALDIRMA VE ELLE TAŞIMA İŞLERİ
Taşıma: Yükün, alındığı yer ile bırakılacağı yer arasında en az 5 metre mesafe bulunması
Tutma: Yükün, alınması sonrası, bırakılana dek en az 5 saniye süre geçmesine denir.
Kaldırma: Yükün bir yerden alınıp başka bir yere bırakılması arasında 5 saniyeden az süre
geçmesine denir.
İtme/Çekme: Yük taşınırken, zeminle veya yardımcı araçla temasının tamamen kesilmemiş
olması
YÜKLE İLGİLİ RİSK FAKTÖRLERİ
1) Yükün özellikleri:
2) Fiziksel güç gereksinimi:
3) Çalışma ortamının özellikleri:
4) İşin gerekleri:
Bireysel Risk Faktörleri: İşçinin;
1) Yapılacak işi yürütmeye fiziki yapısının uygun olmaması
2) Uygun olmayan giysi, ayakkabı veya diğer kişisel eşyalar kullanması
3) Yeterli ve uygun bilgi ve eğitime sahip olmaması
durumunda işçiler risk altında olabilir.
Arada Bir Kaldırılabilecek Ağırlık (SUVA CHECK) Liste Tablosu)
Yaş
Erkek Kadın
16 -18
19 kg
12 kg
>18 - 20
23 kg
14 kg
>20 - 35
25 kg
15 kg
>35 - 50
21 kg
13 kg
>50
16 kg
10 kg
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
YÜKSEKTE ÇALIŞMA GÜVENLİK TEDBİRLERİ
Yüksekte Çalışmalarda Önemli Detaylar
ü Ülkemizde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğünün 521. maddesine göre 4 m ’den,
yüksekte çalışanlara emniyet kemeri verileceği belirtilmiştir.
ü Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğünün 13. maddesine göre 3 m.’den
yüksekte çalışanlara emniyet kemeri verileceği belirtilmiştir.
ü Yüksekten düşmeye karşı donanımlar CE işareti taşımak zorundadır.
ü “Emniyet kemerleri; kromlu kalın kösele kayışlardan veya keten, pamuk dokuma veya
uygun diğer bir malzemeden yapılmış olacaktır. Emniyet kemerleri, en az 12 cm
genişliğinde 6 mm kalınlığında uygun malzemeden yapılacak ve taşıma yükü en az
1150 kg olacaktır...
ü 45 km /saat rüzgâr hızında dış cephe asansörüne çıkılmamalıdır.
Not: Emniyet kemeri üzerindeki her sabitleme noktasının statik direnci 3 dakika süresince
15 kN dan büyük olmalıdır.
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
13
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ RİSK DEĞERLENDİRMESİ
ŞİDDET
Çok Hafif (1)
İHTİMAL
Çok Küçük(1) ANLAMSIZ
1
DÜŞÜK
Küçük (2)
2
DÜŞÜK
Orta (3)
3
Hafif (2)
Orta (3)
DÜŞÜK
2
DÜŞÜK
4
DÜŞÜK
6
DÜŞÜK
3
DÜŞÜK
6
ORTA
9
Yüksek (4)
DÜŞÜK
4
ORTA
8
ORTA
12
Çok Yüksek (5)
DÜŞÜK
5
ORTA
10
YÜKSEK
15
Ciddi (4)
DÜŞÜK
4
ORTA
8
ORTA
12
YÜKSEK
16
YÜKSEK
20
Çok Ciddi (5)
DÜŞÜK
5
ORTA
10
YÜKSEK
15
YÜKSEK
10
YÜKSEK
25
Tablo : Risk Skor (Derecelendirme) Matrisi (L Tipi Matris) :Yukarıdaki tablolardan elde edilen
değerler matris metodolojisi temelli risk değerlendirme tablosuna kaydedilir ve Tablo' da
belirtilen eylemlere göre en büyük değerden başlayarak riskler için gerekli önlemler alınır.
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
SAĞLIK VE GÜVENLİK İŞARETLERİ
Yangınla mücadele işaretleri ve temel nitelikler
Dikdörtgen veya kare biçiminde, kırmızı zemin üzerine beyaz piktogram (kırmızı kısımlar
işaret alanının en az % 50’sini kapsayacaktır)
Yangın Hortumu
Yangın Merdiveni
Yangın Söndürme
Cihazı
Acil Yangın
Telefonu
Yönler (Yardımcı bilgi işareti)
v DİĞER FASİKÜLLERDE AYNI ŞEKİLDE GENİŞ BİR ŞEKİLDE
DEVAM ETMEKTEDİR
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
14
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
KONUYLA İLGİLİ SORULAR
Soru 1.
I. Kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine,
II. Bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine,
III. Çırak ve stajyerlere
IV. Fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerlerindekilerde çalışanlar
V. Kamu ve özel sektördeki tüm çalışanlara
Yukarıda belirtilen işlerde ve iş ilişkilerinde bu 6331 iş sağlığı ve güvenliği kanun hükümü/hükümleri
uygulanır?
a) I, II, III, IV, V b) I, III, V c) I, II, III d) II, III, VI
Soru 2. İşveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselere
ne denir? ?
a) Amir
b) İşveren
c) İşveren vekili
d) Müdür
Soru 3. 4857. kanunun kapsamına giren nitelikte bir işyerini kuran, her ne süretle olursa olsun
devralan, çalışma konusunu kısmen veya tamamen değiştiren veya herhangi bir sebeple faaliyetine
son veren ve işyerini kapatan işveren kaç ay içinde bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır?
a) 6
b) 1
c) 2
d) 3
Soru 7. Bir çalışma dönemindeki toplam iş süresine ne denir?
a) Haftalık iş günleri
b) Çalışma dönemi
c) Günlük çalışma Süresi
d) Çalışma süresi
Soru 4.
I. Sosyal taraflar
II. İlgili kamu kurumları
III. Üniversiteler
IV. Sivil toplum kuruluşları
V. İlgili diğer kurum ve kuruluş temsilci
Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi yukarıda verilen hangi temsilcilerden oluşur?
a) I, II, III, IV, V b) III, IV, V c) I, II, III, d) I, II, IV, V
Soru 5. Bir ülkede fiilen uygulanan bütün hukuk kuralları olduğu gibi, olması arzulanan doğal hukuka
ne hukuku denir?
a) Kişisel hukuk
b) Maddi/Şekli hukuk
c) Pozitif / İdeal hukuk
d) Aile hukuku
Soru 6. Sağlığa zarar verecek ortamlardan korunmak için yapılacak uygulamalar ve alınan temizlik
önlemlerinin tümüne ne denir?
a) Hijyen
b) Titizlik
c) İş Hijyeni
d) Kişisel Hijyen
Soru 7. Biyolojik etkenlere maruziyetin olabileceği işlerden gıda üretilen fabrikalarda aşağıdakilerden
hangisi/hangileri yapılmaktadır?
I. Gıda paketleme
II. Depolama
III. Hayvan tüyleri ve derilerinin işlenmesi
a) I, III
b) I, II, III c) I, III d) II, III
Soru 8. İstenmeyen ve rahatsız eden seslere ne denir?
a) Gürültü
b) Ses
c) Titreşim
d) Genlik
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
15
ÖRNEK FASİKÜL TANITIMI
Soru 9. Çalışanlar üzerinde fizyolojik ve psikolojik etki bırakan iş verimini olumsuz yönde etkileyen
seslere denir.
a) Gürültü
b) Ses
c) Titreşim
d) Endüstride gürültü
Soru 10. İki art arda gelen iki sıkışma ve iki genleşme arasındaki uzaklığa ne denir?
a) Gürültü
b) Ses c) Dalga boyu d) Titreşim
Soru 11. Bir dalga boyu oluşması için geçen süresiye ne denir?
a) Gürültü
b) Ses
c) Titreşim d) Periyot
Soru 12. Doğal halde bulunan veya üretilen veya herhangi bir işlem sırasında veya atık olarak ortaya
çıkan veya kazara oluşan her türlü element, bileşik veya karışımlara ne denir?
a) Kimyasal madde
b) Patlayıcı madde
c) Oksitleyici madde
d) Çok kolay alevlenir madde
Soru 13. Tepkimelerde maddenin enerjisi azalır ve gerçekleşirken dışarıya ısıveren tepkimelere ne
denir?
a) Endotermik tepkime
b) Ekzotermik tepkime
c) Çok kolay alevlenir madde d) Oksitleyici madde
KONUYLA İLGİLİ SORULARIN CEVAPLARI
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
a
b
c
d
v DİĞER FASİKÜLLERDE AYNI ŞEKİLDE GENİŞ BİR ŞEKİLDE
DEVAM ETMEKTEDİR
KAYNAKLAR:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
Ders Notları
İş sağlığı ve Güvenliği Temel Bilgiler. Risk Akademi
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Web sayfası
ÇSGB İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
Bilir N, Yıldız AN. İş Sağlığı ve Güvenliği. Hacettepe Üniversitesi Yayınları ; Ankara: 2004.
Emiroğlu C. Aralıklı Kontrol Muayeneleri ve İş İşçi Uyumu. Türk Tabipler Birliği Mesleki Sağlık ve
Güvenlik Dergisi, Ocak 2001:20-26.
5 adımda risk değerlendirmesi, ÇSGB, İSGGM, 2006
Koruyucu ve Önleyici Tıbbi Teknik ve Teşhis Kriterleri, ÇSGB, İSGGM, 2006.
Tehlikeli kimyasalların yönetimi sempozyumu, kimya mühendisleri odası yayını, 2009
İş Sağlığı ve Güvenliği Sempozyomu, İnşaat Mühendisleri Odası yayını, 2007.
İnternette herkese açık kaynaksız veriler.
e-posta: [email protected] ve http://www.isgabcegitim.com
İŞYERİ HEKİMLİĞİ ve İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLIĞI EĞİTİMCİSİ VE iSG UZMANI TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR BG
TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.
16
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
1
File Size
444 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content