close

Enter

Log in using OpenID

Çin Halk Cumhuriyeti Dış Politikası

embedDownload
YAZAR:
NURANİYE HİDAYET EKREM
ÇİN HALK
CUMHURİYETİ
DIŞ POLİTİKASI
(1950-2000)
Özet Çalışması
Yazar:
Nuraniye Hidayet Ekrem
Türk Ortadoğu Araştırmaları Yazı Dizisi-4
ASAM Yayınları
Çin Halk Cumhuriyeti Dış Politikası (1950-2000) - Özet Çalışması
Giriş
kaçmaya çalışırken 1972’de Moğolistan toprağında
Nüfusunun yaklaşık dörtte biri, adaya 1949 yılında
esrarengiz bir uçak kazasıyla ölmüştür.
gelen Çinli mültecilerden oluşan Tayvan, kıta Çin’den
Sf: 20
birkaç kilometre uzakta bir adadır. 1842’den sonra
III. BÖLÜM
İngiliz sömürgesi olan adayı (Formoza’yı) 1895-1945
yılları arasında Japonya yönetmiştir. İkinci Dünya
3. Soğuk Savaş Sonrası Çin Dış Politikası: Dış
Savaşı’nın bitiminde Müttefik Ordusu Adayı Japonlardan
Dengeler ve Çin’in Yeni Dış Politikasının Oluşması
teslim almıştır. Ekim 1949’da Çan Kay Şek Çinli
Çin Hükümeti’nin, her şeye rağmen Güney Çin
komünistlere yenilip Formoza’ya kaçmış ve adada o
Denizi’nde bulunan siyasi, askeri, ekonomik ve stratejik
yıllarda Çan Kay Şek’in cumhurbaşkanı olduğu, ABD
önemi olan Nan-Sha (Spratley) Adaları (Güney Çin
himayesinde bir 《Çin Cumhuriyeti》kurulmuştur. 1954
Denizi’nde bulunan bu adaların egemenliğini iddia eden
yılında Tayvan ile ABD arasında bir savunma anlaşması
ve bundan dolayı mücadele eden ülkelerden Çin dışında,
imzalanmış, Tayvan 《 diplomatik tanınma 》karşılığında
Vietnam, Tayvan, Filipinler, Malezya ve Endonezya
askeri açıdan ABD’ye yakınlaşmıştır. 1972’de Shanghai
vardır.), Xi-Sha (Paracel) Adaları (Çin Güney Deniz
Açıklaması ile ABD, Tayvan’ın, Çin’in bir parçası
Kuvvetleri 1974 yılında aynı adalar üstünde hak iddiası
olduğunu kabul etmiştir.
olan Vietnam ile savaşmıştır ve Vietnam’ın bütün
Sf: 7-8
1978’de
Deng
Xiao
Ping
devlet
kuvvetlerini
başkanı
Paracel
Adalarından
kovmuştur.)
ve
Çin-Japonya Diao-yu Dao (Senkaku) adası hakkında hak
olmuştur.
iddiaları sürekli devam ede gelmektedir. Senkaku Adası
Sf: 9
problemi ile ilgili olarak ileri bir tarihte çözüm getirmeye
çalışan Çin’in Spratley (Nan-Sha) ile Paracel (Xi-Sha)
I. BÖLÜM
Adalarındaki iddiası serttir.
1. Soğuk Savaş Döneminde Çin’in Dış Politikası
Sf: 38-39
ABD’nin nezdinde, Çin ,(atom ve hidrojen) nükleer
ABD, 4 Haziran 1989’daki Tian Anmen olayında,
silahlara(1960’da ilk atom bombası, 1966’da ilk atom
Çin’in insan haklarını ihlal etmesini sadece kınamakla
güdümlü füze ve 1967’de ise ilk atom bombası
kalmamış aynı zamanda Çin’e ambargo uygulamıştır. İlk
denemesini yapmıştı ) dayanarak dünya barışı ve
ambargo kararı 5 Haziran 1989 da çıkmıştır (George
güvenliğini tehdit eden ülkedir.
Bush yönetimi). 29 Haziran ile 14 Temmuz 1989 Çin’e
Sf: 16
uygulanacak ambargo kararnamesinin kapsamını daha
1970-1971 yıllarında, Mao’ya karşı darbe yapıp
da genişletmiştir. 19 Temmuz 1989’da, 42 kongre üyesi
yerine geçmek isteyen Lin Biao, başarısız olarak
ABD’deki
2
Çin
Büyükelçisi
Han
Shu’ya
protesto
Çin Halk Cumhuriyeti Dış Politikası (1950-2000) - Özet Çalışması
mektubunu sunmuştur. 21 Temmuz 1989’da, ABD
Savunma Bakanı Chı Haotian’in ABD gezisini iptal
kongresi, Tibet’in sürgündeki ruhani
lideri Dalay
etmiştir. Aynı tarihlerde ABD, Tayvan’ın ABD de bulunan
Lama’ya insan hakları ödülünü vermiştir. Ocak 1990
temsilciliğinin statüsünü yükseltmiştir. ABD’nin bu
tarihinde, ABD yönetimi, Çin’e ekonomik ambargo
uygulamalarında karşı Çin bazı ilişkileri askıya almış ve
uygulamasına ilişkin bir kararname çıkarmıştır. Şubat
ABD ile Çin arasındaki nükleer füze konusundaki işbirliği
1990’da, ABD yıllık insan hakları raporunu yayınlamıştır.
müzakeresini
Raporda, Çin’de insan haklarının ağır bir şekilde ihlal
Temmuz 1995’de, Tayvan’a yönelerek askeri tatbikat
edildiğine ve suikast, kayıplar, idam, işçi hakları ve din
yapmıştır.
adamları konusuna dikkat çekilmiştir.
gerçekleştirilmiştir. ABD ise İki uçak gemisini bölgeye
Sf: 43
göndererek
1993’de, ABD, Çin’in İran’a kimyasal silah gönderdiği
de dondurmuştur.
Aynı
tatbikat,
Tayvan‘a
8-25
destek
Bunun yanı
Mart
vermiş
sıra
1996’da
ve
iki
da
ülke
arasındaki gerginlik doruk noktasına gelmiştir.
iddiasıyla İran’a giden “Ying He Hao” gemisinde İran
1995’te, Cristoph (ABD dış işleri bakanı), Çin Devlet
Körfezinde el koyuş ve 6 Ağustos 1993 tarihinde gemiyi
Başkanı Jiang Zemin’in ABD ye yapacağı ziyaret ile ilgili
denetlemiştir.
olarak Çin’e gitmesiyle, iki ülke ilişkilerinin normalleşme
Ancak,
ABD’nin
aradığı
bir
şey
çıkmamıştır. Ağustos1993’de Çin’in Pakistan’a M-11 füze
dönemi başlamıştır. 1997’de Jiang
teknolojisini transfer ettiğini iddia ederek uluslararası
1998’de Clinton Çin’i ziyaret etmiştir.
kuralları
ihlal
ettiği
gerekçesiyle
Çine
Ambargo
Zemin ABD’yi,
Sf: 44-45-46
uygulamıştır
ABD ve Avrupa ülkeleri 1990’dan bu yana BM İnsan
Sf: 44
Hakları Komisyonu yıllık toplantısında Çin’i kınama
ticarette
teklifleri sunmaktadırlar. Ancak, her oylamada Çin
ayrıcalık statüsünün verilmesini önermekle birilikte
başarılı olmuştur. Özellikle, 1997 yılındaki 53. BM İnsan
Çin’e yönelik yeni insan hakları stratejisi ortaya
Hakları Komisyonu yıllık toplantısında AB’ye üye Fransa,
koymuştur (Bu strateji 4 konuyu içermektedir. 1-ABD iç
Almanya, İtalya ve İspanya Fransa’nın başkanlığında ret
dünyası Çin’in liberalleşmesine iştirak etmeli. 2-Hür
oyu kullanma isteklerini ortaya koyunca Japonya,
Asya Radyosunu (RFA) tesis ederek Çin’e yayını
Avustralya, Yunanistan ve Kanada da Çin’i kınama
arttırmalıdır. 3-Çin’in insan hakları ihlalleri uluslararası
teklifine soğuk bakmaya başlamışlardır. BM İnsan
platforma
Hakları Komisyonu’nda yer alan 53 ülkeden ancak 15’i
1994’de,
ABD
Başkanı
götürülmelidir.
Clinton,
4-Çin’in
Çine
hükümet
dışı
kuruluşlarına destek verilmelidir.). Bu tarihten sonra,
ret oyu vermiştir.
ABD-Çin ilişkilerinde (siyasi, ekonomik ve askeri) insan
Sf: 46
hakları hep bir koz olarak kullanılmıştır.
1995’de Clinton, Tayvan başkanı Li Denghui’nin
Eski çağlarda Yi-cou veya Liu-çıu olarak adlandırılan
ABD’ye gelmesine izin verirken aynı zamanda Çin
Tayvan adası, 1633’te Çin Mançu İmparatorluğuna dâhil
3
Çin Halk Cumhuriyeti Dış Politikası (1950-2000) - Özet Çalışması
IV. BÖLÜM
edilmiş ve Çin - Japon Savaşından (1894-1895) sonra da
Japonya’ya bırakılmıştır.
Sf: 47
Soğuk Savaş Sonrası Çin’in Çok Yönlü Politikası
Japonya’nın 2. Dünya Savaşı’nda yenilmesinden
Çin Halk Cumhuriyeti’nin hazırladığı “Çin Dış
sonra Tayvan savaş tazminatı olarak Milliyetçi Çin
Politikasının 50. Yılı” adlı kitaba göre: Çin- ABD
hükümetine verilmiştir. Çan Kay-şek önderliğindeki Guo
ilişkisinin ardındaki en büyük anlaşmazlık ile engel
Mindang (Milliyetçi Çin Partisi), Çin’ de Mao’nun
Tayvan meselesidir.
önderliğindeki
Tayvan
komünistlere
adasına
Kore
sabahında, NATO’nun Kosova’ya askeri müdahalesinden
Savaşı’nın başlaması ile ABD, Tayvan’ı ve Tayvan
(Yugoslavya’da bulunan Çin Büyük Elçiliği’ne füzeyle
Boğazı’nı kontrol altına almak üzere Yedinci Filosu’nu bu
saldırılması, insanların ölmesi ve yaralanması, elçilik
bölgeye göndermiştir.
binasının tahrip edilmesinden) sonra soğuk döneme
ettirmiştir.
Milliyetçi
Sf: 74
Çin ile ABD’nin iyiye giden ilişkileri 8 Mayıs 1999
devam
(1949)
sonra,
Çin
Cumhuriyeti’ni
çekilerek
yenilmesinden
1950’de
Tayvan, ABD’nin desteği ile 1971 yılına kadar BM’de
girmiştir
Çin’in tek temsilcisi sayılmıştır. Çan Kay-şek ölümünden
Sf: 74
(1975) sonra, yerine oğlu Jiang Jingguo cumhurbaşkanı
Çin,
olmuştur.
Rusya’nın
Çeçenistan’da
operasyona destek vererek
Sf: 48
yaptığı
askeri
karşılığında, Rusya’nın
Tayvan, Tibet ve insan hakları gibi konularda Çin’in
Tayvan, Çin’in güneydoğu sahillerinin doğal koruma
görüşlerini desteklemesini sağlamıştır.
duvardır. Jeostratejik konumu itibariyle ABD için Küba,
Sf: 78
Türkiye için ise Kıbrıs gibidir.
Yeni kurulmuş olan Çin Halk Cumhuriyeti’nin
Sf: 51
uluslararası alanda tanınmaya ihtiyacı vardı. Dolayısıyla
Çin Komünist Partisi liderlerine göre Tayvan’ın
kendi kaderine benzer Üçüncü Dünya’da arayışlara
bağımsız bir devlet olarak kalması, Tibetlileri ve Doğu
başlamıştı.
Türkistanlıları cesaretlendirecektir. Dolayısıyla, Pekin
Tayvan
ile
birleşmeyi
tarihi
bir
misyon
1963-1964 tarihleri arasında Çin’in Başbakanı Zhou
olarak
Enlaı’nin başkanlığındaki Çin heyeti Mısır, Cezayir, Fas,
görmektedir.
Tunus, Gana, Mali, Gine, Sudan, Etiyopya ve Somali gibi
Sf: 61
on Afrika ülkesini ziyaret etmiştir.
Mao’dan sonra yönetime gelen ikinci nesil
liderlerden Deng Xiaoping’in 1979’da başlatmış olduğu
dışa açılış ve ekonomide reform hareketi ile birlikte, Çin,
ideolojiye değil, ekonomik kalkınmaya önem vermeye
4
Çin Halk Cumhuriyeti Dış Politikası (1950-2000) - Özet Çalışması
başlamıştır. Böylece Afrika ülkelerine yapılan yardım da
Çin, kara ve denizdeki ekonomik stratejik çıkarlarını
azalmıştır.
korumak ve Tayvan’ı bir an önce ana kıtaya katmak için
Çin, 1997 yılına kadar 35 ülkeye dış yardımda
sürekli olarak dışarıdan yüksek silah teknolojisi satın
bulunmuştur.
almaya başlamıştır. Büyüyen Çin, kendi savunmasını
Çin Devlet Başkanı Jiang Zemin 1996’da, Kenya, Mısır,
güçlendirmek için hâlihazırda Rusya’dan sonra İsrail’in
Etiyopya, Namibya, Mali ve Zimbabwe gibi altı Afrika
ikinci silah ticaret ortağı olarak önem kazanmaktadır.
ülkesini ziyaret etmesi Çin’in Afrika’ya tekrar önem
(Çin, İsrail Devletini 1992 yılına kadar hiç tanımıyordu
vermeye başlamasının dönüm noktası olmuştur.
ve aksine İsrail’in Filistin’i işgal etmesine şiddetle karşı
Sf: 87-91-92
çıkıyordu. )
Çin’in ekonomik kalkınmanın üç aşamalı stratejik
Sf: 103
planında 2050 yılında, orta düzeydeki bir ülke haline
Çin İran Irak Savaşı’nda her iki ülkeye silah
gelmek arzusu yer alır. Dolayısıyla, 2050 yılına kadar
yardımında bulunan en önemli ülkelerden biriydi. Körfez
Çin’in
Savaşı’ndan sonra Çin, İran ile ilişkilerini geliştirmeye
siyaseti
ve
politikası
hep
ekonomisini
kalkındırmak için hizmet etmektedir. Kendi iç ve dış
çalışmıştır.
güvenliğini, ekonomik iç ve dış güvenliğini korumak için,
Sf: 107
siyasi, askeri faktörler ve dış politika fevkalade önem
Doğu Türkistan bölgesinin hassasiyetinden dolayı,
kazanmaktadır. Bu bağlamda Çin, ABD’ye karşı tek gücü
Çin askeri ve milis güçleri bölgeyi sıkı korumaya almış
olan çok kutuplu yeni dünya düzenini ortaya koyması,
olup yabancı
deniz güvenliğini (kaynak ve ekonomik giriş çıkış yolu)
sokmamaktadır. Hatta Türkiye’nin 1994 yılında bölgede
sağlamak için deniz ve okyanusa yönelmesi, kuzeybatı
konsolosluk açma girişimi de başarısız olmuştur. Çin
sınırının güvenliğini oluşturması için Shanghai Beşlisini
Hükümeti bu şekilde Doğu Türkistan’ın dış dünya ile
tesis etmesi, egemenliğinden taviz vermeyen Çin’in
olan ilişkilerini kesmektedir.
devlet
adamlarının
çoğunu
bölgeye
Dünya Ticaret Örgütü’ne (DTÖ) girmesi, uluslararası
Sf: 111
bütün ekonomik ticari ilişkilere iştirak etmesi, tarihte
2000 yılında Hatemi Doğu Türkistan’ı ziyaret
olduğu gibi bölgesel bir güç olması, büyük pazar ve
etmiştir. Bir Çinli diplomatın “ XinJiang’daki islami
ekonomisinin hızlı büyümesi, en önemlisi BM Güvenlik
bölücü hareketlerin kaynağı İran değil, komşu ülke olan
Konseyinde veto etme hakkı olan beş üye ülkeden biri
Pakistan ve Tacikistan’dır.” şeklindeki açıklamalarına
olması ve bundan dolayı dünyada söz sahibi olan bir ülke
bakılırsa Çin Hükümeti’nin Hatemi’nin Doğu Türkistan
olması nedeniyle Çin, bazı ülkeler için cazibe kaynağı
ziyaretine izin vermesini anlamak mümkündür.
olurken, bazı ülkeler için tehdit oluşturmaktadır.
Sf: 114
Sf: 101
Çin, İran’dan genellikle petrol ve krom madenleri,
ham pamuk, kokuşmayı önleyen kimyasal maddeler,
5
Çin Halk Cumhuriyeti Dış Politikası (1950-2000) - Özet Çalışması
sentetik kauçuk, kuru üzüm ve şamfıstığı gibi ürünleri
ülkesi olma yolunda artan doğalgaz ve petrol ihtiyacı ile
ithal etmektedir.
de ilgilidir.
Sf: 116
Sf: 127
Doğu
1996 tarihlerinde Çin ve Rusya dördüncü liderler
politikasından ve dost Pakistan’dan dolayı bu bölgelerde
zirvesine katılmak üzere Pekin’e gelen Rusya lideri
kendi menfaatlerini sağlayabileceğini belirtmekteyken,
Yeltsin’le Çin lideri Jiang Zemin arasında bir görüşme
Çin’in büyümesini istemeyen ABD ve Batılılar, Doğu
gerçekleşmiştir. Görüşme esnasında NATO’nun doğuya
Türkistan ve Tibet bölgelerinde kargaşa çıkararak Çin’in
genişleme politikası ele alınmış ve ABD’nin dünya
Orta Doğu’ya uzanan petrol yolunu kesmek istediğini
hegemonyasında karşı olduğu göstererek, daha önceki üç
belirterek petrol taşımasının güvenliğini sağlamak için
zirvede söz konusu edilmeyen 21.Yüzyıla Yönelik
önce bu iki problemli bölgenin istikrarının sağlanması
Stratejik
gerektiğini önermektedirler. Bu anlamda Çin’in, son
getirilmiştir. Ziyaret sonunda Çin ile Rusya arasında
yıllarda, Doğu Türkistan’da kontrolünü sıkılaştırması,
imzalanan 10’dan fazla anlaşmanın yanı sıra, Rusya’nın,
bölge enerjilerini Çin’in gelişmiş olan doğu bölgelerine
Tayvan ve Tibet’in Çin’in bir parçası olduğunu kabul
taşımayı hızlandırması ve Hatemi’nin bölgeyi ziyareti ile
ettiği, Çin’in ise ABD önderliğindeki Batı cephesinin
birlikte
hegemonya politikasını kınadığı, ortak bir bildirge
Bazı
uzmanlar
teknoloji
Çin’in
yatırımını
geleneksel
Orta
çoğaltması
herhalde
birbiriyle bağlantılıdır.
ve
Ortaklık
İlişkileri
gündeme
yayınlanmıştır. Zirvede bu fırsatı iyi değerlendiren Çin,
Sf: 121
Rusya Federasyonu başkanı Yeltsin ile birlikte Çin’e
Suudi Arabistan, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri,
Kuveyt ve İran gibi Orta Doğu’nun beş ülkesi,
İşbirliği
gelen
bütün
Kazakistan
Kırgızistan
Cumhurbaşkanı
Cumhurbaşkanı
Akayev,
ile
beş
Tacikistan
dünya petrol üretiminin %65’ini oluşturmaktadır. ABD
Cumhurbaşkanı
ithal petrolün %17,1’ini, AB %44’ünü, Japonya ise
bölgelerinde karşılıklı askeri güvenceye ilişkin bir
%70’ini bu bölgeden almaktadır. Çin Orta Doğu’dan
anlaşmayı da Çin’in Shanghai kentinde imzalamıştır.
petrol almakta, ancak daha çok ABD’nin menfaat bölgesi
Böylece Shanghai Beşlisi adı verilen oluşum ortaya
olmayan ABD’yi sevmeyen İran, Irak ve Sudan’dan
çıkmıştır.
almaktadır.
Rahmanov
Nazarbayev,
ülkenin
sınır
Sf: 137
Sf: 122
Rusya İnterfax Vremya’nın yayımladığı Haftalık
Çin’in son on yıl içinde Orta Asya’ya olan ilgisi
Siyasi-İktisadi Dergisi 2000 yılının 4.sayısında “Çin
giderek artmaktadır. Çin’in bu bölgeye plan ilgisi kendi
Çeçenistan’ı: Hedef Orta Asya ve Rusya --- Temel Sarsıcı
kuzeybatı bölgesinin (Doğu Türkistan) güvenliği ile
Planlar Saatini mi Bekliyorlar?” başlıklı bir inceleme
sınırlı kalmamakta, aynı zamanda 21. yüzyılın süper
yazısında, ABD’nin CIA örgütünün 1991yılından beri
Orta Asya’yı araştırma kapsamı içine aldığı ve özellikle
6
Çin Halk Cumhuriyeti Dış Politikası (1950-2000) - Özet Çalışması
Doğu Türkistan’ı ayrıntılı araştırdığın, Rusya ve Çin’i
Doğu Türkistan sorununu gündeme getirmiş ve ikili
Asya’da dengelemek için dini etnik bir çatışma çıkararak
ilişkilerin gelişmesini ön şartı olarak Doğu Türkistan’a
amacına ulaşabileceğini, bundan dolayı Orta Asya ve
Ankara’nın
Rusya’nın büyük zarar göreceğini ve ABD’nin Shanghai
sürmüştür.
Beşlisini
sınamak
için
bölgede
küçük
desteğinin
kesilmesi
gerektiğini
denemeler
ileri
Sf: 160
yaptığını iddia etmiştir.
Birçok ülke gibi, 1971 yılına kadar Tayvan’da
Singapur’un Lianhe Zaobao gazetesi (Çince) 1999
bulunan Milliyetçi Çin hükümetini Çin’in resmi temsilcisi
tarihinde, Roeuters Ajansı’nın haberine dayanarak, CIA
olarak Türkiye Cumhuriyeti, ÇHC ile 4 Ağustos 1971
yönetiminin, Hawaii Üniversitesi’nde etnoloji profesörü
tarihinde diplomatik ilişki kurmuştur.
Gary Fuller’i CIA’den alınan bir projeden uzaklaştırdığını
Sf: 160
ve Gary Fuller’in CIA’yi Colombiya Eyalet mahkemesine
verdiğini yazmaktadır. Gary Fuller uzun zamandır CIA
için
Çin’deki
Müslümanlar
dâhil
özellikle
Mao: “Kemal’in yönettiği Türkiye, İngiliz ve Fransız
Doğu
emperyalistlerin kucağına kendini attı ve günden güne
Türkistan’ı araştırmaktadır. Doğu Türkistan’ın dini ve
yarı
etnik çatışması ve bu çatışmaların Çin hâkimiyetine olan
emperyalist karşıt güçlerden biri oldu çıktı.”
etkilerini
araştıran
Gary
Fuller,
bu
feodal
bir
devlet
olmaya
başladı.
Zamanla
konudaki
Sf: 161
araştırmalarının sonucunun CIA yönetiminin planlarıyla
1982’de Türkiye Cumhurbaşkanı, Kenan Evren Çin’i
uyum sağlamadığı için uzaklaştırıldığını iddia etmektedir.
ziyaret etmiştir.
Gerçi CIA Gary Fuller’in iddiasını yalanlayarak bu konuya
1984’de Çin Devlet Başkanı Li Xiannian Türkiye’yi
açıklık getirmiş olmasına rağmen, mahkeme sürmektedir.
ziyaret etmiştir.
Çinli yöneticiler Doğu Türkistan’ın arkasında CIA
1985’de Türkiye Başbakanı Turgut Özal Çin’i ziyaret
olduğuna ve Türkiye’nin de bu işin içinde olduğuna
etmiştir.
inanmaktadırlar.
1989’da
Sf: 158
Türkiye
ÇHC
Konsolosluk
Anlaşması
imzalanmıştır.
Türkiye Çin arasındaki diplomatik ilişkiler 30 yıldır
1995’de Türkiye Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel
devam etmesine rağmen, karşılıklı ziyaretlerin 80’li
Çin’i ziyaret etmiştir.
yıllardan itibaren gelişmeye başladığı ve son 4 yıl içinde
2000’de Çin Devlet başkanı Jiang Zemin Türkiye’yi
iki ülke askeri makamların arasındaki üst düzey
ziyaret etmiştir.
temasların daha yoğunlaştığı görülmektedir. Bakanlar
Sf: 162
düzeyindeki ziyaretler son iki yılda artmıştır. Doğu
2000 yılında Jiang Zemin’e, Bakanlar Kurulunun
Türkistan sorununun dış destekçisi olarak Türkiye’yi
kararı ile “Devlet Liyakat Madalyası” verilmiştir.
gören Pekin Hükümeti, üst düzey ziyaretlerde genellikle
Sf: 164
7
Çin Halk Cumhuriyeti Dış Politikası (1950-2000) - Özet Çalışması
Tokyo Yabancı Araştırmalar Üniversitesi Türkoloji
Kürt bölgelerindeki operasyonlarında zaman zaman
Bölümü yardımcı profesörlerinde Hayashı Kayoko:
temizleme siyaseti yürüterek güvenliği sağlamaktadır.
“Türkiye’de Çince konuşan yok, bu konuda hiçbir
Bunu dışında Kürtleri zorla Türklerin oturduğu bölgelere
araştırma yok bu çok tuhaf. Çinliler tamamen dünyaya
sürmektedir;
açılınca
geçinmek
nüfusunun %10’unu aşmamak şartıyla Türkleştirme
zorundaysak Çin’le de iyi geçinmek zorunda kalacağız.
politikası uygulamaktadır. Bu tür askeri bastırma ile
Çin çok zor bir ülke. Mantıklarını bilmiyoruz. Türkiye
asimilasyon
politikası
stratejik bir hata yapıyor.” demektedir. (2000 yılı)
buradaki
Kürt
bugün
nasıl
Amerika’yla
iyi
Ancak
Kürtlerin
nüfusunun
devam
etmektedir.
sorununun
Türkleri
Ancak
çözümleneceği
Sf: 172
görülmemektedir. Çinlilerin gözünde Kürt sorunu, Batı
Wang Zhıjuan’ın “Kürt Milleti’nin Dramı Ne Zaman
Asya’daki Kürt halkının bağımsızlık mücadelesi ile ilgili
Bitecektir?” konulu yazısında yer alan kaynakçalarında
etnik problemdir.”
yabancı dillerinden tercüme edilen makalelere 1984
Sf: 176-177
yılında yer verilmiştir. Yanlızca Minzu Yıcong ( Etniklerle
PKK adının Çince tercümesinde Türkiye’de özen
İlgili Tercüme Eserler Dergisi) adlı dergide, “ Kürtlerin
gösterilen
Acı Durumu” (1984), “Türkiye’nin Kürt Sorunu” (1985),
kullanılmamaktadır.
“Kürtistan: Coğrafyasız Tarih” (1990), “Türkiye’nin Kürt
Suriye’den kaçtıktan sonra Çin basınınca da yakından
Sorunları, 1925-1984” (1991), “Kürtler” (1994) ve
takip edilmiştir. Çin basınında, Öcalan ile ilgili haberler
“Türkiye’deki Kürtlerin Sorunları” (1995) gibi makaleler
genellikle “Hükümet Karşıtı Türkiye Kürt İşçi Partisi
yer almıştır.
Lideri Öcalan”, “Türkiye hükümeti karşıtı Kürt İşçi Partisi
Wang
Zhıjuan’ın
yazısına
göre,
“Türkiye’deki
“bölücü”
ve
“terörist”
1998’de
PKK
terimleri
elebaşı
hiç
Öcalan
Lideri Öcalan” ve “Türkiye Kürt İşçi Partisi Lideri Öcalan”
hükümet ve siyasetçiler Kürtlerin ayrı bir millet
şeklinde yer almaktadır.
olduğunu kabul etmezler, onlara göre Kürtler Türklerin
Sf: 177
bir kavmidir, azınlık değildir, saf Türk tür. Bu ülkede
yalnızca Türklerin millet olma hakkı vardır, diğerleri bu
Bazı Çinli stratejistler, PKK sorununu Kosova
haklara sahip değillerdir. Kürtler dağlı insanlar olarak
meselesi ile paralel olarak görmekte: “ABD ve NATO
tanımlanırlar, hiçbir hakları yoktur. Kürtlerin isyanları
Miloseviç’in
hep acımasız yöntemlerle bastırılmıştır. Türkiye’de
soykırımdan dolayı askeri müdahalede bulunmuştur.
Kürtçe yasaktır; Türkçe bilmeyenler avukat bulamazlar;
Aynı şekilde, Türkiye’de de Kürtlere karşı soykırım
Büfe
haklarından
uygulanmaktadır, ancak ABD ile NATO buna müdahale
mahrumdurlar. Kürtler 1925 yılından bu yana baskıya
etmemektedir. Bunun sebebi ise Türkiye’nin NATO üyesi
karşı faaliyetlerini durdurmamışlardır. Dolayısıyla Türk
ve ABD’nin müttefiki olmasıdır. Bu nedenle Miloseviç de
açamazlar;
Sosyal
güvenlik
ordusu tarafından sürekli bastırılmıştır. Türk ordusu
8
Kosova’daki
Arnavutlara
yaptığı
Çin Halk Cumhuriyeti Dış Politikası (1950-2000) - Özet Çalışması
NATO’ya
üye
olsun
ve
hava
bombardımandan
toplumdaki
kurtulsun.” gibi fikirler ileri sürmektedirler.
sınıf
mücadeleleri
de
alevlenmeye
başlamıştır. 1960 yılına gelindiğinde ekonomisi kopma
Sf: 178
noktasına gelmiş ve Çin’de iki yıllık açlık dönemi ortaya
ABD’de bulunan Çinli stratejist Du Ren’ın “Kürtler,
çıkmıştır. Dış politikasını ancak Asya ve bazı Afrika
Türkiye ve Çin’in Stratejik Çıkarları” konulu yazısında
ülkeleri ile sınırlı yürütmekte ve aynı zamanda SSCB
Pekin hükümetinin Kürt meselesinde yeterince iyi bir dış
dâhil Batılı ülkelerin baskısı atında kalmaktadır.
politika
uygulamadığını
dile
getirerek,
“İnsanlar
Bu durumdan kurtulmak için atom ve hidrojen
düşünürler, tek başına sığınak bulmaya çalışan Öcalan’ı
bombasını
üreterek
stratejik
savunma
koruyan Yunanistan Pekin hükümetinden destek istemiş
sağlamıştır. Aynı zamanda dış politikası da hem
miydi? Pekin nasıl cevap vermişti? Türkiye, gizlice Doğu
emperyalizme hem de SSCB’ye karşı çıkış yapmıştır. İç
Türkistan bölücülerini korumaya devam ederken, Çin,
siyasette ise Mao’nun inisiyatifi ile Kültür Devrimi
Öcalan olayına karışsa idi, sadece Türkiye’ye karşılık
başlatarak yönetimdeki karşı güçleri sırasıyla ortadan
vermekle kalmayacak, aynı zamanda Türkiye’ye karşı
kaldırmıştır.
elinde kullanabileceği bir siyasi koz olacaktı.” diye
konumunu
Sf: 191-192
kaydetmektedir.
1970 yılında Vietnam Savaşı’nda yenilen ABD,
Sf: 178
yükselen SSCB‘nin tehdidi altında kalmıştır. Başkan
1921 yılında kurulan Çin Komünist Partisi, 1927’de
Richard Nixon’un Ulusal Güvenlik Danışmanı Henry
silaha başvurarak o dönemin Milliyetçi Çin Partisi’nin
Kissinger’ın tavsiyesiyle ABD, Rusya’ya karşı Çin kartını
yönetiminde
oynayacaktı.
bulunan
Hükümet’e
karşı
22
yıllık
1971
yılında
Kissinger’in
gizli
Çin
mücadelesi sonucunda 1 Ekim 1949 tarihinde kendi
gezisinden sonra ABD, Üçüncü Dünya’da liderliğe
yönetimini ilan etmiştir.
oynayan Çin ile stratejik ilişkiler tesis etmiştir Çin bu reel
Sf: 191
kararı ile soğuk savaş sırasında iki güç ortasında üçüncü
Çin, ülke güvenliğinin tehdit altında kaldığını iddia
güç olarak ABD-Rusya-Çin dengeli stratejik üçgeninde
ederek Kore Savaşı’na iştirak etmiştir; ülke kalkınması
yer almakla dış politikada en rahat dönemini yaşamaya
yolunda Sovyet Rusya’dan finans ve teknik adamlar talep
başlamıştır. ABD ile kurulan stratejik ilişki ve Batı
etmiştir. Komünizm bayrağını dünyanın her yerine
ülkelerinden gelen teknoloji ve finans desteği hem Çin’in
dikmek için Sovyet Rusya’yla ağabeylik ilişkisi tesis
BM Güvenlik Konseyinde koltuk sahibi olmasını sağlamış
etmiştir.
hem
Çin’in Sovyet Rusya ile olan balayı uzun sürmeyen
ekonomik
kalkınma
projesi
de
ideolojik
de
bu
ülkede
ekonomik
kalkınma
ortamı
yaratmıştır.
hareketi
Sf: 192
tarafından sabote edilmiştir. Mao’nun büyük sıçrama
Mao’nun 1976’da ölmesiyle, Deng Xioaping, Çin
planının fos çıkmasıyla parti içi hesaplaşmaları ve
yönetimini etkisi altına almıştır. Çin’in iç ve dış
9
Çin Halk Cumhuriyeti Dış Politikası (1950-2000) - Özet Çalışması
politikasını büyük ölçüde değiştirmiştir. Deng, ekonomik
Çin yönetiminin başına Jiang Zemin gelmesine rağmen
kalkınmanın Çin’in en büyü sorunu olduğunu Çin halkına
1997 yılındaki ölümüne kadar otoriteyi elinde tutan
iyice öğretmiştir. Çin’in modernleşmesi için Deng üç
Deng hem ekonomik kalkınma politikasını hem de dış
aşamalı 70 yıllık (1980-2050) stratejik kalkınma planını
politikayı ustalıkla yönetmiştir.
ortaya koyarak Çin’in geleceğini aydınlatmıştır. Bu üç
Deng’dan sonra 3. Nesil Çinli yöneticiler Deng’ın
aşamalı stratejik planın gerçekleşmesi için yurt içi
açtığı yoldan devam etmişlerdir. Çin’in hızlı büyümesi
istikrarı ve uluslararası barış ortamının sağlanmasını ön
hem ABD’nin hem de Çin’in komşu ülkelerinin endişe
şart olarak vurgulamıştır.
duymalarına
neden
olmuştur.
Global
alanda
ve
Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle Deng’ın dış politikası
Asya-Pasif’te, ABD ile olan ilişkileri inişli çıkışlı olarak
olgunlaşmaya başlamıştır. Deng’e göre dünya artık barış
devam eden Çin, ticaret ve sınır (Senkaku Adası)
ve kalkınma sorunları ile meşgul olacaktır; dünya
sorunları nedeniyle Japonya ile arasında mevcut olan
dengesi tek kutuplu değil, çok kutuplu olarak devam
pürüzlü ilişkilerini de aşamamaktadır.
edecektir.
Sf: 192-19
10
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
1
File Size
200 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content