close

Enter

Log in using OpenID

Alke Med Temmuz Sayısını Okumak İçin Tıklayınız.

embedDownload
ARAŞTIRMA
TÜRKİYE NSAİD’LER DOSYASI:
SÜT SIĞIRCILIĞINDA VETERİNER HEKİMLERİN
NSAİD SEÇİM KRİTERLERİ
NİSAN 2014
Saygıdeğer meslektaşlarımız,
Süt sığırcılığına yönelik çalışma sürdüren 75 klinisyen veteriner hekim ve çiftlik
veteriner hekimi ile, mastitis/metritis vakaları, solunum/sindirim sistemi hastalıkları ve
salgın hastalıklarda veteriner hekimlerin Nsaidlerden beklentilerini araştıran bir anket
çalışması gerçekleştirdik.
AlkeMed’in bu sayısında anket çalışmasının sonuçlarını sizlerle paylaşmanın yanı sıra,
siz değerli meslektaşlarımızın seçim kriterlerini etkileyen ve Nsaidler konusunda merak
ettiğinizi düşündüğümüz noktaları sizler için araştırdık.
Soru ve görüşleriniz için www.alkenet.com web sitesinden bize ulaşabilirsiniz.
Saygılarımızla,
Prof. Dr. Veysi Aslan
Rengin Gürsoy
Uzm. Veteriner Hekim
Veteriner Hekim
Teknik Müdür
Medikal Departman Şefi
1
GİRİŞ
ENFLAMASYON VE NON STEROİDAL ANTİENFLAMATUVAR
İLAÇLAR IN KULLANIM AMAÇLARI
Non steroidal anti enflamatuvar ilaçlar (Nsaidler) beşeri hekimlikte olduğu gibi veteriner
hekimlikte de dünya çapında en çok kullanılan ilaçlar arasında yer almaktadır. Etkeni ne
olursa olsun yangısal sürecin organizmada neden olduğu olumsuz etkilerin önüne
geçmesi, Nsaidleri veteriner hekimlerin bir çok tedavi protokolüne dahil etmesine neden
olmaktadır.
Bilindiği üzere hücresel hasar veya hücre ölümüne karşılık dokularda meydana gelen
kompleks patofizyolojik yanıt, yangı veya enflamasyon olarak adlandırılır.
Genel olarak organizmanın hücresel hasara karşın oluşturduğu enflamatuvar yanıtın
amacı;
• Biyolojik ve kimyasal toksinlerin dilüe ve inaktive edilmesi,
• Canlı etkenler, yabancı cisim, nekrotik dokular, neoplastik hücrelerin çevrelenmesi
veya öldürülmesi;
• Yabancı cisimlerin parçalanması,
• Travmatize doku ve ülserleşmiş yüzeylere yara iyileşme faktörlerinin iletilmesi,
• Yangısal dokunun sınırlandırılarak iyileşme için gerekli zamanın sağlanması;
• Vücut sıcaklığının yükseltilmesi ve lokal damar genişlemesi sağlanması suretiyle
mikrobiyal ajanların üremesinin durdurulmasıdır.
Bununla birlikte gereğinden fazla ve/veya uzun
süreli enflamatuvar yanıtlar doku hasarına yol açarak
organizmaya yangıya sebep olan etkenden daha fazla
zarar verecek duruma gelebilir. (McGavin, 2012)
Nsaidlerin beşeri hekimlikte olduğu gibi veteriner
hekimlikte de sıklıkla kullanılmasının nedeni
yangısal sürecin organizmada neden olduğu olumsuz
etkilerinin önüne geçerek yangılı dokudaki
enflamatuvar yanıtı baskılamak (antienflamatuvar
etki), bu enflamatuvar yanıt sonucu oluşan ağrının
önüne geçmek (analjezik etki) ve yükselmiş olan
vücut sıcaklığının normal aralıklara düşmesini
sağlamaktır (antipiretik etki). (Ruegg, 2012)
Nsaidlerin veteriner
hekimlikte sıklıkla
kullanılmasının nedeni
yangısal sürecin
organizmada neden
olduğu olumsuz
etkilerinin önüne geçerek
yangılı dokudaki
enflamatuvar yanıtı
baskılamak
(antienflamatuvar etki),
bu enflamatuvar yanıt
sonucu oluşan ağrının
önüne geçmek (analjezik
etki) ve yükselmiş olan
vücut sıcaklığının normal
aralıklara düşmesini
sağlamaktır (antipiretik
etki).
2
Ana faaliyet alanı süt sığırcılığı olan 75 veteriner hekim ile gerçekleştirdiğimiz anket
çalışmasında mastitis/metritis vakaları, solunum/sindirim sistemi hastalıkları ve salgın
hastalıklarda veteriner hekimlerin nonsteroid antienflamatuvar ilaçlardan beklentileri
araştırıldı.
3
NSİADLERİN ETKİ MEKANİZMASI
Nsaidlerin organizmada meydana getirdiği 3
temel etki vardır:
1. Yangı giderici (antienflamatuvar) etki
2. Ateş düşürücü (antipiretik) etki
3. Ağrı giderici (analjezik) etki
1. Antienflamatuvar Etki:
Nsaidler
antienflamatuvar
etkilerini
dokulardaki yangı belirtilerinin meydana
gelmesinden sorumlu iki önemli yangı
medyatörü
olan
tromboksanların
katalizleyen
ve
prostoglandinler
transformasyonunu
siklooksijenaz
enzimlerini
baskılamak suretiyle gösterir. Bazı Nsaidler
Şekil 1: Nsaidlerin yangı metabolizmasındaki rolü
ise buna ek olarak yine yangı belirtilerinin
ortaya çıkmasında önemli rol oynayan
lökotrienlerin de salınımını engeller (Şekil 1) (Carin E. Dugowson, 2006).
Nsaidlerin yangılı dokuda antienflamatuvar etkilerini
en üst düzeyde gösterebilmeleri için yüksek dağılım
ETKİN MADDE
DAĞILIM
HACMİ
DİKLOFENAK SODYUM
1,4 L/KG
TOLFENAMİK ASİT
1,3 L/KG
FULİNİKSİN MEGLUMİN
1,05 L/KG
METAMİZOL
0,61 L/KG
dokulardaki yangısal reaksiyonu baskılama gücü de
MELOKSİKAM
0,3 L/KG
artacaktır.
KETOPROFEN
0,1 L/KG
KARPROFEN
0,09 L/KG
hacmine sahip olmaları gerekir.
Dağılım hacmi, dokulardaki stabil ilaç miktarı ile
plazma ilaç konsantrasyonu arasındaki ilişkiyi gösteren,
başka deyişle
ilaçların
dokulara olan
afinitesini
yansıtan değerdir (Katya Tsaioun, 2011) .
Dağılım
hacmi
yüksek
olan
bir
Nsaidin
doku
konsantrasyonları daha yüksek olacak, dolayısı ile
Veteriner hekimlikte kullanılan Nsaidlerin dağılım
hacimleri Tablo 1’de yer almaktadır (Coetzee, 2013).
Tablo 1: Nsaidlerin dağılım hacimleri
4
2. Analjezik Etki
Nsaidler merkezi sinir sistemi ve periferal dokulardaki sinir uçlarına üzerine etki etmek
suretiyle ağrı duyusunun azalmasına yardımcı olur (Horacio Vanegas, 2010).
3. Antipiretik Etki
Nsaidler yangı esnasında hipotalamustaki vücut sıcaklığının yükselmesinden sorumlu
merkezin uyarılmasına neden olan Prostoglandin E2 sentezinin baskılanması suretiyle
antipiretik etkilerini gösterir (Carin E. Dugowson, 2006).
ETKİ MEKANİZMALARINDAKİ FARKLILIKLARA GÖRE
NSAİDLERİN SINIFLANDIRILMASI
1. NON SELEKTİF SİKLOOKSİJENAZ İNHİBİTÖRLERİ
Siklooksijenaz enziminin COX1 ve COX2 başta olmak üzere COX3, COX4 gibi bilinen
formları vardır. Tüm siklooksijenaz formlarına da aynı derecede etki eden Nsaidler “Non
Selektif Siklooksijenaz İnhibitörleri” olarak adlandırılır.
Veteriner hekimler tarafından sıklıkla kullanılan Non selektif Siklooksijenaz İnhibitörleri
Fluniksin, Diklofenak, Ketoprofen’dir.
2. SELEKTİF SİKLOOKSİJENAZ II
İNHİBİTÖRLERİ
Öncelikli veya selektif Siklooksijenaz II
(COX2) inhibitörleri yalnızca veya ağırlıklı
olarak yangısal süreçte indüklenen yangı
medyatörlerinin oluşumunu engelleyerek
etkisini göstermektedir.
NSAİDLER VE ETKİ MEKANİZMALARI
NON SELEKTİF COX
İNHİBİTÖRLERİ
ÖNCELİKLİ VEYA
SELEKTİF COX 2
İNHİBİTÖRLERİ
Fluniksin, Diklofenak,
Ketoprofen
Tolfenamik Asit,
Karprofen,
Meloksikam
DUAL
İNHİBİTÖRLER
COX3
İNHİBİTÖRLERİ
Tolfenamik Asit
Metamizol
Tablo 2: Nsaidlerin etki mekanizmalarına göre
sınıflandırılması
5
Veteriner hekimler tarafından sıklıkla kullanılan Selektif Siklooksijenaz II İnhibitörleri
Tolfenamik asit, Karprofen ve Meloksikam’dır.
3. DUAL İNHİBİTÖRLER
Dokularda yangı belirtilerin meydana gelmesinden sorumlu prostoglandinler ve
tromboksanların transformasyonunu katalizleyen siklooksijenaz enzimlerini baskılamanın
yanı sıra, lökotrienlerin salınımını katalizleyen Lipoksijenaz enziminin baskılanması
suretiyle araşidonik asit metabolizmasının her iki kolunu da engelleyerek güçlü
antienflamatuvar etki oluştururlar.
Veteriner hekimlikte kullanılan tek dual inhibitör olan Tolfenamik Asit, aynı zamanda
COX1 üzerindeki düşük etkisinden dolayı yan etkisi nispeten daha az olan selektif
siklooksijenaz inhibitörleri arasında yer almaktadır (Jim E. Riviere, 2009).
4. SİKLOOKSİJENAZ III İNHİBİTÖRLERİ
Veteriner hekimlikte sıklıkla kullanılan bir non opioid analjezik olan Metamizol
(Dipyrone) güçlü analjezik ve antipiretik etkisinin yanı sıra diğer Nsaidlerin aksine
oldukça zayıf bir antienflamatuvar etkiye sahiptir.
Son yıllarda yapılan araştırmalar sonucu yeni bir siklooksijenaz izoformunun keşfedilmesi
ile bu farkın sebebi açıklığa kavuşturulmuştur. Metamizol ve benzeri etki mekanizmasına
sahip diğer ilaçlar Merkezi sinir sistemindeki COX 3 enziminin baskılanması suretiyle
analjezik ve antipiretik etkilerini göstermektedir. COX 2 enzimini inhibe etme özellikleri
olmadığından dolayı antienflamatuvar etkileri zayıftır. (Nossaman BD, 2007)
6
NSAİDLERİN ETKİ SÜRELERİ
Anket sonuçlarına göre,
ETKİN MADDE
UYGULAMA SIKLIĞI
DİKLOFENAK SODYUM
TEK ENJEKSİYON
(72 SAAT ETKİ)
FULİNİKSİN MEGLUMİN
24 SAATTE 1
TOLFENAMİK ASİT
TEK ENJEKSİYON
(70 SAAT ETKİ)
METAMİZOL
8-12 SAATTE 1
KETOPROFEN
8 SAATTE 1
yüksek antienflamatuvar,
analjezik ve antipiretik
etkiden sonra en yüksek
oylama ile 4. Sırada yer alan
“Uzun Etki Süresinin”
veteriner hekime sağladığı
en önemli fayda şüphesiz iş
yükü ve tedavi maliyetinin
azalması ve hayvandaki
enjeksiyon stresinin
minimum seviyede
tutulmasıdır.
MELOKSİKAM
KARPROFEN
Bunun yanı sıra uzun etkili
Nsaid kullanımının bir
TEK ENJEKSİYON
(24 SAAT ETKİ)
TEK ENJEKSİYON
(72 SAAT ETKİ)
Tablo 4: Türkiye’de sıklıkla kullanılan Nsaidler, sığırlardaki etki süreleri
diğer önemli avantajı ise organizmada oluşacak yan etkilerin en aza indirgenmesi
olacaktır.
7
NSAİDLERİN KULLANILDIĞI HAYVAN TÜRLERİ VE KALINTI
SÜRELERİ
Veteriner hekimlerin tedavi protokollerini oluştururken dikkate aldığı en önemli
noktalardan biri de hiç şüphesiz Nsaidlerin ette ve sütteki kalıntı arınma süreleridir.
Türkiye’de sıklıkla kullanılan etkin maddeler, kullanıldığı hayvan türleri ve kalıntı
arınma süreleri Tablo 3’te sunulmuştur.
Tablo 3: Türkiye’de sıklıkla kullanılan Nsaidler, kullanılan hayvan türleri ve süt/besi sığırlarındaki kalıntı
arınma süreleri
8
NSAİDLERİN YAN ETKİLERİ
Nsaidlerin sığırlarda en sık rastlanılan yan etkileri uzun süreli kullanımlardaki gastro
intestinal yan etkilerdir.
Siklooksijenaz enziminin COX 1 izoformu aynı zamanda mide ve böbrek fonksiyonlarını
muhafaza eden ve platelet formasyonunda rol oynayan prostoglandinlerin de sentezini
sağladığından dolayı, COX 1 izoformunun inhibisyonuna neden olan ilaçların kullanım
sıklığı ve süresi arttıkça söz konusu yan etkilerin görülme oranı ve olasılığı artmaktadır.
Öncelikli veya selektif Siklooksijenaz II (COX 2) inhibitörleri yalnızca veya ağırlıklı
olarak yangısal süreçte indüklenen prostoglandinlerin oluşumunu engelleyerek etkisini
göstermektedir. COX 1 izoformu üzerine etkilerinin olmaması veya az oranda olması
sebebiyle gastro intestinal yan etkilerin görülme oranı non selektif siklooksijenaz
inhibitörlerine nazaran daha düşüktür. (Jim E. Riviere, 2009)
Bununla birlikte ruminantların mide ve böbrek yapılarındaki farklılıklar sebebiyle tek
midelilere nazaran söz konusu yan etkilere daha dayanıklı olduğu unutulmamalıdır.
(Kahn, 2010)
SONUÇ
Nisan 2014’te 75 veteriner hekim ile gerçekleştirilen anket çalışmasının genel
değerlendirilmesi yapıldığında veteriner hekimlerin Nsaidlerden beklediği özellikler ve bu
özelliklerin öncelikleri, kullanıldığı hastalık grubuna göre değişiklik göstermemiştir.
Veteriner hekimlerin mastitis/metritis vakaları, solunum/sindirim sistemi hastalıkları ve
salgın hastalıklarda Nsaid tercih kriterlerini etkileyen faktörler önem sırasına göre
aşağıdaki gibidir:
1. Antienflamatuvar etki
2. Analjezik etki
3. Antipiretik etki
4. Uzun etki süresi
5. Kısa kalıntı süresi
6. Düşük yan etki
9
Veteriner hekimlerin tedavi protokollerine sıklıkla ekledikleri Nsaidlerde olmasını
bekledikleri en önemli özelliğin tüm vakalarda yüksek antienflamatuvar etki olduğu
görülmüştür.
Bir Nsaidin yüksek antienflamatuvar etkiye sahip olması, lokal yangısal reaksiyonun etkili
bir şekilde baskılanması için yangı medyatörlerinin etkin inhibisyonunun sağlanmasının
yanı sıra kullanılan Nsaidin doku konsantrasyonlarının, başka bir deyişle dağılım
hacminin yüksek olması gerekmektedir.
Yüksek analjezik ve antipiretik etkiden sonra beklenen en önemli özellikler sırasıyla uzun
etki süresi, kısa kalıntı süresi ve düşük yan etki olmuştur.
10
KAYNAKÇA
Evaluation of COX-1/COX-2 selectivity and potency of a new class of COX-2 inhibitors.
(2008). European Journal of Pharmacology, 93-98.
Carin E. Dugowson, P. G. (2006). Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs. Elsevier
Saunders , s. 347-354.
Coetzee, H. (2013). Pain Management, An Issue of Veterinary Clinics: Food Animal
Practice. Clinics Review Articles.
Horacio Vanegas, E. V. (2010). NSAIDs, Opioids, Cannabinoids and the Control of Pain by
the Central Nervous System . Pharmaceuticals, 1335-1347.
Jim E. Riviere, M. G. (2009). Veterinary Pharmacology and Therapeutics. Iowa: Wiley
Blackwell.
Kahn, C. M. (2010). The Merck Veterinary Manual. Wiley: Scott Line.
Katya Tsaioun, S. A. (2011). ADMET for Medicinal Chemists: A Practical Guide. New
Jersey: Wiley.
McGavin, J. F. (2012). Pathologic Basis of Veterinary Disease. Missouri: Elsevier Mosby.
Miles Hacker, W. S. (2009). Pharmacology: Principles and Practice. London: Elsevier.
Nossaman BD, B. S. ( 2007). Acetaminophen, phenacetin and dipyrone do not modulate
pressor responses to arachidonic Acid or to pressor agents. Epub.
Ruegg, P. L. (2012, July). Mastitis in Dairy Cows, An Issue of Veterinary Clinics: Food
Animal Practice. Clinics Review Articles.
Webster, C. R. (2001). Clinical Pharmacology. Jackson: Teton Newmedia.
11
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
3
File Size
1 298 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content