close

Enter

Log in using OpenID

Ders 4 EK OKUMA

embedDownload
31.10.2014
1600 ve 1700’lü
YILLAR
1600-1700’lü yıllar
Devrimler Dönemi
Bilimsel devrim
Felsefi devrim
Avrupa’da: Rasyonalizm, Eksistansiyalizm,
Determinizm, Paralelizm
İngiltere ve Amerika’da: Deneyimcilik
Politik devrimler
İngiltere ve Amerika’da
Avrupa’da
1600-1700’lü yıllar
Antik Dönem paradigması, Evrenin “ne” olduğu
sorusuna dayalı:Evren üzerinde düşünülebilir ve
tanımlanabilir bir şey (Varlık, Oluşum)
Ortaçağ ve Rönesans paradigması: Evrenin üzerinde
düşünülmez onu yaratana inanılır ve tapılır.
Gözlenebilir ve hayran olunur.
1600-1700’lerin paradigması, Evrenin “nasıl” olduğu
sorusuna dayalı: Evren, hem üzerinde düşünülebilir
hem de işleyişi anlaşılabilir bir makinadır.
1
31.10.2014
1600-1700’lü yıllar
Makinelerin Dünyada
Yarattığı Heyecan Dalgası
“Mekanik Ruh”
“Mekanik saat kavramı, daha önce hiçbir
makinenin yapmamış olduğu bir şekilde
tüm medeniyetin ruhunun aklının sahibi
olmuştur.
Tarihte nadiren bir makine doğrudan
doğruya anlatılır ve bulunduğu çağın
temel zihinsel özelliğini etkiler.”
Maurice Mayr
2
31.10.2014
“Evren bir saatin tıkır tıkır
çalışmasından daha farklı
davranmaz.”
Christian Wolff
“Her kim saatin yapısına ilişkin
mükemmel bir kavrayışa sahipse, geçmişe
ve şimdiki düzen durumuna bakarak
geleceğe ait her şeyi tahmin edebilir.”
Gottsched
Gerekircilik
(determinism)
3
31.10.2014
İndirgemecilik
(reductionism)
Deneyimcilik
(empiricism)
Evren nedir?
 Evrende sadece madde vardır
 En küçük (basit) maddeler (atomlar) bir
araya gelerek büyük ve karmaşıkları
oluştururlar
 En büyük olan, fiziksel olarak en küçüğe
indirgenebilir
4
31.10.2014
Evren nasıl çalışır?





Evren kurulmuş bir makinedir
Neden oluştuğu önemli değildir
Bir şekilde oluşmuştur
Önemli olan nasıl işlediğidir
İnsandan bağımsız, ancak insan tarafından
bilinebilecek ilkelere göre çalışır
 Bu işleyiş anlaşılabilir, tahmin ve kontrol
edilebilir
 Bu ilkeler anlaşılabildiğinde insanın
amaçlarına, mutluluğuna ve isteklerine göre
kontrol edilebilir.
Bilgi nasıl elde edilir?
 Bilgiye mantıkla ulaşılır
 Bilgi, deneyimle ve gözlemle elde edilir
 Her iki yol da birbirini desteklediği
sürece güvenilirdir
 Bilgiye ulaşmada zihin (düşünen,
öğrenen-gözleyen/deneyen zihin)
önemlidir
Bilgiye ulaşmada temel çelişki
 Doğrudan gözlemle mi?
• Birincil
• Objektif olarak ölçülebilen özellikler mi?
 Dolaylı olarak gözlenenlerle mi?
• İkincil özellikler
• Sübjektif olarak tarif edilenlerle mi?
5
31.10.2014
Bilginin amacı üzerine çelişkiler
 Bilgi sadece bilgi üretmek için mi
olmalı?
 Merak tatmini için mi?
 Bilgi insanın işine yaraması için mi
üretilmeli?
 Mutluluk için mi?
İnsan nedir? Nasıl işler?









“Neden” varolduğu önemli değildir
“Nasıl” işlediğine bakmak gerekir
Bedeniyle bir makinedir
Mekanik ilkelere göre çalışır.
Zihniyle doğuştan bazı farklı özellikler taşır
Doğruya ve mantıklı olana yatkındır.
Zihnin işleyiş biçimi doğuştan belirlenmiştir
İçeriği ise deneyimlerle oluşur
İnsanın düşünceleri, duyguları ve davranışları
anlaşılabilir.
Mutluluk nedir? Nasıl elde edilir?
 Mutluluk bu dünyada elde edilir
 Öbür dünyada değil.
 Mutluluk için “inanmak” yerine “bilmek”
gerekir
 Mutluluk işe yarayan bilgiyi edinmekten ve
kullanmaktan geçer
 Bilgiye ulaşılarak “makine”nin çalışma
ilkeleri farkedilecektir
 Elde edilen bilgiler sayesinde insan kendini
korumak, daha rahat ve mutlu yaşamak için
makineyi kontrol edebilecektir.
6
31.10.2014
Dönemin temel akımları
ve düşünürleri
Descartes (Rasyonalizm)
Locke (Deneyimcilik)
Hobbes (Siyaset bilimde deneyimcilik)
Pascal (Egzistansiyalizm)
Leibniz (Paralelizm)
Spinoza (Determinizm)
Dönemin temel akımları
 Avrupa’da
• Almanya
• Leibniz: Paralelizm
• Fransa
• Descartes:Rasyonalizm
• Pascal: Varoluşçuluk
• Hollanda
• Descartes: Rasyonalizm
• Spinoza: Determinizm
 İngiltere’de
• Locke: Deneyimcilik
 Amerika’da
• Hobbes: Siyaset bilimde deneyimcilik
Dönemin sonundaki temel
çelişkiler
 Eğer insan bir makine ise ve amacı da acıdan
kaçınıp hazza yönelmek ise hayatın daha üst
değerlerde bir anlamı yok mudur?
 Böyle bir dünyada yaşamak nasıldır?
 Eğer evrenin işleyişi insandan bağımsız ise bu
durumda insan nasıl mutlu olur?
 İnsani değerlerin, bilgi karşısındaki yeri nedir?
 Mantık temeline oturtulmuş dünyada
duyguların yeri nedir?
7
31.10.2014
Dönemin sonundaki temel
çelişkiler (devam)
 İçgüdülere güvenmenin hiçbir önemi yok
mudur?
 İnsan bilgisi gerçekten “doğru” ve “güvenilir”
midir?
 İnsanların yönetiminde en uygun devlet şekli
nedir?
 Toplumsal çıkarlar söz konusu olduğunda
bireyin durumu ne olmalıdır?
 Sadece “hedonizm” bizi nereye götürür?
 Acaba en büyük haz olarak sevgiye mi
yönelinmelidir?
 Acaba çözüm “toplumsal hedonizm” midir?
 Acaba herşey anlamsız mıdır?
Dönemin sonundaki temel
çelişkiler (devam)
 İnsani ve Tanrısal değerler ne olacak?
 İnsanın duygularına ne olacak?
 İnsani bilgiler/dünyevi bilgiler mutluluk
için geçerli mi? Yeterli mi?
 Bu yüzyılda iç savaşlar ,
din adına yapılan
savaşlar , İngiltere ve
Fransa’da olduğu gibi ,
güçlü iktidarları
gerektirirken , aynı
zamanda toplumlarda
barış ve düzen özlemini
de yaratmıştır.
8
31.10.2014
 Otuz yıl Savaşları , Fransız Devrim savaşları
öncesinin en büyük Avrupa savaşıdır
 Protestanların zaferi ile son bulmuştur.
 Kilisenin gücü tam anlamıyla
sınırlandırılmıştır.
 Almanya’da Katoliklik , Protestanlık geçerli
dinler haline gelmiştir.
 Avrupa’nın diğer devletleri mutlakiyetçi
monarşi altında birleşip , güçlenirken,
Almanya, ömrü çoktan tükenmiş olan feodal
bir karışıklık içine itilmiştir
 Değişik din ve mezheplerin Avrupa’da bir
arada yaşaması normal karşılanmaya
başlanmıştır.
1600’lü Yıllar
 Feodal düzenin yıkılması
 Çağdaş, laik, kapitalist, ulus devletlerinin
kurulması
 Bağımsız kentlerin kurulması
 Bilimin ve bilimsel düşüncenin
tohumlarının yeniden yeşermeye
başlaması
Soru…..
 Ne oldu da “bilimsel devrim” İslam
dünyasında değil, Çin’de değil de Avrupa’da
ortaya çıktı?
 Öyle bir Avrupa ki,
“İslam dünyası”nın klasik eserleri Arapça ve
Farsça’ya çevirdiği, matematik, tıp, astronomi
gibi bilim alanlarının yükseldiği bir dönemde,
cehalet, fakirlik, bağnazlık içindeyken,
birdenbire, birkaç yüz yıl içinde kendini
topluyor ve “bilimsel devrim”i
gerçekleştiriyor ve bu diğer kültürlerin çok
ötesine geçiyor
9
31.10.2014
Yanıtlar…
 Dinlerin nasıl yayıldığı
 Din ve devlet işlerinin ayrılması
 “Nötr alanların”, özgür soruların sorulacağı
üniversitelerin yaratılması
 “Kitap”ın otoritesi
 Rönesans’ın epistemesi: Pragmatizm
 Doğu Roma İmp. 1453’te yıkılmasıyla bazı
bilim insanlarının batıya göç etmesi
 Aristocu doğal felsefenin algılanışı
 Halkın bilgilenmesi
 “İkincil nedensellik” tartışması
Dinlerin nasıl yayıldığı
 Hristiyanlık, keşişlerin grupları ikna etmeye
çalışmalarıyla çok yavaş; İslamiyet ise daha
hızlı ve çoğunlukla fetihlerle yayılmıştır
 Hristiyanlık, antik dönem felsefesini kabul
etmemekle beraber, onların tartışma yöntemi
olan, kişinin söyledikleriyle kişiliğini ayrı
tutma gerekliliğini kabul etmiş ve
kullanmışlardır
 Bu da onların ikna süreçlerini
kolaylaştırmıştır
Din ve devlet işlerinin ayrılması
 Eski Roma Yurttaşlık yasasının Avrupa
tarafından yeniden keşfedilmesiyle kültürün
içine yerleşen bir uygulamadır
 Bu uygulamanın felsefi alt yapısı da
Ortaçağ’da Thomas Aquinas ve William
Oackham ile zaten atılmıştı
 Oysaki İslam dünyasında Hz. Muhammed ve
dört halifenin ölümünden sonra, islam devleti
farklı görüşlere rağbet eden gruplara
ayrılmışlardır. Kuramsal bütünlük yok
olmuştur
10
31.10.2014
“Nötr alanların”, özgür soruların
sorulacağı üniversitelerin
yaratılması
 Avrupa yasası içinde din ve devlet işleri
ayrılınca her ikisi de bağımsız biçimde kendini
geliştirme imkanını bulmuştur
 Avrupa üniversiteleri, bağımsız, kendi
müfredatını oluşturan, özerk kurumlar haline
gelmiştir
 İslam dünyasında ise şeriat ilkeleri hakimdir
 Medreselerde de şeriat kanunları öğretilmekte
 Kuran ezbere dayalı bir biçimde
öğretilmektedir
“Kitap”ın otoritesi
 İslam’ın kitabı sadece din işlerinin
düzenlenmesi için değil, şeriat uygulamaları
olarak gündelik hayatın tümünü
düzenlemektedir
 Avrupa’da ise “İncil” artık, ana dillere
çevrilmiş, üzerinde düşünülebilir,
konuşulabilir, eleştirilebilir, sınırlandırılmış
otoriteye sahip bir din kitabıdır
 Doğa işleri için felsefeye başvurulması
gerektiği görüşü yaygınlaşmaya başlamıştır
Aristocu doğal felsefenin algılanışı
 Erken dönem Ortaçağ’da Antik dönem eserleri
sadece İslam dünyasında çevrilmiş ve yorumlanmıştır
 “Kelam”, doğal felsefe ve İslam düşüncelerinin
uyuşturulmaya çalışma girişimidir
 Bu yaratıcılık İbn-i Sina ile bitmiştir
 İslam dünyasında Antik dönem matematik ve
geometrisinden kendileri için işlevsel olan bilgiler
alınmış ve geliştirilmiştir
 Daha sonra Gazali bu eserlerin İslam düşüncesine
zarar vereceğini ileri sürmüş; İbn-i Haldun ise
tümüyle uzak durulmasını önermiştir
 Oysa ki Avrupa’da İslam dünyasıyla etkileşimler
sonucu, 1100’lerde öğrenilmiş bu bilgiler, üniversite
müfredatının bir parçası hale gelmiştir
 Avrupa’lı filozoflar ve din adamları, Tanrı’ya mantık
ile de ulaşılabileceğini savunmuşlardır
11
31.10.2014
Halkın bilgilenmesi
 Platon’cu yaklaşım olan, asillerin eğitimi ile halkın
eğitiminin farklı olması görüşü, İslam dünyasında
kabul görmüş ve sürdürülmüştür
 Bu yüzden İslam dünyası 19.y.yıla kadar matbaayı
kullanmayı yasaklamıştır
 Oysaki Avrupa’da matbaanın Gutenberg (1400-1468)
tarafından icadından sonra İncil de dahil olmak üzere
pek çok kitap basılmış ve halk kitlelerine kendi
dillerinde kitaplar olarak ulaştırılmıştır
 !600’lü yıllarda üniversitelerdeki felsefi ve dinsel
tartışmalar halka açıktır
 Oysa ki İslam dünyasında “öğretmen” ve “öğrenci”
arasındadır
İkincil nedensellik
 Aristo evrendeki tüm değişimi kendisi hareket etmeyen bir
“hareket ettirici”ye bağlamıştır
 Bu “hareket ettirici” Hristiyan ve İslam dünyasında Tanrı
olarak algılanmıştır
 Bazı Aristo takipçileri doğal nedenlere dayanarak yapılacak
açıklamaların kolaylık sağlayacağını düşünerek “ikincil
nedensellik” kavramını getirmişlerdir.
 Buna göre Tanrı evreni yaratmıştır. Ancak bu yaratılış
sırasında nesnelere birbirlerini etkileme gücünü de vermiştir
 Aziz Buridan’ın dediği gibi bu bağımlılıkların ve hareketin
her zaman doğal bir şekilde olduğunu varsaymamız gerekir
 Evren kendi kendini işleten bir makinadır
 Avrupa’lı filozoflar bu görüşü kabul etmişlerdir
 İslam dünyasında ise “occasionalizm” (kader/kısmet) adı
verilen bir akım vardır.
 Bu görüşe göre Tanrı her an evrene müdahale edebilir. Tek
neden O’dur
 Maddenin kendine özgü bir gücü yoktur
Ortaçağ Mirası Bilim..
Aristo’cu doğacılık..
 Yunan Doğacılığı (Üniversitelerde)
• Brabant’lı Siger (1240-1282)
• “Tanrı’nın mucizelerini değil, doğayı doğal bir şekilde
tartışmalıyız”
• Nikolas Oresme (1320-1382)
• “Filozofların rolü mucizeleri durdurmaktır”
• Jean Buridan (1300-1358)
• Fizikte gelişmeler
 Teknik keşifler (İslam dünyasından aktarmalar)
• Mercekler, saatler
12
31.10.2014
 Rönesans kültür devrimi ve
teknolojik ilerlemeyle
bağlantılı olarak, ticaret ve
ekonomi de oldukça büyük
bir gelişme kaydetmişti.
 Bilim ve matematiğin
XVII.y.y ‘da sergilediği
gelişme, önceki yıllarda
benzeri görülmemiş bir
düzeye ulaşmıştı.
 XVII.y.y bilim alanında
önemli gelişmelerin ,
keşiflerin yapıldığı
yüzyıldır.
 Bu yüzyılın yetiştirdiği
büyük bilim adamları
arasında Bacon , Kepler,
Galileo , Descartes ,
Pascal,Toricelli , Harvey,
Newton ilk akla gelenler
arasındadır.
 XVII.Yüzyıl felsefesi ana çizgileriyle
Descartes’in çizmiş olduğu çerçeve içinde
gelişmiştir. XVII.Yüzyıl felsefesi bir
Descartes’çılıktır da denilebilir.
 Bu dönem 1662 yılında İngiltere Kraliyet
Akademisi’nin ve 1666’da Fransız Kraliyet
Bilim Akademisi’nin kuruluşuna tanık oldu.
 Bilimin yüzyıllardır katlanmak zorunda
kaldığı dogmatik dayatmalara karşı
‘Görünmez Birlik ‘ ve uluslar arası hoşgörü
ruhu böylece doğmuş oldu.
13
31.10.2014
 Bilim alanındaki
ilerlemeler ve keşifler,
doğa yasalarını
anlamada ve bunları
kendi yararına
kullanmada insanlara
yeni olanaklar sağlamış,
insanın aklına ve kendine
güveni arttırmıştır.
 Bu yüzyılda hukuk, tanrı
ile ilişkisini kesmiş,
siyaset de teolojiyle
bağlarını koparmıştır.
 Gelişen kapitalizm de bu
gelişmeyi
kolaylaştırmıştır.
 XVII. yy.’ ın başlangıcında Katolik
birliğinin papaz matematikçileri ve
astronomları en yüksek bilimsel
otoriteler arsında sayılıyorlardı.
 Modern bilimin doğuşu Ortaçağ’ın
sonunda toplumsal yapılarda ortaya
çıkan değişmelerden kaynaklanmıştır.
 XVII.yy Hollanda’nın , XVIII.yy da
Fransa’nın başat güç olduğunu
vurgulamaktadır.
Bilimsel
Devrim…
1543…
Kopernikus
“..Güneş sisteminin merkezi
güneştir, dünya değil..”
“…Gerçek, “algılanan”da değil,
matematiksel olarak hesaplanabilendedir..”
14
31.10.2014
Nikolaos Kopernikus(1473-1543)
 Güneş merkezli sistem
(Daha önce, Antik
dönemde Aristarkos, Arap
dünyasında ibn el-Şatir )
 İnsanın evrendeki yeri
konusunda haddini
bilmesi
Sir Francis Bacon
(1561-1626)
“…Bilgi güçtür…”
“..Dünyadaki cennet..”
“..Bilim, doğa ile ilgili yeni bilgilerin açığa
çıkarılmasıdır.
Varolanların ispatlanmaya çalışılması değil..”
Sir Francis Bacon
 Metod üzerine tartşmalar
• Tüme varımcı yöntem
• Deneysel yöntem
• Araştırıcının yaptığı deneysel müdahaleler
15
31.10.2014
Galileo Galilei
(1564-1642)
“…yine de
dönüyor….
“..Matematik/Geometri, insan ve
Tanrı bilgisinin kesiştiği noktadır..”
Galileo Galilei
 Dünya merkezli kuramın yıkılması
 Ayın yüzeyinin, güneşin ve diğer
gezegenlerin incelenmesi
 Gezegenlerin hareketi daire şeklinde
 Duyumsal algıların sübjektifliği
 Bilinen bilgilerin uygun diyalogla
anımsanabileceği
 Birincil özellikler: Fiziksel ve objektif
 İkincil özellikler: duyumsal ve sübjektif
William Harvey (1578-1657)
Kan dolaşımının
bulunması ve
nasıl olduğunun
açıklanması
16
31.10.2014
Isaac Newton (1642-1727)
“..Batı entelektüel
tarihinin devi..”
“..Aydınlanmanın
büyük atası..”
“..İnsan başarısının
sembolü..”
Isaac Newton
 Üç hareket kanunu
 Yerçekimi kanunu
 Bölünemeyecek kadar küçük
sayıların hesabı teorisi (Leibniz'le aynı
zamanda fakat ondan bağımsız olarak)
 Işığın bileşimi teorisi
 Deneysel olan hipotetiktümdengelimli araştırma
Johannes Kepler (1571-1630)
 “..Tanrı bir
matematikçidir…”
 Gezegenlerin eliptik
hareketinin
hesaplanması
17
31.10.2014
Niccolo Machiavelli (1469-1527)
Siyasetbilimi/Oyunu
 “..Kendisine itaat edilmesini
isteyen kişi nasıl emretmesi
gerektiğini bilmelidir..”
 “..İnsanları şerefIi kılanlar
ünvanları değildir. İnsanlar o
ünvanları şereflendirir..”
 “..Bir yöneticinin zekasını
tahmin etmenin ilk yolu
çevresinde tuttuğu adamlara
bakmaktır..”
 “..Akıllı adam, aptalın en
sonunda yaptığı işi hemen
yapandır..”
FRANSA
 Fransa’da uzun ve yıkıcı dini savaşlardan
sonra monarşinin otoritesi sağlandı.
 Devlet resmen katolik olmakla birlikte ,
Fransa’nın çıkarları Papalığın
çıkarlarından hep ayrı düşünülmüştür.
 Fransız tipi mutlakiyetçi monarşi ,
Avrupa’nın modern hükümet biçimi
olarak başarı kazandı.
 XVII.y.y Fransa’da mutlakiyetçi
monarşik yönetimlerin güçlendiği ,
İngiltere’de mutlak monarşi
denemelerinin yapıldığı ve teori alanında
da mutlakiyetçi görüşlerin savunulduğu
bir yüzyıl olmuştur.
 Ekonomi , sosyal , siyasal ve dini
alanlarda da krizlerle dolu bir yüzyıldır.
18
31.10.2014
Rene DESCARTES
(1596-1650)
..Rasyonalistlerin
babası…
Düşünüyorum Öyleyse
Varım...
“Kesin olan bir şey var.
Bir şeyin doğruluğundan şüphe etmek!
Şüphe etmek düşünmektir.
Düşünmekse var olmaktır.
Öyleyse var olduğum şüphesizdir.
Düşünüyorum, o halde varım.
İlk bilgim bu sağlam bilgidir.
Şimdi bütün öteki bilgileri
bu bilgiden çıkarabilirim.”
Rene Descartes
Rene DESCARTES
 Mantıkçı, matematikçi
 Ortaçağ ve Rönesans düşünürlerinden farklı
 Marin Mersene (1588-1648) ile birlikte
“saatbenzeri” evren öğretisini savunuyorlar
 Madde tümüyle hareketsizdir, hiçbir aktif güce
sahip değildir
 Tek aktif güç Tanrı’dadır
 İnsan bilgiye inançla değil, mantığıyla ulaşabilir
 Gerçek kişinin kendindedir
 Tümdengelimsel yöntem
 Sezgisel olarak farkettiğimiz doğruların mantıksal
olarak keşfedilmesi ve deneyimlerle de
kanıtlanması
 “Doğru” akla yatandır
 Deneyimler akla yatıyorsa “bilgi”ye götürür
19
31.10.2014
Rene DESCARTES
 Mantıkla gösterilenler de deneyimlerle
somutlaştırılmalıdır
 Hayvanlar karmaşık, otomatik makinalardır
 İşleyişi fiziksel süreçlerle açıklanabilir
 Beden ve zihin birbirinden farklıdır ama
etkileşim halindedir
 Beden (beyin), duyumsayan/algılayan
 Zihin, düşünen/farkına varan/bedeni
(davranışları) yönlendirendir
 Dil bilinçle ilişkili ve insana özgü bir özelliktir
 Beden-zihin etkileşimi beyinde oluşmaktadır
Rene DESCARTES
 Galileo’nun sözünü ettiği “duyumsal
olan”dan, “bilinç”in varlığının
tartışmasının ortaya atılması
 Psikolojinin alt yapısının hazırlanması
 Psikoloji, bilincin sübjektif yaşantısı ile
maddenin fiziksel dünyası arasındaki
ilişkinin incelenmesidir
 Psikoloji bu açıdan felsefi olarak
önemlidir çünkü insan bilgisinin
sınırlarını ve kapsamını belirleyebilir
Rene DESCARTES
 “Fizyolojik Psikoloji”ci Descartes
 Felsefeci Descartes
20
31.10.2014
“Fizyolojik Psikoloji”ci Descartes
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Beden aynen mekanik robotlar gibi çalışır
İbn-i Rüşd’ün dediği gibi beden ve zihin farklı şeylerdir
Zihin ruh ile eş anlamdadır ve kişinin özüdür
Tanrının ışığı değildir
En önemli işlevi düşünmedir
İnsan deneyimi ile hayvanların deneyimi farklıdır
Hayvanların davranışları refleksvaridir
İnsan düşünerek de davranabilir
İnsan kendine dönüp bakabilen ve kendi üzerinde
düşünebilen bir canlıdır
• İnsan düşüncesinin en önemli yanı “dil”dir
• Düşünme içsel konuşma gibidir
Felsefeci Descartes
 Felsefi doğruyu arayış
 Yöntem, her şeyden kuşku duymak
 Kuşu duyduğunun, düşünen bir varlık olduğunun
kuşkusuz olduğu noktasına gelmek
 Yeni radikal bir dualizm
• Beden ve ruh tümüyle farklı şeyler
• Ruh mekanik bedenin içinde varoluyor, ondan
duyumlar alıyor, iradeyle onu yönetiyor
• Birincil özellikler; ikincil özellikler
• Objektif, bilimsel olarak bilinebilecek, mekanikmaddesel dünya; sübjektif, introspeksiyonla
bilinebilecek insan bilincinin dünyası
•
•
•
•
“Kartezyenci Tiyatro”
Psikoloji, duyumların içebakışsal incelenmesi
“Evrendeki matematiksel nokta olan düşünen ruh”
“Kendilik”= Bilinçli, Saf düşünce
Descartes felsefesi ve
psikolojisinin sorunları
 Beden ve ruh farklı ise nasıl
etkileşiyorlar?
• Pineal bezi
 Eğer benim ruhum bedenimde
kilitlenmiş ise, ben benim ruhumun
evrendeki tek ruh olmadığını nasıl
biliyorum?
• Dilimle düşündüklerimi ifade ettiğim, karşıdaki
de aynı şekilde ifade ettiği için
21
31.10.2014
Sonuç…
 Descartes’in felsefesi, kaçınmaya çalıştığı, bilimsel temeli
olmayan söylemlerden kendini kurtaramamıştır
 İnsan ruhundan (zihninden) kişisel belleği sakınarak İbn-i
Rüşt’ün safına düşmüştür
 Kitapları Klise tarafından yasaklanmıştır
 Popüler açıdan Faust ile eş tutulmuştur
 Günümüzdeki eleştiriler
• Zihni bir “noktasal varoluş”a indirgemesi
• Varoluş’u, “bilinç” gibi mistik bir şeye dönüştürmesi
• Beyinde, varoluş’un meydana geldiği bir yer olduğunu
varsayması
• Zihin-beden etkileşimi
• “Diğer zihinler” konusu
 Zihnin sadece kendi fikirlerini bilebileceği görüşü, daha sonra
algılamanın sübjektifliğini ve “kuşkuculuğu” geri getirmiştir
 Psikolojideki etkisi büyük; “Bilinçliliğin bilimi”
 Kendini anlama arayışı
Blaise PASCAL
(1623-1662)
“Biz
gerçekleri,
sadece nedenleri
gözleyerek değil,
kalple de buluruz”
22
31.10.2014
 “Kuşkuculuk daha büyük
kuşkular getirir”
 “Ne çok şeyi bilmediğimin, ne
çok şeyin de benden habersiz
olduğunu fark ettikçe, dehşete
kapılıyorum”
 “Bu insan ne menem bir bulmaca, bir
kabustur? Ne tuhaf ve ne gaddar… Bir kaos…
Çelişkiler öznesi… Bir mucize… Bir harika..
Bir deha…
Her şeyin yargıcı, bileni… Ama aynı zamanda
aptal bir solucan..
Doğru ve gerçeğin ambarı, ama aynı anda bir
belirsizlikler ve hatalar lağımı, çöplüğü..
Evrenin haşmeti, iftiharı, ama aynı zamanda
süprüntüsü, itilmişi…
 Bu bulmacayı kim çözecek?”
Felsefeci Blaise PASCAL
 Evren çok büyük, karmaşık ve akıl almazdır
 Kontrol edilemez
 Çok fazla kuşkuculuk ve mantığa vurma “hiçliğe”
götürür
 İnsan için gerekli olan doğal mantık değil, inanma isteği
ve yeteneğidir
 İnsan, beyni ve bedeni ile hayvanlara benzese de
 Özgür iradesiyle çok özeldir
 Mutluluk için evrenle ve kendisiyle ilgili bu özelliklerin
farkına varmalı
 Özgür iradesiyle “Tanrı”ya inanmayı seçmelidir
 Belki hayvanlar da sadece mekanik canlılar değildir;
onlar da düşünebilir
 Ama insanı insan yapan onun özgür iradesi, yüreğidir
23
31.10.2014
Bilimci Blaise PASCAL
 Boşluğu (vacuum)incelemiş
 Olasılık kuramını bulmuş
 Mekanik hesap makinasını icad etmiş
 İnsan zihni, bir makine tarafından taklit
edilebilecek bir “bilgi işleme” sürecidir
ALMANYA
 1500’lerde Almanya , Avrupa’nın en
gelişmiş bölgelerinden iken , 1600’lere
gelindiğinde gerileme ve içe kapanma
(yerellik) belirtileri göstermeye
başlamıştı.
 Otuz yıl Savaşları, Katolik ve Protestan
davasıyla ilgili Alman iç savaşıydı.
 Sonuçta Almanya küçük devletlere
bölünerek üstünlük Fransa’nın ele
geçmiştir.
Gottfried Wilhelm LEIBNIZ
(1646-1716)
24
31.10.2014
“Bende o kadar fikir var ki, eğer
benden daha iyi görmesini bilenler
bir gün onları derinleştirecek ve
benim zihin emeğime kendi
kafalarının güzelliğini katacak
olurlarsa, sonraları belki bir işe
yarayabilir”.
Gottfried Wilhelm LEIBNIZ
 Mantıkçı, matematikçi, metafizikçi
 Metafizik yanı
• Evren, herbiri varolmaya çalışan, etkileşen ve “öğrenebilen”,
uyum yapan, değişen nonadlardan (sistemlerden) oluşmuştur
• Tüm monadlar belirli bir denge içinde, birbirine paralel olarak
işlemektedir
• Zihin ve beden birbirine paralel olarak çalışan monadlardır
• Maddesel monadlar neden-sonuç ilişkisi içinde (uyum yapma)
yönünde çalışır
• Maddesel olmayan monadlar ise kendini
gerçekleştirme/mükemmele ulaşma yönünde gelişir
• Kendini gerçekleştirme, çevreden bağımsızdır, içten
programlanmıştır
• Bazı soyut fikirler insan zihninde doğuştan vardır, deneyime
bağlı olarak ortaya çıkmaz
• Bu fikirlerin aktive olması ya deneyime ya da kendi içine
dönmeye bağlıdır
Gottfried Wilhelm LEIBNIZ
 Matematikçi yanı
• Bağımsız olarak “calculus”u icat etmiştir
• Sözel mantık yürütme süreci için de benzer bir
hesaplama yapmayı hayal etmiştir
• Bilinçli deneyimler de ölçülebilir
25
31.10.2014
Gottfried Wilhelm LEIBNIZ
 Fizikçi yanı
• Psikofizik ve Wundt psikolojisi için temeli hazırlamıştır
• Duyumlar ve algıları ayırmıştır; g,n,m,zdekinin tam tersi
tanımlar
• Algılar zihinde vardır
• Küçük algılar, karmaşık algıları oluşturur
• Bu karmaşık algılar belirli bir noktadan sonra bilinçli
olarak farkedilirler
• Zihin, “kavrama” (yeni bir bütün oluşturma) özelliğiyle
aktiftir
• Kavramada en önemli süreç dikkattir
• “Pasif dikkat” uyarıcıdan (çevreden) etkilenir
• “Aktif dikkat” bilerek konsantre olmayı içerir, çevreyi
etkiler
HOLLANDA




1000-1350 farklı eyaletler kendi işini yapıyor
1350-1450 yüzyıl savaşları toparlanmalarına yardımcı
1450-1550 En parlak dönemleri
1550-1600 Sömürgecilikle birlikte zenginleşme; iç
savaşlar; Kuzey ve güneyin ayrılması; güneyin
İspanyol kontrolü altına girişi; kuzeyin (bu günkü
Hollanda) ayrı bir devlet kurması, ticaretle ve izinli
korsanlıkla zenginleşmesi
 İnsanları çok bağımsız ruhlu
 Hollanda tekstili çok önemli; dönemin moda yaratıcısı
 Güzel sanatlar da ileri
Baruch SPINOZA
(1632-1677)
26
31.10.2014
Varolan her şey,
ya kendisinde,
ya da başka bir
şeyde vardır”
“
Baruch SPINOZA
 Descartes, Pascal, Leibniz sentezi
 Kendi zamanının çok önünde bir düşünür
 Hiçbir grupta kendine yer bulamamış, hepsi tarafından
eleştirilmiş
 Bağımsızlığı felsefeciler arasında aynı anda hem öfke hem
hayranlık uyandırmış
 Romantikler mistikliğini; bilimciler de doğacılığını seviyorlar
 Evren/doğa, Tanrı ile aynı şeydir
 Evrendeki her şey Tanrı’nın parçasıdır
 Tanrı tüm evrenin toplamından başka bir şey değildir
 Evren doğanın deterministik yasaları ile işler
 Fiziksel evren insan ihtiyaçlarından bağımsızdır
 “Amaç” denilen şey insanın kendi “anlam bulma” ihtiyacına
bağlı olarak kendi yakıştırmasıdr
 İnsanoğlu özgür değildir
 Özgür irade ve sorumluluk diye bir şey yoktur
 Nedenlerini açıklayamadığımız şeylerde biz doğaya bir anlam
yüklemeye çalışırız
Baruch SPINOZA
 Zihin bedenden farklı bir şey değildir; beyin süreçleriyle
oluşur
 Her ikisi de aynı şeydir ama nereden baktığınıza bağlı olarak
farklı süreçlerle açıklayabilirsiniz
 Zihinsel süreçler de deterministik yasalarla işler
 Mutluluk için davranışların nedenlerini keşfetmek ve onları
istenen yönde biçimlendirmek gerekir
 Devletler, huzur içinde yaşamak için insanların yaptığı bir
anlaşmadır
 Ama insan kendi düşünceleri ve zihniyle duygularını kontrol
edebilir
 Akıl, rasyonel anlamda kendini kontroldür
 Akıllı insan bedensel hazlarını değil mantığını dinler
 Mantık ihtiraslarımızı kontrol etmede yardımcıdır
 İnsan neden-sonuç ilişkilerini irdeleyerek doğru sonuca
ulaşabilir
 Mantığı ile, kendisine nasıl davranılmasını istiyorsa,
diğerlerine de öyle davranır
27
31.10.2014
İNGİLTERE
 XVII.yy İngiliz tarihi, modern devletin
doğuşunda büyük rol oynayan üç unsurun
mücadelesinin öyküsüdür.
 Monarşi , özel mal ve mülk sahipleri ve hala
cahil olan ortalama halk.
 Avrupa’dakinin aksine din adamları ayrı bir
güç olarak parlamentoda yer almıyordu.
 1672 -1680 arası, İngiltere’nin karışık,
huzursuzluk, şiddet eylemleriyle dolu
yıllarıdır.
John LOCKE
(1632-1704)
…Deneyimcilerin
babası…
Zihin Tüm Özelliklerden Yoksun,
Hiçbir Fikir Barındırmayan Beyaz Bir
Kağıttır…
John LOCKE











Newton ve Robert Boyle’ın arkadaşı
Asil politikacılara danışman, öğretmen ve hekim
Felsefeye pratik ve deneyimci bir eğim kazandırmış
İnsan zihninin nasıl çalıştığı, anlamanın nasıl olduğu ile
ilgileniyor
İnsanın fikirlerinin kaynağını, zihninin sınırlarını
araştırıyor
Fikirlerin ilk kaynağı duyumlardır
İkinci kaynak, geri dönüp üzerinde düşünmektir
Zihin hem dışarıdaki yaşantılarını hem de içteki
yaşantılarını gözlemleme yetisine sahiptir
Doğuştan getirilen ahlak ilkeleri yoktur
Sağduyuya daha yakın, metafiziğe uzak bir felsefesi var
Öğrencilerin doğruyu “bulmaları” gerektiğini
savunmuş; dogmatizm’e yol açacağı için
“sunulanlar”dan uzak durulmasını önermiş
28
31.10.2014
John LOCKE









Evren, doğa yasalarıyla işleyen bir makinadır
Anlaşılabilir, tahmin ve kontrol edilebilir
İnsan zihni de incelenebilir,
Belirli işleyiş yasaları vardır
Bu yasalar bulunursa eğitilebilir
Bilgi insanın deneyimlerinden gelir
Fikirler “şeyler”in zihinsel kopyalarıdır
Zihin, formları, özleri değil, sadece fikirleri bilir
Duyu organlarımızdan gelen gözlemlerimiz (basit
fikirler) ve zihnimizdeki değerlendirmeler bilgiyi
(karmaşık fikirleri) oluşturur
 “Bilgi” olması için aklımıza yatması gerekir
 İnsan zihninin de içeriği eğitilerek
mükemmelleştirilebilir
John LOCKE
 Zihnin ürünlerine bakılarak zihnin nasıl çalıştığı
anlaşılabilir
 Zihnin işleyiş biçimi doğuştan gelen bir yetenektir
 Zihnin içeriği ise deneyimlerle oluşur
 Zihin belirli özellikleri olan bilgi işleyen bir makinadır
 İnsan “bilgisi”nin (deneyiminin) de mantığının da
sınırları vardır
 Dil insana özgü bir yetenektir
 “Haz arama”, “zihnin “pratik ilkeleri” doğuştan
getirilen yeteneklerdir
 “Doğru” tümevarımsal biçimde keşfedilir
 “Bilgi”, bizim varolan fikirlerimizin birbiriyle ne kadar
ve nasıl uyuştuğunu değerlendirmemizden sonra ortaya
çıkar
 “İrade özgür müdür?” sorusu yanlış bir sorudur.
Doğru soru, “Biz özgür müyüz?” sorusudur.
 İnsan bilinçli olarak ne yapmak istediğini yapıyorsa
özgüdür; ama biz çoğunlukla arzularımızı kendi
irademizle seçmiyoruz
AMERİKA
 Kuzey Amerika ve Güney Amerika çok farklı
yapıdalar
 Kuzeyde çoğunlukla daha ilkel bir yaşam var
 Güneyde büyük medeniyetler, dünyanın en güzel
yapılandırılmış kentleri var
 Potosi: Hidrolik enerjinin maden çıkarılmasında en
güzel örnekleri, yapay göller, su kemerleri vb.
dünyanın en gelişmiş ve büyük endüstri kompleksi
 Rio de Janeiro: Portekize altın ve kahve ihracı
 Bahia: Dünyanın ilk köle pazarı
 Brasilia: Kent planlamasında dünyadaki önemli
mihenk taşlarından
29
31.10.2014
Thomas HOBBES
(1588-1679)
Acaba Düşünme Sessiz
Konuşma mıdır?
Thomas HOBBES
 Evrende sadece madde vardır
 İnsan davranışları da madde yasalarıyla
açıklanır
 İnsanlar ve hayvanlar birbirinden farklı
değildir
 İnsan bedeniyle de zihniyle de bir makine gibi
çalışır
 Çalışma ilkeleri tahmin ve kontrol edilebilir
 Dil ve düşünme aynı şeydir
 Bilgi sadece gözlemlere (deneyimlere) bağlıdır
Thomas HOBBES




İnsanlar da doğa yasalarıyla işler
Herkes kendi çıkarını koruma peşindedir
Bu nedenle yasalar yapılmalıdır
İnsanlar devlet tarafından, deneyimlere bağlı
olarak oluşturulmuş bu yasalarla
yönetilmelidir
 Yasalar olmazsa anarşi olur
 İnsanlar kendi iradelerini, onların toplu
çıkarlarını gözetecek tek otorite olan devlete
bırakmalıdır
30
31.10.2014
Dönemin sonu
18. yy. Aydınlanması için zemin hazırdır
Newtoncu-Kartezyenci mekanik dünya
görüşünde mucizelere, vahiylere yer yoktur
18. yy.da bilim ve mantık, çağdaş toplumun
tek zihinsel ürünü olarak dinin yerini alacaktır
İnsan, ruhu olmayan bir makine konumuna
indirgenecek, mutluluğu maddesel birikime
bağlanacaktır
Ancak, batıya yapılan seyahatler, farklı ilkel
kültürlerin keşfine dolayısıyla, “kim daha
mutlu?” sorularını başlatır
Mantığa karşı “Romantik Devrim”in
tohumları atılmaya başlanır
Ruh-Beden İlişkisindeki Temel Yaklaşımlar
 Etkileşimcilik: Bedenle ruh ayrı bütünlüklerdir ve
karşılıklı olarak birbirini etkiler.
 Paralelcilik: Bedenle ruh örtüşen, ama birbirinden ayrı
süreçlerdir.
 İdealizm: Sadece ruh vardır ve beden ruhun bir
yansımasından (işlevinden) başka bir şey değildir.
 İkili Özellik Teorisi: Hem beden hem de ruh ortak bir
bütünlüğün işlevleridir.
 Epifenomenalizm: Ruh, bedensel süreçlerin bir yan
ürünüdür.
 Materyalizm: Sadece beden gerçektir, ruh yoktur.
 Dualizm: Bedenle ruh, herbiri kendi yasalarına göre
işleyen iki farklı bütünlüktür.
31
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
1
File Size
7 381 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content