close

Enter

Log in using OpenID

200705643 DP TUZUK VE PROGRAM 1949

embedDownload
tBM M KÜ i'JJHANaSt
P . P . Kandıra
DEM OKRAT PARTİ
TÜZÜK
VB
- PROGRAM
(ikinci Büyük Kongrede kabul edilmiştir)
*'0^
TBM M
Kütüphanesi
V er
1 9 7 5 -8 4 0
Y ıl
1 <M«>
Cilt
Ksnı
kop
i
l>mb*
*200705043*
I:
TUZUK
VE
PROGRAM
( ikinci Büyük Kongrede kabul ed ilm iştir )
F İ H R İ S T
TÜZÜK
Madde
sayfa
îsim ve m aksat
1 —
2
7
Üyeler
3 —
7
7
P arti teşkilâtı
8 — 11
10
Büyük Kongre
12 — 17
11
P arti Başkanı
18
13
Genel id are Kurulu
19 — 20
14
H aysiyet Divanı
21 -
34
16
İl, İlce, Bucak ve Ocak Kongreleri
35 — 47
22
İdare K urulları (m üşterek hü­
kümler)
49 — 52
28
İdare K urulları (Vazifeleri)
53 — 60
30
Mali hükümler
61 — 66
34
P arti Meclis Grubu
67 — 84
36
—
39
85 — 86
40
Geçici hüküm ler
Son maddeler
n . Büyük Kongre müzakere usulleri 1 —
9
41
3
PROGRAM
I. Umumî prensipler
II. H üküm et iş le ri:
Madde
say
1 — 25
47
A dalet işleri
26 -
33
56
Millî Eğitim
34 — 42
58
Sanayi işleri
43 — 50
60
Tekel İşleri
51 — 52
63
Ticaret işleri
53 — 55
64
Tarım îşleri
56 — 67
64
Orman işleri
68 — 72
68
Maliye işleri
73 — 78
69
Bayındırlık - U laştırm a
79 — 86
70
Umumi Sağlık
37
72
Sosyal Meseleler
38
73
4
Dem okrat P arti
DEMOKRAT PARTİ
TÜZÜĞÜ
( İkinci Büyük Kongre­
de kabul edilm iştir. )
ÎSÎM VE MAKSAD
Madde 1 — D em okrat P arti, cem iyetler kanu­
nuna göre kurulm uş siyasî bir cem iyettir. Merkezi
A nkara’dadır.
Madde 2 — P artinin m ak sad ı: Program ında y a­
zılı esasları gerçekleştirm ek için kanunun verdiği
haklar ve tüzüğünün hükümleri dairesinde çalışmak­
tır.
ÜYELER
Madde S — D em okrat P aritiy e:
a — Millî mücadeleye aykırı harekette bulun­
mamış ;
b — T ürk Milletinin birlik ve istiklâlini parça­
lamayı hedef tu tan veya dem okratik esas­
la ra aykırı bulunan ideolojilere saplan­
mamış;
7
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
c — A ğır hapis veya şeref ve haysiyet kırıcı
bir suç yüzünden hapis cezasiyle mahkûm
olmamış, veya ağır hapisle mahkûm olup
da memnu hakları iade edilmiş ve medeni
haklarını kullanm ağa ehliyetli ve halkça
kötü tanınm am ış;
ç — T ürk kültürünü ve Partinin prensiplerini
kabul etm iş;
d — Evvelce Partiden çıkarılmamış;
e — Kanunen siyasî derneklere girmek hakkı­
nı haiz yaşta bulunm uş;
olan kadın ve erkek her Türk girebilir.
istifa suretiyle Partiden ayrılmış olanların ye­
niden P artiye kabulleri, intifalarının zaruri ve haklı
bir mazerete dayanıp dayanm adığına göre, ilce idare
kurulunun m ütalâası alınarak, İl İdare Kurullarının
yazılı müsaadesine bağlıdır.
Madde 4 — Üçüncü maddedeki vasıfları haiz olup da P artiye girm ek isteyen her vatandaş, iki p ar­
tili tarafından ikam etgâhının bulunduğu mahallin ve­
ya iş yerinin veya nüfus kütüğünde kayıtlı olduğu ye­
rin ocağına tanıtılır ve kendisi de P arti programını ve
tüzüğünü kabul ettiğine dair bir teahhütnam e verir.
OcaJc idare kurulu tarafından yapılan tahkikat üzerine, kabulüne k arar verildiği takdirde, ilce İda­
re Kurulunun tasdikinden sonra üye kütüğüne kayıt
edilir ve kendisine P arti üyesi olduğuna dair bir vesi­
ka verilir. Kabule ait evrak ayrı bir dosya halinde
ilce idare K urulunda m uhafaza edilir.
8
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
P artiye girmek isteği kabul olunmazsa istekli İl
idare kuruluna itiraz edebilir. Verilecek k a ra r k ati­
dir.
Partiye kabul edildikten sonra üçüncü maddede­
ki şartların mevcut olmadığı anlaşılırsa, Î1 idare Kunılu tarafından H aysiyet Divanına verilir. H aysiyet
Divanınca üyenin m üdafaası alınır ve tah k ik at neti­
cesine göre kaydının terkinine k a ra r verilebilir.
Şukadar ki, bu muamelenin yapılabilmesi için üyenin kabulünden itibaren iki seneden fazla bir za­
man geçmemiş olması lâzımdır. Kanunî manîler bulun­
duğu takdirde iki sene kaydına bakılmaz. Bu k arara
karşı Merkez H aysiyet divanına itiraz edilebilir.
Madde 5 — Kayıtlı oldukları ocak bölgesinden
ayrılanlar, ilişiklerini keserek, gidecekleri mahal oca­
ğına m üracaat için bir belge alırlar. Ocağın bağlı ol­
duğu ilce idare kurulundan da üyenin gideceği yerin
ilce idare kuruluna ayrıca bildirilir.
_ Madde G — Partiden istifa, üyenin kayıtlı ol­
duğu ocağa verilir. Son ocak kongresinden itibaren
bir sene toplantılarda görülmeyerek adresi bilinmeyen
ve nerede bulunduğu belli olmayan üyeler, ocak kü tü ­
ğüne işaret edilir. Bunlar delege sayısının hesabında
nazara alınmaz. Uç sene bu durum da kalanlar veya
başka bir siyasi partiye geçenler P artiden istifa e t­
miş sayılırlar.
Madde 7 — Naklen başka yere gidenler, partiden
istifa edenler veya çıkarılanlarla ölenler ocağın kü tü ­
ğündeki k ay ıtlara işaret edilirler ve ocak m ensuplan
9
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
yekûnundan çıkarılırlar. Keyfiyet ayni zam anda ilçe­
ye de bildirilir.
PARTİ TEŞKİLATI
Madde 8 — P arti teşkilâtı şu n lard ır:
a — Büyük kongre;
b — Merkez Genel idare K urulu;
c — P a rti Meclisi Grubu;
ç — Yüksek H aysiyet Divanı;
d — Merkez H aysiyet Divam ve II haysiyet Di­
vanları ;
e — Köy, Mahalle, Bucak, ilce ve H Kongreleri;
f — Köy, Mahalle, Bucak, ilce ve II idare kurul­
ları.
Madde 9 — P arti teşkilâtı İdarî teşkilâta muvazi
olarak kurulur. Ancak lüzum görülen yerlerde Genel
id are K urulunun tensip ve tasdiki ile idari teşkilât dı­
şında itibarî ilce ve II idare kurulunun tensip ve ta s­
dikiyle itibarî bucaklar kurulabildiği gibi ayni şekle
riayetle bu ilce ve bucaklar lağvedilebilir.
Ocakların tesisi ve görülecek lüzum üzerine lâğ­
vedilmeleri veya birleştirilmeleri İlce idare Kurulunun
teklifi ile II idare Kurulu tarafından yapılır. Lâğvedi­
len ocakların üyeleri başka bir ocağın kütüğüne geçi­
rilir.
10
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
Madde 10 — P arti teşkilâtı olmayan yerlerde ve­
ya idare kurullarının topdan çekilmeleri ve yedek de
bulunmaması suretiyle inhilâl eden teşekküllerde, bir
üst kademe tarafından m uvakkat idare kurulları ku­
rulur. İnhilâl eden kuruldan çekilmemiş olanlar m u­
vakkat kurula dahil olurlar. M uvakkat idare kurulla­
rı, idare kurulları hak ve vazifelerine sahiptirler.
Madde 11 — Yeni teşkilât ilk normal kongreyi
beklerler. Diğer m uvakkat idare kurulları, idare ku­
rulunu veya yedeklerini seçmek üzere ilgili kongreyi
en geç bir ay içinde fevkalâde toplantıya çağırırlar.
Mevsim veya diğer ş a rtla r m üsait olmadığı ve­
yahut normal kongrenin toplanmasına en fazla üç ay
bulunduğu takdirde, m uvakkat idare kurulu, şa rtla ­
rın imkân vermesine veya normal kongreye kadar, üst
kademe idare kurulunun karariyle vazifesine devam
eder.
BÎÎYÜK KONGRE
Madde 12 — Büyük Kongre iki yılda bir Genel
İdare Kurulunun tespit edeceği yer ve zam anda tcplanır. Genel İdare Kurulu zaruri gördüğü hallfrde ou
müddeti altı aya kadar uzatabilir. Toplantı zamanı en
az iki ay evvel teşkilâta bildirilir.
Gerekli hallerde Genel İdare Kurulu vej'a P arti
Başkam tarafından veya 20 nci maddenin (h) fık ra­
sında yazılı Heyetin üçte iki ekseriyetle vereceği t a ­
ra r üzerine Genel İdare Kurulu tarafından Büyilk
11
DEMOKRAT
PARTÎ
TÜZÜĞÜ
Kongre Fevkalâde toplantıya çağrılabilir. Bu haller­
de ancak toplantıyı gerektiren meseleler konuşulur.
Madde 13 — Büyük Kongre P arti Başkanı ve Ge­
nel idare Kurulu ile P arti Meclis Grubu idare heyeti,
II Kongrelerinden seçilecek üçer ve üye sayısı beş bi­
ni geçen illerden her fazla beş bin üye ve 2500 ü ge­
çen her fazlası için ayrıca gene kongrelerce seçi­
lecek birer üyeden veya yedeklerinden teşekkül eder.
Delege seçileceklerin en az bir senedenberi Partiye
kayıtlı olmaları şarttır.
Madde 14 — Büyük Kongre, m ürettep üyesinin
m utlak çoğunluğu ile P arti Başkanı tarafından açılır.
Çoğunluk yoksa ertesi günü yapılacak toplantıda h a­
zır bulunan üyeler ile açılır.
Madde 15 — Büyük Kongre gündemindeki mese­
leleri konuşmağa başlamadan önce işâri oy ile bir
başkan ve iki ikinci başkan ve lüzumu kadar kâtip
seçer.
Madde İG — Büyük Kongrenin gündemi Genel
id are Kurulu tarafından tesbit olunur. Kongre, gün­
demine ve çalışma usullerine hâkimdir.
Fevkalâde Kongre gündemi, dâvet eden P arti
Başkanı veya Genel id are Kurulu tarafından tespit
olunur.
Madde 17 — Büyük Kongre Partinin en yüksek
organıdır. Partiyi ilgilendiren bütün meseleleri inceliyebilir. P arti Genel id are Kurulunun hesaplarına ba­
kar. Genel id are Kurulu bütçesini tetkik ve kabul e­
12
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
der. P arti Başkanı ile 14 kişilik Genel idare Kurulu
ve on bir kişilik Yüksek Haysiyet divaniyle yedi kişi­
lik Merkez Haysiyet Divanı üyelerini seçer.
Büyük Kongrede Başkan ve diğer kurulların se­
çimleri gizli oy ile yapılır. K ura ile taayyün edecek ti­
den başlam ak üzere, delegeler davet sııasiyle ve ken­
di elleriyle reylerini verirler.
Oyların tasnifi için her ilden birer delege seçil­
mek suretiyle ayrı bir komisyon teşkil olunur. Bu ko­
misyon kendi arasından bir başkan ve lüzumu kadar
kâtip seçer. Tasnif neticesinde en fazla rey alanlar
aslî üye ve rey sırasile bir o kadar üye de yedek
sayılır.
Genel idare Kurulu ve Haysiyet Divanı üyelikle­
rinde vaki olacak boşluk yedeklerden tam am lanır.
P arti program ve tüzüğüne ait teklifler Genel Idare Kurulu veya en az mevcut üyenin yirmide biri
tarafından yapılır ve kongre üyelerinin üçte ikisinin
°yu ile kabul edilir.
PAKTI BAŞKANI
Madde 18 — P arti Başkam P artiyi temsil eder.
Genel idare Kurulunun tabiî başkamdir. P arti nam ı­
na söz söylemek yetkisi Başkana aittir. Gerekirse
kendisini ilgilendiren işler için Genel İdare Kurulu
üyelerinden birisini tevkil eder.
P arti Başkanı Cumhurbaşkanlığına seçilirse, P a r­
ti Başkanlığından çekilmiş sayılır.
13
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜCÜ
Başkanlık inhilâl ettiği takdirde, Genel idare K u­
rulu, normal Büyük Kongreye kadar üyelerinden bi­
rine gizli oyla başkanlık görevini tevdi eder.
G EN EL İDARE KURULU
Madde 19 — Genel idare Kurulu kendi üyeleri arasından bir kâtip ve bir muhasip seçer.
Madde 20 — Genel İdare Kurulu Büyük Kongre­
den sonra P artinin en yüksek organı olup vazifeleri
şu n lard ır:
a — P arti program ve tüzüğü hükümlerine, kon­
gre k ararların a göre P artinin bütün teşkilâtını idare
etm ek ;
b — Lüzumlu görülen yerlerde teşkilât yapm ak;
c — II kongrelerince idare kurullarına seçilen üyelerin seçimlerini tetk ik etmek, gereken kararları
verm ek;
ç — Teşkilâtı lüzum göreceği her yönden teftiş
ettirm ek ve teftiş neticesine göre lüzumunda veya 24
üncü maddede yazılı hallerde alâkalıların hepsini ve­
ya bir kısmını işten el çektirmek, inzibatî k arar itti­
hazını icap ettiren meseleleri, lüzum görürse Merkez
H aysiyet Divanına havale etmek ;
d — H er intihap dairesinde, ilçeler ocak ve bucak
idare heyetlerile istişare yaptıktan sonra ocak ve bu­
cak başkanlarm m da iştirâkile, II ve ilce idare ku­
14
DEMOKRAT
PARTÎ
TÜZÜĞÜ
rullarının toplanarak o il milletvekilliği adaylarının
beşte dördünü, kesirler İller lehine hazfedile­
rek gizli oyla seçtikden ve bu seçim neticesini göste­
ren m azbatalar kendisine gelince buradaki isimlere
kendi seçeceği beşte bir m iktarındaki adayları da ilâ­
ve ettikden sonra hepsini P arti nam ına milletvekilli­
ğine aday gösterm ek;
P artiye kaydı tarihinden itibaren altı ay geçme­
dikçe hiç bir partili parti nam ına milletvekilliğine aday gösterilemez. Memurlar bu hükümden m üstesna­
dır.
ilândan evvel İl idare Kurulları, adayların her bi­
ri hakkında Genel İdare Kurulunu tenvir edecek m a­
lûm atı vereceklerdir.
e — P arti program ve tüzüğünün tatbiki, mesai
şeklinin tanzimi, ihtisas komisyonları ve bürolar teş­
kili ile sair lüzumlu gördüğü hususlar hakkında tali­
m atnam eler yapm ak;
f — P arti prensiplerini yaym ak için bütün neşir
ve telkin vasıtalarından faydalanm ağa çalışmak;
g — II bütçelerini tetkik ve kabul etmek ve lüzu­
mu halinde bütçeye tah sisat ilâvesine ve muayyen
mevzulara sarfedilmek üzere istikraz akdine k arar
verm ek;
h — P artinin umumî faaliyet ve siyaseti hakkın­
da teşkilâti tenvir etmek, Genel idare K urulunun ma­
halli vaziyetler hakkında tenevvür etmesini sağlam ak
ve icabında Genel idare Kurulunun isteyeceği husus­
lar hakkında fikir ve m ütalâalarım alm ak üzere, bü­
15
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
tün il idare kurulları başkan veya vekilleriyle il idare
kurulları tarafından seçilecek ikişer' üyeden teşekkül
eden bir heyeti, senede en az iki defa tayin edeceği
mahalle davet etm ektir.
HAYSİYET DİVANLARI
Madde 21 — Aşağıdaki maddelerde yazılı hare­
ketlerde bulunan parti mensupları hakkında tahkikat
yapm ak ve inzibati k arar vermek vazifesiyle illerde ve
merkezde H aysiyet Divanları kurulur.
Madde 22 — II H aysiyet Divanı II Kongrelerin­
ce seçilen beş ve Merkez H aysiyet Divanı, Bü­
yük Kongrece seçilen yedi ve Yüksek Haysiyet Divanı
da yine Büyük Kongrece seçilen on bir üyeden ibaret­
tir. İnhilâl vukuunda seçimde sırasiyle daha az oy alanlardan Divan tam am lanır. H aysiyet divanlarına se­
çilecek asil ve yedeklerinin en az iki senedenberi P a r­
tiye kayıtlı olmaları lâzımdır,
H er divan kendi üyelerinden bir başkan seçer.
P arti içinde faal hiçbir vazife divan üye ve başkanlığiyle birleşemez. P arti Meclis Grubundaki faal vazi­
feler bundan müstesnadır. Divanların müzakere nisa­
bı m ürettep adetlerinin m utlak ekseriyetidir. Divan­
ların müddeti illerde bir, merkezde iki yıldır.
Madde 23 — İnzibat hükümleri şu n lard ır:
a — Yazılı olarak dikkati çekme,
16
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
b — Bir kongre devresince idare kurulları üye­
liğine, delegeliğe ve partinin sair faal vazifelerine se­
çilmemek veya seçilmiş ise uzaklaştırılm ak suretiyle
m uvakkat çıkarm a; (Haysiyet Divanı bu müddetin
başlangıcını tayin e d e r);
c — Partiden çıkarma.
Madde 24 — inzibatî hükümlerin tatbikini ge­
rektiren haller şunlardır:
a — P arti programına, tüzük ve tefsirleriyle
talim atnam e hükümlerine, ve bunlardaki esaslara uy­
gun olarak P arti Genel Kurulu veya diğer P arti idare
kurulları tarafından verilen k ararlara aykırı hareket­
lerde bulunmak;
b — Yukarıki fıkrada yazılı esaslara uymayan
neşriyat yapmak, veya bu yoldaki neşriyatı tahrik
etmek;
c — H er türlü seçimlerde parti k ararı olmadan
müstakillen adaylığını koymak, diğer p artiler veya ba­
ğımsızlara rey vermek veya onların lehine propagan­
da yapm ak veya parti namına tesbit ve ilân edilen adaylar aleyhinde açık veya gizli olarak çalışmak; on­
ların isimlerini oy pusulasından çıkarmak veya onla­
rın yerine başka isimler yazmak ;
Bu cihetler neşir suretiyle yapılmış ise inzibatî
hüküm, çıkarmadır.
ç — P artiyi şahsî m enfaatlarına alet etmek ve bu
m aksatla parti nüfuzunu istism ara tevessül etmek,
17
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
p arti içindeki tesanüdü ve teşkilât kademelerinin ahenk ve faaliyetlerini bozacak hareketlerde bulun­
m ak; p arti içinde şahsiyat ile uğraşm ağı adet edin­
mek;
d — Umumiyetle siyasî h ay atta P arti bakımın­
dan nezahet ve sevgiyi, tesanüt ve itimadı bozacak
veya P artinin birliğini tehdit edecek fesatkârane ha­
reketlerde bulunmak;
Yukarıki fıkralarda yazılı hususlardan dolayı bu
hareketlere ittilâdan itibaren bir sene ve her halde
hâdiseden itibaren üç sene geçtikten sonra tâlûbat
yapılamaz.
Madde ‘Z5 — Bir partili hakkında disiplin takiba­
tı açmak selâlıiyeti, sevk edilmesini icap eden H aysi­
yet Divanına göre İl İdare Kurullariyle Genel idare
K uruluna aittir.
Takibata k a ra r verilmeden evvel bu kurullar ta h ­
kikata lüzum görürlerse, gerek kendi üyelerini gerek
alt kademedeki diğer bir kurulu veya üyesini bu hu­
susta görevlendirebilirler.
Aleyhine m üracaat edilen partiliyle bunu ihbar ve­
ya bundan şikâyet edenler, mensup oldukları kurul­
larda bu işin müzakeresine iştirak edemezler. Bunla­
rın iştirak etmemesi müzakere nisabının tahassülüne
mani bulunduğu takdirde eksikler yedeklerden ikmal
edilir. Yiııe mümkün olmazsa en yakın İl idare kuru­
luna tevdi olunur.
Madde 26 — Muhtelif kademelerdeki idare kurul­
ları m ünhasıran kendi faaliyet ve iştigal mevzularına
18
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜÛÜ
dahil olan ve başka kurullarda veya illerde vazifeli
partililerin faaliyetlerine teali ûk etmeyen hususlarda,
gerek doğrudan doğruya, gerek mensuplarının gikâyeti üzerine, disiplin takibatı yapılmasını istedikleri
takdirde, şevki icabeden Haysiyet Divanına göre. 11Idare Kuruluna veya Genel İdare kuruluna m üra­
caat ederler. Bu m üracaatlar kademelere riayet ve
delilleri şikâyete bağlanmak suretiyle yapılır. H er ka­
deme kurulu bu husustaki mütalâasını, isterse, bu ev­
rak a ilâve edebilir.
Madde 27 — Birinci derecede te tk ik atta bulunan
Haysiyet Divanları, aleyhine disiplin takibatı istenen
kimsenin müdafaasını aldıktan sonra, işi müzakere
eder ve k arara bağlarlar. Lüzum gördükleri takdirde
alâkadarları da çağırır ve dinlerler
H aysiyet Divanı kararları alâkalıya ve takibata
k a ra r veren kurula yazı ile tebliğ olunur.
İnzibat k a ra rla n gerekirse, fiilin derecesine göre
doğrudan doğruya çıkarma k ararı da olabilir.
Madde 28 — Merkez Haysiyet Divanı İl haysiyet
divanlarınca verilen ve itiraz yolu ile gelen inzibat ka­
rarlarını tasdik, tâdil veya kaldırma suretiyle katî
olarak neticelendirir. K ararların aleyhte tâdili için
ilgilinin sözü veya yazılı müdafaası alınmak şarttır.
Merkez Haysiyet Divanı tetkikatını evrak üzerin­
de yapar. Ancak lüzum gördüğü hallerde ilgiliyi de
dinleyebilir, ve mahallinde de tahkikat yaptırabilir.
Madde 29 — İl İdare kurulları ile il haysiyet divan­
ları üyeleri hakkında birinci derecede k a ra r vermeğe
19
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
Merkez H aysiyet Divanı selâhiyetlidir. Bu k ararlara
karşı Yüksek H aysiyet Divanına itiraz olunabilir. Şu
kadar ki itiraz kararın infazını durduramaz.
Madde 30 — Merkez H aysiyet Divanı, İller H aysi­
yet Divanlarının inhilâl etmesi veya mahallincc esba­
bı mucibeye dayanılarak lüzum gösterilmesi hallerin­
de disiplin takibatının diğer bir il haysiyet divanına
nakline Genel İdare Kurulunun talebi ile k a ra r ve­
rir.
Madde, 31 — Yüksek H aysiyet D ivanı:
a — Merkez H aysiyet Divanı tarafından birinci
derecede verilen kararları, itiraz üzerine tedkik ve ka­
tı k arara bağlar.
b — Genel İdare Kurulu ve Yüksek ve Merkez
H aysiyet Divanları üyeleri hakkında, Büyük Kongre­
de itiraz edilebilmek üzere, birinci derecede inzibat
hükümleri verir.
c — Genel İdare Kurulunun talebi ile Tüzüğü tef­
sir eder.
Madde 32 — Yüksek H aysiyet Divanının birin­
ci derecedeki k ararların a karşı itiraz vukuunda :
Büyük Kongre bu itirazları, her ilden bir delege­
yi ihtiva eden bir komisyona havale eder. Komisyo­
nun tanzim edeceği rapor umumî heyette okunarak
müzakere edilmeksizin kabul veya red şeklinde reye
konulur.
20
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
P arti Meclis grubuna dahil üyelerin gruba ta al­
lûk etmeyen fiil ve hareketlerinden dolayı k a ra r ver­
mek selâhiyeti Merkez H aysiyet Divanı ile grup H ay­
siyet Divanından mürekkep m üşterek divana aittir.
Bu divan kendi içinden bir başkan seçer. Bu divanın
k ararları katidir.
Madde 33'— H aysiyet Divanlarınca birinci dere­
cede verilecek k ararlara karşı tebliğ tarihinden iti­
baren 15 gün zarfında gerek hakkında hüküm verilen
ilgililer ve gerek takibata k arar veren il veya genel
idare kurulu tarafından itiraz edilebilir.
Î1 haysiyet divanı kararlarına karşı olan itiraz­
lar ilgililer tarafından Merkez Haysiyet Divanına gön­
derilmek üzere il idare kuruluna verilir. Î1 Kurulu ken­
di cevabiyle birlikte bunu merkez haysiyet divanına
gönderir. İtiraz eden il idare kurulu ise bunun bir
suretini ilgiliye tebliğ ederek on gün zarfında cevap
vermesini bildirir. Cevap verilmemiş ise keyfiyet işa­
re t edilerek evrak Merkez Haysiyet Divanına gönde­
rilir.
Î1 haysiyet divanından verilen çıkarma k ararla­
rı aleyhine itiraz olmasa dahi, bunların infazı Merkez
Haysiyet Divanının tasdikine bağlıdır. Şu kadar ki
J1 haysiyet divanının çıkarma k a ra n ile beraber bu
k arara maruz olan kimse partiden bütün fiili vazife­
lerinden çektirilebilir.
Çıkarma kararının infazı partinin kütüğünden
kaydının silinmesi demektir. Kesinleşen çıkarma ka­
rarları bütün teşkilâta bildirilir.
21
DEMOKRAT
PARTÎ
TÜZÜĞÜ
Madde 34 — H aysiyet Divanlarının itiraz üzeri­
ne verecekleri k ararlar katidir. Ancak Yüksek H ay­
siyet Divanının ve merkez haysiyet divanının tasdikile katileşen çıkarm a kararlarının, bir defaya mahsus
olmak üzere, bir kere daha tetkik edilmesini, Genel
îd are Kurulu, ayni haysiyet divanından talep edebilir.
IL, İLCE, BUCAK VE OCAK KONGRELERİ
Madde 35 — Kongreler yılda, bir toplanır.
Madde 36 — Kongrelerin normal toplanma za­
manı ağustos iptidasından başlar, ocak ayının sonu­
na kadar devam eder.
Ocak kongresinin fevkalâde toplantısı ocakda
kayıtlı üyelerin üçte birinin teklifi üzerine veya resen
bucak idare kurulunun göstercccği lüzııma göre ilce
idare kurulunun karariyle yapılır.
Bucak kongresinin fevkalâde toplantısı, bucağa
bağlı ocak idare kurullarından yarısının teklifi üze­
rine veya resen ilce kurulunun göstereceği lüzuma
göre il idare kurulu karariyle yapılır.
ilce kongresinin fevkalâde toplantısı ilçeye bağlı
bucak idare kurullarının çoğunluğunun teklifi üzerine
veya resen Î1 îdare Kurulunun göreceği lüzuma göre
ve her iki halde Genel îdare Kurulu karariyle yapılır.
Î1 kongresinin fevkalâde toplantısı îl ’e bağlı ilce idare
kurullarının çoğunluğunun teklifi veya resen Genel
îd are K urulu kararı ile yapılır. Fevkalâde toplantılar­
da ancak toplantıyı gerektiren meseleler konuşulur.
22
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
Madde 37 — Ocak kongre toplantılarına, o yerin
parti ocağına kayıtlı her üye mazereti olmadıkça gel­
meğe mecburdur.
Madde 38 — Bucak kongresine, köy - mahalle ocağına kayıtlı bulunan üyenin elliye kadar olan kıs­
mı için üç, bundan yukarı sayıda üyenin beher elli
fazlası için birer; ilce kongresine, bucak çevresindeki
ocaklarda kayıtlı bulunan üyenin beşyüze kad ar olan
kısmı için üç ve bundan yukarı sayıda üyenin beher
iki yüz ve fazlası için birer; Î1 kongresine ilçelerde
kayıtlı bulunan üyenin bine kadar olan kısmı için üç
ve bundan yukarı sayıda üyenin beher bin ve fazlası
için birer delege seçilir. Ü st kademeler idare kurulla­
rı üyeleri oya katılm am ak şartiyle kongrenin tabii
azalandır.
Madde 39 — Doğrudan doğruya ilçeye bağlı müs­
takil ocaklar, ilce kongresine bucaklardan seçilen de­
lege nisbetinde ve doğrudan doğruya Il’e bağlı müs­
takil bucaklar da il kongresine ilçelerden seçilen dele­
ge nisbetinde, delege seçerler.
Madde 40 — Kongreler en az on beş gün evvel
ilân edilmek ve kongreye iştirak edecek üyelerin her
birine davetiye gönderilmek veya bir cetvele imzası
alınmak surtiyle kendi idare kurulu tarafından davet
edilir. Davetiye veya cetvelde kongrenin günü, saati
ve mahalli yazılmak şarttır. Ayrıca Kongrede bulu­
nan üyelerin adı ve soyadını ihtiva eden bir liste ya­
pılarak altı başkan ve kâtipler tarafından imza edilir.
Gerek davetiye makbuzları veya imznh cetvel, gerek
23
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
liste, kongre zabıt ve evrakına bağlı olarak m uhafa­
za edilir.
Madde 41 — Kongreler, kendi idare kurullarının
başkanları veya idare kurulunun çekilmesi takdirin­
de üst kademe idare kurulunca memur edilecek bir üye
tarafından, yoklama yapıldıktan sonra, üyelerin en
az üçte biri ile açılır. Üçte bir ııisbetinde üye bulun­
m azsa toplantı ertesi güne bırakılır ve mevcut üye
ile açılır. Bundan sonra bir başkan, bir ikinci başkan
ve lüzumu kadar kâtip seçilir.
Alt kademe kongresinin yolsuzluğuna veya se­
çilen delegelerin fazla olduğuna veya şahıslarına dair
itirazların kongreden en az üç gün evvel kongre ka­
demesi idare kuruluna verilmiş olması lâzımdır. Aksi
halde kongrede vaki olacak itirazlar tetkik edilemez.
İdare kurulu bu itirazı ve buna ait tah k ik at ve delil­
leri bir dosya halinde kongreye tevdi eder. Ancak va­
ki olacak itirazlar ocak kongresinde ise kongreye iştirâk eden üye sayısının beşte biri; Bucak, ve İlce ve
İl kongresinde ise iştirak cdecek delegelerin beşte bi­
ri tarafından yapılmış olması lâzımdır. Kongre bunu
kendi üyeleri arasında ku ra ile seçilen beş kişilik bir
komisyona havale eder. Komisyon derhal toplanarak
işi tetkik ettikten sonra raporunu verir. Bu işin m ü­
zakeresinde yalnız itiraz eden ile aleyhine itiraz olu­
nan ta ra fta n birine ve komisyon sözcüsüne söz ve­
rilir. Başkasına söz verilmez. Raporun kabul veya
reddi açık veya gizli oya konulur. Oy neticesi k ati­
dir.
24
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
Fazla delege seçildiği hakkındaki itiraz kabul edilirse fazla olan m ikdarda delege kura ile ayrılarak
o delegelerin bu sıfatları kalkar.
E ğer itiraz toplu delegeler hakkında vaki ise bu
delegelerin mensup olduğu P arti teşkilâtı alfabe sı­
rasına göre ele alınır ve delegeler teker teker reye ko­
nulur. Hakkında reye m üracaat edilen delege reye iştirâk edemez.
Il kongreleri hakkındaki şikâyetlerin tedkiki Ge­
nel îdare Kuruluna aitir. Genel îdare Kurulunun ka­
rarı katidir.
Madde 42 — Kongrede aşağıdaki esaslara riayet
olunur:
a — Söz hakkı yalınız üyelerindir. Dinleyiciler
müzakereye iştirak edemez ve söz alamaz.
b — Kongrelerde seçimler gizli oyla yapılır.
c — Seçimlerde her kongre üyesi aday göstere­
bilir.
Ç — Gösterilen adaylar kongre salonunda uygun
bir yere herkesin göreceği şekilde yazdır.
d — E ğer kongre mevcudunun üçte ikisi ister­
se idare kurulları seçimlerinden m aada seçimler açık
°yla da yapılır.
e — Açık oyla yapılacak seçimlerde teklif edilen
adlar birer birer oya konulur.
25
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
Madde 43 — Kongre başkanlığını ifa etm ekte olan başkan veya ikinci başkan kongrenin inzibatını te ­
min, zabıtların tutulm asım m ürakabe etmekle mükel­
leftirler.
Kongrenin intizamını, söz hakkını ihlâl edenleri,
ta h rik a t yapanları, sadat dışında konuşanları menet­
mek, icabında bunları kongre haricine çıkarmak, onun selâhiyeti dahilindedir. Bu hususda alacağı k a ­
ra rla r katidir.
Madde 44 — H er kongrenin gündemi kendi k a­
demesi idare kurulları tarafından tesbit olunur. N or­
mal kongrelerde bu gündem kongre karariyle tadil
edilebilir.
Kongreler işlerini kolaylaştırm ak için lüzum gör­
dükleri m iktarda komisyon seçerler.
Madde 45 — îlk önce idare kurulunun yıllık rapo­
ru okunur. R apor ve idare kurulunun hesap vaziyeti
hakkında müzakere ve k a ra r verilmeden seçim yapı­
lamaz. Aksi halde muamele yapılmamış sayılır.
Madde 46 — K ongreler kendi kademelerindeki
bütün p arti işlerinin yapılmasını incelemek ve bu hu­
suslarda k a ra ra varm ak ve partiyi alâkadar eden bü­
tü n hususlar hakkında konuşm alar yapm ak selâhiyetini haizdirler. Bu m a k satla:
a — Kend kademeleri îd are K urullarının mahalli
hareket ve faaliyetlerini inceler. Gerek bunlar hakkın­
da ve gerek gelecek çalışma devresi için yeni idare
26
DEMOKRAT
PARTI
TÜZÜĞÜ
kurullarınca yapılması lâzımgelen hususlar hakkın­
da lüzum gördüğü kararlan verir. İdare kurullarının
hesaplarını tetkik ile kabul veya reddeden* Gelecek
devreye ait olarak idare kurullarınca hazırlanan büt­
çeleri aynen veya tadilen kabul eder.
b — -Delegeler tarafından Partiyi alâkadar eden
biitiin mevzulara dair yapılacak teklifleri müzakere
etmeği kabul veya reddeder.
c — Ocak kongreleri beş, bucak ve ilce kongrele­
ri yedi ve il kongreleri dokuz kişilik idare kurulları
seçerler; rey sırasında daha sonra gelenler yedek iti­
bar olunur.
Yine 13. ve 38. madde mücibince üst kongreye
gidecek delegeleri seçerler.
Seçimlerde reyler müsavi çıytığı takdirde arala­
rında kur’a çekilir.
İdare kurulu üyelerinin ve delegelerin seçiminde
oyların sayılması kongrede kura ile tayin edilen beş
kişilik bir komisyon tarafından alenen yapılır. Bunla­
rın hepsinin imzasiyle yapılacak iki nüsha mazbata­
dan biri kongre zaptına bağlanır öteki kongre başkanının imzasını havi bir, tezkere üe birlikde derhal
üst kademe idare kuruluna gönderilir.
Madde 47 — İdare kurullarında bulunanlar veya
bunlardan her hangi bir sebeple kuruldan çekilmiş olanlar kendi kongrelerine delege olarak seçilemezler.
Ancak şahıslarına taallûk eden hususlarda söz ala­
bilirler.
İdare kurulu üyeleri kendi kongrelerinde, oya ka­
tılmamak şartiyle, kongre sonuna kadar müzakereye
27
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
iştirâk ve söz söylemek hakkını haizdirler.
Madde 48 — Kongreye müteallik zabıtlar, kon­
gre başkan ikinci başkan ve kâtipleri tarafından im­
zalanır. Bütün zabıt, evrak, m azbata ve raporlar iki
nüsha olarak tanzim ve biri kendi idare k u ru lu ra di­
ğeri üst kademe idare kuruluna en kısa bir zamanda
gönderilir.
İDARE KURULLARI HAKKINDA
MÜŞTEREK HÜKÜMLER
Madde 49 — idare kurulları kendi kademeleri
kongreleri tarafından gizli oyla seçilir. En az altı aydanberi P artiye kayıtlı olmayanlar, veya haklarında
m uvakkat çıkarm a kararı olup da henüz müddeti dol­
durm ayanlar, idare kurullarına seçilemezler. Baba,
ana ile çocuklar ve kardeşler ve karı koca ayni idare
kurulunda bulunamazlar. İdare kurulu üye ve baş­
kanlığı hangi kademede olursa olsun, başka bir idare
kurulu üye ve başkanlığı ile birleşemez.
Madde 50 — İdare kurulları ilk toplantılarda giz­
li oyla kendi aralarında bir başkan, bir ikinci başkan,
bir muhasip ve bir kâtip seçerler, ve eski idare ku ru ­
lundan işi devir alırlar.
Başkan : İdare kurulunu temsil eder. Bu sıfatla
parti teşkilât kademeleri ve mahallindeki Hükümet
ve sair müesseseler mümessillerile tem as eder; yazı­
lan kâğıtları, hesap işlerinde muhasebeci üye ile, ka­
28
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
demeler arasındaki yazışm alarda kâtip üye ile birlik­
te imza eder.
ikinci başkan : Başkanın yardımcısıdır. Kendisi­
ne vereceği işlere bakar. Başkan bulunmadığı zaman
onun görevini yapar ve onun yerine kâğıtları imzalar.
Muhasip üye : Kurulun hesap işlerine bakar; ka­
nun, tüzük ve talim at mucibince lâzımgelen m uhase­
be defterlerini tu ta r; sarfiyatın kurul kararına uygun
olmasından başkanla birlikte sorumludur. Aidatı
muntazam tahsil etmek, başka varidat bulmak im­
kânlarını kurula teklif ve kademenin malî vaziyeti
hakkında kurulu tenvir eder.
Kâtip : Kanun, tüzük ve talim at dairesinde lâzımgelen defterlerle ocaklarda üye kütüğünü, öteki
kademelerde idare kurulu zabıtlarını tu tar, k ararla­
rım yazar ve imza ettirir, dosyalan başkanla birlikte
muhafaza eder.
Vazifedarlar, kurulun para, eşya, defter, dosya
ve evrakının korunmasından, Genel idare Kurulunca
yapılacak talim atnam ede yazılı görevlerinin tam am
olarak yapılmasından birinci derecede sorumludurlar.
Madde : 51 — id are kurulları çoğunlukla ve en
az haftada bir toplanırlar. Aksine k a ra r verilmedik­
çe müzakerelerinde kurul üyelerinden başkası bulun­
maz. K ararlarım konuşma nisabının çoğunluğu ile ve­
rirler. Mazereti olmadığı halde üst üste belirli üç top­
lantıya gelmeyen üye istifa etmiş sayılır. Ancal; bu
hükmün tatbik edilebilmesi için, idare kurulları mu­
29
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
ta t toplanm a günlerinin saat ve mahallini k a ra r def­
terinde bütün üyelerin imzasiyle tesbit etmeleri, mu­
ta t dışındaki içtim alara davetin de tarih, saat ve m a­
halli yazılarak imza ettirilmesi, ve toplantıda bulunan­
ların isimleri h er zabıtda yazılı olması şarttır, istifa
etmiş sayılan üye üst kademe idare kuruluna şikâyetde bulunabilir. Bu kurulun vereceği k arar kT tidir.
Madde 52 — idare kurullarının müddetler: mü­
teakip kongrelerine kadar devam eder. Bu müddet içinde vefat, istifa veya sair bir sebeple kuruldan ayrılanlan n yerine en fazla oy alan yedek üye getirilir.
İDARE KURULLARININ VAZİFELERİ
Madde 53 — id are kurullarının umumî vazifeleri
şunlardır :
a — P arti prensiplerini her fırsattan faydalana­
rak yaym ak, halkın partiye karşı sevgisini arttırm ak,
b — Tüzük hükümlerini, Talim atnam e icaplarını,
Genel idare Kurulu kararlarını, üst kademenin vere­
ceği talim atı, kendi kademesi kongresinin kararlarını
yerine getirm ek; kendine bağlı teşkilâtı idare ve mürakabe etmek, kademelerin faaliyetini tanzim etrr.ek;
c — Memleket işlerine alâkadar olmak, seçimler­
de parti nam ına aday gösterilecekler hakkında fikir
ve m ütalâalarını üst kademe idare kuruluna bildir­
mek ; p a rti adaylarım kazandırm ak için faaliyette bu­
lunm ak ;
30
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
ç — Kendi kongrelerinde görüşülecek işleri h? zır­
lam ak; senelik hesap raporu ile gelecek yıl bütçesini
yaparak kongreye sunm ak;
d — P artililer arasındaki
ve icabında a ra bulmak,
geçimsizliği önlemek
e — Partiyi kuvvetlendirmek ve genişletmek, ve
bu hususda gerekli gördüğü düşünceleri bir ü st kade­
meye bildirmek; parti gelirlerinin en elverişli şekilde
toplanması ve yeni gelir kaynakları bulunması için
tedbirler alm ak;
f — Kendi görevine ait işler hakkında partililerin
yardım ından faydalanmak, komisyonlar kurm ak ve
fikir ve m ütalâalarını almak üzere karm a toplantılar
yapmak;
g — P arti teşkilâtı arasında iş ve vazife bakımın­
dan vaki faaliyetlerde, acele bir lüzum olmadıkça, bir
üst kademeden yukarı kademe ile yazışmaya girmiyerek mertebe silsilesine riayet suretiyle alt ve üst
kademe ile nezahat ve sevgi dairesinde sözlü ve yazı­
lı münasebette bulunmak ve samimi tesanüdü devam
ettirm ek; (Acele hallerde daha üst kademeye yazıla­
nın bir sureti ayni zam anda kendi kademesine de bil­
dirilecektir) .
h — Kendi çevrelerinde partinin durum u ve üye
mikdarı hakkında, her altı ayda bir, üst kademeye
rapor vermek ve alt kademeden bu raporları istemek
ve takip etm ektir.
31
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
Madde 54 — II İdare kurulları kendi çevreleri irin­
deki bütün siyasi faaliyetlerle yakından ilgilenerek,
İlin İçtimaî İktisadî, sıhhî ve bayındırlık işleri hakkın­
da il genel meclisleri ve belediye meclisleri içindeki
p arti m ensuplarını tenvir ve bunların faaliye! istika­
metlerini tâyin etm ek; bunları, talim at dairesinde,
grup halinde teşkilâtlandırm ak, seçimlerde yapılma­
sı lüzumlu işleri mahallin icaplarına göre tâyin, ta n ­
zim ve idare etmek ile görevlidirler.
Madde 55 — İdare kurulları ve b aşk a n la n :
a — Genel İdare kurulunun m uvafakatim alm a­
dan, kendi çevrelerini aşan parti umumî siyaseti hak­
kında beyanatta bulunamazlar. Kendi kademelerine
tekabül eden resmî m akam lardan yukarı m akanj'nrb
m uhabere edemezler. Lüzum görecekleri ahvalde, bir
üst kademe idare kuruluna bildirilerek onun vasıtasiyle takipde bulunurlar.
b — Bağlı bulundukları ü st kademe ile irtib at­
larını kesmeğe k a ra r veremezler. Dinletemedikleri şi­
kâyet ve talepleri varsa o kademeye de m alûm at ver­
mek şartiyle bir ü st kademeye bildirirler.
Madde 56 — İl genel meclisi üyeliklerine seçile­
cek P arti adayları, ilce idare kurullariyle hasıl olacak
m utab akattan sonra il idare kurullarınca, belediye
seçimlerinde de belediye hududu dahilindeki bütü'\ idare kurullarının bir yere toplanarak ekseriyetle ve­
recekleri k a ra r üzerine en yüksek idare kurulu baş­
kanlığınca ilân olunur. P artiye kaydı tarihinden iti­
32
DEMOKRAT
PARTl
TÜZÜĞÜ
baren altı ay geçmedikçe hiçbir partili parti namına
bu hizmetlere aday gösterilemez.
Madde 57 — İdare kurulları için lüzumuna göre
alınacak memur, kâtip ve hademelerin o işe alınması,
işden çıkarılması, tahsisatının tâyini ve arttırılm ası
kurul kararı ile yapılır.
Madde 58 — Her idare kurulu kendisine bağlı
her mertebeden idare kurullarının defterleri, hesap­
ları, iç ve dış her nevi parti faaliyetleri hakkında ge­
rek kendi, gerek görevlendireceği partililer vasıtasiyteftiş ve m urakabe salâhiyetini haizdir. Teftiş neti­
cesinde kanun, tüzük ve talim at hükümlerine göre
defter zabıt ve saire bulunmadığı görülürse bunların
temini için lâzımgeleıı tedbirleri aldırır. Teftiş edilen
kurulun muamelelerinde yolsuzluk veya durum unda
Parti m enfaatlarına aykırılık görülür ve tahkikatın
selâmeti icabettirirse kurulun kısmen veya tam am en
i§ten el çektirilmesine, ilçeden küçük teşekküller' için
p idare Kurulunca, ilce ve iller için Genel id are K uru­
lunca k a ra r verilir. Pek acele hallerde derhal Geııel Idare Kurulunun tasvibini almak şartiyle İl idare Km•’ulu geçici olarak bu salâhiyeti kullanabilir.
işten el çektirme parti içindeki bütün vazifelere
e teşmil edilebilir.
Madde 59 — İl idare Kurulunun, işten el çektir­
me kakarından dolayı ilgililer Gene idare Kuruluna
Şikâyet edebilirler. Verilecek k a ra r k a t’idir.
33
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
Madde 60 — Kongrelerce seçilen yeni idare ku­
ruluna, kurula ait defter, zabıt ve dosyaların ve he­
sap ve mevcudun devrinden im tina veyahut tebliğ edi­
len işten el çektirme kararına m uhalefet edilmes; 24
üncü maddenin a, d fıkraları mucibince inzibat tak i­
batını icabettirir.
MALÎ HÜKÜMLER
Madde 61 — P artinin gelirleri:
a — P arti üyelerinden yılda 120 kuruştan az ol­
m am ak ve 120 lirayı geçmemek üzere alınacak yad­
dım paralarından,
b — P artiye yapılacak bağışlardan,
c — Piyango, temsil, konser, müsamere, balo, gü­
reş, koşu, gezi ve buna mümasil m üsabaka ve eğlen­
celer tertibi suretiyle elde edilecek paradan ;
ç — Takvim, rozet, hüviyet varakaları hasılatın­
dan;
d — Bir defaya m ahsus olmak üzere A nkara’da
ve diğer imkân görülecek m ahallerde yaptırılacak bi­
nalar için alınacak bağışlardan ibarettir.
Madde 62 — Ocak, Bucak, ilce ve il gelirlerinden
ne nisbetteki m ikdarm üs kademeye verileceği, her
sene Genel idare Kurulu tarafından tesbit ve tamim
olunur.
Madde 63 — Piyango ancak Genel idare Kurulu­
nun müsaadesi ile yapılabilir. Müsaade takdirinde o
34
DEMOKRAT
PARTÎ
TÜZÜĞÜ
ilin hudutları dahiline münhasırdır. Temsil, konser,
müsamere, balo, güreş, koşu gezi ve mümasil m üsa­
baka ve eğlenceler tertibi II İdare Kurulunun m üsa­
adesiyle ve onun m ürakabesi altında yapılır.
Takvim, rozet, hüviyet varakaları yaptırılm ası
ve sattırılm ası m ünhasıran Genel İdare Kuruluna ait­
tir. Lüzumu takdirinde kılişe, kâğıt, defter ve emsali
hazırlattırılıp bedeli mukabilinde teşkilâta dağıtılrr.ak
m ünhasıran Genel id are Kuruluna aittir.
Bu maddeye muhalif hareket edilmesi 24 üncü
maddenin a fıkrası mucibince disiplin takibatını is­
tilzam eder.
Madde 64 — P arti paraları banka olan yerlerde
bankalarda durur, idare kurulu başkan ve muhasip
üyelerinin çift imzalariyle çekilir.
Yirmi beş liraya kadar olan m asraf, bilâhare ku­
rulun kararı alınmak üzere, başkan ve muhasip üye
tarafından birlikte yapılabilir. Yirmi beş liradan faz­
la m asrafın kurul kararı ile yapılması lâzımdır.
İdare kurulu başkan ve üyeleri kademelerinin
m asraflarından ve borçlarından; partinin mevcut pa­
rasının, demirbaşlarının vesair eşyasının m uhafaza­
sından P artiye karşı müteselsilen mesuldürler.
Madde 65 — P arti Genel idare kurulu partinin
m aksadına hadim olacak gayrim enkulü iktisaba ve
devir ve ferağa salâhiyettardır. P arti Genel İdare Ku­
rulu parti m aksadına medar olmak üzere istikraz akd
Ve bu salâhiyetini il idare kurulla,t'"'- feşmil edebilir.
35
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
Madde 66 — idare kurulları, Genel id are Kurulu
tarafından yapılacak muhasebe talim atnam esi daire­
sinde hareket edeceklerdir.
PARTİ MECLİS GRUBU
Madde 67 — Demokrat P arti programını tah ak ­
kuk ettirm ekle mükellef olan partiye mensup millet­
vekilleri, Dem okrat P arti Meclis grubunu teşkil eder­
ler.
Madde 68 — Dem okrat P arti Meclis grubu mürettep üyelerin m utlak çoğunluğu ile toplanır.
Madde 69 — P arti Eaşkanı, Milletvekili olduğu
takdirde P arti Grubunun da tabiî başkamdir. Grubun
ayrıca bir başkanı, bir ikinci başkanı ve yedi üyeden
mürekkep idare kurulu vardır. Grup idare kurulu baş­
kanı, ikinci başkanı ve üyeleri grup mensupları ta ra ­
fından Meclisin her içtima devresi başında gizli oyla
seçilir. Grup idare kurulunda üyelerden biri kitabeti,
diğer biri de hesap işlerini görmeğe memur edilir.
Grup idare kurulunun vazifesi gelecek içtima devre­
si başına kadar devam eder.
Madde 70 — Tabiî başkan, grup başkanı veya ikinci başkanı, grup ve idare kurulu içtim alarıııa baş'
kanlık eder ve grubu temsil ederler.
Grup işler inden mesul olan grup idare heyetidir'
Madde 71 — Genel İdare Kurulunca lüzum görü'
len hallerde, grup idare veya umumi heyeti, Genel 1*
dare Kurulu ile m üşterek toplantılar akdeder.
36
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
Madde 72 — Grup üyeleri, sayısı idare kurulunca
tesbit edilecek ihtisas komisyonlarına ayrılırlar. Her
komisyon gizli oy ile içlerinden bir başkan ve bir k â­
tip seçer.
Madde 73 — id are kurulu, B. M. Meclisi faaliye­
tinin devamı müddetince en az h aftad a bir defa ve
başka zam anlarda lüzum görüldükçe toplantı yapar.
Madde 74 — idare kurulu, hesap durum u hakkın­
da üç ayda bir gruba izahat verir.
Madde 75 — Mecliste herhangi bir mesele hak­
kında grup nam ına söz söylemek ve icabederse söz­
cüyü tâyin etm ek idare kuruluna aittir. Müzakereler
esnasında, icabına göre, grup üyeleri grup sözcüsüne
yardım eder.
Madde 76 — H er hangi bir mesele hakkında B.
M. Meclisinde Gensoru yapılabilmesi grup umumi he­
yetinin kararm a bağlıdır. Sözlü sorular için soru ve­
rilmeden evvel grup idare heyetinin m ütalâasına mü­
racaat olunur.
Madde 77 — izinli olarak veya sair suretlerle
Meclisten ayrılacak olan grup mensupları önceaen
grup başkanm dan izin alırlar.
Madde 78 — Grup mensuplarının ihtisaslarına
ve kendilerine tevdi edilen vazifelere göre komisyon­
larda ve Meclisin her içtimaında her mesele ile meş­
gul olmaları ve müzakerelere iştirak eylemeleri ve
Partiyi alâkadar eden hususlarda hassas bulunmaları
lazımdır.
37
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
Madde 79 — Grup üyeleri grup umumî heyeti
kararları hilâfına hareket edemezler ve oy veremez­
ler. Müzakerelerde bulunmamak, kararlardan haber
dar olmamak veya m üzakereler de aksi m ütalâada
bulunmuş olmak m azeret teşkil etmez.
Madde 80 — H er üye, umumi heyetçe kararlaştınlacak m iktarda, grup idare kuruluna aidat verme­
ğe mecburdur. T eberrüat da kabul olunur.
Madde 81 — Seksenikinci maddede yazılı hareket­
lerde bulunan grup m ensupları hakkında idare kuru­
lunun veya parti mensuplarının m üracaatı üzerine
tah kik at yapm ak ve inzibatî k a ra r vermek üzere grup
umumî heyeti tarafından gizli oyla seçilmiş beş kişi­
lik bir grup haysiyet divanı kurulur. Ayrıca iki yedek
üye de seçilir. Bu heyet içlerinden birini gizli oyla
başkan seçer1 ve birine de kitabet vazifesini verir. 1dare kurulunun başkan ve üyeleri haysiyet divanına
seçilemezler. H eyet tam teşekkül etmedikçe k a ra r ve­
rilemez. Aslî üyeden birinin hastalık veya sair sebep­
lerle içtim ada bulunmaması halinde yedeklerden alı­
nacak üye ile haysiyet divanı teşekkül eder.
Grup haysiyet divanı üye ve yedekleri h er içti­
ma devresi başında seçilirler. Vazifeleri m üteakip iç­
tim a devresi başına kadar devam eder.
Madde 82 — İnzibatî hükümlerin tatbikini gerek­
tiren haller şunlardır :
a — P a rti grubunun şeref ve haysiyetini muhil
hareketler,
38
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
b — Bu fasılda yazılı hükümlere aykırı fiiller
(grubu ilgilendirmeyen ve fak at P arti program ve tü ­
züğüne aykırı bulunan hareketlerden dolayı inzibatî
ceza tertibi 32 inci maddenin son fıkrasındaki diva­
na aittir.)
Madde 83 — İnzibatî hüküm ler aşağıda yazılıdır:
a — Yazılı dikkati çekme,
b — Geçici olarak grupdan çıkarma.
Madde 84 — H aysiyet Divanının k ararların a k a r­
şı umumî heyete itiraz olunabilir. Bu toplantıda H ay­
siyet Divanı Başkan ve üyeleri bulunabilir ve müza­
kereye iştirâk edebilirler. F ak at oy veremezler. Seksenikinci maddede yazılı haller H aysiyet Divanı men­
supları tarafından işlenirse bunlar hakkında tahkikat
icrası umumî heyetçe seçilecek dokuz kişilik hususî
bir komisyona tevdi olunur.
GEÇlCl HÜKÜMLER
Muvakkat Madde — On üçüncü maddenin bü­
yük kongreye seçilecek delegelerin beş binde bir ol­
masına m üteallik olan hükmü, bu Tüzüğün neşrinden
sonra toplanacak ilk İl kongrelerinden itibaren meri
olacaktır.
Kezalik 38 inci maddenin ilce ve il kongrelerine
seçilecek delege adedi hakkındaki hükümleri, bu Tü­
züğün neşrinden sonra toplanacak ilk bucak ve ilce
kongrelerinden itibaren yürürlüğe girecektir.
39
DEMOKRAT
PARTİ
TÜZÜĞÜ
SON MADDELER
Madde 85 — 10/1/1947 tarihli tüziik hükümleri
kaldırılmıştır.
Madde 86 — P arti mücssislerinin isim, meslek ve
oturdukları yer aşağıda yazılıdır :
1 — Celâl Bayar, Eski Başbakan
İstanbul Milletvekili, M eşrutiyet caddesi ,
A levok A p arh m am No. 5
2 — Prof. Dr. F u at Köprülü,
İstanbul Milletvekili, A ta tü rk Bulvarı No.
Sil.
3 — Refik K oraltan,
İçel Milletvekili, lsm etpaşa caddesi No. 58 .
4 — Adnan Menderes,
Kü tahya M illetvekili, Kavaklıdere, Güven
mahallesi, Güneş sokak No.
25.6.1949
40
ÎKINCI
BÜYÜK KONGRE MÜZAKERE
USULLERİ
( İkinci Büyük Kongrede
21.6.1H9 da kabul edilm iştir.)
Madde 1 — Parti Başkanı kongre delegelerinin
etl gencinden iki kişiyle yoklama yaptırarak ekseriye­
tin mevcudiyetini görünce kongreyi açtığını beyan ve
kongreye işarî rey ile evvelâ bir kongre başkanı se­
çilmesini teklif eder. Seçilen başkan yerini işgal edin­
ce kongre, yine işarî rey ile iki ikinci başkan ve 12
kâtip seçer.
Madde 2 —- Başkanlar ile kâtipler kongre divanu*ı teşkil ederler. Kongre divanı, müzakereleri idakongrenin inzibatını temin, evrakı muhafaza, zamükelleftir.
RAPORUN OKUNMASI
Madde 3 —wKongre Başkam, ilk olarak Parti Ea§-
«aıuııa, Genel İdare Kurulu raporunu okumak üzere
Demokrat P arti Böyük Kongre Müzakere Tjgyüuc»
8Öx verir; rapor ya bizzat başkan veyahut Genelîda-*
re Kurultı Üyelerinden biri tarafından okunur.
KOMİSYONLAR
Madde 4> — Kongre, aşağıda gösterilen sayıda
komisyonlar teşkil eder. Bunlardan maada, işlerin ma*
hiyetine gör© ayrıca komisyonlar tertip ve teşkil olu­
nabilir.
Bu komisyonlar şunlardır :
a — Program komisyonu
b — Tüzük komisyonu
c — Hesap ve bütçe komisyonu
d — Merkez Haysiyet divam kararlarına vuktttt
bulan itirazları tetkik komisyonu
e — İstekler komisyonu
f — Ana dâvalar komisyonu
Madde 5 — Her komiisyon Demokrat Partinin H
teşkilâtı sayısınca birer üyeden teşkil edilir. Her il de-,
legeleri bu üyeyi aralarından seçerler.
Seçilenlerin isimleri, derhal kongreye bildirilir.
Madde 6 — Her komisyon, kendine bir başkan
bir ikinci başkan, bir sözcü ve iki kâtip seçer. Bun»
lar, komisyonların divanım teşkil ederler.
Demokrat Parti Büyük Kongre Müs*kere Usulleri
Divan, gündemi t*"»™ ©der. Bununla ber&bw
koalisyon gündemine hakimdir. Başkan müzakereyi
idare ve inzibati temin eder.
Komisyonun teşekkül nisabı mtirettep üyenin üç­
te biridir.
Komisyon, kendisine havale edilen işlerin icabına
SÖre, tâli ihtisas komisyonları teşkil eder.
Komisyon her hangi bir mevzuun Büyük kongre*
de izah ve müdafaasını üyelerden birine verebilir. Ko­
alisyon müzakerelerine her delege iştirak üe mütalâa
*81111 bildirebilir. Şu kadar ki komisyonda üye olmıyanlar rey veremezler.
Komisyon mazbataları, divan tarafından imzala­
ttır. Evrakın muhafazası kâtiplere mevdudur.
Her komisyon başkam divanı teşkil edenlerin iSunlerini ve tanzim ettikleri mazbataları evrakı üe
Dirlikte kongre divanına verir. Mazbata kongrede mü­
zakere edilerek kongrenin tasvibinden sonra katiyet
«esbeder.
KONGRE MtîZAKERELEKÎNtN EDARESt
, Madde 7 — Büyük kongrede müzakereler şündvfkk* 81raya göre cereyan eder. Kongre gündemin­
deki sıranın değiştirilmesi veya bir meselenin gilnme alınması kongre kararına bağlıdır.
İn
isteyenlerin adım, soyadım ve delegesi bu­
ld u ğ u üi beraber söylemesi lâzımdır.
43
Dem okrat Parti -Büyük Kongre Müzak«rc Usulleri
Başkan, toplantıyı açınca gündemi bildirir. İm­
kân varsa gündem bir gün evvel delegelerin ittilaına,
muhtelif vasıtalarla ulaştırılır.
Madde 8 — Müzakereler söz isteği sırasiyle ce­
reyan eder. Başkan, Parti Başkanı ile Genel Kurul üyelerine ve komisyonlar başkam ile Sözcülerine söz
verir.
KONGRE ZABITLARI
Madde 9 — Kongrenin hitamında kongreye taal*
lük eden bütün evrak ve zabıtlar kongre başkanı tara­
fından, Parti Başkanlığına, bir müfredat pusulam ile
teslim edilir.
M
Dem okrat Parti
PROGRAMI
DEMOKRAT PARTİ
PROGRAMI
( İkinci B üyük Kongrede değ işti­
rilen ve ilâve edilenler, yanında
bir -fa işaretile gösterilm iştir. )
I
UMUMÎ PRENSİPLER
Madde 1 — Siyasî hayatımızın, birbirine karşılıklı
saygı gösteren partilerle idaresi lüzumuna inanan De­
mokrat P arti, Türkiye Cumhuriyetinde demokrasinin
geniş ve ileri bir anlayışla gerçekleşmesine ve umumî
siyasetin dem okratik bir görüş ve zihniyetle yürütül­
mesine hizmet maksadile kurulm uştur.
Madde 2 — Partim iz, demokrasi esaslarına en
Uygun devlet şeklinin Cumhuriyet olduğuna kanidir.
Madde 3 — Partimiz, demokrasiyi, millî m enfa­
ate ve insanlık haysiyetine en uygun bir prensip ola­
cak ta n ır ve Türk milletinin siyasî olgunluğuna ina­
nır.
Madde 4 — Geniş ve iieri mânasile demokrasi*
“ütün devlet faaliyetlerinde millî irâdeyi ve halkın
DEMOKRAT
PARTİ
PftOÖItAMI
menfaatini hâkim kılmak, yurddaşın ferdî ve İçtimaî
bütün hak ve hürriyetlerine sahip olmasını gerçekleş­
tirmek, yurddaşlar arasında hukuk eşitliğini, karşı­
lıklı sevgi ve saygıyı ve İktisadî menfaatlerde ahengi
sağlamaktır.
Madde 5 — Aile ve mülkiyet esaslarma dayaman
Türk cemiyetinde, İçtimaî adalet ve İnsanî tesanüd
prensiplerinin millî vicdanda kökleşmesi ve tatbikatta
geniş yer bulması için çalışmayı vazife biliriz. İnsan­
lık haysiyetinin korunması için, çalışmak isteyen her
işsiz yurddaşa iş bulunmasını, ihtiyarlık, hastalık ve
sakatlık gibi hallerde yurddaşlarm yardım görmele­
rini, demokrat bir cemiyetin başlıca hedeflerinden sa­
yarız.
Madde 6 — İçtimaî iş bölümünün tabü neticesi
olarak, çiftçilik, işçilik, tüccarlık, sanayicilik, avukat­
lık ve memurluk gibi, yurddaşlarm teşkil ettikleri iş
ve çalışma zümrelerinin karşılıklı münasebet ve men­
faatlerin, umumî menfaat çevresi içinde, İçtimaî ada­
let ve İnsanî tesanüt prensiplerine uygun olarak ahenkleştirilmesi lüzumuna ve imkânına inanıyoruz.
Madde 7 — Umumî hayatta her Bakımdan'muva­
zeneli ve ahenkli bir gelişmenin sağlanması için, yal­
nız siyasî partiler kurulmasını, yani, sadece siyasî sa­
hada teşkilâtlanmış olmayı kâfi görmüyoruz; milleti­
mizin İktisadî ve İçtimaî sahalarda da süratle teşkilât­
lanması ve daha şuurlu bir birliğin tecellisi için, iş­
çilerin, çiftçüerin, tüccar ve sanayicüerin, serbest
meslekler mensuplarının, memur ve- muallimlerin,
48
DEMUKKAT
PARTİ
PROGKAMl
yüksek öğretim talebesinin meslekî içlim;1i ve iktisadı
m aksatlarla cemiyetler, kooperatifler ve sendikalar
kurm alarını gerekli buluyoruz,
★
Bütün bu meslek ve tesanüt tevekküllerinin
manevî şahsiyet olarak her türlü siya û t .-sir ve m ak­
satlar dışında kalm aları şsrtiyle, işçi sendikalarının
grev hakkının tanınm ası fikrindeyiz.
Madde 8 — Partimiz, insanlık haysiyetine ve bu
haysiyetin ancak insanlık ana haklarının tem inat al­
tında bulunmasile korunabileceğine inanır; ve bütün
devlet mevzuatında bu prensibe aykırı hüküm ler bu­
lunmamasına dikkat etmeği başlıca vazif j sayar.
Madde 9 — Millî irad^-nn tam tecellisi, s< pimle­
rin her türlü müdahalede)! uzak ve serber.t olarak giz­
li rey ile yapılıracma, ve siyasî parti ieriü eğit hakla­
ra sahip bulunrr.alarma ballıdır. FeçimVrin serbest­
liğini bozacak hareketler’, milli hâkinıiy<'te karşı iş­
lenmiş bir su/; acldedci’iz.
Madde 10 — Milletvekilliği seçimleri.ıiıı tek dere­
celi olmasını, Seçim Kanunumuzda, bu erasa g'ire ve
yurdaşm seçme ve seçilme haklarını dal'a geniş em­
niyet altına aJmak maksadile, değişiklikler yapılma­
sını lüzum! u görmekteyiz.
Madde 11 — Devlet memurlarının, seçimlere iş­
tirak dışında, hiçbir siyasî faaliyette bulunm aaıaları
Ve siyasî partilere girmemeleri lüzumuna, kaniiz. Yal­
nız, yüksek öğretim mensuplan, mesleklerinin mahi­
yeti itibarile, bundan mivii .■sî’adırlar.
49
DEMOKRAT
PARTt
PROGRAMI
Madde 12 — Memleketimizin istiklâlini veya top*
rak bütünlüğünü bozmayı, yurddaş aııa haklarını ka­
yıtlamayı gaye edinen, veya, memleket dışındaki si­
yasî teşekküllere bağlı olap, siyasî cemiyet ve parti­
lerin kanım dışı sayılmasını isteriz.
Madde 13 — Yurddaşlar arasında müşterek bir
tarihin yarattığı kültür ve ülkü birliğine dayanan ve
her türlü ayırıcı temayülleri reddeden bir müliyetçilik telâkkisine bağlıyız.
Partimiz, bütün yurddaşlan, din ve ırk farkı gö­
zetmeksizin, Türk sayar; ve Türk olmanın bütün hak­
larına sahip tanır. Kanunî vazifelerini yerine getiren
her ferde iyi bir yurdaş gözile bakarız. Bu ana görüş­
lerin tatbikatta da yer bulmasına dikkatle çalışacağız.
Eğitim ve öğretim müesseselerimizi, böyle bir
milliyetçilik idealinin tahakkukunda vazifeli saymak­
tayız.
★
Madde 14 — Partimiz lâikliği devletin si­
yasette, dinle hiç bir ilgisi bulunmaması ve hiç bir din
düşüncesinin kanunların tanzim ve tatbikinde mües­
sir olmaması mânasında anlar ve lâikliğin din aleyh­
tarlığı şeklindeki yanlış tefsirini reddeder; din hür­
riyetini diğer hürriyetler gibi insanlığın mukaddes
haklarından tanır.
Gerek dinî tedrisat meselesi ve gerekse din adam­
larım yetiştirecek müesseseler kurulması hususunda,
mütehassıslar tarafından esaslı bir proğram hazırlan­
ması zaruridir. Üniversite içinde yer alacak îlâhiyatı
60
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
Fakültesi ve İlmî m ahiyette mümasil müesseseler. Mil­
lî Eğitim Bakanlığının bu kabil müe.ssoîjeleri gibi
m uhtar olmalıdırlar.
Dinin siyaset aleti olarak kullanılmasına, yıırtdaşlar arasında sevgi ve tesanüdü bozacak şekilde
propaganda vasıtası yapılmasına, serbest tefekküre
karşı taassup duygularını harekete getirmesine mü­
sam aha olunmamalıdır.
Madde 15 — Partimiz, inkılâpçılığı, daima deği­
şen dünya ve memleket şartları karşısında hayatın di­
namizmine süratle uymak, Türk milletini her bakım ­
dan ileri bir seviyeye eriştirm ek, ve geçmişten kalan
geri ve zararlı gelenekleri her sahada kökünden tas­
fiye etmek için, gereken bütün hamlelerin hemen fa 1bika konulması mânasında anlar.
Madde 16
Halkçılığı, h'çbir şahsa veya züm re­
ye imtiyaz tanımam ak, kanunlarda vc memleket ida­
resinde halkın m enfaatlerini korum ak mânasında an­
lıyoruz. H üküm et ve idare, halktan, halkla beraber ve
halk için olmalıdır.
Maddo 17 — Devletçiliği, İktisadî alanda usun
zamandanberi devam eden boşluğu bir an evve! dol­
durmak, iş hacmini genişleterek yurddaşlarm geçim
ve refah seviyesini yükseltmek için, devletin, gerek
doğrudan doğruya İktisadî faaliyetlere girişmesi,
gerekse nizamlama, teşvik ve yardım yollarile hususî
teşebbüs ve sermayenin umumî m enfaate en uygun
Şekilde ve sü r’atle gelişmesinde vazife alması m âna­
sında anlıyoruz.
Sİ
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
Özel teşebbüs ve serm aye faaliyet ve ta sarru fla­
rının devlet tarafından nizamlanması, özel teşebbüs
m eni'aatlarile genel m enfaatin te ’lifi ve korunması
zaruretinden ileri gelmektedir.
Bizim devletçiliğimiz, İktisadî şartlarım ızın ve ih­
tiyaçlarımızın çizdiği yoldur.
Madde 18 — Dış politikamız, milletlerin hukuk
eşitliğine, m illetlerarası siyasî, İktisadî ve kültürel iş­
birliğine, kollektif güvene, iyi komşuluk m ünasebet­
leri esasına dayanmalıdır. Millî varlığın ancak millî
kuvvetle korunabileceği kanaatine bağlı kalmakla
beraber, milletler birliği gayesini hedef tutacak barış­
çı ve açık bir dış siyasetin, memleket m enfaatlerine
en uygun ve realist yol olduğuna inanıyoruz.
Madde 19 — îq işlerimizde, hüküm eti ve teşkilâ­
tını, halkın dışında ve üstünde bir varlık değil, sadece,
halk tarafın dan âmme vazife ve hizmetlerini görmek
üzere kurulm uş bir idare cihazı saymak, esash bir
prensibimizdir, tyi bir idarenin gayesi, devletle bütün
muamele ve münasebetlerinde, yurddaşa tam bir em­
niyet verebilmektir. M emurlara verilen kanunî salâ­
hiyetlerin, idarî otorite temini bahanesile, keyfî ola­
rak kullanılması temayüllerini önlemeyi vazife edine­
ceğiz.
iyi bir idare cihazı kurabilmek için, vazifenin
icabettirdiği salâhiyetle mesuliyet hudutlarım kesin
olarak tâyin eylemek şarttır. Bütün salâhiyetlerin
m ahdut ellerde toplanması ve mesuliyetin za’afa uğ­
52
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
ram ası neticelerin doğuran bürokratik
Usûllei’in terki lüzumuna kaniiz.
zihniyet ve
Madde 20 — İllerin özel ihtiyaçlarını yerinde
görüp karşılam ak ve halkın idareye iştirak ettiril­
mesi prensibini tahakkuk ettirm ek m akratlarile ku­
rulm uş olan İl Genel Kurullarile Özel İdare ve Bele­
diyeler, bütçelerini tanzim ve tatbik huluslarında ve
diğer bütün vazifelerinin ifasında, gerekr-n genişlikte
yetkilerle teçhiz olunmalıdır.
İllerde idare âmirlerine ve memurlar ına verilen
yetkilerin de genişletilmesini, yine işlerin yerinde gö­
rülmesi ve süratle yürütülmesi bakımında.ı, lüzumlu
görmekteyiz.
Madde 21 — İl Genel Kurulları ve i >elediye!er;
beşer senelik çalışma plânlan tanzimine sevkedilmeli, ve bu plânlar merkezde mahallî idarel.-re yol gös­
term ek vazifesile kurulacak bir teknik büronun ev­
velden tetkikine tâbi tutulmalıdır.
Şehir sınırlan içindeki k ara ve deniz ta şıt vası­
talarının ve diğer ticarî m ahiyette umumî hizmet iş­
letmelerinin, belediyelere devrini tabiî buluyoruz.
Madde 22 — Devlet hayatında, bütün idare şu­
belerimiz için, siyasî tesirler dışında ihtisas heyetle­
rince, umumî plân ve program lar hazırlanmasını, ve
bunların usûl dairesinde kanunlaştırılm asını lüzumlu
görmekteyiz.
Madde 23 — Devlet vazifelerinin günden güne
artm ası ve devletin siyasî ve idari bünyesinde iktisa­
53
DH2M0KRAT
PARTİ
PROGRAMI
dİ karakterin daha belirgin, hale gelmesi yönündeki
gelişme, memur meselesini umumî hayatın çetin bir
meselesi haline koymuştur.
Memurların, her geyden evvel, halka-hizmet duy­
gusu tagımaları, vazife ve mesuliyet hislerine bağlı
ve ehliyet ve ihtisas sahibi olmaları şarttır. Bu hu­
susların sağlanması için bilhassa şu esaslar üzerinde
önemle durulmasını gerekli buluyoruz :
a)
Memurların hâl ve âtilerinin emniyet altına
alınması, aylıkların, memur ve emeklileri geçim kay­
gısından kurtaracak dereceye getirilmesi.
b) Memurların tâyin, terfi, cezalandırılmaları
hususlarının, takdirden ziyade objektif usûllere bağ­
lanması.
★
c) İhtisas ve diploma haklan mahfuz kal­
mak şartiyle meslekî kabiliyet ve ehliyetleri olduğu
takdirde tahsil durumları nazara alınmaksızın bilûmum âmme hizmetlerinde çalışan vatandaşlara de­
recelerini tamamlamak suretiyle yükselme imkânla­
rının sağlanması.
ç) Çocuklarının okutulmasında memurlara kolay­
lıklar gösterilmesinin usûlleştirilmesi.
Madde 24 — Bütçemizin büyük bir kısmım me­
mur ve emekli aylıkları teşkil ettiğinden, memurları­
mızın terfihi meselesi, sayıca az ve fakat yüksek va­
sıflı ve verimli memurla iş görme prensibinin tatbiki­
ne bağlı bulunuyor. Bu, idare cihazının daha rasyonel
54
bir görüşle tanzimini ve memur sayısını, artt'rm a.
yönündeki temayüllerin İçesin olarak önüne geçilme­
sini zarurî kılm aktadır.
★
Madde 25 — Âmme hizmetlerinin ifası sıra­
sında doğrudan doğruya veya vasıtalı olarak yapılan
her türlü suiistimalleri ehemmiyetle takip ederek
sü r’atle intaç etmeği vazife biliriz.
n
HÜKÜMET
İŞLERİ
ADALET İŞLERİ
Madde 26 — Bir memlekette adalet işlerinin gö­
rülmesi, millî iradenin ifadesi olan kanun hükümleri­
nin yerine getirilmesi demek olduğundan, bu işin, ay­
nı mercie bağlı bir tek yargı cihazı ile yani kaza bir­
liği usûlüne göre sağlanması lüzumuna inanıyoruz
Madde 27 — Yargı işini görmekte olan eleman­
ların, yaşama şartları bakımından, uygun bir refah
seviyesi içerisinde bulunmaları esastır. Bu itibarla,
yargıçlarımıza ve mahkemelerimizin memur ve kâtip­
lerine kolayca yaşamalarını sağlayacak imkân ve va­
sıtalar bulunmalıdır.
Anayasanın 56 mcı maddesinde gösterildiği üze­
re, özel ödenek kanunları yapılarak, kendilerine re­
fah ve güvenlik getirecek çare ve tedbirler alınmalı­
dır.
Madde 28 — Hk mahkemelerde tek hâkim sis­
temi asüdır. İlk mahkemelerle yargıtay arasında ikinci bir kaza kademesinin kurulmasını, partimiz, adalet için yeni bir teminat sayar.
Madde 29 — Adâletin sağlanması, ucuz, kolay
ve aynı zamanda süratli olmalıdır. Bu gayeleri, zama­
nımız icaplarına ve memleketimizin sosyal ve ekono-
56
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
şartların a uygun olarak gerçekleştirm ek emelin­
deyiz. Bunun için de, usûl kanunlarım ızda değişiklik'er yapılmalıdır.
Madde 30 — Adalet cihazlarımızı meydana getiren mahkemelerimizin derli toplu bir kuruluş sistemibağlanması lâzımdır. Mahkemelerimiz, dereceler,
görevler ve yetkiler itibariyle, muntazam bir düzene
göre kurulmalıdır.
Madde 31 — Suçtan sanık olanlarla suçlu oldukJarı için ceza çekmekte olanlar aynı yerde tutulam az”lr- Bu sebeple tevkif evlerinin ceza evlerinden ayrı
A nılm ası zarurîdir.
Ceza evlerinin, insanlığa yakışır şa rtla ra uygun
j^arak düzenlenmesi icap eder. Sağlık, sosyal ve me­
denî ş a rtla r bakımından, ceza evlerinin, ceza çekenleH manen yok etmemesi ve cemiyete uslanmış, yük­
selmiş birer vatandaş olarak iade etmesi için, gerekli
tedbirler alınmalıdır.
Madde 32 — Çocuk suçluların, özel bir ihtimam
^e bakım ile yargılanm aları için, büyük şehirlerden
başlayarak, özel mahkemeler kurulmasını, ve cezalarüu çekeceklere ayrı ıslâh evleri açılmasını, lüzumlu
görmekteyiz.
Madde 33 — Hakkın fiili olarak yerine getirilme3l>mahkemece verilen kararın çıkması için geçen za^ n d a n çok daha kısa bir zamanda, gerçekleşebilme1(«r. Bunu temin için de, icra usûllerinde lüzumsuz
57
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
sürüncemeleri önleme ve hakka en kısa yoldan v ar­
ma im kânlarını sağlam ak lâzımdır.
Partim iz, bu m aksatları elde etmeğe elverişli bu­
lunan tekmil kanun tedbirlerinin alınmasına çalışa­
caktır.
MİLLİ
EĞİTİM
IŞLEKl
Madde 34 — M aarif sistemimizde, millî eğitim ve
öğretim vahdeti prensibinin tarafdarıyız.
Madde 35 — Umumî ve meslekî eğitim ve öğre­
tim y u rt ihtiyaçlarını karşılayacak umumî bir plâna
göre tanzim edilmeli, ve gelecek nesillerin yalnız ilim
ve teknik bilgi ile değil, millî ve İnsanî bütün manevî
kıym etlerle de teçhizine çalışmalıdır.
Madde 36 — İlk öğretim, m aarif sistemimizin te­
melini teşkil etmektedir. Bütün ilkokul öğretmenleri­
nin aynı ruha ve aynı seviyede bilgiye sahip olmala­
rı esasının gözönürıde tutulm asını, bunlar arasında
farklı zümrelerin teşekkülüne meydan verilmemesi
bakımından, lüzumlu görmekteyiz.
Madde 37 — O rta tahsil kurullarım , gerek prog'
ram ve talim atnam e, gerek lâboratuvar ve kütüphane
gibi öğretim vasıtaları bakımından, ıslah ve takviyeye
m uhtaç görmekteyiz.
Yüksek öğretime basam ak olan liselerin, bu mak'
sadı sağlayacak durum a getirilmeleri lâzımdır.
58
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
Madde 38 — Muhtelif derecelerdeki teknik öğ*jetim kurullarını yurdun her tarafın a yaym ak yönün­
deki çalışmaları, eğitim ve öğretim cihazımızın ekono­
mik kalkınmamızda da vazife alması bakımından, yejlnde bulmaktayız. Bu çalışmaların İktisadî ihtiyaç­
larımızla ayarlanm asını lüzumlu görüyorum.
Madde 39 — Yüksek öğretim meselesinde keyfi­
yete önem verilmesi lüzumuna kaniiz. Bütün yüksek
iğretim kurullarımızın bu esasa göre takviyesini ve
^ arp ’taki benzerleri seviyesine eristirilmelerini isti­
yoruz.
Üniversiteler, ilmî ve İdarî m uhtariyete sahip ol­
malıdırlar.
Muhtelif ilim şubelerinde çalışmak üzere, Üniver8lte içinde, A raştırm a E nstitüleri kurulm asını ve
Memlekete ait araştırm alara bilhassa örıora verilme­
d i istiyoruz.
★ Madde 40 — ilmin, tekniğin, güzel sanatların süatle gelişmesini sağlam ak için bütün vasıta ve tedttlere başvurm ak, bu cümleden olarak ehliyet ve is­
n a tla rı teşvik etmek, kütüphaneler, müzeler, tiyat°lar, konservatuvarlar kurm ak, ciddî neşriyata yarjmda bulunmak, Türk dilinin, millî bünyesine uygun
v arak, süratle gelişm esi yolundaki ilm î çalışm alara
yardım etmek, kısaca, yurdumuzda millî ve İnsanî
Ultür seviyesinin yükselmesini sağlayacak her faali*
" t i desteklemek, kanaatimizce, devletin başlıca va^elerindendir.
59
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
Ancak, dilin, ilmin, sanatın ve her türlü fikir fa ­
aliyetlerinin siyasî ve İdarî müdahalelerden uzak kal­
masını, Dem okrasi’nin değişmez bir esası olarak ka­
bul ediyoruz.
Madde 41 — Kabiliyeti ve kudreti m üsait oldu­
ğu takdirde, bir ilkokul öğretmeninin, öğretim dere­
celerini tam am layarak, Üniversite profesörlüğüne k a­
dar yükselmesine kanunî imkân sağlanmalıdır.
Madde 42 — Doğu bölgelerinde, her derece ve şu­
bede okulları ve nihayet Fakülte ve E nstitüleri ile,
bir kültür merkezi yaratm ak lüzumuna inanıyoruz.
SANAYİ
İDLERİ
Madde 43 — İktisadî h ay atta özel teşebbüs ve
sermayenin faaliyeti esastır. Onun için, hususî teşeb­
büs ve serm ayeye serbestlik ve güvenle çalışmak
şartları ve yeni yeni iş sahalar1] sağlanmalıdır.
Faaliyet sahaları iyice lıudutlanm ak şartiyle, özel teşebbüslerle devlet teşebbüslerinin, yekdiğerine
engel olmadan ve karşılıklı yardım suretiyle birbirini
tamamlayıcı bir âhenk içinde çalışmalarının hem
mümkün ve hem de faydalı olduğuna inanıyoruz.
Madde 44 — Özel teşebbüs vc sermayenin istik­
ra r ve güvenle çalışması bakımından, devlet İktisadî
faaliyetlerinin hudutları kesin olarak belirtilmelidir.
Bunun için :
60
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
a) Devletin ele alacağı işlerin uzun vadeli um u­
mî bir plâna bağlanmak suretiyle önceden herkesçe
bilinmesi imkânının temini,
b) Devletin İktisadî hayatı tanzim yolunda ala­
cağı tedbirler ile, Gümrük, Tekel ve p ara politikası
gibi İktisadî h ayatla sıkı sıkıya ilgili konularda takip
edilecek ana istikam etlerin, yine herkesçe bilimsek
üzere, önceden tayin ve ifadesini lüzumlu görm ekte­
yiz.
Madde 45 — Devletin doğrudan doğruya girişe­
ceği İktisadî teşebbüsler şu m ahiyette işler olmalıdır:
a) özel teşebbüs ve sermayenin yetip erişemiyeceği, yahu t yeter ve yakın k â r görmediği için girişemiyeceği, fa k a t bütün ekonomik faaliyetlere mües­
sir olacak ve memleket m üdafaasını sağlayacak, m a ­
hiyetteki teşebbüslere girişm ek; bilhassa ana sanayii
ve büyük enerji santrallerini kurm ak; bugün olduğu
gibi, demiryolu, limaıı, su işleri yapm ak; büyük ta şıt
vasıtaları inşa etmek ve işletm ek;
b) Milletin, gelecek nesillere de şamil, daimi
m enfaatleri bakımından devlet elinde bulunması da­
ha faydalı olan büyük maden ve orman işletmeleri
kurmak.
Devlet, girişeceği İktisadî işlerde, kazanç m aksa­
dından ziyade, benzeri özel işletmeleri sarsmamı li
kaydile, millî ekonominin gelişmesi ve halk ihtiyaç­
larının karşılanm ası gayretlerile h arek et eder.
63
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
★ c) Devlet işletmeleri ile benzerleri özel iş­
letmeler hiçbir suretle birbirinden farklı muamele ve
ş a rtla r altında bulundurulmamalıdır.
Madde
- Devlet, İktisadî faaliyetleri düzen­
leme yolunda alacağı tedbirlerde, İktisadî hürriyeti
ortadan kaldıran fi’ilî inhisarları, millî emek ve ser­
mayenin israfını, umumî m enfaate ve İçtimaî adalete
aykırı istism arları önlemek gibi m aksatlarla hareket
eder.
Madde 47 — Memleketin ham maddesini kulla­
nan, halkın zarurî ihtiyaçlarını karşılayan, geniş işçi
zümrelerine geçim sahaları sağlayan, dünya piyasala­
rına göre de rantabl olan sanayi ile, umumiyetle zi­
ra a t sanayii ve küçük sanayiden millî ekonomi bakı­
mından himayeye m uhtaç görülenler, ve halkın, bil­
hassa köylümüzün boş zam anlarını kıymetlendiren el
sanatları, devletçe him aye ve teşvik olunmalıdır. Buesaslara göre tanzim edilecek bir “sanayii teşvik ka­
nunu" projesini yüksek meclise sunmak kararında­
yız.
Sanayiimizin kuruluş ve işleyişinde, “en iyiye en
ucuza mal etm ek” hedefini daima gözönünde bulun­
durm ak icabeder.
★ Madde 48 — Devlet tarafından kurulan ve
program ın 45 . maddesinde yazılı vasıfları haiz olarak
tesis edilmiş bulunan devlet İktisadî teşebbüsleri ve
işletmelerinin dışında kalan devlet işletmeleri elveriş­
li şartlarla, özel teşebbüslere devredilmelidir.
82
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
★
Madde 49 — Millî servetimiz olan ve mem­
leket için büyük faydalar vadeden balıkçılığı ve heı
çeşit balık sanayii ve ticaretinin inkişafını sağlamak
ele alacağımız mevzulardandır.
Madde 50 — İktisadî devlet teşekküllerinde ve­
rim lerin geniş ölçüde arttırılm asını ve m a sra fla ra
mühim nisbetlerde azaltılmasını mümkün görm ekte­
yiz. Bu teşekküllerin idaresinde randım an, ve rantabilite hesap ve esaslarına ve basiretli bir tüccar gib:
hareket prensibine sıkı sıkıya bağlanmakla, bu hede­
fe varabileceğine inanıyoruz.
Bu m aksatla, İktisadî devlet teşekkülleri idare vı
murakabesinin, daha ileri ve bu müesseselerin özel
liklerine, daha uygun bir şekilde tanzimi ve karnı
nunda değişiklikler yapılmasını zarurî görmekteyiz.
TEKEL
İŞLERİ
★
Madde 51 — V aridat temini gayesiyle tesi;
edilerek bizzat devlet tarafından işletilmek suretiylı
memlekette iş hacmini daraltan, hayatı pahalılaştı
ran tekel fabrikalarının elverişli şartlarla hususî te
şebbüs ve sermayeye devrine taraftarız.
Madde 52 — Devletçilik politikasının devlete yük
lediği türlü ekonomik vazifelerin lâyıkile başarılabil
meşini, İktisadî idare cihazının İktisadî ve ticarî zih
niyet ve esaslara göre işlemesine bağlı görmekteyiz.
6;
DEMOKRAT
PARTİ
TİCARET
PROGRAMI
İŞLERÎ
Madde 53 — Piyasalarda em niyet ve istik ran n
sağlanm ası ş a rttır. K a t’î zaru ret olmadıkça piyasala­
r a kanşılm am ahdır. Bu alanda devlete düşen en önemli vazife, rekabetin ortadan kalkmasını veya da­
ralm asını önlemeğe çalışmak olmalıdır.
Madde 54 — Türlü sebeplerden ileri gelen h ay at
pahalılığı, yalnız d ar ve sabit gelirlilere zara r veren
bir d ert olmakla kalmamış, bütün istihsal maliyetle­
rini arttırm ış, ve m illetlerarası piyasaya uym ak zo­
runda kalan dış ticaretim izi güçleştirm iştir. Devletin
ilgili cihazları, çalışmalarını bu mesele üzerinde topla­
yarak, İktisadî ve malî hayatın tü rlü safhalarında
gereken tedbirleri almak suretiyle, yaşam a stan d ar­
dını tabiileştirm eğe çalışmalıdırlar.
Madde 55 — Param ızın kıymetini, serbest piya­
sa döviz kıymetlerile, memleketimizin İktisadî ve m a­
lî durum una en uygun şekilde, ayarlam ak, ve bu esas
üzerinde tam bir istik rar sağlam ak zarureti karşısın
dayız. Bu yolda gereken tedbirler biran evvel alınma­
lıdır.
TARIM
tŞLERt
Madde 56 — Ziraat, millî gelirin en geniş kay­
nağını teşkil ettiğine ve nüfusumuzun yüzde sekseni
ziraatle geçindiğine göre, ziraî kalkınmanın memleket
64
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
kalkınmasının temeli olacağına şüphe yoktur. Bu se­
beple, devlet gayretlerinin, “topraktan bol, iyi ve ucuz mahsul almak” hedefinde toplanmasını zarurî
görmekteyiz.
Madde 57 — Memleketimizde ziraat, diğer istih­
sâl şubelerine nisbetle, emek ve masrafa en az kargı­
lık getiren iştir. Ziraatta maliyet ve satış fiyatları
arasındaki fark, asgarî derecededir. Çiftçinin sattığı,
satın aldığı maddelere nisbetle, ucuzdur. Maliyetlerin
yüksekliği, mahsûllerin dış piyasaya arzını da zorlaş­
tırmakta ve istihsali baskı altında bulundurmakta­
dır. Bu sebeplerle, bir taraftan ziraî maliyetlerin yük­
selmesinde tesiri olan âmülerle mücadele etmek, di­
ğer taraftan, ziraî mahsullerimizin iç ve dış pazar
şartlarım iyileştirme çarelerini aramak yollarile, çift­
çiyi bugünkünden daha çok kazanır ve daha fazla is­
tihsal yapar bir hale getirmek, en esaslı gâyelerimizdendir.
Madde 58 — Ziraatımız, âlet, çift hayvanı, ma­
kine vesair vasıta bakımlarından yoksul olduğu gibi,
iyi tohum, üâç vesair ihtiyaçları da karşılanmış ol­
maktan uzaktır. Çiftçimizin donatımı işi, ziraî kalkuunamızm başlıca konusudur. Bundan başka, çift­
çimizi, işine yarayacak teknik bilgi ile teçhiz etmeğe
ve istihsâl metodlarımızı ıslaha, daha verimli hale ge­
tirmeğe mecburuz. Bütün bu ihtiyaçları memleket öl­
çüsünde karşılıyacak tedbirlerin süratle alınmasına,
çalışacağız.
Madde 59 — Zirai kredi, istihsâl hacmile müte­
nasip ve istihsâli sür’atle arttırmada esaslı âmil ola­
66
D E M O K R A T
F ' A R î t
P R O G R A M I
bilecek m iktar ve m ahiyetle olmalıdır. Eu bakımdan
Zirat Ban.kaıı’nın faaliyeti ve sermayesinin a rttırıl­
m ası meselesi üzerinde önemle durulm ak lâzımdır.
Ayrıca, kooperatifleşme j'olıı ile de kredi darlığına
çareler bulunabileceği kanaatindeyiz. Bunun için, ko­
operatif hareketini h-'zlarulırrosğa ve genişletmeğe, ve
bundan başka da, yer yer çiftçiye kredi yapacak ma­
hallî bankalar kurulm asına çalısaenğız.
Madflc 60 — Çil içimizin, kıedi irooneratiflerile
olduğu gibi, istihsâl
saLış koi'P'iiv.tifleri kurm ak ve
bunları çoğaltmak yolu ilo de, takviyesini lüzumlu
görmekteyiz.
Madde 6 1 — Ziraî kalkınmamızda büyüle ehem­
miyeti aşikâr olan kuraklıkla mücadelenin ve su işle­
rinin hızlandırılmasını ve genişletilmesini çok lüzum­
lu görüyoruz.
Madde 62 — Hayvancılık, mı ili gelirde geniş yer
tu ttu ğ u gibi, çiftçimizin yardım cısı, büyük bir yurddaş kütlesinin başlıca ge^im vasıtası ve en esaslı be­
sin maddelerimizin kayr;as“ı olmak itibariyle de, çok
önemlidir. Memleketimiz, hayvancılık bakımından, ge­
niş im kânlar gösterm ektedir.
H ayvan mevcudunu arttırm ak ve cinslerini İslah
etm ek yolundaki gayretlerin arttırılm asında maddî
fedakârlıklardan kaçımimaması zaruridir.
Madde 63 — Ziraî san atlara kredi vermek ve ge­
lişmelerine yardım etm ek yönünde Ziraat B ankası’nm
esaslı gayretler sarfetm esine ve özel teşebbüs ve ser­
66
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
mayeyi de bu sahaya çevirmek için her türlü teşvik
ve yardımda bulunmasına ihtiyaç görmekteyiz.
Madde 64 — Devlet, elindeki mahdut imkânları
ziraat işletmeciliğine hasretmektense, bundan sonra,
bu imkânları çiftçi kütlesinin iyi, bol ve ucuz istih­
sâl yapmasına yardım yolunda kullanmalıdır. Bu
maksatla her bölgede yeni yeni örnek çiftlikler, fi­
danlıklar, hayvan ıslah merkezleri, tohum üretme ve
araştırma istasyonları kurmak yolunda çalışmalıdır.
Madde 65 — Devlet, ucuz ve her bölgenin tabiat
şartlarına uygun âletleri ve yedek parçalan çiftçinin
ayağına götürmeli, ve bu maksatla memlekette çok
geniş sarf yeri olan basit ziraat âletleri sanayiinin
süratle kurulmasını sağlamalıdır:
Madde 66 — Ziraî kalkınmamızda devletin ağır
ve geniş vazifeleri bulunduğuna inanıyoruz. Bu vazi­
felerin yapılması için, meseleyi bütün genişliği ile top­
tan ele almak, ve işleri, sarfedilecek emek ve paraya
nisbetle verimi en çok ve tesiri millî ekonomi bakımın­
dan en geniş olanlardan başlamak üzere, tertiplemek
ve plânlaştırmak lâzımdır.
Madde 67 — Bilgi ile çalışan emek, sermaye ve
teşebbüsün ziraat sahasına dökülmesini, ziraî istih­
sal ve millî gelirin arttırılmasında önemli bir konu olarak görmekteyiz. Bu maksadın temini için gerekli
tedbirlerin alınmasına çalışacağız.
67
DEMOKRAT
PAKTI
ORMAN
PROOKAMI
t Ş Jj E R *
Madde (58 — Millî servetimizin büyük ve önemli
bir parçasını teşkil eden ormanlarımızın muhafaza ve
geliştirilmesi, devletin daima büyük titizlikle üzerin­
de duracağı bir konudur.
Madde 69 — Köylünün kereste, odun ve kömür
ihtiyacını, zam anında ve yeter m iktarlarda ve ucuz
olarak vermek ve bu işlerde köylünün emek ve vası­
talarından da faydalanm ak, köylüyü ferahlatacak ve
devlet orm an işletmelerinin işlerini ve m asraflarını
hafifletecek tedbirdendir.
Madde 70 — Devlet orman işletmelerinin tevzii
m asraflarile istihsâl m asrafları fasıllarında mühim
nisbetlerde ta sa rru fla r yapılabileceğine inanıyoruz.
Madde 71 — Orman mahsulleri fiyatlarındaki
yüksekliğin, umumî h ay at ve ekonomik gelişmemiz
üzerindeki tesirleri gözönünde tutularak, bu fiy atlar­
da indirmeler yapılmasını zaruri ve mümkün görüyo­
ruz.
Madde 72 — Ehemmiyetli tesislerin kurulm ası­
nı ve toplu istihsâl yapılmasını gerektiren büyük or­
man işletmelerinin devlet elinde bulunmasını faydalı
ve zaruri görmekteyiz.
K urulacak önemli tesisleri karşılayacak büyüklük­
te olmıyan küçük orm anlar, devletin sıkı m urakabe­
si altında, özel teşebbüs elile de işletilebilmelidir.
68
DEMOKRAT
PARTİ
MALÎYE
P R O G R A M I _____
İŞLERİ
Madde 73 — Samimîlik ve açıklıkla ve çok sık]
bir ta sa rru f zihniyetile tanzim edilmiş denk bütçe, m a­
lî siyasetimizin esasıdır.
îç emniyeti korum ak için sağlam bir idare cihazı­
nın işlemesine, dış emniyeti korum ak için de millî sa­
vunma ihtiyaçlarını karşılam ağa yeter bütün m asraf­
ları sağlam ak bütçenin başlıca hedefidir.
Bütçenin âdi m asrafları için açık veya kapalı
istikraz yoluna gidilmemeli, ve yeni emisyonlardan
kaçınılmalıdır.
Madde 74 — istihsâlin ve millî gelirin süratle
artm asını sağlıyacak işlere m ünhasır kalm ak üzere,
dahilî istikrazları, ve iktisadi istiklâlimize uzaktan
yakından dokuıımıyacak normal şartlarla, uzun vade­
li dış istikrazlar yapılmasını, çok faydalı ve lüzumlu
görmekteyiz.
Bütün devlet İktisadî teşebbüsleri için, asıl ser­
mayenin yanında obligasyon çıkarm ak usulünden de
faydalanılmasını, devlet bütçesinin yükünü hafiflet­
mek bakımından, lüzumlu sayarız.
Madde 75 — Vergilerin, İçtimaî adalet kaideleri­
ne uygun ve yurddaşlarm ödeme kabiliyetlerile müte
nasip olmasını, ve vergi sistemimizde, vasıtalı vergi­
lerden ziya do vasıtasız verdilere daha geniş yer veril­
mesini, gerekli buluyoruz. Şahsî takdire dayanan ver­
gi usullerinden, vergi m ahiyeti alan iane ve bağış yol­
larından kaçınılmasını, vergi borcundan dolayı hapis
cezasının kaldırılmasın; istiyoruz.
69
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
Madde 76 — Vergi sistemimizin ıslâhı, cibayet
usullerinin sadeleştirilmesi ve daha emniyetli ve a 7
m asraflı hâle getirilmesi suretiyle, yeni vergiler ko­
nulmadan dahi, devlet gelirinin arttırılabileceği k an a­
atindeyiz.
Madde 77 — Memlekette iş hacmini daraltan, is­
tihsâl m âliyetlerine doğrudan doğruya tesir yaparak
dış piyasalarla mübâdeleyi güçleştiren veyahut hayat
pahalılığının âmillerinden olan vergi ve resimlerde
değiştirm eler ve indirmeler yapılmasına, ve hayvan
vergisinin birden veya tedricî surette kaldırılmasına
taraftarız.
Madde 78 — Partimiz, mâJij'e işlerinin, hazine
m enfaatini halkın m enfaatinden ayrı vc üstiin görmiyen, İktisadî ve İçtimaî prensiplerimize ııygun bulu­
nan, bir anlayışla yürütülm esi lüzumuna kanidir. Bu
esasın gerçekleştirilmesi yönünde, kazaî ve idari mü­
eyyideler konulm asına çalışacağız.
BAYINDIRLIK - ULAŞTIRMA
f Ş L E R İ
Madde 79 — Millî ekonominin gelişmesini gecik­
tiren sebeplerden birisi de ulaştırm a ekonomimizin ye­
tersizliği ve pahalılığıdır. U laştırm a işlerimizi, bu gö­
rüşün gerekli kıldığı önemle ele almak fikrindeyiz.
Madde 80 — Modern yol yapımı tekniği, büyük
vâsıtalara ve makinelere ihtiyaç gösterm ektedir. Köy,
bucak yolları diîiııdnki yapının merkezden idaresini,
esaslı bir plân içinde büyük yol şebekeleri kurulmcr::-
70
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
m zarurî görüyoruz. Bu bakımdan, kanunlarımızda
değişiklikler yapılmalıdır.
özel kanuna göre köy ve bucak yollarının sürat­
le yapılması da gözönünde tutulmalıdır.
Madde 81 — Demiryollarımızm inşâsına devam
olunmalıdır. Demiryollarımızı besliyecek kara yollan
üe, limanlar, depolar ve antrepoların birbirlerini ta­
mamlayıcı surette yapılmalarım, ulaştırma sistemimi»
zin içinde görüyoruz.
Madde 82 — Ulaştırmada ucuzluğu sağlamak için her türlü ta§ıt vâsıtalarının ve yedek parçalarının
memlekete getirilmesinde kolaylık gösterilmesini, akaryakıt fiyatlarının ucuzlatılmasına çalışılmasını za­
rurî bulmaktayız.
Madde 83 — Umumiyetle ulaştırma, depo ve ant­
repo ücret ve tarifelerinin millî ekonomiye uygun ola­
rak tesbiti, “Warrant” usulünün tatbiki, gözettiğimiz
hedeflerdendir.
Madde 84 — İstikbâl, hava nakliyatmdadır. Bu
konu üzerinde önemle duracağız.
★
Madde 85 — Devlet denizyollarının yük ve
yolcu nakli inhisarı kaldırılarak, kabotaj hakkı sey­
yar» bir surette Türk Bayrağına ait olacaktır.
Türk Ticaret mallarım millî vasıtalarımızla dış
pazarlara götürmek gayemiz olmalıdır. Dış sularda
nakliyat yapan armatörlerin ecnebi şirketlere reka­
bet etmesini temin edecek himaye tedbirleri alınmalı­
dır.
71
DEMOKRAT
FAKTI
PROGRAMI
Devlet deniz işletmeciliği ile ilgili büuin vasıta,
tesis ve teşekkülleri bir idare altında toplamayı ge­
rekli bulmaktayız.
Memleketimizin üç ta ra fı denizle çevrilidir. Coğ­
rafî durumumuz endüstrisi, ticareti ve sporu ile bize
en ileri denizci millet ok rak yetişmek fırsat ve kabili­
yetini vermektedir. Denizciliği Türkün büyük millî
ülküsü olarak kabul ediyoruz.
Madde 86 — Çiftçimiz, bir ta ra ftan sel ve ta ş ­
kınların tahripleri, diğer ta /a fta n kuraklığın acı ne­
ticeleri ile dâima karşı karşıyadır. Yurdda su mesele­
si, sağlık bakımından da çok büyük bir önem göster­
mektedir. Bu sebepleu'e, su işlerimize, aaiıva arta n bir
hızla, devam olunm alına çalışmak hedefimizdir. Bu
konuda başlanmış işler bitirilmeden yenilerine başla­
mamak, hâliıı icabulıı.
Küçük su işleri üzerinde de ayrıca Önemle durul­
malı, bu içlerde balkın ve ilgililerin de iştirakini sağIıyaeak tedbirler ve müeyyideler aranmalıdır.
V, M U M 1
SA OLî K
İŞ
E li I
Madde 87 — Nüfik-.umıızun ve istihsâl kudretim i­
zin çoğalması davasında biiyük bir âmil olan umumî
sağlık işlerimiz, artan bir hızla ve planla ; ürütiilmek
ihtiyacındadır.
72
„
DEMOKRAT
I
.
ı
PARTİ
PROGRAMI
- ......... .................................................................................................
Bunun için, bütçeden, yeter tahsisat ayrılmasını,
sıtma başta olmak üzere millî bünyeyi kemiren bütün
hastalıklarla esaslı surette mücadele imkân ve vasıta­
larının sağlanmasını, ve bu maksatla, ilgili bakanlık­
lar ile de işbirliği yapılmasını, Partimiz, memleketin
en büyük ihtiyaçlarından sayar.
SOSYAL
★
MESELELERİ
Madde 88 —
a) İçtimaî adalet ve İnsanî tesanüt prensipleri­
nin tabiî neticeleri olan içtimai sigortalar ve işçinin
ve ailesinin maddî ve manevî refahım temin edecek
bütün İktisadî ve teknik tedbirlerin alınmasına taraf­
tarız.
Memurlar hakkında da bu mahiyette
düşünülmesini lüzumlu addediyoruz.
tedbirler
b) Yurtdaşlarm kemmiyet ve keyfiyet bakı­
mından gelişmesine ait tedbirleri içine alacak geniş
bir nüfuz siyasetinin, tesbit ve takibini lüzumlu görü­
yoruz.
c) Geliri az olan yurtdaşlarm gıda, giyim ve
iskân şartlarını islâh etmek için esaslı tedbirler al­
mağa çalışacağız.
73
DEMOKRAT
PARTİ
PROGRAMI
ç) Partim iz memleket iş gücünün değerlendiril­
mesi ve kemmiyet ve keyfiyet bakımından yükselme­
si çarelerinin düşünülmesi zaruretine kanidir.
d) Cemiyetin yardım ına m uhtaç lıale gelmiş va­
tandaşlarla öksüz ve bakımsız çocuklar hakkında hi­
maye edici tedbirler alınması lüzumuna kaniyiz.
e) işçiler için ücretli tatiller ve mezuniyetler
sağlamanın im kânlarını arıyacağız.
f4
*200705643*
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
1 428 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content