close

Enter

Log in using OpenID

adıyaman yöresi alevî ocakları - OMÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi

embedDownload
ȱ
ȱ
ȱ
ADIYAMANȱYÖRESGȱALEVÎȱOCAKLARIȱ
ȱ
YRD.ȱDOÇ.ȱDR.ȱFEVZGȱRENÇBERȱ
„•–”ƒ…–: „†ƒŽ•ǡ ˆƒ–Š‡”•ǡ ‰”ƒ†ˆƒ–Š‡”• ƒ† †‡”˜‹•Š‡• Šƒ˜‡ ƒŒ‘” ‹ˆŽ—‡…‡ ‹ •ŠƒǦ
’‹‰‘ˆ–Š‡’”‡•‡…‡Žƒ™‹•Ǥ‘†‡•…‡†ˆ”‘–Š‡•‡’‡‘’Ž‡™Š‘ƒ”‡…‘•‹Ǧ
†‡”‡†ƒ•ƒ››‹†–Š‡•Š‡”‹ˆˆ‡ƒ•–‘Šƒ˜‹‰‘…ƒœƒ†‡Ǥ–Š‡Š‹•–‘”‹…ƒŽ–‡”ǡ
‘…ƒ•Šƒ˜‡‰”‡ƒ–‹’ƒ…––‘’”‘–‡…–•›•–‡ƒ–‹…ƒ–—”‡‘ˆŽƒ™‹•Ǥ–Š‹•…‘Ǧ
–‡š–ǡ–‘ƒ‡–Š‡ƒ–‘Ž‹ƒŽƒ™‹•…Ž‡ƒ”‹•‡“—ƒŽ–‘–Š‡—†‡”•–ƒ†‹‰–‘ƒǦ
…‡•–‘”„ƒ•‡†‘…ƒ•›•–‡Ǥ‘—”•–—†›ǡŠ‹•–‘”‹…ƒŽ•‹–—ƒ–‹‘ƒ†‹’‘”–ƒ…‡‘ˆ
‘…ƒ …—Ž–—”‡ „‡–™‡‡ Žƒ™‹• ƒ”‡ ‡’Šƒ•‹•‡† ‰‡‡”ƒŽŽ›Ǥ Š‡ǡ Š‹•–‘”‹…ƒŽ ƒ†
…‘–‡’‘”ƒ”› •–”—…–—”‡ ‘ˆ Žƒ™‹ ‘…ƒ• ‹ †‹›ƒƒ ™Š‹…Š ’Žƒ…‡ ‘ˆ Ž‹˜‹‰
Žƒ™‹Ȁ‡–ƒ•Š‹…—Ž–—”‡ƒ”‡ƒƒŽ›•‡†Ǥ–Š‹•…‘–‡š–ǡ‘…ƒ•Ž‹‡Dzº—G­‡ǡ—Ǧ
”‡›çƒǡo”›ƒŠ‹†”ǡƒ››‹†ƒ”™‹•ŠƒƒŽǡƒ”™‹•Š
‡˜”ƒ†ƒŠ‡‹ƒǦ
…‹›ƒdzƒ”‡‹…Ž—†‡†‘—”•–—†›Ǥ
ȱȱ Buȱmakale,ȱBingölȱÜniversitesiȱtarafõndanȱdüzenlenenȱ“GeçmiótenȱGünümüzeȱI.ȱUluslaraȬ
rasõȱAlevîlikȱSempozyumu”ndaȱ(3Ȭ5ȱEkimȱ2013)ȱyazarȱtarafõndanȱsunulanȱtebliÂinȱdüzenȬ
lenmióȱveȱgeliótirilmióȱóeklidir.ȱ
ȱȱ kõrnakȱÜniversitesiȱGlahiyatȱFakültesi,ȱGslamȱMezhepleriȱTarihiȱABD,ȱ
ȱȱ [[email protected]].ȱ
OndokuzMayõsÜniversitesi
7lahiyatFakültesiDergisi,
2013,sayõ:35,ss.159Ͳ170.
Žƒ™‹…ƒ•‘ˆ†Ç›ƒƒ‡‰‹‘
OMÜ7FD|159
M.NURPAKDEM7RL7
‡›‘”†•ǣ†‹›ƒƒǡŽƒ™‹Ȁ‡–ƒ•Š‹ǡŠŽƒŽǦƒ›–ǡ…ƒǤ
Yœǣ
×××
„†ƒŽŽƒ”ǡ„ƒ„ƒŽƒ”ǡ†‡†‡Ž‡”˜‡†‡”˜‹çŽ‡”‰òòòœŽ‡˜ÁŽ‹º‹‹ç‡‹ŽŽ‡‡•‹†‡
ڐ‡Ž‹„‹”‡–‹›‡•ƒŠ‹’–‹”Ǥ‡››‹†˜‡ç‡”‹ˆ‘Ž†—º—ƒ‹ƒÇŽƒ„—‹•ƒŽƒ”ǐ•‘Ǧ
›—†ƒ‰‡Ž‡ǡ‘…ƒ•ƒŠ‹„‹‘ŽƒƒŽƒÇƒ‰‡Ž‡–‡†‹”Ǥƒ”‹Š•‡Ž•ò”‡­‹­‹Ǧ
†‡Ž‡˜ÁŽ‡”‹‡†‹•‹•–‡ƒ–‹›ƒ’Ǖǐǐ‘”—ƒ•Ç†ƒ‘…ƒ•‹•–‡‹‹„ò›ò
‡–‹•‹ ˜ƒ”†Ç”Ǥ — „ƒºŽƒ†ƒ ƒ†‘Ž— Ž‡˜ÁŽ‹º‹‹ •ƒºŽÇŽÇ „‹” 燍‹Ž†‡ ƒŽƒçǎƒǦ
„‹Ž‡•‹ǡ •‘›ƒ †ƒ›ƒŽÇ ‘…ƒ —”——— ƒŽƒçǎƒ•Ç ‹Ž‡ ‡ç†‡º‡”†‹”Ǥ — ƒƒŽ‡Ǧ
‹œ†‡Ú…‡Ž‹Ž‡‰‡‡Ž‘Žƒ”ƒ‘…ƒòŽ–òòŽ‡˜ÁŽ‡”ƒ”ƒ•Ç†ƒ‹›‡”‹˜‡–ƒ”‹ŠÁ
ڐ‡‹ òœ‡”‹†‡ †—”—Žƒ…ƒ ˜‡ ƒƒ„‹†‡ Ž‡˜ÁȀ‡–ƒçÁ òŽ–ò”òò ›ƒçƒ†ÇºÇ
†Ç›ƒƒǯ†ƒ‹ Ž‡˜Á ‘…ƒŽƒ”Ç –ƒ”‹Š•‡Ž ˜‡ ‰ò…‡Ž „‘›—–Žƒ”Ç›Žƒ ‹…‡Ž‡‡…‡–‹”Ǥ
— ­‡”­‡˜‡†‡ º— G­‡ǡ —”‡›çƒǡ o”›ƒ ǜǔǡ ‡››‹† ‡”˜‹ç ‡ƒŽǡ ‡”˜‹ç
‡˜”˜‡fƒŠ‡‹ƒ…‹›ƒ‰‹„‹‘…ƒŽƒ”­ƒŽÇ珃ÇœÇƒ’•ƒÇƒ‰‹”‡–‡†‹”Ǥ
ƒŠ–ƒ”‡Ž‹‡Ž‡”ǣ†Ç›ƒƒǡŽ‡˜ÁȀ‡–ŸçÁǡŠŽǦ‹‡›–ǡ…ƒ
160
OMÜ7FD
Girióȱȱ
×××
AlevîliÂinȱ temelȱ yapõlanmasõndaȱ dedelikȱ veȱ ocakȱ kurumuȱ sonȱ dereceȱ
mühimdir.ȱ Dedeȱ yaniȱ ocakzâdeȱ olmakȱ veyaȱ diÂerȱ birȱ deyióleȱ dedelikȱ veȱ
ocakzâdelikȱ kurumu,ȱ Anadoluȱ AlevîliÂininȱ yüzyõllarcaȱ nesildenȱ nesileȱ
aktarõlmasõnõȱ saÂlamõó;ȱ AlevîliÂinȱ veȱ BektaóîliÂinȱ tasavvufîȱ yapõlanmaȬ
sõnda1ȱ önemliȱ birȱ etkenȱ olmuótur.2ȱ Gelenekselȱ AlevîliÂinȱ tarihîȱ süreçteȱ
kendiȱyapõsõnõȱkoruyarakȱgünümüzeȱkadarȱvarlõÂõnõȱmuhafazaȱetmesindeȱ
ocakȱ sistemininȱ büyükȱ birȱ etkisininȱ olduÂunuȱ söylemekȱ mümkündür.ȱ
Çünküȱocakȱdisipliniȱabdallar,ȱerenler,ȱbabalar,ȱdedelerȱveȱderviólerȱaracõȬ
lõÂõylaȱkurumsalȱvarlõÂõnõȱbugüneȱdekȱsürdürmüótür.3ȱȱ
ȱ
Alevîlikteȱ pir,ȱ müróit,ȱ mürebbiȱ veȱ rehberdenȱ oluóanȱ birȱ tarikatȱ otoritesiȱ mevcuttur.ȱ
Genióȱ bilgiȱ içinȱ bkz.ȱ DoÂanȱ Kaplan,ȱ Yazõlõȱ Kaynaklarõnaȱ Göreȱ Alevîlik,ȱ TDVY,ȱ AnkaraȬ
2010,ȱ 194,ȱ 263Ȭ267;ȱ Harunȱ Yõldõz,ȱ “Amasyaȱ Yöresiȱ Alevîȱ Ocaklarõ”,ȱ Uluslararasõȱ Sosyalȱ
AraótõrmalarȱDergisi,ȱIV,ȱS.ȱ19,ȱs.ȱ229;ȱCenksuȱÜçer,ȱ“GelenekselȱAlevîlikteȱGbadetȱTelakkiȬ
leri”,ȱUluslararasõȱBektaóîlikȱveȱAlevîlikȱSempozyumu,ȱIspartaȬ2005,ȱs.ȱ298Ȭ299.ȱ
2ȱȱ
Genióȱbilgiȱiçinȱbkz.ȱHarunȱYõldõz,ȱAnadoluȱAlevîliÂi:ȱAmasyaȱYöresiȱBaÂlamõndaȱBirȱGnceleȬ
me,ȱAraótõrmaȱYayõnlarõ,ȱAnkaraȬ2004,ȱs.ȱ224Ȭ231.ȱ
3ȱȱ
Fevziȱ Rençber,ȱ “Alevîȱ Ocakzâdelerinȱ Problemleriȱ veȱ Çözümȱ Önerileri”,ȱ Theȱ Journalȱ ofȱ
AcademicȱSocialȱScienceȱStudies,ȱVolumeȱ6,ȱIssueȱ4,ȱAprilȱ2013,ȱs.ȱ686.ȱ
1
ONDOKUZMAYISÜN7VERS7TES77LAH7YATFAKÜLTES7DERG7S7[2013]sayõ:35
PAK7STAN’DAD7NE)7T7M7POL7T7KALARIVEUYGULAMAYAYANSIMALARI
Ocak,ȱsözcükȱanlamõylaȱateóȱyakõlanȱyer,ȱev,ȱaile,ȱsoy,ȱsülale,ȱkurum,ȱ
yuva,ȱkurumȱveȱteókilatȱgibiȱanlamlaraȱgelmektedir.ȱHerhangiȱbirȱhastalõȬ
Âõȱ okumayaȱ izinliȱ kióilerȱ hakkõndaȱ daȱ ocakȱ tabiriȱ kullanõlõr.ȱ Eskiȱ Türkȱ
inançlarõndaȱateóinȱkutsallõÂõndanȱkaynaklananȱocakȱkültü;ȱkötüȱruhlarõn,ȱ
cinlerin,ȱinsanlaraȱzararõȱdokunanȱgizliȱgüçlerinȱyaklaóamadõÂõ,ȱkorktuÂuȱ
yerdir.ȱ Ateóȱ herȱ óeyiȱ temizler;ȱ kötüȱ ruhlarõȱ kovar.ȱ Ocak,ȱ koruyucuȱ birȱ
nitelikȱtaóõr.ȱAteóȱmukaddestir;ȱdaimaȱocaktaȱbulundurulmalõȱveȱkesinlikȬ
leȱsöndürülmemelidir.ȱNitekimȱeskiȱTürklerdeȱateóeȱhürmetȱdiÂerȱkültleȬ
reȱbeslenenȱhürmettenȱdahaȱderindir.4ȱȱ
AlevîlikteȱocakȱiseȱinançȱönderleriȱolarakȱkabulȱedilenȱdedelerinȱgelȬ
diÂiȱsoyȱanlamõnõȱkazanmõótõr.5ȱȱBinaenaleyhȱAlevilikȱveȱBektâóîlikteȱocakȱ
kutsaldõr.ȱ Anadoluȱ AlevîliÂindeȱ EhlȬiȱ Beyt6ȱ soyundanȱ gelenlereȱ
“Ocakzâdeler”,ȱ Hacõȱ BektaóȬõȱ Veli’ninȱ soyundanȱ gelenlereȱ “Çelebiler”,ȱ
HacõȱBektaóȬõȱVeli’ninȱyolundanȱgelenlereȱyaniȱyolȱevlatlarõnaȱdaȱ“DedeȬ
babalar”ȱ ismiȱ verilir.7ȱ Seyyidȱ veȱ óerifȱ olduÂunaȱ inanõlanȱ buȱ insanlarõnȱ 161
OMÜ7FD
soyundanȱgelmek,ȱAlevîȬBektâóîȱyolundaȱyetkinȱolmanõnȱdiÂerȱadõdõr.8ȱ
ȱȱ Ocakȱ kültününȱ tarihîȱ kökeniȱ olanȱ atalarȱ kültü,ȱ ocakȱ kültünüȱ doÂurmuótur.ȱ Atalarõnȱ
canlarõ,ȱocaÂõnȱateóiȱiçindeȱtecelliȱeder.ȱBununȱiçinȱTürkler,ȱocaÂõȱveȱateóiȱkutluȱsayõyorȬ
lardõ.ȱEskiȱTürklerdeȱateóȱkültüȱhakkõndaȱgenióȱbilgiȱiçinȱbkz.ȱJeanȱPoulȱRoux,ȱTürklerinȱ
veȱMoÂollarõnȱEskiȱDini,ȱçev.ȱAykutȱKazancõgil,ȱGstanbulȬ2002,ȱs.ȱ63,ȱ144,ȱ233;ȱAbdülkadirȱ
Gnan,ȱTarihteȱveȱBugünȱkamanizmȬMateryallerȱveȱAraótõrmalar,ȱAnkaraȬ2000,ȱs.ȱ67Ȭ71;ȱYusufȱ
Ziyaȱ Yörükan,ȱ Müslümanlõktanȱ Evvelȱ Türkȱ Dinleri:ȱ kamanizm,ȱ haz.ȱ Turhanȱ Yörükan,ȱ GsȬ
tanbulȬ2006,ȱ s.ȱ 62Ȭ63;ȱ Mirceaȱ Eliade,ȱ kamanizm,ȱ çev.ȱ Gsmetȱ Berkan,ȱ AnkaraȬ2006,ȱ s.ȱ 237Ȭ
246.ȱȱ
5ȱȱ
GbrahimȱArslanoÂlu,ȱ“Alevîlikteȱ TemelȱGnançȱ UnsurlarõȱveȱPratikler”,ȱTKHBVAD,ȱ2001,ȱ
S.ȱ20,ȱs.ȱ37.ȱ
6ȱȱ
AlevîȱyazõlõȱkaynaklarõndaȱEhlȬiȱBeytȱinancõȱhakkõndaȱgenióȱbilgiȱiçinȱbkz.ȱDoÂanȱKapȬ
lan,ȱage.,ȱs.ȱ154Ȭ159.ȱ
7ȱȱ
AliȱDuranȱGülçiçek,ȱHerȱYönüyleȱAlevîlikȱ(Bektaóîlik,ȱKõzõlbaólõk)ȱveȱOnlaraȱYakõnȱGnançlar,ȱ
AnadoluȱEtnografyasõȱAraótõrmaȱveȱKültürȱMerkeziȱYayõnlarõ,ȱKölnȬ2004,ȱII,ȱs.ȱ562;ȱayrõȬ
caȱ Alevîȱ veȱ Bektaóîȱ dergâhlarõndaȱ ocakȱ kurumuȱ içinȱ bkz.ȱ Mehmetȱ Eröz,ȱ Türkiye’deȱ
AlevîlikȱveȱBektaóîlik,ȱKültürȱBakanlõÂõȱYayõnlarõ,ȱAnkaraȬ1990,ȱs.ȱ329.ȱ
8ȱȱ
EvlâdȬõȱResulȱolarakȱkabulȱedilenȱdedelerȱSelçuklu,ȱMemlûkluȱveȱOsmanlõdaȱfaklõȱimtiȬ
yazlaraȱsahipȱoldular.ȱÖzellikleȱOsmanlõ’daȱvergiȱvermezȱveȱaskereȱalõnmazlardõ.ȱGbȬ
rahimȱArslanoÂlu,ȱagm.,ȱs.ȱ38.ȱ
4
ONDOKUZMAYISÜN7VERS7TES77LAH7YATFAKÜLTES7DERG7S7[2013]sayõ:35
M.NURPAKDEM7RL7
Dinȱalgõsõȱileȱkültürȱarasõndaȱyadsõnamayacakȱbirȱiliókiȱvardõr.ȱBunȬ
danȱötürüȱocakȱkurumuȱileȱkültürȱarasõndakiȱiliókininȱipuçlarõnõ,ȱTürkleȬ
rinȱGslamlaómadanȱöncekiȱörfȬadetȱveȱgeleneklerdeȱaramakȱgerekir.ȱ
“Dinȱ deÂiótirenȱ birȱ toplumȱ veyaȱ bireyȱ bütünüyleȱ kendiȱ örf,ȱ
adet,ȱgelenekȱveȱananelerindenȱsõyrõlamaz.ȱBirȱtoplulukȱyüzyõlȬ
lardõrȱ devamȱ edenȱ yaóayõó,ȱ düóünüóȱ veȱ inanõólarõnõȱ isterȱ isteȬ
mezȱ birdenȱ bireȱ bõrakõp,ȱ geçmióiniȱ unutarakȱ onlardanȱ kurtulaȬ
maz.ȱ Buȱ gerçekȱ Türklerinȱ kalabalõklarȱ halindeȱ Gslamȱ dininiȱ kaȬ
bulȱ ettiklerindeȱ deÂiómemiótir.ȱ Gslamȱ öncesiȱ maddiȱ veȱ maneviȱ
pekȱ çokȱ inançȱ biçimi,ȱ Gslamȱ óemsiyesiȱ altõndaȱ toplanarakȱ farklõȱ
birȱformaȱdönüómüótür.”9ȱ
Dedelikȱ veyaȱ ocakȱ kurumu,ȱ eskiȱ Türkȱ geleneklerindeȱ bulunanȱ óaȬ
manȱveȱkamȱgeleneÂiȱileȱTürklerinȱGslam’laȱtanõómalarõndanȱsonraȱkaróõȬ
laóõlanȱ hilafetȱ veyaȱ imametȱ anlayõóõnaȱ baÂlõȱ olarakȱ óekillenmiótir.ȱ Hz.ȱ
Peygamberiȱ veȱ EhlȬiȱ Beyt’iniȱ imamȱ olarakȱ gören,ȱ yaniȱ onȱ ikiȱ imamõȱ veȱ
162 onunȱ devamõȱ olanȱ dedeleriȱ dinîȱ liderȱ kabulȱ edenȱ Alevîȱ zümrelerȱ içinȱ
ocakzâdeȱ olmak,ȱ dinîȱ otoriteȱ olarakȱ sözȱ sahibiȱ olmanõnȱ diÂerȱ adõdõr.10ȱ
OMÜ7FD
Dolayõsõylaȱ EhlȬiȱ Beytȱ soyunaȱ baÂlõȱ olarakȱ önemȱ kazananȱ dedelikȱ kuruȬ
munun,ȱTürklerinȱGslamȱöncesiȱveȱGslamȱsonrasõȱbazõȱinançlarõȱortakȱpayȬ
dadaȱ eritmelerininȱ birȱ neticesiȱ olduÂuȱ gözeȱ çarpmaktadõr.ȱ Buȱ baÂlamdaȱ
Alevîlerȱ tarafõndanȱ Hz.ȱ Peygamber’inȱ EhlȬiȱ Beyt’iȱ kabulȱ edilenȱ imamlarȱ
veȱ dedeler,ȱ taliplerȱ nezdindeȱ dinîȱ otoriteninȱ karizmatikȱ kutsalȱ liderleriȱ
olarakȱkabulȱgörürler.11ȱȱ
ȱȱ EthemȱRuhiȱFõÂlalõ,ȱTürkiye’deȱAlevîlikȱBektâóîlik,ȱSelçukȱYayõnlarõ,ȱAnkaraȬ1990,ȱs.ȱ86.ȱȱ
ȱȱ AlevîlikȱveȱBektaóîlikteȱbulunanȱocakȱveȱdedelikȱkurumlarõnõnȱGslamȱöncesiȱkaynaklarõȱ
içinȱ bkz.ȱ Ahmetȱ Yaóarȱ Ocak,ȱ Alevîȱ veȱ Bektaóîȱ Gnançlarõnõnȱ Gslamȱ Öncesiȱ Temelleriȱ (Bektaóîȱ
Menakõbnâmelerindeȱ Gslamȱ Öncesiȱ Gnançȱ Motifleri),ȱ Gletióimȱ Yayõnlarõ,ȱ GstanbulȬ2000;ȱ MehȬ
metȱEröz,ȱTürkiye’deȱAlevîlikȱveȱBektaóîlik,ȱKültürȱBakanlõÂõȱYayõnlarõ,ȱAnkaraȬ1990,ȱs.ȱ327;ȱ
HarunȱYõldõz,ȱagm.,ȱs.ȱ230;ȱCenksuȱÜçer,ȱTokatȱYöresindeȱGelenekselȱAlevîlik,ȱAnkaraȱOkuȬ
luȱYayõnlarõ,ȱAnkaraȬ2005,ȱs.ȱ120Ȭ125;ȱKutluayȱErdoÂan,ȱAlevîȬBektaóîȱGerçeÂi,ȱGslamiyetȇinȱ
TürkmenȱTöreselliÂiȱGçindeȱÖzümlenerekȱAnadolulaómasõ,ȱAlfaȱBasõmȱYayõmȱDaÂõtõm,ȱGstanȬ
bulȬ2000;ȱ Kutluayȱ ErdoÂan,ȱ “Gnançlaraȱ Dayalõȱ Kültlerȱ veȱ Alevîȱ Ocaklarõ”,ȱ
http://www.karacaahmet.com,ȱ21Ȭ06Ȭ2013.ȱ
11ȱȱ RamazanȱAltõntaó,ȱ“AlevîȱBektaóîȱGeleneÂindeȱDedelikȱKurumu”,ȱUluslararasõȱBektaóîlikȱ
veȱAlevîlikȱSempozyumu,ȱSüleymanȱDemirelȱÜniversitesiȱGlahiyatȱFakültesi,ȱIspartaȬ2005,ȱ
s.ȱ101.ȱ
9
10
ONDOKUZMAYISÜN7VERS7TES77LAH7YATFAKÜLTES7DERG7S7[2013]sayõ:35
PAK7STAN’DAD7NE)7T7M7POL7T7KALARIVEUYGULAMAYAYANSIMALARI
Dedelerȱsosyal,ȱsiyasî,ȱiktisadî,ȱkültürelȱkoóullaraȱgöreȱfarklõȱgörevlerȱ
icraȱetmió,ȱsosyalȱhayatõnȱherȱmerhalesindeȱaktifȱrolȱalmõólardõr.ȱDoÂumȬ
da,ȱ sünnette,ȱ nikâhta,ȱ ölümde,ȱ kabirȱ ziyaretlerinde,ȱ suçlularõȱ cezalandõrȬ
mada,ȱ dargõnlarõȱ barõótõrmaȱ veȱ benzeriȱ dinîȱ veȱ toplumsalȱ içerikliȱ iólerdeȱ
dedelerinȱönemliȱfonksiyonlarõȱbulunmaktadõr.12ȱGçindeȱbulunulanȱóartlarȱ
muvacehesindeȱ deÂerlendirildiÂindeȱ sanayileómeȱ veȱ kentleómeyleȱ beraȬ
berȱ Alevîȱ nüfusunȱ büyükȱ óehirlereȱ göçȱ etmesi,ȱ dedelerinȱ geçmióteȱ kõrsalȱ
kesimdeȱ yürüttükleriȱ vazifeleriȱ icraȱ etmedeȱ zorlukȱ çekmelerineȱ nedenȱ
olduÂuȱ söylenebilir.ȱ DiÂerȱ yandanȱ ocakzâdelerȱ veȱ dedelerȱ óehirleóme,ȱ
sanayileómeȱ veȱ modernleómeninȱ olumsuzȱ etkilerineȱ raÂmenȱ çoÂunluklaȱ
ocaklarõnaȱbaÂlõȱolarakȱbüyükȱóehirlerdeȱörgütlenenȱdernek,ȱvakõf,ȱkültürȱ
veȱcemȱevleriȱsayesindeȱbuȱolumsuzȱetkiyiȱortadanȱkaldõrmayaȱçalõómakȬ
tadõr.13ȱ Büyükȱ óehirlerdeȱ yaóayanȱ Alevîlerȱ tarafõndanȱ kurulanȱ cemȱ veȱ
kültürȱevlerindeȱdedeler,ȱsosyalȱhayatõnȱherȱalanõnaȱmüdahaleȱetmeȱóansõȱ
bulamasaȱdaȱsõnõrlõȱbirȱóekildeȱbazõȱhizmetleriȱyapabilmektedirler.14ȱ
163
Anadolu’daȱ mensubuȱ bulunanȱ “Müróid,ȱ Pîr,ȱ Rehber,ȱ Düókünȱ veȱ
Dikme”ȱocaklarõnõȱsaymakȱgerekirse:ȱAbdalȱMusaȱOcaÂõ,ȱAÂuȱGçenȱOcaÂõ,ȱ
BabaȱMansurȱOcaÂõ,ȱDedeȱGarkõnȱOcaÂõ,ȱDervióȱCemalȱOcaÂõ,ȱHõdõrȱAbȬ
dalȱOcaÂõ,ȱHatayiȱOcaÂõ,ȱHubyarȱSultanȱOcaÂõ,ȱGmamȱRõzaȱOcaÂõ,ȱKureyȬ
óanȱ OcaÂõ,ȱ Kulȱ Himmetȱ OcaÂõ,ȱ Nesimiȱ OcaÂõ,ȱ Seyyidȱ Aliȱ Turabiȱ OcaÂõ,ȱ
Gmamȱ ZeyneȇlȬÂbidînȱ OcaÂõ,ȱ Munzurȱ Abdalȱ OcaÂõ,ȱ Sarõȱ Saltõkȱ OcaÂõ,ȱ
SeyyidȱMahmûdȱ Hayraniȱ OcaÂõ,ȱkahȱ Gbrahimȱ OcaÂõ,ȱ ÜryanȱHõzõrȱ OcaÂõ,ȱ
ȱȱ Dedeȱ veȱ babalarõnȱ sosyalȱ veȱ dinîȱ görevleriȱ hakkõndaȱ bilgiȱ içinȱ bkz.ȱ Ramazanȱ Altõntaó,ȱ
agm.,ȱs.ȱ104Ȭ107.ȱ
13ȱȱ Sanayileómeȱ veȱ kentleómeȱ sürecindeȱ AlevîliÂinȱ veȱ Alevîlerinȱ yapõsõndakiȱ deÂióikliklerȱ
içinȱbkz.ȱDavidȱShankland,ȱ“GünümüzȱTürkiye’siȱAlevîlerindeȱ“Dede”ȱveȱ“Talip”ȱAraȬ
sõndakiȱ DeÂióenȱ Ba”,ȱ Tarihiȱ veȱ Kültürelȱ Boyutlarõylaȱ Türkiye’deȱ Alevîlerȱ Bektaóîlerȱ NuȬ
sayrîlerȱ Sempozyumu,ȱ Gslamȱ Araótõrmalarõȱ Vakfõȱ Yayõnlarõ,ȱ GstanbulȬ1999,ȱ s.ȱ 319Ȭ327;ȱ Aliȱ
Yaman,ȱ“GeçmiótenȱGünümüzeȱDedelerinȱMisyonuȱveȱDeÂióim”ȱDemȱDergi,ȱYõl:ȱ2,ȱS.ȱ6,ȱ
s.ȱ30Ȭ38;ȱRamazanȱAltõntaó,ȱagm.,ȱs.ȱ107Ȭ108;ȱFuatȱBozkurt,ȱÇaÂdaólaómaȱSürecindeȱAlevîlik,ȱ
DoÂanȱKitapçõlõk,ȱGstanbulȬ2000.ȱ
14ȱȱ FevziȱRençber,ȱagm.,ȱs.ȱ688.ȱ
12
ONDOKUZMAYISÜN7VERS7TES77LAH7YATFAKÜLTES7DERG7S7[2013]sayõ:35
OMÜ7FD
M.NURPAKDEM7RL7
YanȱYatõrȱOcaÂõȱilkȱaklaȱgelenlerdir.15ȱBuradaȱsayõlanȱocaklarõnȱdõóõndaȱdaȱ
AnadoluȱveȱBalkanlardaȱbazõȱfarklõȱocaklarȱbulunmaktadõr.ȱȱ
Bugünȱ nüfusȱ olarakȱ Alevîȱ vatandaólarõmõzõnȱ bulunduÂu,ȱ
Alevî/BektaóîȱkültürününȱhalenȱcanlõȱbirȱóekildeȱyaóandõÂõȱAdõyaman’daȱ
mevcutȱAlevîȱocaklarõnõnȱaraótõrõlmasõnaȱihtiyaçȱduyulmaktadõr.ȱBuȱihtiȬ
yaçtanȱ doÂanȱ çalõómamõzdaȱ genelȱ olarakȱ ocakȱ kültününȱ Alevîlerȱ arasõnȬ
dakiȱ yeriȱ veȱ tarihîȱ önemiȱ üzerindeȱ durulduktanȱ sonraȱ Adõyaman’daȱ varȱ
olanȱAÂuȱGçen,ȱKureyóan,ȱÜryanȱHõzõr,ȱSeyyidȱDervióȱCemal,ȱDervióȱGevrȱ
veȱkahȱMemiȱHaciyanȱgibiȱocaklarȱincelenmiótir.ȱZiraȱAnadoluȱAlevîliÂiȬ
ninȱ saÂlõklõȱ birȱ tarzdaȱ anlaóõlabilmesi,ȱ buȱ kurumlarõnȱ doÂruȱ anlaóõlmasõȱ
ileȱ doÂruȱ orantõlõdõr.ȱ Buȱ baÂlamdaȱ alanȱ çalõómamõzdaȱ günümüzȱ AdõyaȬ
manȱyöresindeȱvarlõÂõnõȱdevamȱettirenȱAlevîȱocaklarȱtarihsel,ȱkültürelȱveȱ
güncelȱ boyutlarõylaȱ incelenmiótir.ȱ YaptõÂõmõzȱ araótõrmalarȱ neticesindeȱ
XIII.ȱ yüzyõldanȱ itibarenȱ Adõyaman’daȱ birçokȱ Alevîȱ ocaÂõnȱ bulunduÂuȱ
164 tespitȱedilmiótir.ȱAdõyaman’daȱhâlȬiȱhazõrdaȱaltõȱAlevîȱocakȱvarlõÂõnõȱsürȬ
OMÜ7FD dürmektedir.ȱȱ
1ȬAÂuȱGçenȱOcaÂõȱ(KaradonluȱCanȱBaba)ȱ
Asõlȱ adõȱSeyyidȱ Temizȱ olanȱ AÂuȱ Gçen,ȱSeyyidȱ Lokmanȱ Perende’ninȱ toruȬ
nudur.ȱ“PîrȬiȱPîrân”ȱ(PirlerinȱPiri)ȱolarakȱanõlanȱSeyyidȱLokmanȱPerendeȱ
iseȱ Gslamȱ bilginiȱ Seyyidȱ Ebu’lȬVefâȇnõnȱ torunudur.ȱ OcaÂõnȱ merkeziȱ HoȬ
zatȇõnȱBarginiȱKöyü’ndedir.ȱOcaÂõnȱkurucusuȱiseȱSeyyidȱHasanȱolup,ȱtürȬ
besiȱ deȱ buȱ köydedir.16ȱ OcaÂaȱ baÂlõȱ dedeler,ȱ óecerelerininȱ Gmamȱ Zeyne’lȬ
ȱȱ Anadolu’daȱ bulunanȱ diÂerȱ Alevîȱ ocaklarõȱ veȱ yayõldõklarõȱ bölgelerȱ hakkõndaȱ genióȱ bilgiȱ
içinȱbkz.ȱAliȱDuranȱGülçiçek,ȱage.,ȱs.ȱ567Ȭ579;ȱAliȱYaman,ȱKõzõlbaóȱAlevîȱOcaklarõ,ȱElipsȱKiȬ
tap,ȱ AnkaraȬ2006;ȱ Kõzõlbaóȱ Alevîȱ Dedeleri,ȱ kahkuluȱ Sultanȱ Külliyesiȱ Mehmetȱ Aliȱ Hilmiȱ
DedebabaȱAraótõrmaȱEÂitimȱveȱKültürȱVakfõȱYayõnlarõ,ȱGstanbulȬ1998;ȱVeliȱSaltõk,ȱGzȱBõraȬ
kanȱErenlerȱveȱAlevîȱOcaklarõ,ȱAnkaraȬ2004;ȱNejatȱBirdoÂan,ȱAnadoluȱveȱBalkanlarȇdaȱAlevîȱ
Yerleómesi,ȱMozaikȱYayõnlarõ,ȱGstanbulȬ1995.ȱ
16ȱȱ Genióȱbilgiȱiçinȱbkz.ȱHarunȱYõldõz,ȱagm.,ȱs.ȱ235Ȭ236;ȱVeliȱSaltõk,ȱ“Tunceli’deȱAlevîȱOcakȬ
larõ”,ȱ TKHBVAD,ȱ S.ȱ 52,ȱ s.ȱ 145Ȭ146;ȱ Talipȱ TuÂrul,ȱ Tunceliȱ AlevîliÂindeȱ Gnançȱ veȱ Gbadet,ȱ BaȬ
sõlmamõóȱYüksekȱLisanȱTezi,ȱGstanbulȬ2006,ȱs.ȱ37Ȭ38;ȱBülentȱAkõn,ȱ“AleviȱOcaklarõȱGleȱGlȬ
giliȱTespitȱEdilebilenȱEnȱEskiȱTarihliȱBelge:ȱAÂuiçenȱOcaÂõȱkeceresi”,ȱTKHBVAD,ȱS.ȱ70,ȱs.ȱ
15Ȭ38.ȱ
15
ONDOKUZMAYISÜN7VERS7TES77LAH7YATFAKÜLTES7DERG7S7[2013]sayõ:35
PAK7STAN’DAD7NE)7T7M7POL7T7KALARIVEUYGULAMAYAYANSIMALARI
Âbidin’eȱ dayandõÂõnõȱ iddiaȱ etmektedirler.ȱ AÂuȱ Gçenȱ OcaÂõ,ȱ AdõyaȬ
man’dakiȱpirȱocaklarõȱtarafõndanȱmüróidȱocakȱolarakȱkabulȱedilir.ȱȱ
OcaÂaȱbaÂlõȱtaliplerȱAdõyaman,ȱTunceli,ȱMalatya,ȱDiyarbakõr,ȱSivas,ȱ
ElazõÂ,ȱ Amasyaȱ veȱ Kahramanmaraó’taȱ bulunmaktadõrlar.ȱ AÂuȱ Gçenȱ OcaȬ
Âõ’nõnȱdedelikȱhizmetleriniȱHakk’aȱyürüyenȱDoÂanȱDede’ninȱyeÂeniȱAdõȬ
yamanȱ Börgenekȱ Köyü’ndeȱ kõsmenȱ Hayriȱ DoÂanȱ Dedeȱ veȱ Çelikhanȱ PõȬ
narbaóõȱBeldesi’ndeȱAbuzerȱGüzelȱDede’ninȱOÂluȱKemalȱGüzelȱhâlihazõrȬ
daȱyürütmektedirler.ȱGeçmióteȱocaÂõnȱdedelikȱhizmetleriniȱSeydikȱDede,ȱ
Apȱ(Amca)ȱAzizȱoÂluȱHasanȱGüzelȱDede,ȱKüçükȱMehmetȱ(KüçükdoÂan)ȱ
Dede,ȱBüyükȱMehmetȱ(KüçükdoÂan)ȱDede,ȱDoÂanȱDoÂanȱDedeȱveȱHüseȬ
yinȱDoÂanȱDedeȱyapmõólardõr.ȱ
2ȬKureyóanȱOcaÂõȱ
Kureyóanȱ OcaÂõȱ Anadolu’nunȱ eskiȱ ocaklarõndanȱ biriȱ olarakȱ kabulȱ edilir.ȱ
Tunceli’deȱocaÂõnȱhizmetleriniȱyürütenȱdedelerȱbulunmaklaȱberaberȱocaȬ 165
Âõnȱ merkeziȱ Adõyaman’daȱ bulunmaktadõr.ȱ Hacõȱ Kureyó’in,ȱ MoÂolȱ istilaȬ OMÜ7FD
sõndanȱ sonraȱ Horasan’danȱ gelipȱ Tunceli’ye,ȱ oradanȱ Adõyaman’aȱ geçtiÂiȱ
anlatõlõr.ȱGenellikleȱAlevîȱtaliplerȱtarafõndanȱruhȱhastalõklarõnaȱóifaȱbulmaȱ
amacõylaȱ ziyaretȱ edilir.17ȱ Kureyóanȱ OcaÂõȱ pirȱ ocaÂõȱ olarakȱ bilinmektedir.ȱ
KureyóanȱOcaÂõ’nõnȱMalatya,ȱElâzõÂ,ȱTunceliȱveȱErzincan’daȱtalipleriȱbuȬ
lunmaktadõr.ȱ Adõyaman’daȱ Kureyóanȱ ocaÂõnaȱ baÂlõȱ birçokȱ köyȱ bulunȬ
maktadõr.ȱȱ
Adõyaman’daȱ ocaÂõnȱ hizmetleriniȱ geçmióteȱ Kamberȱ DedeoÂluȱ veȱ
Garipȱ Bozkurtȱ (ö.ȱ 1967)ȱ yapmõótõr.ȱ Bugünseȱ Kamberȱ Dede’ninȱ çocuklarõȱ
Hüseyin,ȱ Naciȱ veȱ Kureyóȱ DedeoÂluȱ tarafõndanȱ dedelikȱ hizmetleriȱ yürüȬ
tülmektedir.ȱ OcaÂõnȱ soyȱ óeceresiȱ Kureyóȱ DedeoÂlu’ndaȱ bulunmaktadõr.ȱ
Garipȱ Bozkurtȱ veȱ Mehmetȱ Aliȱ Tutalȱ Dedeȱ taliplereȱ dedelikȱ hizmetiȱ verȬ
mektedirler.18ȱ
17
18
ȱȱ VeliȱSaltõk,ȱagm.,ȱs.ȱ156Ȭ157,159;ȱTalipȱTuÂrul,ȱage.,ȱs.ȱ38Ȭ39.ȱ
ȱȱ DedeȱMehmetȱAliȱTutal,ȱ1953ȱAdõyaman;ȱDedeȱGaripȱBozkurt,ȱ1966ȱAdõyaman.ȱ
ONDOKUZMAYISÜN7VERS7TES77LAH7YATFAKÜLTES7DERG7S7[2013]sayõ:35
M.NURPAKDEM7RL7
3ȬÜryanȱHõzõrȱOcaÂõȱ
ÜryanȱHõzõrȱOcaÂõȱkurucusuȱÜryanȱHõzõr,ȱTunceliȱilindeȱPertekȬHozat’õnȱ
ZeveȱKöyü’ndedir.ȱBuȱocaÂõnȱSuriye,ȱAdõyaman,ȱMalatya,ȱKahramanmaȬ
raó,ȱÇorum,ȱErzincan,ȱErzurumȱveȱdiÂerȱbüyükȱóehirlerdeȱtalipleriȱbuluȬ
nur.ȱ Üryanȱ Hõzõrȱ OcaÂõȱ Alevîȱ ocaklarȱ içerisindeȱ pirȱ ocaÂõȱ olarakȱ kabulȱ
edilir.ȱAyrõcaȱbuȱocakȱHubyar’õnȱmüróitȱocaklarõdõr.ȱÜryanȱHõzõrȱOcaÂõ’naȱ
baÂlõȱtaliplereȱgeçmióteȱBabaȱKasõm,ȱSeyyidȱBüyükȱYusuf,ȱSeyyidȱKüçükȱ
Yusuf,ȱSeyyidȱHüseyinȱAÂa,ȱSeyyidȱMiro,ȱSeyyidȱMemo,ȱSeyyidȱHüseyinȱ
veȱSeyyidȱHamoȱdedelikȱetmiótir.ȱÜryanȱHõzõrȱOcaÂõ’nõnȱpirliÂiniȱóuȱandaȱ
Adõyamanȱ Çelikhanȱ Põnarbaóõ’ndaȱ Aliȱ Büyükóahinȱ Dedeȱ yapmaktadõr.19ȱ
ÜryanȱHõzõrȱOcaÂõ’nõnȱpirliÂiniȱyapanȱAliȱBüyükóahinȱbölgedeȱitibarȱgöȬ
renȱveȱçokȱsevilenȱdedelerdendir.ȱAyrõcaȱbuȱocak;ȱçocuÂuȱolmayanȱveyaȱ
erkekȱ çocukȱ isteyenlerȱ tarafõndan,ȱ yineȱ saraȱ veȱ akõlȱ hastalõklarõnaȱ óifaȱ
bulmaȱniyetiyleȱziyaretȱedilir.20ȱȱ
166
OMÜ7FD
4ȬSeyyidȱDervióȱCemalȱOcaÂõȱ
Velayetname’deȱ Seyyidȱ Dervióȱ Cemal,ȱ Hacõȱ BektaóȬõȱ Veli’ninȱ ilkȱ halifesiȱ
olarakȱzikredilir.ȱHünkârȱHacõȱBektaóȬõȱVeli;ȱasõlȱismiȱSeyyidȱCemâleddinȱ
olanȱ Seyyidȱ Cemâlȱ Sultan’õȱ diÂerȱ erenlerdenȱ dahaȱ fazlaȱ sevdiÂiniȱ haberȱ
vermektedir.21ȱ Buȱ ocakȱ DoÂuȱ veȱ GüneydoÂuȱ Anadolu’daȱ talibiȱ bulunanȱ
birȱ ocaktõr.ȱ Dervióȱ Cemalȱ OcaÂõ’naȱ baÂlõȱ taliplerȱ Tunceli,ȱ Eskióehir,ȱ KüȬ
tahya,ȱ Erzincan,ȱ Erzurumȱ veȱ Adõyaman’daȱ bulunmaktadõrlar.ȱ Bunlarõnȱ
daȱdiÂerleriȱgibiȱHorasan’danȱgeldikleriȱsöylenir.ȱAlevîliÂinȱenȱeskiȱocakȬ
larõndanȱ kabulȱ edilenȱ Dervióȱ Cemâlȱ OcaÂõ,ȱ kökenȱ itibariyleȱ Hacõȱ Bektaóȱ
Veli’yeȱbaÂlõȱbirȱocaktõr.22ȱ
ȱȱ Genióȱ bilgiȱ içinȱ bkz.ȱ http://www.uryanhizir.com/FileUpload/ds11850/File/Alevîocaklari.pdf,ȱ
04Ȭ09Ȭ2013.ȱ
20ȱȱ DedeȱAliȱBüyükóahin,ȱ1944ȱAdõyaman.ȱ
21ȱȱ Genióȱbilgiȱiçinȱbkz.ȱHacõȱBektaóȬõȱVeli,ȱVelâyetnâme,ȱhaz.ȱHamiyeȱDuran,ȱTDVY,ȱAnkaȬ
raȬ2007,ȱs.ȱ558Ȭ562.ȱ
22ȱȱ Genióȱ bilgiȱ içinȱ bkz.ȱ Veliȱ Saltõk,ȱ age.,ȱ s.ȱ 156Ȭ157;ȱ Dedeȱ Niyaziȱ Arslan,ȱ 1965ȱ Adõyamanȱ
Besni;ȱhttp://www.Alevîkonseyi.com/Alevî/14/24/34/44/434.html,04Ȭ09Ȭ2013.ȱ
19
ONDOKUZMAYISÜN7VERS7TES77LAH7YATFAKÜLTES7DERG7S7[2013]sayõ:35
PAK7STAN’DAD7NE)7T7M7POL7T7KALARIVEUYGULAMAYAYANSIMALARI
Geçmióte,ȱ Adõyamanȱ BesniȬGölbaóõȱ yöresindeȱ Seyyidȱ Dervióȱ Cemalȱ
OcaÂõ’naȱ baÂlõȱ olarakȱ hizmetlerȱ Ahmetȱ Cemalȱ Pektaó,ȱ Ballõȱ Pektaóȱ veȱ
Mustafaȱ Pektaóȱ tarafõndanȱ yapõlmõótõr.ȱ Günümüzdeȱ iseȱ Cumaȱ Pektaóȱ veȱ
Niyaziȱ Arslanȱ Dedeȱ tarafõndanȱ yapõlmaktadõr.23ȱ Cumaȱ Pektaóȱ veȱ Niyaziȱ
Arslanȱ Dedeȱ özellikleȱ Gölbaóõȱ veȱ Besniȱ yöresindeȱ sevilenȱ Alevîȱ dedelerȬ
dendir.ȱ Niyaziȱ Arslanȱ Dede’ninȱ Gölbaóõȱ veȱ Besniȱ ilçelerindeȱ yaóayanȱ
Alevîlerinȱ kurumsallaómasõndaȱ veȱ örgütlenmesindeȱ büyükȱ emeÂiȱ geçȬ
miótir.ȱ Halenȱ Hünkârȱ Hacõȱ BektaóȬõȱ Veli’yeȱ baÂlõȱ olduklarõȱ dedelerȱ taraȬ
fõndanȱifadeȱedilmektedir.ȱȱ
SeyyidȱDervióȱCemalȱOcaÂõȱtalipleriȱgenellikleȱTürkmenȱAlevîlerdenȱ
oluómaktadõr.ȱ Seyyidȱ Dervióȱ Cemalȱ OcaÂõ’naȱ baÂlõȱ Alevîȱ taliplerȱ çoÂunȬ
luklaȱ Kesmetepe,ȱ kambayat,ȱ Köseceli,ȱ Tetirli,ȱ Akkuyu,ȱ Beókoz,ȱ BurunçaȬ
yõr,ȱGümüólü,ȱKaralar,ȱKonuklu,ȱDoÂankaya,ȱGöÂündürme,ȱGnceler,ȱSarõȬ
çiçek,ȱYoldüzü,ȱZurnacõ,ȱKargalõȱveȱAlõçlõȱköylerindeȱbulunmaktadõrlar.ȱ
167
5ȬDervióȱGevrȱOcaÂõȱ
OMÜ7FD
ȱHorasan’danȱgelenȱDervióȱBeyazȱOcaÂõ’naȱbaÂlõȱtalipler,ȱeskiȱadõȱ“HõsnȬõȱ
Mansur”ȱolanȱAdõyamanȱilineȱyerleómiólerdir.ȱAlevîlerȱtarafõndanȱDervióȱ
Gevrȱ OcaÂõ,ȱpirȱ ocaÂõȱ olarakȱ bilinir.ȱ Dervióȱ Gevrȱ OcaÂõ’nõnȱ Tunceli,ȱ BinȬ
gölȱ veȱ Muóȱ Varto’daȱ talipleriȱ bulunmaklaȱ beraberȱ ocaÂõnȱ merkeziȱ AdõȬ
yamanȱolarakȱbilinir.24ȱDervióȱGevrȱOcaÂõȱhakkõndaȱdeÂióikȱrivayetlerȱsözȱ
konusudur.ȱ Buȱ rivayetlerdenȱ birȱ tanesiȱDervióȱ GevrȱOcaÂõ’nõnȱ Kureyóanȱ
OcaÂõ’naȱbaÂlõȱfarklõȱbirȱkolȱolduÂudur.25ȱBuȱkonudaȱkesinȱbirȱóeyȱsöyleȬ
mekȱelimizdekiȱverilereȱgöreȱmümkünȱdeÂildir.ȱȱ
AdõyamanȱyöresindeȱDervióȱGevrȱOcaÂõ’naȱbaÂlõȱdedeȱveȱtaliplerȱbuȬ
lunmaktadõr.ȱDedelerinȱelindeȱGmamȱHüseyinȱKazõm’danȱ(EhlȬiȱBeyt’ten)ȱ
ȱȱ DahaȱönceȱyapõlanȱaraótõrmalardaȱBesniȱilçesindeȱmevcutȱAlevîlerinȱDedeȱGarkõnȱOcaȬ
Âõ’naȱ baÂlõȱ olduÂuȱ ifadeȱ edilmiótir.ȱ Fakatȱ yaptõÂõmõzȱ araótõrmalardaȱ Cumaȱ Pektaóȱ veȱ
NiyaziȱArslanȱDede’ninȱSeyyidȱDervióȱCemalȱOcaÂõ’naȱbaÂlõȱolarakȱdedelikȱhizmetleriniȱ
yürüttükleriȱtespitȱedilmiótir.ȱGenióȱbilgiȱiçinȱbkz.ȱZeynelȱÖzlü,ȱ“BesniȱKazasõndaȱAlevîȱ
BektaóîȱOcaklarõȱGleȱGlgiliȱBulgular”,ȱTKHBVAD,ȱS.ȱ63,ȱs.ȱ247Ȭ264.ȱ
24ȱȱ Kazõmȱ
Balaban,ȱ “Dersimȱ Evliyalarõ”http://www.alevikonseyi.com/alevi/13/23/33/43ȱ
/alevi403.html,ȱ04Ȭ09Ȭ2014.ȱ
25ȱȱ http://www.zulfikar.net/dersimȬocaklariȬveȬseyitleri.html,ȱ04Ȭ09Ȭ2013.ȱ
23
ONDOKUZMAYISÜN7VERS7TES77LAH7YATFAKÜLTES7DERG7S7[2013]sayõ:35
M.NURPAKDEM7RL7
geldikleriniȱ ispatȱ edenȱ birȱ óecereȱ bulunmaktadõr.ȱ Buȱ ocaÂõnȱ hizmetleriniȱ
MahmutȱDolaóȱveȱAliȱRõzaȱDolaóȱDedeȱyürütmektedirler.26ȱȱ
6ȬkahȱMemiȱHaciyanȱOcaÂõȱ
“kahȱMemiȬMimiȱHaciyan”õnȱAllahȱdostuȱolduÂuȱyöredekiȱAlevîȱtaliplerȱ
tarafõndanȱ kabulȱ edilir.ȱ Alevîȱ ocakȱ yapõlanmasõndaȱ kahȱ Memiȱ Haciyanȱ
OcaÂõȱpirȱocaÂõȱolarakȱkabulȱedilir.ȱGeçmióteȱSuriye’deȱdeȱtalipleriȱbuluȬ
nanȱ ocaÂõn,ȱ bugünȱ Adõyamanȱ Kömürȱ Kasabasõȱ veȱ köylerindeȱ talipleriȱ
bulunmaktadõr.ȱ Hakk’aȱ yürüyenȱ Mehmetȱ Karlõ,ȱ geçmióteȱ ocaÂõnȱ dedelikȱ
hizmetleriniȱyapmõótõr.ȱMehmetȱMerdanoÂluȱDedeȱtarafõndanȱgünümüzȬ
deȱtaliplereȱrehberlikȱyapõlmaktadõr.ȱȱ
OcakȱdedesiȱMehmetȱMerdanoÂluȱelindekiȱsoyȱóeceresininȱGmamȱCaȬ
ferȱ Sadõk’aȱ dayandõÂõnõȱ veȱ Osmanlõȱ aróivȱ kayõtlarõndaȱ “kahȱ Memiȱ HaciȬ
yan”ȱ vakfõnaȱ aitȱ vesikalarõnȱ bulunduÂunuȱ ifadeȱ etmektedir.ȱ Dedeȱ MehȬ
168 metȱMerdanoÂluȱgeçmióteȱKâhtaȱGlçesiȱetrafõndaȱkahȱMemiȱHaciyanȱOcaȬ
OMÜ7FD Âõ’naȱbaÂlõȱbirçokȱtalibinȱolduÂunuȱfakatȱzamanȱiçindeȱdeÂióikȱnedenlerȬ
denȱdolayõȱtaliplerininȱsünnileótiÂiniȱifadeȱetmiótir.27ȱ
Sonuçȱ
OcakȱteókilatlanmasõnaȱbaÂlõȱolarakȱvarlõÂõnõȱdevamȱettirenȱdedelik,ȱgeleȬ
nekselȱ Anadoluȱ AlevîliÂininȱ enȱ ehemmiyetliȱ kurumlarõndandõr.ȱ Tarihteȱ
sürekliȱ merkeziȱ otoritelerdenȱ uzakȱ yaóayanȱ Alevîlerȱ ocakȱ sistemiȱ sayeȬ
sindeȱvarlõklarõnõȱdevamȱettirmiólerdir.ȱOcakzâdelerȱveȱdedeler,ȱgelenekȬ
selȱ Alevîȱ kültürününȱ birȱ kuóaktanȱ diÂerȱ birȱ kuóaÂaȱ aktarõlmasõndaȱ rolȱ
almõóȱveȱAlevîȱtoplumunaȱrehberlikȱetmiólerdir.ȱAlevîlerinȱtarihselȱsüreçȱ
içerisindeȱdiÂerȱkültürlerleȱolanȱiliókileriȱsonucundaȱeriyipȱyokȱolmamaȬ
sõndaȱocakȱsistemininȱbüyükȱbirȱkatkõsõȱvardõr.ȱȱ
AlevîlerinȱdinîȱbirȱgrupȱolarakȱAdõyaman’daȱAlevîȱkültürününȱtaóõȬ
yõcõsõȱolmalarõȱveȱAlevîlerȱtarafõndanȱkabulȱedilenȱanaȱocaklarõnȱbirçoÂuȬ
nunȱdedelerininȱmevcudiyetiȱbuȱaraótõrmanõnȱöneminiȱortayaȱkoymaktaȬ
26
27
ȱȱ DedeȱMahmutȱDolaó,ȱ1959ȱAdõyaman.ȱ
ȱȱ DedeȱMehmetȱMerdanoÂlu,ȱ1950ȱAdõyaman.ȱ
ONDOKUZMAYISÜN7VERS7TES77LAH7YATFAKÜLTES7DERG7S7[2013]sayõ:35
PAK7STAN’DAD7NE)7T7M7POL7T7KALARIVEUYGULAMAYAYANSIMALARI
dõr.ȱ Adõyamanȱ yöresindeȱ dinî,ȱ iktisadî,ȱ siyasiȱ veȱ sosyalȱ sebeplerdenȱ yüȬ
zündenȱ bazõȱ ocaklar,ȱ günümüzeȱ kadarȱ gelememiótir.ȱ Adõyaman’daȱ varȱ
olanȱveȱbizimȱulaóabildiÂimizȱocaklar:ȱKureyóan,ȱAÂuȱGçen,ȱÜryanȱHõzõr,ȱ
DervióȱGevr,ȱSeyyidȱDervióȱCemalȱveȱkahȱMemiȱHaciyanȱocaklardõr.ȱGüȬ
nümüzdeȱ buȱ ocaklarõnȱ pirleriȱ veȱ dedeleriȱ tarafõndanȱ erkânlarȱ yürütülȬ
mektedir.ȱAdõyaman’daȱmevcutȱocaklarõnȱaraótõrõlmasõnõnȱyanõnda,ȱAnaȬ
doluȱ veȱ Balkanlar’daȱ bulunanȱ diÂerȱ Alevîȱ ocaklarõnȱ tarihselȱ veȱ kültürelȱ
yapõsõnõnȱ araótõrõlmasõnaȱ veȱ haritalandõrõlmasõnaȱ ihtiyaçȱ vardõr.ȱ Çünküȱ
tekrarȱ ifadeȱ etmekȱ gerekirseȱ ocakȱ kültürünüȱ tanõmakȱ veȱ anlamak,ȱ
AlevîliÂinȱtarihîȱaltȱyapõsõnõȱveȱAlevîȱdeÂerleriȱanlamanõnȱbirȱdiÂerȱifadeȬ
sidir.ȱ
Kaynakçaȱ
Altõntaóȱ Ramazan,ȱ “Alevîȱ Bektâóîȱ GeleneÂindeȱ Dedelikȱ Kurumu”,ȱ Uluslararasõȱ
Bektâóîlikȱ veȱ Alevîlikȱ Sempozyumu,ȱ Süleymanȱ Demirelȱ Üniversitesiȱ Glahiyatȱ
Fakültesi,ȱIspartaȬ2005.ȱ
169
ArslanoÂluȱGbrahim,ȱ“AlevîlikteȱTemelȱGnançȱUnsurlarõȱveȱPratikler”,ȱTKHBVAD,ȱ
OMÜ7FD
2001,ȱS.ȱ20.ȱ
Akõnȱ Bülent,ȱ “Aleviȱ Ocaklarõȱ Gleȱ Glgiliȱ Tespitȱ Edilebilenȱ Enȱ Eskiȱ Tarihliȱ Belge:ȱ
AÂuiçenȱOcaÂõȱkeceresi”,ȱTKHBVAD,ȱS.ȱ70.ȱ
BirdoÂanȱ Nejat,ȱ Anadoluȱ veȱ Balkanlarȇdaȱ Alevîȱ Yerleómesi,ȱ Mozaikȱ Yayõnlarõ,ȱ GstanȬ
bulȬ1995.ȱ
BozkurtȱFuat,ȱÇaÂdaólaómaȱSürecindeȱAlevîlik,ȱDoÂanȱKitapçõlõk,ȱGstanbulȬ2000.ȱ
EliadeȱMircea,ȱkamanizm,ȱçev.ȱGsmetȱBerkan,ȱAnkaraȬ2006.ȱ
ErdoÂanȱ Kutluay,ȱ AlevîȬBektaóîȱ GerçeÂi,ȱ Gslamiyetȇinȱ Türkmenȱ TöreselliÂiȱ Gçindeȱ
ÖzümlenerekȱAnadolulaómasõ,ȱAlfaȱBasõmȱYayõmȱDaÂõtõm,ȱGstanbulȬ2000.ȱ
ErözȱMehmet,ȱTürkiye’deȱAlevîlikȬBektâóîlik,ȱOtaÂȱYayõnlarõ,ȱGstanbulȬ1977.ȱ
FõÂlalõȱEthemȱRuhi,ȱTürkiye’deȱAlevîlikȱveȱBektâóîlik,ȱSelçukȱYayõnlarõ,ȱAnkaraȬ1990.ȱ
Gülçiçekȱ Aliȱ Duran,ȱ Herȱ Yönüyleȱ Alevîlikȱ (Bektâóîlik,ȱ Kõzõlbaólõk)ȱ veȱ Onlaraȱ Yakõnȱ
Gnançlar,ȱ Anadoluȱ Etnografyasõȱ Araótõrmaȱ veȱ Kültürȱ Merkeziȱ Yayõnlarõ,ȱ
KölnȬȱ2004.ȱ
HacõȱBektaóȬõȱVeli,ȱVelâyetnâme,ȱhaz.ȱHamiyeȱDuran,ȱTDVYȱAnkaraȬ2007.ȱ
Gnanȱ Abdülkadir,ȱ Tarihteȱ veȱ Bugünȱ kamanizmȬMateryallerȱ veȱ Araótõrmalar,ȱ AnkaraȬ
2000.ȱ
KaplanȱDoÂan,ȱYazõlõȱKaynaklarõnaȱGöreȱAlevîlik,ȱTDVY,ȱAnkaraȬ2010.ȱ
OcakȱAhmetȱYaóar,ȱAlevîȱveȱBektaóîȱGnançlarõnõnȱGslamȱÖncesiȱTemelleriȱ(BektaóîȱMeȬ
nakõbnâmelerindeȱGslamȱÖncesiȱGnançȱMotifleri),ȱGletióimȱYay.ȱGstanbulȬ2000.ȱ
ONDOKUZMAYISÜN7VERS7TES77LAH7YATFAKÜLTES7DERG7S7[2013]sayõ:35
M.NURPAKDEM7RL7
Özlüȱ Zeynel,ȱ “Besniȱ Kazasõndaȱ Alevîȱ Bektaóîȱ Ocaklarõȱ Gleȱ Glgiliȱ Bulgular”,ȱ TKHȬ
BVAD,ȱS.ȱ63.ȱ
RençberȱFevzi,ȱ“AlevîȱOcakzâdelerinȱProblemleriȱveȱÇözümȱÖnerileri”,ȱTheȱJourȬ
nalȱofȱAcademicȱSocialȱScienceȱStudies,ȱVolumeȱ6,ȱIssueȱ4,ȱAprilȱ2013.ȱ
Rouxȱ J.Paul,ȱ Türklerinȱ veȱ MoÂollarõnȱ Eskiȱ Dini,ȱ çev.ȱ Aykutȱ Kazancõgil,ȱ GstanbulȬ
2002.ȱȱ
SaltõkȱVeli,ȱ“Tunceli’deȱAlevîȱOcaklarõ”,ȱTKHBVAD,ȱS.ȱ52.ȱ
SaltõkȱVeli,ȱGzȱBõrakanȱErenlerȱveȱAlevîȱOcaklarõ,ȱAnkaraȬ2004.ȱ
ShanklandȱDavid,ȱ“GünümüzȱTürkiye’siȱAlevîlerindeȱ“Dede”ȱveȱ“Talip”ȱArasõndakiȱ
DeÂióenȱ Ba”,ȱ Tarihiȱ veȱ Kültürelȱ Boyutlarõylaȱ Türkiye’deȱ Alevîlerȱ Bektaóîlerȱ NuȬ
sayrîlerȱSempozyumu,ȱGslamȱAraótõrmalarõȱVakfõȱYayõnlarõ,ȱGstanbulȬ1999.ȱ
TuÂrulȱ Talip,ȱ Tunceliȱ AlevîliÂindeȱ Gnançȱ veȱ Gbadet,ȱ Basõlmamõóȱ Yüksekȱ Lisanȱ Tezi,ȱ
GstanbulȬ2006.ȱ
ÜçerȱCenksu,ȱTokatȱYöresindeȱGelenekselȱAlevîlik,ȱAnkaraȱOkuluȱYayõnlarõ,ȱAnkaraȬ2005.ȱ
Üçerȱ Cenksu,ȱ “Gelenekselȱ Alevîlikteȱ Gbadetȱ Telakkileri”,ȱ Uluslararasõȱ Bektaóîlikȱ veȱ
AlevîlikȱSempozyumu,ȱIspartaȬ2005.ȱ
Yamanȱ Ali,ȱ “Geçmiótenȱ Günümüzeȱ Dedelerinȱ Misyonuȱ veȱ DeÂióim”ȱ Demȱ Dergi,ȱ
Yõl:ȱ2,ȱS.ȱ6.ȱ
170 Yamanȱ Ali,ȱ Kõzõlbaóȱ Alevîȱ Dedeleri,ȱ kahkuluȱ Sultanȱ Külliyesiȱ Mehmetȱ Aliȱ Hilmiȱ
DedebabaȱAraótõrmaȱEÂitimȱveȱKültürȱVakfõȱYayõnlarõ,ȱGstanbulȬ1998.ȱ
OMÜ7FD
YamanȱAli,ȱKõzõlbaóȱAlevîȱOcaklarõ,ȱElipsȱKitap,ȱAnkaraȬ2006.ȱ
Yõldõzȱ Harun,ȱ “Amasyaȱ Yöresiȱ Alevîȱ Ocaklarõ”,ȱ Uluslararasõȱ Sosyalȱ Araótõrmalarȱ
Dergisi,ȱIV,ȱS.ȱ19.ȱ
YõldõzȱHarun,ȱAnadoluȱAlevîliÂi:ȱAmasyaȱYöresiȱBaÂlamõndaȱBirȱGnceleme,ȱAraótõrmaȱ
Yayõnlarõ,ȱAnkaraȬ2004.ȱ
Yörükanȱ Yusufȱ Ziya,ȱ Müslümanlõktanȱ Evvelȱ Türkȱ Dinleri:ȱ kamanizm,ȱ haz.ȱ Turhanȱ
Yörükan,ȱGstanbulȬ2006.ȱ
GnternetȱKaynaklarõȱȱ
Balabanȱ Kazõm,ȱ “Dersimȱ Evliyalarõ”,ȱ http://www.alevikonseyi.com/alevi/13/23/33/43/ȱ
alevi403.html,ȱ04Ȭ09Ȭ2014.ȱ
http://www.zulfikar.net/dersimȬocaklariȬveȬseyitleri.html,ȱ04Ȭ09Ȭ2013.ȱ
ErdoÂanȱKutluay,ȱ“GnançlaraȱDayalõȱKültlerȱVeȱAlevîȱOcaklarõ”,ȱhttp://www.karacaȬ
ahmet.com,ȱ21Ȭ06Ȭ2013.ȱ
http://www.uryanhizir.com/FileUpload/ds11850/File/Alevîocaklari.pdf,ȱ04Ȭ09Ȭ2013.ȱ
KaynakȱKióilerȱ
DedeȱAliȱBüyükóahin,ȱ1944ȱAdõyaman.ȱ
DedeȱGaripȱBozkurt,ȱ1966ȱAdõyaman.ȱ
DedeȱMahmutȱDolaó,ȱ1959ȱAdõyaman.ȱ
DedeȱMehmetȱAliȱTutal,ȱ1953ȱAdõyaman.ȱ
DedeȱMehmetȱMerdanoÂlu,ȱ1950ȱAdõyaman.ȱ
DedeȱNiyaziȱArslan,ȱ1965ȱAdõyamanȱBesni.ȱ
ONDOKUZMAYISÜN7VERS7TES77LAH7YATFAKÜLTES7DERG7S7[2013]sayõ:35
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
1
File Size
403 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content