close

Вход

Log in using OpenID

alt işveren ilişkileri - Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

embedDownload
6331 SAYILI YASA ÇERÇEVESİNDE ASIL İŞVEREN – ALT İŞVEREN
İLİŞKİLERİ
Hüseyin ÖKELEK
Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi
B sınıfı İş Güvenliği Uzmanı ( Elektrik Öğretmeni)
Tel: 0545 633 21 95 e-mail: [email protected]
GİRİŞ;
Taşeronlaşma ve taşeron firma çalışanlarının özlük hakları, kıdem
tazminatları, maaşları vb. konular bu günlerde gündemden
düşmemektedir. İlk olarak kamuda başlayan son yıllarda ise özel
sektör çalışmalarında da gördüğümüz taşeronlaşma ülkemizde ve
dünyada kaçınılmaz bir hal almıştır. İşyerlerinde asıl işverenin
dışındaki işverenler için kullandığımız taşeron ve yüklenici
ifadelerinin aslında hukuki bir karşılığı olmayıp bunların yerine
hukukta alt işveren[i] ifadesi kullanılır.
Her ne kadar işverenlerin asıl işlerini alt işverenlere yaptırmalarının
önüne geçmek amacıyla çeşitli yasal düzenlemeler yapılmış olsa da;
bunlar yeterince etkili olmamış, birçok şirkette alt işveren çalışan
sayısı asıl işveren çalışan sayısını geride bırakmıştır.
Hüseyin ÖKELEK
ASIL İŞVEREN – ALT İŞVEREN İLİŞKİSİNİN OLUŞMASI;
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası ile kendi namına
çalışanlar hariç hemen hemen tüm işyerleri ve işyerlerindeki statü
ayrımı olmaksızın tüm çalışanlar yasanın kapsamı içine alınmıştır.
Peki, bir işyerinde asıl işverenle beraber alt işverenlerde faaliyette
bulunuyorsa, İSG mevzuatı kapsamında işverenlerin birbirleri ile
ilişkileri, görev, yetki ve sorumlulukları için nasıl bir çerçeve
çizilebilir? Bu sorunun cevabını vermeden önce işyerlerinde hangi
durumlarda asıl işveren - alt işveren ilişkisinin doğduğunun iyi
tespit edilmesi gerekir. Bunun için ise 4857 sayılı İş Kanununa göre
çıkartılan Alt İşverenlik Yönetmeliğine bakılmalıdır.
Hüseyin ÖKELEK
Alt İşverenlik Yönetmeliğinin 4. Maddesinin 1. Fıkrasına göre;
işyerlerinde asıl işveren - alt işveren ilişkisinin kurulabilmesi için;
a) Asıl işverenin işyerinde mal veya hizmet üretimi işlerinde
çalışan kendi işçileri de bulunmalıdır.
b) Alt işverene verilen iş, işyerinde mal veya hizmet üretiminin
yardımcı işlerinden olmalıdır. Asıl işin bölünerek alt işverene
verilmesi durumunda ise, verilen iş işletmenin ve işin gereği ile
teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir iş olmalıdır.
Hüseyin ÖKELEK
c) Alt işveren, üstlendiği iş için görevlendirdiği işçilerini sadece o
işyerinde aldığı işte çalıştırmalıdır.
ç) Alt işverene verilen iş, işyerinde yürütülen mal veya hizmet
üretimine ilişkin bir iş olmalı, asıl işe bağımlı ve asıl iş sürdüğü
müddetçe devam eden bir iş olmalıdır.
d) Alt işveren, daha önce o işyerinde çalıştırılan bir kimse
olmamalıdır. Ancak daha önce o işyerinde çalıştırılan işçinin
bilahare tüzel kişi şirketin ya da adi ortaklığın hissedarı olması, alt
işveren ilişkisi kurmasına engel teşkil etmez. Denmektedir.
Hüseyin ÖKELEK
ASIL İŞVEREN – ALT İŞVEREN İLİŞKİSİNİN DIŞINDAKİ
DURUMLAR;
Bu Kapsamda; Anahtar teslim usulü ihale edilen baraj, elektrik hattı,
demiryolu vb. yapı işlerinin, bir bütün olarak başka bir işverene
verilmesi durumlarında; yada işin asıl işe bağlı olarak süreklilik arz
etmemesi örneğin bir kereste fabrikasının dış cephesini boyamak
için işyerinde bulunan başka bir işveren olması durumunda; veya
işçilerin sürekli o işte çalışmaması, örneğin personelin taşınması
amacı ile anlaşılan nakliye şirketinin başka işyerleri ile de anlaşmış
olması durumunda; asıl işveren - alt işveren ilişkisinden söz
edilemez.
Hüseyin ÖKELEK
İşletme ve işin gereği olmayan ve teknolojik imkânsızlık
bulunmayan durumlarda asıl işin başka bir işverene verilmesi
örneğin aynı iki tezgâhtan birinde asıl işverenin diğerinde alt
işverenin çalışanının bulunması veya daha önce o işyerinde asıl
işverenin personeli olarak çalışanların alt işverenin personeli olarak
tekrar o işyerinde çalışması durumlarında muvazaalı ilişki ortaya
çıkar ki tespiti durumunda İş Kanunu[ii] ve Yargıtay[iii] kararlarına
göre alt işverenin çalışanları asıl işverenin çalışanı olarak kabul
edilmektedir.
Hüseyin ÖKELEK
Bunlarla beraber kamuoyu tarafından sıkça gündeme taşınan
sorulardan biride ev hizmetlerinde çalışan gündelikçi ile ev sahibi
arasında asıl işveren alt işveren ilişkisinin doğup doğmadığı
konusudur ki; ev hizmetleri 6331 sayılı İSG Kanunu, 4857 sayılı
İş Kanunu ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu kapsamı
dışında olduğundan ev sahibi ile gündelikçi arasında sürekli bir iş
ilişkisi yoksa asıl işveren - alt işveren ilişkisinden söz edilemez.
Hüseyin ÖKELEK
ASIL İŞVEREN VE ALT İŞVERENLERİN
YÜKÜMLÜLÜKLERİ;
Şimdiye kadarki açıklamaların dışında mevzuata uygun asıl işveren
- alt işveren ilişkisinin kurulduğu işyerlerinde, her iki işveren için
İSG hizmetlerinin sağlanmasında işyerinin tehlike sınıfı birinci
derecede belirleyicidir. Bilindiği üzere tüm işyerlerinde tehlike
sınıfının belirlenmesinde işyeri sicil numarası esas alındığından alt
işverenlerin tehlike sınıfı asıl işverenin tehlike sınıfından farklı
olabilir. Bundan dolayı asıl işverenler alt işverenlerini yapılacak işe
ve tehlike sınıfına göre seçmeli ve yönlendirmelidir. Kamu
kurumları tarafından çalıştırılan bazı alt işverenler çeşitli
platformlarda kamu hizmeti sunduklarını beyan ederek İSG
hizmetlerinin yerine getirilmesinde kendi şirketlerini kamu
kurumları ile denk görmektedir. İSG hizmetleriyle ilgili tüm
işlemlerde işyeri sicil numaraları esas alındığından bu tür işletmeler
yanlış bir algı içerisindedir.[iv]
Hüseyin ÖKELEK
İşyerlerinde ortaya çıkabilecek yada var olan tehlike ve risklerin
öngörülmesi ve önlem alınması amacı ile acil eylem planı ve risk
değerlendirmesi yapılmalıdır. Bu kapsamda alt işverenler kendi
çalışma alanları ile ilgili risk değerlendirmesi ve acil eylem planı
hazırlayarak bir örneğini asıl işverene vermek zorundadır.[v] Asıl
işveren kendisine sunulan acil eylem planı ve risk değerlendirmesi
dokümanının içerik kontrolünü yaparak uygulamasını takip etmek
zorundadır. Alt işverenler risk değerlendirmesi ve acil eylem planı
çalışmalarında kullanmak amacı ile asıl işverenden ortama ve işe
ilişkin bilgi ve belge talep edebilir. Bu talepler asıl işverence
karşılanır.[vi] Bu kapsamda asıl işveren ile alt işverenin sürekli
işbirliği içinde olması ve hazırlanan dokümanların birbirleri ile
çelişmemesi önemlidir.
Hüseyin ÖKELEK
Ayrıca maden, metal, yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan
işlerde alt işveren risk değerlendirmesi yapmamışsa asıl işveren
tarafından işe başlamasına izin verilmemelidir.[vii]
Asıl işveren, alt işverenin çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği
eğitimi aldığından ve tehlikeli yada çok tehlikeli işlerde çalışacak
personele ait mesleki eğitim belgesi ve yapılacak işle ilgili sağlık
raporu olduğundan emin olmalıdır.[viii]
Hüseyin ÖKELEK
Altı aydan fazla süren asıl işveren - alt işveren ilişkilerinin
bulunduğu hallerde asıl işverenlerin alt işverenleri İş Sağlığı ve
Güvenliği Kurulları boyutu ile de izlemesi gerekir. Alt işverenin
mevzuat gereği İSG Kurulu oluşturması gerekmediği durumlarda alt
işveren tarafından asıl işverenin İSG kuruluna koordinasyonu
sağlamak üzere yetkili bir temsilci ataması yapılmalıdır.[ix] Lakin alt
işveren temsilcisi asıl işverenin İSG kuruluna sürekli mi, kısmen mi
katılacak? Yada kurulda oy kullanma hakkı hangi durumlarda
olacak? Bu konularda mevzuatta boşluklar bulunmaktadır.
Bunların dışında yapı işlerinde sağlık ve güvenlik planı
hazırlanırken alt işveren çalışmalarının da dikkate alınması gerekir.
Ayrıca yapı işlerindeki sağlık ve güvenlik koordinatörleri Alt
işverenlerin çalışmalarından da sorumludurlar.[x]
Hüseyin ÖKELEK
SONUÇ;
Bundan sonraki süreçte asıl işverenlerin alt işverenle imzaladıkları
sözleşme ve dokümanlarda iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili
hükümler özel olarak belirtilmelidir. Özellikle kamu kuruluşları için
çalışan alt işverenlerin, İSG hizmetlerini yerine getirirken ortaya
çıkacak maliyetleri öngörebilmesi için bu hizmetlerin ihale
dokümanlarında bir maliyet kalemi olarak öngörülmesi gerektiği
kanaatindeyim. Bu kapsamda İş Yeri Hekiminde olduğu gibi İş
Güvenliği Uzmanı ücretlerinde de asgari bir ücret belirlenmesi
kamu kurumlarının yapacağı ihalelerde İSG hizmetlerinin maliyet
kalemi olarak öngörülmesinde kolaylık sağlayacaktır.
Burada üzerinde durmadan geçemeyeceğim bir nokta ise; Kamu
kurumlarının büyük bir kısmında İSG profesyoneli çalıştırma
yükümlülüğünün 01/07/2016 ya kadar ertelenmiş olmasına rağmen,
kamuda alt işveren pozisyonunda olan şirketlerden İSG
profesyoneli çalıştırmasını istemek bir garabettir.
Hüseyin ÖKELEK
Ev hizmetlerinde günübirlik çalışan gündelikçilerin sigorta
yaptırılması zorunlu olmadığından gündelikçiler birçok sosyal
haktan olduğu gibi iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinden de
faydalanamamaktadır. Yılda onlarca gündelikçi ölümünün
yaşandığı ülkemizde bu probleme çözüm aranmak zorundadır. [xi]
Risk değerlendirmesi ve İSG Kurulları boyutu ile bir işyerinde tek
bir risk değerlendirmesi ve tek bir İSG Kurulu olması işyerinde
İSG hizmetlerinin daha etkili olmasını sağlayacaktır.
Hüseyin ÖKELEK
Endüstri Meslek Liselerinde İSG bölümlerinin kurulması veya iş
sağlığı ve güvenliği derslerinin zorunlu hale getirilmesi kanımca
sağlam bir İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürünün oluşturulmasına ciddi
katkı sağlayacaktır.
Kısacası asıl işverenler işyerlerindeki alt işverenlerini ve onların
İSG faaliyetlerini sürekli takip etmek, İSG organizasyonunun
kurulduğundan emin olmak zorundadırlar. Tüm bu düzenlemelerle
işyerlerinde asıl işverenin çalışanları ile alt işverenin çalışanlarının
eşit İSG hizmeti alması amaçlanmıştır. Bu nedenle asıl işverenler alt
işveren personeli çalıştırarak İSG boyutu ile sorumluluktan
kurtulamayacaklarını unutmamalıdır.
Hüseyin ÖKELEK
İSG hizmetlerinin, işin ve
taşeronlaştırıldığı bir yaklaşım
konuştuk.
işletmenin dışına itilerek
çerçevesinde taşeronlaşmayı
Teşekkür Ederim…
Hüseyin ÖKELEK
Author
Документ
Category
Без категории
Views
0
File Size
283 Кб
Tags
1/--pages
Пожаловаться на содержимое документа