close

Enter

Log in using OpenID

A. ELEKTRiKLi EV ALETLERi

embedDownload
~",,'--'.~ .,
i
7
ii
i
Tic:: REli ODAsı
iSTANBUL TicARET ODASı
YAYıN
NO: 1989-2
PERAKENDE
•••
•
TICARETIN BUNYESI
•
- ELEKTRİKLİ EV ALETLERİ -
iSTANBUL 1989
PRi VE
grafik - film - baskı
Yerebatan Caddesi Baytan Han 45/5
3441 OCağaloğlu/ıST ANB UL
Tel; 528 30 31
içiNDEKiLER
SAHiFE
SUNUŞ
i. GiRiş
A. ELEKTRiKLi EV ALETLERi PiYASASıNIN GENEL YAPıSı .... 3
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Net Elektrik Tüketimi Artmıştır ............................................................... 3
Nüfusun Şehirleşme Oranı Artmıştır ...................................................... 3
Elektrikli Köy Sayısı Artmıştır ................................................................. 3
inşaat Sektörüne Bağlı Olarak Yapı Sayısı Artmıştır .............................. 4
Elektrikli Ev Aletlerinin Üretimi ve Satışları Artmıştır .............................. 4
Elektrikli Ev Aletleri ile ilgili Pazarlama Faaliyetlerindeki Gelişmeler ..... 5
B. ARAŞTIRMANI N AMACı ............................ ~ ....................................... 8
C. ARAŞTıRMANıN KAPSAMI ........ ....................................................... 8
1.
,
2.
3.
istanbul Ticaret Odası Üyeleri içinde Elektrikli Ev Aletleri
Ticareti ile Uğraşanların Önemi .........................................................,....
" .... ien F'ırma iar ...............................................................................
Goruşu
Görüşülen Firmaların Bulunduğu ilçeler ................................................
8
9
9
D. ARAŞTıRMANıN METODOLOJiSi .................................................. 9
1. Anket Formunun Hazırlanması .............................................................. 9
2. Anketlerin' Yapılması .............................................................................. 9
3. Anket Sonuçları ile ilgili Ön Raporun Hazırlanması ............................... 9
4. Bulguların Değerlendirilmesi, Yorumlanması ve Nihai
'
Raporun Hazırlanması ............ ............................................................. 10
ii. ELEKTRiKLi EV ALETLERi PERAKENDE TicARETiNiN
BÜNYESi .............................................................................................
A. TicARET TÜRÜ VE YAPıSı ...........................................................
B. ELEKTRiKLi EV ALETLERi KESiMiNDEFAALiYETTE
BULUNAN TACiRLERiN iLÇELERE GÖRE DAGILIMI .........
C. SATIŞ YAPıSı VE UyGULAMALARI..................... ................. .....
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
11
11
11
14
Ticari Faaliyet Şekli ............................................................................ ·14
Merkez ve Şube Mağazalarla Çalışma Durumu ....... .......... ................. 14
Perakende Satış Yeri ve Depo Alanları ............................................... "15.
Aylık Ortalama Satış Tutarı ................... ........ ................... ...... ............ 15
Satışa Arzolunan Mallar .......................... ; ................................ ~ ......... 15
Satışla ilgili Hizmetler ................................................... :..................... 16
Hediyeli, Piyangolu Satış Uygulamaları ............... ,............................... '17
Perakendecilerin Tanıtma Faaliyetleri .............. :1 ................................. 17
D. SATINALMA UYGULAMALARI ..................................................... 18
1. Satınalma Kaynakları .............. ................. .............. .... ................. ........ 18
2. Teminat Verilmesi ............................................................................... 19
3. Mal Alımlarında Teslimat Uygulaması ................................................. 19
E. PERAKENDECi MAGAZALARININ DONANıMI ........................ 19
F. ORTAKLıK VE ÇALIŞMA YAPıSı ................................................. 20
1. Perakendeci Mağazalarda Çalışanların Sayısındaki Gelişmeler .......... 20
2. Ortaklık Durumundaki Gelişmeler ....................................................... 20
3. Ücretli Olarak Çalışanların Durumundaki Gelişmeler ........................... 21
4. Aile Ferdi Olarak Çalışanların Durumundaki Gelişmeler ..................... 21
5. Satışla ilgili Personelin Durumundaki Gelişmeler ................................ 21
6. Çalışan Personelin Türleri ve Önemleri .'" ........................................... 22
7. Pazar Günleri' Mağazalarda Çalışma Durumu ..................................... 22
G. FiYAT YAPıSı
1. Satış Fiyatlarının Tespiti ...................................................................... 23
2. Mamüllerin Satışında Farklı Fiyatlar Uygulanması ............................... 23
H. FiNANSMAN YAPıSı ....................................................................... 25
1. Perakende Satışlarda Ödeme Uygulamaları ........................................ 25
2. Taksit Vadeleri .................................................................................... 26
3. Taksitli Satışlarda Ödeme Gecikmeleri ................................................ 27
4. Perakendecilerin Finansman ihtiyacı ................................................... 29
i. ELEKTRiKLi EV ALETLERi PERAKENDECiLERiNiN BAŞLıcA
SORUNLARI ......................................................................................... 29
1.
2.
3.
4.
Perakendecilerin Mal Satın Alımındaki Sorunları ................................. 30
Hırsızlık Sorunu ................................................................................... 30
Kamu idareleri ile iıgili Sorunlar :......................................................... 31
Sorunların Giderilmesi ile ilgili Öneriler ............................................... 31
III. GENEL SONUÇLAR VE ÖNERiLER ............................................ 33
A. DAYANıKLı TÜKETiM MALLARı TiCARET
MERKEZLERiNiN OLUŞMASı VE YÖNLENDiRiLMESi '.............. 33
B. TICARETIN GELIŞMESI TEŞVIK EDILMELIDIR ...................... 33
C. TAHSiL EDiLEMiYEN ALACAKLARıN ASGARiYE
,iNDiRiLMESi ..................................................................................... 34
D. KALiTE SORUNUNUNÇÖZÜMLENMESi ... :........... :................... 35
E. KAMU KURULUŞLARı iLE ORTAK TOPLANTıLAR
DÜZENLENMESi .........................................,.....'.................................. 35
EKLER
EK 1: ANKET FORMU
EK 2: ELEKTRiKLi EV ALETLERi LiSTESi
•
•
q
•
iii
•
•
••
SUNUŞ
OdamiZin kuruluş gayelerinden biri de ticari faaliyetlerin genel menfaatlere uygun bir şekilde gelişmesi için çalışmada bulunmaktır.
Bu görüşten hareketle Odamız daha önce
benzerini elektrikli ev aletleri piyasasında da
nin
gıda
sektöründe yapılan
çalışmaların
gerçekleştirmeyi amaçlamıştır.
Ülkemizde elektrik üretimi ile şehirleşme oranının artması ve elektrik tüketimielektrikli ev aletlerine olan ihtiyacı da artırmıştır.
yaygınlaşması;
Toplumun yapısını oluşturan kişi ve ailelerin yaşamlarını kolaylaştıran elektrikli
ev aletlerinin gerek üretim ve gerekse tüketim bakımından hızla yaygınlaşması bu
iş kolunda faaliyet gösteren firmaların sayıca çoğa:lmasına neden olmuştur.
Sanayi ve ticaret sektörünün hızla büyüyen kesimini oluşturan elektrikli ev aletleri ile iştigal eden firmaların bu sektörde, özellikle perakende satışa konu olan sorunları yanında ortaya çıkan diğer sorunların da giderilmesi için alınacak tedbirlerin
neler olabileceğini saptamak gayesi ile düzenlenen bu araştırmada, anket çalışma- .
larını gerçekleştiren Orhim Organizasyon ve Halkla iıişkiler Merkezi Limited Şirketi
ile anket neticelerini değerlendiren Prof Dr. Yıldırım Kılkış'a teşekkür eder, araştır­
manın ilgilelere yararlı olmasını dilerim.
Genel Sekreter
Dr. ismail Özaslan
i. GiRiş:
Elektrikli ev aletleri, yeni çeşitleri ve tipleri ile insanların günlük yaşamında gittikçe önemli yer tutmaktadır. Kişilerin ve ailelerin yaşa~ını kolaylaştırması ve daha
konforlu ve zevkli yapması bakımından elektrikli 'evaletleri, bu sanayi kolunun olduğu kadar, ticaret kesiminin de büyüyen ve yaygınlaşan bölümünü oluşturmaktadır.
Elektrikli ev aletleri piyasasının hızla büyümesi ve önem kazanması ile ilgili çeşitli nedenler vardır. Bu nedenlerin başlıcaları aşağıdaki gibi açıklanabilir.
A. ELEKTRiKLi EV ALETLERi PiYASASıNIN GENEL YAPıSı
1. Net Elektrik Tüketimi Artmıştır:
Ülkemizde net elektrik üretimi, 1979'dan 1988'in ilk ayına kadar 0/0 75,57 artmıştır. Aynı dönemde net elektrik tüketimi de % 70,57 artmış bulunmaktadır. Net
elektrik tüketiminin artışı, aynı zamanda nüfus başına da artmış bulunmaktadır. Nüfusumuzun artmasına rağmen kişi başına tüketimin artışı, hiç şüphesiz, elektrikli ev
aletlerinin kullanılmasının yaygınlaşmasını çok etkilemiştir. Kişi başına net elektrik
tüketiminin 1979-1986 arasında 010 47,56 oranında arttığı görülmektedir (Tablo 3).
2. Nüfusun
Şehirleşme Oranı Artmıştır:
Ülkemizde 1980 nüfus sayımına kadar, nüfusumuzun şehirlerde yaşayan kıs­
mı, kırsal kesimde yaşayanlardan azdı. Ancak bu durumun değiştiğini 1985 nüfus
sayımı göstermiştir. Aşağıda 1970'den bu yana yapılan nüfus sayımlarına göre şe­
hir ve köy nüfuslarının oranları şöyledir (Tablo 1):
Tablo-1
Nüfusun
Yıllar
Yerleşme
Durumuna Göre
Şehir
1970
1975
1980
1985
nüfusu
Oranları
(%)
Bucak ve köy nüfusu
61,5
58,2
56,1
47
38,5
41,8
43,9
53
Şehirlerde yaşayan
nüfusun, elektrik enerjisi kullanma
imkanı
çok daha fazla
olacaktır.
3. Elektrikli Köy
Sayısı Artmıştır:
Ülkemizde elektrik üretiminin artması ile birlikte elektrik enerjisinin köylere götürülmesi de çok yaygınlaşmıştır.1979'da elektrikli köy sayısı 15.460 adet iken, bu
rakam 1986'da 33.885 adede ulaşmıştır. Diğer bir ifade ile 1979'da toplam köylerin
0/0 42,76'sl elektrikli iken, bu oran 1986'da 0/o 93,72'ye çıkmıştır.
4. inşaat Sektörüne Bağıl Olarak Yapı Sayısı Artmıştır:
1980 yılında inşaat sektöründe 69579 adet inşaat ruhsatnamesi verilmiş ve ay63301 adedine yapı kullanma izin belgesi verilmiştir. 1987 yılında 010 97 artış
ile toplam 137418 adet inşaat ruhsatnamesine karşılık, yapı kullanma izin belgesi
% 28'lik bir artış ile 81172 adede ulaşmıştır.
inşaat sektöründeki bu gelişme hem elektrik tüketimini ve hem de buna bağlı
olarak elektrikli ev aletleri ihtiyacını artırmıştır.
nı yıl
5. Elektrikli Ev Aletlerinin Üretimi ve Satışları Artmıştır:
Elektrik tüketiminin yaygınlaşması ile birlikte, elektrikli ev aletleri satışlarının
önemli derecede arttığı görülmektedir.
1980-1986 yılları arasında, başlıca elektrikli ev aletlerinin, birim olarak üretim
artış oranları, şöyle hesaplanmıştır (Tablo 2).
Cinsi
Tablo - 2
Ülkem izde Üretilen Başlıca Elektrikli Ev Aletlerinin Satışları ve
Ü retim Gelişme Oranları
1986 safışları 1987 satışları 1980·1986 arasında üretim
Birim
Birim
birimleri
(Ofo)
Buzdolabı
Çamaşır Makinesi
Dikiş makinesi
Müzik Seti
Video
Player
TV siyah-beyaz
TV Renkli
Radyo
Elektrikli Süpürge
Bulaşık Makinesi
655.308
415.885
220.841
153.598
93.787
81.830
15.951
773.412
306.046
463.484
13.566
854.163
529.919
235.059
78.249
57.074
56.340
4.344
517.934
628.836
20.915
20.84
144.70
27.64
-10.37 (1985-86)
285.47 (1983-86)
-207.35
-116.75 (1982-86)
165.38
120.84
Kaynak: DiE, 1987 Yıllığı
Aylık Ekonomik Gelişme ve Haberleri: istanbul Sanayi Odası
Şubat 1987 ve Mart 1988
Yukarıda açıklanao malların 1986 yılı satışları 500 milyarı aşmış
(500.513.032.246 TL) 1987 yılı satışları ise 741 milyara TL'ye yaklaşmıştır
(740.908.572.675 TL).
Siyah-~eyaz televizyon cihazlarının üretimindeki azalma, renkli TV cihazlarının
artışından ileri gelmiştir. Müzik seti üretiminin azalması ise, ithal veya diğer yollardan ülkemize gelen müzik setleri dolayısı ile olmuştur.
Nitekim 1986 yılında yanlız ithal yolu ile ülkemize gelen müzik aletlerinin sayısı,
yerli üretiminin % 23'üne ulaşmıştır (63.148 adet) .
Piyasaya arzolunan elektrikli ev aletlerinin çoğalmasının yerli üretimin yanında,
ithal ve diğer yollardan gelen elektrikli cihazlar dolayısı ile de olduğu anlaşılmakta­
dır.
rın
Elektrikli ev aletlerinin ülkemizdeki üretiminin gelişmesi, bu gruba giren mallaihracatını da önemli ölçüde etkilemiştir (Tablo 3).
Tablo - 3
Elektrik Tüketimi, Elektrikli Köy Oranıve Elektrikli Cihazlar
ihracatı ve ithalatı:
Yıllar
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
Net Elektrik
Tüketimi
106 kw/saat
19.663,1
20.398,2
22.030,2
23.586,8
24.464,2
27.671,1
30.540
33.540
44.329,2
15.746.9
(ilk 4 ay)
Kişi Başına
Elektrik
Kw/Saat
452
459
486
509
517
573
614
667
Elektrikli
Köylerin
Toplama
olan 0/0
ihracat
Milyon $
ithalat
Milyon $
42,76
50,74
54,79
60,94
67,59
73,34
84,61
93,72
4
11
26
75
69
100
119
130
293.3
179.3
(ilk 6 ay)
265.8
307.207
372.3
411.7
457.3
626.3
663.5
891.6
940
Kaynak: DiE, 1980. 1985, 1987 Türkiye istatistik Yıllığı; iTO Aylık Ekonomik Veriler,
1988 Ağustos
6. Elektrikli Ev Aletleri ile ilgili Pazarlama Faaliyetlerindeki
Gelişmeler:
.
Elektrikli ev aletleri kullanımının gelişmesi ile ilgili nedenler dolayısı ile, bu aletlerin ticareti ile uğraşan toptancı ve perakendeci firma sayısının da arttığı muhakkaktır. Ancak, halen mevcut olan işyeri sayımları 1980 yılından ileri gitmemektedir.
1980 sayımındaki işyerlerinin sınıflandırılmasında elektrikli ev aletleri ayrıca yer almadığından, bu ticaret kesimindeki gelişmeleri takip etmek ve değerlendirmek mümkün olamamaktadır.
Bununla beraber, elektrikli evaJetleri ile ilgiH olarak satışlar dağıtım ve reklam
faaliyetleri ile, Odamız üyeleri hakkında ilgili rakamlardan yararlanmak sureti ile bu
iş kolunun durumu hakkında fikir edinilebilir.
a. istanbul Ticaret Odası Üyeleri Sayısındaki Gelişme:
Elektrikli ev aletleri ticareti ile uğraş~n Odamız üyelerinin sayısı artmaktadır. Bu
önemini belirtmek için Odanın tüm üyelerinin artışı ile karşılaştırmak gerekir.
Odamıza kayıtlı tacirlerin sayısı 1982 Ekim sonunda 92.237 adet iken bu sayı
1988 Ekim başı itibari ile 130.818 adet olmuştur. Oda üyelerinin bu 6 yıllık sürede
artışı O/o 41,85'dir.
artışın
Odamızın
43 no.lu' "Elektrik Aletleri" Meslek grubuna kayıtlı üyeleri sayısı ise,
1982'de 2590 adetten, 1988 Ekim ayında 4733 adede yÜkselmiştfr. Artış oranı %
82,74'tür. "Elektrik Aletleri" grubunda yeralan tacirlerin sayısındaki artış oranının
tüm üye sayısındaki artış oranından çok olması, bu iş kolunun son yıllarda önem kazandığını göstermektedir.
Odamızın 43 no.lu "Elektrik Aletleri" Meslek grubunda yer alan ticari firmaların
yapısında da önemli değişiklik olmuştur. 1982 yılında" Elektrik Aletleri" Meslek grubundaki firmaların 0/o 52.70'i fert firması, 0/o 47.30'u tüzel kişi statüsünde iken, bu
durum firmaların şirketleşmesi şeklinde gelişmiş ve 1988'in Ekim ayı başında firmaların 0/o 55.75'i tüzel kişi, 0/o 44.25'i fert firması statüsüne dönüşmüştür. Şirketlerin
sayısı % 8.45 oranında artmış, fert firmalarının sayısı ise aynı oranda azalrMŞ bulunmaktadır.
b. Elektrikli Ev Aletleri için Yapılan Reklam Harcamaları:
Başlıca
elektrikli ev aletlerinin 1986 ve 1987 yıllarındaki satışlarının birimi ve TL
tutarları daha önce belirtilmiştir. Doğrudan doğruya nihai tüketicilere yapılan bu satışların yaygın bir reklam desteğinden yararlandığı muhakkaktır. Bu nedenle,elektrikli ev aletlerinin reklamları için yapılan harcamaları ve bu harcamaların, toplam
reklam giderleri ile karşılaştırılması, bu payın önemi hakkında bir gösterge olabilir.
Başlıca elektrikli ev aletlerinden, radyo ve televizyon cihazları, elektrik süpürgesi, çamaşır ve bulaşık makineleri, buzdolabı, elektrikli fırın ve ocaklar, ütü, klima
cihazları ve dikiş makinelerini kapsamına alan reklam harcamalari ile ilgili period ik
araştırmalardan derlenen rakamlara göre reklam giderleri şöyledir:
Tablo - 4
Başlıca
Elektrikli Ev Aletleri Reklam
Medya
1986
Milyar TL
Televizyon
Radyo
7.416,80
197,85
1.833,10
9.447,75
Basın
Toplam
%
78.50
2.10
19.40
100
Harcamaları
1987
Milyar TL
10.439,6
113,9
4.236,4
14.789,9
%
70.58
0.77
28.65
100
Kajmak: Televizyon, Radyo, Basın Reklamları Analizleri, 1981, 1987 PEVA Piyasa
Etüd Müşavirlik Araştırma Ltd.Şti.
Görüldüğü
gibi elektrikli ev aletleri için reklam harcamaları 1986 ve 1987 de
önemli boyutlara ulaşmıştır. Toplam reklam harcamaları belirtilen reklam medyaları
için 1986'da 101 milyar TL'nl aşmış (101.1 03.350.000.TL-); 1987'de 178 milyar TL'na
ulaşmıştır {177.950.220.000.TL-).Buna göre, elektrikli ev aletleri için yapılan reklam
harcamalarının, toplam reklam harcamalarına oranı, 1986'da 0/o 9,31, 1987'de ise
% 8,31 olmuştur.
Diğer
ile, elektrikli ev aletleri için yapılan reklam
harcamalarının karşılaştırılması bu kesimin pazarlama faaliyetleri hakkında daha açık
bir fikir verecektir. Bu amaçla bahis konusu reklam medyalarında geniş çapta reklam yapan bankaların ve deterjan firmalarının, toplam harcamaları içindeki payları
aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
kesimlerin reklam
harcamaları
Tablo - 5
Toplam Reklam Harcamaları içinde Bazı Ticaret Kesimlerin.in Payları (%)
Ticaret Kesimleri
1986
1987
Bankalar
Deterjanlar
Elektrikli Ev Aletleri
13.2
6.2
9.31
14.5
7.39
8.31
Kaynak: PEVA, Reklam Analizleri, 1986-1987.
C.
Elektrikli Ev Aletleri
Piyasasındaki Gelişmeler:
Bu aletlerin ülkemizdeki satışları ile ilgili bazı rakamlar incelendiğinde, bu piyasanın canlı ve önemi daha açık olarak belirlenmektedir. Aşağıda (Tablo 6) bazı elektrikli ev aletlerinin ülkemizdeki parkı ve bu park durumundaki gelişmeler
görü imekted ir.
Bazı
Tablo - 6
Elektrikli Ev Aletlerinin Parkındaki
1976
Buzdolabı
2.491.698
Makinesi 1.012.927
Televizyon (1977)
(Siyah-beyaz ve
Renkli)
3.017.308
Çamaşır
0/0
1982
%
Gelişmeler
100
100
6.303.100
2.746114
153
171
100
6.828.000
126
1987
0/0
8.354.000
2.746.114
42
46
11.734.318
72
{ .
Not: Oranlar zincirleme olarak bir önceki
Kaynak:
yıla
göre
hazırlanmıştır.
Sınai Kalkınma Bankası, Buzdolabı, Çamaşır
Makinesi ve Televizyon
araş-
tırması 1976 ve ECiD rakamları
Yanlız yukarıda belirtilen aletlerin parkındaki gelişmelerin hızı bu piyasadaki pazariama faaliyetlerinin önemini kanıtlayan göstergeler olarak kabul edilebilir.
Elektrikli ev aletlerinin kişi ve aile düzeyinde yaygın kullanımı nedeni ile bu iş
kolunda perakende ticaretin öneminin arttığı da anlaşılmaktadır.
B.
ARAŞTıRMANıN AMACı
Ticari faaliyetler geliştikçe bu faaliyetlerle ilgili firmaların yapısı ve uygulamaları
bilgilere ihtiyaç artmakta ve Ticaret Odaları bu tür bilgilerin ışığında, ticari
faaliyetlerin gelişmesine, işkollarının sorunlarının çözümlenmesine yardımcı olabilmektedir.
Ülkemizde iç ticaretle ilgili bilgilerin yetersizliği ve özellikle iç ticaret kesimleri-,
ne ait ayrıntılı bilgilerin hemen hiç olmayışı Ticaret Odalarını bu alanda araştırmalar
yapmaya itmektedir.
Odamız tarafından bu yıl "Gıda Maddeleri" ile ilgili perakende ticaretin bünyesi
isimli bir araştırmanın sonuçları hakkında bir kitabın yayınlandığı bilinmektedir (Yayın No:.1988-4). Bu araştırmada "Elektrikli Ev Aletleri" ile ilgili perakende ticaretin
bünyesi hakkında bilgiler derlenmesi amaçlanmaktadır.
Elektrikli ev aletlerinin, ülkemizde gerek üretim ve gerekse tüketim bakımından
hızla yaygınlaşması bu alandaki perakende ticaret kesiminde uygulamaların ve sorunların tespitini gerekli kılmaktadır. Perakendeci ile tüketici ilişkilerinin nasıl düzenlendiğinin bilinmesi hiç şüphesiz çok yararlıdır. Bu suretle uygulama sorunlarının
giderilmesine ve yapıcı tedbirlerin alınmasına yardımcı olunması araştırmacının ana
hakkında
amacı olmaktadır.
Bu amaçla Elektrikli ev aletleri ticareti ile uğraşan Odamız üyelerinden
lerin derlenmesine çalışılmıştır:
1. Üyelerin ne kadarının perakendeci ve toptancı olduğu,
2. Satış yeri yapısı ve uygulamaları,
3. Satınalma uygulamaları,
4. işyeri donanımı,
5. Ortaklık ve çalışma yapısı,
6. Satılan malların fiyatları
7. Perakende ticaretin finansmanı
8. Başlıca sorunlar.
C.
ARAŞTıRMANıN
rın
tümü,
şu
bilgi-
KAPSAMI
Odamıza kayıtlı, 43 no.lu "Elektrik Aletleri" Meslek grubunda yer alan firmalaaraştırmanın kapsamına alınmıştır.
Ayrıca, elektrikli ev aletleri perakende ticareti ile uğraşan firmalara ulaşabilmek
amacı
ile, bu aletleri üreten ve dağıtan firmaların bayilerinin isim ve adresleri de ilgili firmalardan Odamız tarafından temin edilmiştir. Bu suretle elde edilen firma isim
ve adresleri taranarak mükerrerlik durumunun önlenmesine itina edilmiştir.
1. istanbul Ticaret Odası Üyeleri içinde Elektrikli Ev
Aletleri Ticareti ile Uğraşanların Önemi:
Elektrikli ev aletleri ticareti ile uğraşan firmaların sayısı Odamıza kayıtlı üyelerin
tümü ile karşılaştırılırsa, Oda üyelerinin % 3.75'ini elektrikli ev aletleri ticareti ile uğ­
raştığı görülmektedir.
2.
Görüşülen
Firmalar:
Yukarıda açık~anan şekilde tespit edilen. ve anket kapsamına alınan firma sayısı
4670 adettir. Bu firmaların 4251 adedi ORHIM Limited Şirketi anketçileri tarafından
ziyaret edildiğinde bazı firmaların adreslerinde bulunmadığı, ticari faaliyetine son veren firmaların olduğu, faaliyet konusunu elektrikli ev aletleri dışında sürdürdükleri
veya ankete katılmak istemedikleri tespit edilmiştir.
Bu suretle görüşülen ve anketle ilgili bilgilerin derlendiği firma sayısı 1321 adet olmuştur. Bu sayı elektrikli ev aletleri piyasasında faaliyete başlayan firmaların (4251
adet) % 31.77'sini teşkil etmektedir.
Görüşülen firmalardan toptancı durumda olanlar, araştırmanın kapsamı dışın­
da bırakılarak, anketler yanlız perakendeci firmalarla yapılmıştır.
3. Görüşülen Firmaların Bulunduğu ilçeler:
Araştırma, anket kapsamına alınan firmaların yöneticileri ile yüzyüze anket yön-
temi ile gerçekleştirilmiştir.
Kapsam içinde olan ilçeler şunlardır:Adalar, Bakırköy, Beşiktaş, Beykoz, Beyoğlu, Eminönü, Eyüp, Fatih, Gaziosmanpaşa, Kadıköy, Kartal, Sarıyer, Şişli, Üskü;.
dar, Zeytinburnu (Çatalca, Silivri, Şile ve Yalova ilçeleri araştırma kapsamına
alınmamıştır) .
D. AR~AŞTIRMANIN METODOLOJiSi
Araştırma,
anket
kapsamına alınan firmaların
temi ile gerçekleştirilmiştir.
Anketlerle ilgili uygulamaların ve
yöneticileri ile yüzyüze anket yön-
araştırmanın sonuçlandırılması
4 kademede
tamamlanmıştır.
1. Anket Formunun
Hazırlanması:
Elektrikli ev aletleri perakende ticaretin bünyesi hakkında araştırma raporunda
yer alması istenen hususlar Odamız Etüt ve Araştırma Şubesi tarafından tespit edilmiştir. Bu hususların yeterliliği veya ilave edilmesi yararlı olanları hakkında ayrıca
Pr~f.Dr. Yıldırım Kılkış tarafından bir pilot çalışma yapılmış ve hazırlanan anket formu taslağına son şeklin verilmesi sağlanmıştır (Bakınız Ek 1).
2. Anketlerin
Yapılması:
Araştırma ile ilgili anketlerin yapılması için hazırlanan anket formu,ORHiM Or-
ganizasyon ve Halkla ilişkiler Merkezi Limited Şirketine verilmiş, Odamız tarafından
sağlanan adreslere gidilmesi ve anket formlarının doldurulması sureti ile anket çalış­
maları tamamlanmıştır.
3. Anket Sonuçları ile ilgili Ön Raporun Hazırlanması:
ORHiM Organizasyon ve Halkla ilişkiler Merkezi tarafından yapılan anketler tamamlandıktan sonra sonuçlar yine aynı şirket tarafından tasnif edilmiş ve elde edilen bulgular, perakendeeilerle ilgili olarak bir rapor halinde düzenlenerek Odamıza
tevdi edilmiş olup,. Odamız Ticari Dökümantasyon Şubesi'nde ilgilenenlerin istifadesine sunulmuştur.
4.
Bulguların Değerlendirilmesi, Yorumlanması
Raporun Hazırlanması:
ve Nihai
ORHiM Organizasyon ve Halkla ilişkiler Limited Şirketi tarafından hazırlanan
ön rapor, Odamız tarafından Prof.Dr. Yıldırım Kılkış'a verilerek, ön raporda yer alan,
bulguların açıklanması, yorumların yapılması ve bu hususları içeren nihai raporun
hazırlanması istenmiştir.
Nihai raporda ayrıca, anket formunda yer alan bazı bilgilerin aralarındaki ilişki·
lerin de değerlendirilmesi istendiğinden, buna göre de gerekli ilişkiler incelenmiş ve
işbu nihai rapor düzenlenmiştir.
10
ii. ELEKTRiKLi EV ALETLERi PERAKENDE
TicARETiNiN BÜNYESi
Elektrikli ev aletleri perakende ticaretinin yapısını açıklayabilmek için, araştır­
ma sonucunda elde edilen bulgular ana başlık altında gruplanmış ve açıklama,
yorumlar bu gruplara göre yapılmıştır.
A. TicARET TÜRÜ VE YAPıSı
Araştırma kapsamına giren firmaların toptan ve perakende ticaret türlerine göre dağılımı, anket yapılan firmaların beyanlarına göre şöyledir:
Faaliyet Türü
Örnek Sayısı
Toptan ticaret
Perakende ticaret
Toplam
%
546
41,33
775
58,66
100
1.321
Yukarıdaki
rakamlara göre, Odaya kayıtlı elektrikli ev aletleri tacirlerinin çoğun­
luğu "perakende ticaret" şeklinde faaliyetlerini sÜrdürmektedirler.Pazarlama bilim
dalına göre, nihai tüketicilere hitap eden malların yaygın dağıtımı gerektiğinden, bu
dağıtım çok sayıda toptancı ve perakendeci kanalından, tüketicilere ulaşır.
Elektrikli ev aletlerinin, bu gruba giren malların adından da anlaşıldığı gibi genellikle nihai tüketicilere hitap etmesi dolayısı ile bu kesimde faaliyette bulunan tacirlerin çoğunluğunun "perakendeci" olması gerektiği, araştırma sonucunda da
doğrulanmış bulunmaktadır.
B. ELEKTRiKLi EV ALETLERi KESiMiNDE FAALiYETTE BULUNAN
TACiRLERiN iLÇELERE GÖRE DAGILIMI
Elektrikli ev aletleri kesiminde uğraşan perakendeci ve toptancı tacirlerin, istanbul'un ilçelerine göre dağılım, perakendeci ve toptancı olmalarına göre farklı manzara göstermektedir.
Bu ticaret kesiminde faaliyet gösteren firmaların, toptancı ve perakendeci ayırı­
mı yapmadan toplam sayılarına göre ilçelerdeki dağılımı Tablo 7'de gösterilmiştir.
Tüm firmaların ilçelere göre dağılımı, elektrikli ev aletleri piyasasının istanbul'daki yerleşimini göstermektedir.
Bu piyasanın yerleşiminde, esas olarak istanbul'un alış-veriş merkezlerinin, ilçe nüfuslarının ve tüketicinin satınalma gücünün önemli bulunduğu bölgelerin ağır­
lık kazandığı gözlenme.ktedir.
11
Tablo - 7
Elektrikli Ev Aletleri Piyasasında Faaliyette Bulunan Firmaların ilçelere
ve Faaliyet Türlerine Göre Dağılımı
Sıra
iıçeler
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Kartal
Üsküdar
Eyüp
11
G.O.Paşa
Eminönü
Bakırköy
Şişli
Beyoğlu
Fatih
Kadıköy
Beşiktaş
12 Beykoz
13 Zeytinburnu
14 Sarıyer
15 Adalar
TOPLAM:
ilçe Nüfusu
93.383
1.293.942
526.526
245.999
697.459
577.863
204.911
572.546
490.185
377.187
289.841
136.063
147.849
147.849
14.785
5.560.442
Toplam % Perakendeci
%
Firma 100 Firma
45
19
237 100
164
225 100
72,88
203 100
115
56,6
147 100
53
36
97
70
139 100
135 100
104
77
30
63,8
47 100
42
91
46 100
41
93
44 100
36
81,8
44 100
25
89,30
28 100
7
8 100
87,5
8
100
8 100
7 100
6
85
2
66,6
3 100
1.321100
775
Toptancı
Firma
192
61
88
94
42
31
17
4
3
8
3
1
1
1
546
%
81,88
27,12
43,4
64
30
23
36,2
9
7
18,2
10,70
12,8
15
33,3
Not: ilçe nüfusları 1985 Nüfus Sayımı rakamlarıdır.
Bu ağırlık yapısı, perakendeci ve toptancı firmaların ilçelere göre dağılımını etkilemektedi r.
Perakendeci firmaların istanbul'daki dağılımında esas olarak nüfusun daha
önemli olduğu; satınalma gücü bakımından nisbeten daha düşük gelirlilerin oturduğu bölgelerin nüfusca yüksek de olsa bu dağılımda daha az önemli olduğu anlaşılmaktadır.
Perakendeci firmaların ilçelere göre dağılımında gözlenen bu durum Tablo 8'de
,görülmektedir.
12
Tablo - 8
Elektrikli Ev Aletleri Piyasasında Faaliyette Bulunan
Perakendeci Tacirlerin ilçelere Göre Dağılımı
Önem
itçeler
ilçe Nüfusu
Sırası
Perakendeei
0/0
Sayısı
1
Bakırköy
2
Şişli
3
Kadıköy
4
Fatih
5
Beyoğlu
6
Eminönü
7
Kartal
Üsküdar
8
9
Eyüp
10
Beşiktaş
11
Gaziosmanpaşa
12
Zeytinburnu
13
Beykoz
14
Sarıyer
15
Adalar
TOPLAM:
1.236.342
526.526
577.863
497.599
245.999
93.383
572.546
490.185
377.187
204.911
289.841
147.849
136.063
147.503
14.785
5.560.442
21,16
14.90
13,45
12,55
6,85
5,80
5,43
5,30
4,65
3,88
3,23
1,03
0,90
0,72
0,26
100
164
115
104
97
53
45
42
41
36
30
25
8
7
6
2
775
Not: ilçe nüfusları 1985 yılı Genel Nüfus Sayımı rakamlarıdır.
Toptancı firmaların, ilçelere göre dağılımında, bölgelerin alış-veriş merkezi olmalarının ağırlığı görülmektedir. Firma sayısına göre slralamada,Eminönü ve Beyoğlu ilçelerinin önde yer almaları, bu yorumu doğrulamaktadır (Tablo 9).
Tablo - 9
Elektrikli Ev Aletleri Piyasasında Faaliyette Bulunan
Tacirlerin ilçelere Göre Dağılımı
Toptancı
Önem Sırası ilçeler
ilçe Nüfusu
Toptaneı Sayısı
1
Eminönü
192
93.383
Beyoğlu
2
94
245.999
3
Şişli
526.826
88
4
Bakırköy
61
1.236.342
5
Fatih
42
497.599
6
Kadıköy
31
577.863
7
Beşiktaş
17
204.911
8
Eyüp
377.187
8
9
Kartal
4
572.546
10
Gaziosmanpaşa
3
289.841
3
ÜSküdar
490.185
11
Sarıyer
1
147.503
Adalar
1
14.785
Beykoz
1
136.063
12,
Zeytinburnu
147.849
TOPLAM:
546
5.560.442
Not: ilçe nüfusları 1985 Yılı Genel Nüfus Sayımı rakamlarıdır.
13
%
35,16
17,21
16,11
11,17
7,70
5,67
3,11
1,46
0,73
0,55
0,18
100
c.
SATIŞ YAPıSı
1. Ticari Faaliyet
VE UYGULAMALARI
Şekli:
Elektrikli ev aletleri perakende ticareti ile uğraşan firmaların, bu faaliyetlerini ne
şekilde yaptıkları incelendiğinde, faaliyetlerin iki ana grupta toplandığı görülmektedir:
-Perakendecilerin % 62,06'sl birden fazla firmanın malını veya markayı satmaktadır.
-Perakendecilerin diğer bir grubu ise (% 27,2) sadece bir markanın veya firmanın tek bayii durumundadır.
Perakendecilerin geri kalan kısmı iki tali grupta toplanmaktadır:
a) Elektrikli ev aletleri ağırlıklı olanların yanında, elektrikle ilgili (kablo, duy, fiş
v.b gibi) diğer malzem~yi satanlar (% 6,8),
b) Çok reyonlu, (Kumaş, giyim eşyası, temizlik malzemesi, mobilya vb.) büyük
mağaza türünde olup bu meyanda elektrikli ev aletleri satanlar (% 3,9).
Elektrikli ev aletleri perakende piyasasında birden fazla firmanın malını, veya
markayı satanlar çoğunluktadır. Diğer taraftan, tek bir markanın veya firmanın tek
bayii olunması yolunda, imalatçıların veya ana distribütör firmaların çabaları olduğu
anlaşılmaktadır.
imalatçı veya distribütör firma tarafından, kendi markaları dışında aynı mamübaşka markalarını satmama konusunda
pıldığı, görüşülen firmalarca belirtilmiştir.
lün
2. Merkez ve
perakendecilerin 0/o 45,2'sine
Şube Mağazalarla Çalışma
Araştırma kapsamına
giren
firmaların
büyük
baskı
ya-
Durumu
çoğunlukla
(% 84,S) tek bir mer-
faaliyette bulundukları anlaşılmaktadır.
Merkez mağazadan başka bir şube mağazası olan perakendeci firmalar toplam
perakendecilerin % 9,8'ini oluşturmaktadır.
Perakendecilerin 0/o 3,S'inin birden fazla şubesi bulunmaktadır. istanbul dışın­
daki illerde şubesi olan perakendeciler, toplam perakendecilerin % O,S'idir.
kez
mağazada
Tek ve birden fazla şubesi olan perakendecilerin toplarnın % 1S,S'ini oluştur­
ması, elektrikli ev aletleri perakende ticaretinin yaygın dağıtım gerektirdiğini gösteren diğer bir husustur. Bu oran'ın mevcut perakendeci firmaların mali durumları
güçlendikçe artan bir eğilimde olması ve şube sayılarının çoğalması beklenmelidir.
Elektrikli ev aletleri piyasasında çok şubeli olmanın bazı sorunları olduğu, araş­
tırma bulgularından anlaşılmaktadır. Nitekim şube mağazası olan perakendecilerin
% 41, Tsi sorunları olduğunu ifade etmişlerdir.
Şube mağazalarla çalışmanın sorunları çoğunlukla idari güçlük (% S1 ,3) ve mali
güçlük (% 44,8) alanlarındadır.
Diğer güçlükler (% 3,9) ise şunlardır:
- Müşteriler ile diyalog zorluğu.
- Denetim zorluğu,
- Kalifiye eleman bulunmaması
14
3. Perakende Satış Yeri ve Depo
a) Mağaza Alanı:
Alanları:
Elektrikli ev aletieri satan perakendeei firmaların % 42,1 'i 50-75 m2 genişliğin­
deki mağazalarda faaliyet göstermektedir.
Mağaza alanı 76-100 m 2 olan perakendecilerin oranı ise % 22,5'tir. Mağaza alanı
250 m 2 'den fazla olan perakendecilerin oranı % 5,8'dir.
Firmaların 010 80,8'inin mağaza alanı ağırlıklı ortalaması 92 m2 'dir. Satışa arz
olunan malların gerek haeimli olması ve gerekse teşhirindeki önem; mağaza alanı­
nın nispeten geniş olmasını gerektirmektedir.
b) Depo
Alanı:
Perakendeci firmaların 0/0 53,1 'inin depo alanı 50-100 m2 arasındadır.
300 m2 'den yukarı depo alanı olan firmaların oranı ise % 7,3'tür.
Firmaların 010 82,4'ünün depo alanı ağırlıklı ortalaması 112,5 m 2 'dir.
Elektrikli ev aletleri satan perakendedlerin, müşteriyi etkileyebilmek için ellerinde çok çeşit ve tip bulundurmalarına ihtiyaç vardır. Ancak depoda bulunan malların, müşterileri etkileyebilmesi pek kolayolmadığından bu malların mümkün olduğu
kadar perakendeei mağazalarının satış yeri alanında bulunması gerekir.
4.
Aylık
Ortalama Satış Tutarı:
a) Merkez Mağaza Satışları:
Elektrikli ev aletleri satan perakendecilerin % 30.S'inin aylık satışları 15 milyon
TL' nin üzerindedir.
Firmaların o/o 84,5'inin aylık ağırlıklı ortalama satışları 12 milyon TL.sınl biraz
aşmaktadır.
b)
Şube Mağaza Satışları:
Elektrikli ev aletleri satan perakendecilerin Şube mağazalarından satışlarının merkez mağaza satışlarından daha fazla olduğu görülmektedir.
Şube mağazalarının 0/o 49,9'unun aylık satışları 15 milyon TL'nın üzerindedir.
Elektrikli ev aletleri satışlarına mevsimin etkileri olmaktadır. Görüşülen perakendedierin % 88,8'i mevsim etkilerinin olduğunu teyit etmektedir. Yaz aylarına doğru
buzdolabı, vantilatör, kışa doğru ise, TV, müzik seti gibi malların satışlarının arttığı
öğrenilmiştir.
5.
Satışa
Arzolunan Mallar:
Perakendecilerin satışa arzettikleri elektrikli ev aletlerinin çok cins ve çeşidi vardır. Ayrıca her çeşidin de değişik markaları bulunmaktadır. Elektrikli ev aletlerinin
satılan cinslerinden tespit edilebilenlerin listesi Ek-2'de gösterilmiştir.
Tespit edilen 54 cinsin, değişik çeşitleri, değişik markalar altında satışa arzolunmaktadır.
piyasada, bu tespit edilebilen cinslerden daha fazlası, daha deği­
şik çeşitlerde ve markalarda bulunabilir. Ancak bu araştırmada, tespit edilebilen cinslerin başlıcaları ile bunların değişik marka sayılarına ve yerli veya ithal malolmalarına
göre yapılan açıklamalarla yetinilmiştir. Ayrıca garanti süreleri hakkında şu bulgular
elde edilmiştir.
H iç
şüphesiz
15
a) Garanti Süresi:
Perakendecilerin sattığı mallar için müşterilerine tanıdıkları garanti süresi bütün mallar için 12 aydır.
Ancak bazı ithal malları için veya müşterinin özelliği dolayısı ile, az da olsa, farklı
garanti sürelerinin uygulandığı görülmektedir. Örneğin wolkman cihazında 6 ay garanti süresi uygulayan 6 perakendeci tespit edilmiştir. Elektrik süpürgesinde ise 24
veya 36 ay garanti süreleri uygulayan az sayıda perakendeciye rastlanmaktadır.
bL Malların
Yerli veya ithal Mah Olma Durumu:
Yukarıda belirtilen 54 cins elektrikli ev a~eti, istanbulun her ilçesinde satılma­
maktadır.
ilçelerin nüfusu ve müşterilerin satınalma gücü, ilçelerde satılan mal cinsinin adedini etkilemektedir. Satışa arz olunan başlıca elektrikli ev aletlerinin yerli
ve ithal malı cinslerini satan perakendecilerin sayıları ve oranları, ve belirlenen cinsleri kaç değişik marka altında satıldığı tablo 10'da gösterilmektedir.
Bu tablo'dan ve araştırma bulgularından anlaşıldığı üzere mal cinslerinde yerli
malı olanlar piyasada daha çok satılmaktadır.
Tablo-1 O Başlıca elektrikli Ev Aletlerini Satan Perakendeeiler ve Satılan Marka Sayısı
Perakendeci
Mal Cinsleri
Sayısı
Yerli Satan
ithal Satan Marka Sayısı
%
0A.
Buzdolabı
593
95
5
8
Çamaşır Makinesi
573
95,5
4,5
6
Bulaşık Makinesi
332
87,7
12,3
4
Elektrikli Süpürge
600
89,510,5
7
Radyo
749
89,5
10,5
7
Teyp
519
84,4
15,6
7
Muzik Seti
577
83
17
7
Televizyon
623
88,3
11,7
7
Video
507
84,6
15,4
7
Dikiş Makinesi
310
89,4
10,6
5
ithal malı aletlerde, müzik seti, video, teyp ve bulaşık makinesi, nisbi olarak fazladır. Çamaşır makinesi ve buzdolabı cinslerinde yerli malı olanların piyasaya daha
fazla hakim olduğu görülmektedir.
6. Satışla ilgili Hizmetler:
Elektrikli ev aletleri satan perakendeci firmalar, sattıkları mallarla ilgili olarak müş­
terilerine bazı hizmetler yapmaktadırlar. bu hizmetler, satılan malın müşterinin evine teslimi, bakım, tamir ve yedek parça tamiri gibi hizmetlerdir.
a) Eve Teslim Hizmeti:
Görüşülen firmaların çoğu
ket yapılan firmaların
tedirler.
%
bu tür hizmetleri sağladıklarını beyan etmişlerdir. An74'ü sattıkları malları müşterinin evine kadar teslim etmek-
16
b) Bedelsiz
Bedelsiz
Bakım
bakım
pılmasında, imalatçı
Hizmeti:
hizmeti veren perakendecilerin oranı % 11 'dir. Bu hizmetin yaveya distribütör firmaların katkısı olduğu anlaşılmaktadır.
c) Tamir Hizmeti:
Görüşülen firmaların %
7.35'i müşterilerine tamir hizmeti sağlamaktadırlar.
hizmetlerinin 0/o 55,6'sl imalatçı firmaların, % 12'si de distribütör firmaların tesislerinde yapılmaktadır.
Bakım ve tamir hizmetlerini kendi servislerinde yapan perakendeeiler ise % 7
Tamir ve
bakım
oranındadır.
Bazı
şında,
perakendeciler (0/0 3,5) bu hizmetleri imalatçı veya distribütör firmalar
anlaşmış oldukları bakım ve tamir servisleri ile sağlamaktadırlar.
dı­
d) Yedek Parça Temini:
Perakendeci firmaların % 8'i müşterilerine
sağlamak sureti ile hizmette bulunmaktadırlar.
e) Kullanma i
sattıkları
mallarla ilgili yedek parça
Bakım Eğitimi:
Perakendecilerin sağladığı hizmetlerin biri de satılan malların bakım vetveya kullanılması ile ilgilidir. Örneğin dikiş makinesinin kullanılması, elektrikli fırınların ayarlanması, televizyonlarda renk ayarı gibi.
7. Hediyeli , Piyangolu
Satış
Uygulamalan:
Elektrikli ev aletlerinin perakende satışlarını geliştirmek için, özellikle satışların
nedenlerle ya'laşladığı zamanlarda imalatçı firmaların ellerindeki stokları eritmek amacı ile veya rekabetin şiddetlendiği dönemlerde, hediyeli, piyangolu satış uygulamaları görülmektedir.
Bu tür uygulamaların çoğunlukla imalatçı veya distribütör firmalar tarafından düzenlendiği ve perakendeci firmalarca uygulamaya konduğu anlaşılmaktadır. Görüşülen firmaların % 81,2'si bu hususu doğrulamaktadırlar.
Bununla beraber, perakendeci firmaların % 18,8'i arasıra hediyeli, piyangolu
satışlar düzenlediklerini belirtmişlerdir.
çeşitli
8. Perakendecilerin
Tanıtma
Faaliyetleri:
Büyük çapta üretim yaparak mamullerini yaygın dağıtım sureti ile müşterilere
arzeden imalatçı firmalarının oluştuğu pazarlarda tanıtma faaliyetlerinin ağırlığı imalatçılar tarafından yüklenilmekdedir. Bununla beraber mahalli piyasalarda perakendecilerin de tanıtma çabası gösterdikleri bilinmektedir.
Araştırma sonucu elde edilen bulgular, yukarıda açıklanan pazarlamanın genel
kurallarına uymaktadır.
Perakendecilerin % 73,6'51 firmalarını tanıtmak için faaliyet göstermemektedir.
Buna karşılık O/o 26,4'ünün mahalli tanıtma çabaları olduğu anlaşılmaktadır.
17
D. SATINALMA UYGULAMALARI
Elektrikli ev aletleri satan perakendeci firmaların, bu malları temin kaynakları
çeşitli olmakla beraber, bu ticaret kesiminde en yaygın uygulama, distribütör firmalardan satın almaktır.
Elektrikli ev aletleri imalatçıları ürettikleri malları genellikle kendi kurdukları ve
bu piyasada "distribütör" adı verilen toptancı firmalar aracılığı ile perakendeci firmalara satarlar.
Bununla beraber, perakendecilerin % 30'u, bir kaynaktan fazla yerden sattıkla­
n malları satın almaktadırlar.
1. Satınalma Kaynakları:
a. Satışa Sunulan Malların
iç
Pazardan Temini:
Perakendeci firmaların yarısından çoğu (% 56,6) satışa arzettikleri malların
distribütör kuruluşundan satın almaktadır.
- Perakendeci firmaların iç pazardan mal temin kaynakları içinde toptancı pazarlama firmaları, ikinci sırada gelmektedir. Elektrikli ev aletleri perakendecilerinin
yaklaşık % 41'i (% 40,94) bu kaynaktan mal temin etmektedir.
- Bazı imalatçı firmalar piyasaya mal dağıtımını kendi bayilik sistemi ile yapmaktadırlar. Görüşülen firmaların 0/0 19,42'si, imalatçının bölge bayii olduğunu beyan
-
imalatçının
etmiştir.
b.
Satışa
Sunulan
Malların Dış
Pazardan Temini:
Bilindiği
gibi, perakende satışa arzolunan elektrikli ev aletlerinin bir kısmı ülkemizde imal edi Imemektedir. Bu nedenle, mağazalarda ülkemizde üretilen malların
yanında yabancı ülkelerde üretilen malların satıldığı görülmektedir.
Yabancı kaynaklı malların temini için, ithal yolu kullanılmakla beraber, bu tür
malların, yolcu beraberi, hane nakli veya diğer yollarla ülkemize girdikleri bilinmektedir.
Araştırma dolayısı ile görüşülen perakendecilerin % 9,31 'i bu malları doğrudan
doğruya ithalatçıdan, 010 4,20'si de ithalatçıdan malları alan diğer aracılardan satın
aldıklarını beyan etmişlerdir. Buna göre, perakendecilerin 0/0 13,5'i ithal malı elektrikli ev aletleri satmaktadır.
Perakendeci firmaların 0/0 2,8'i ithalatı kendileri yapmaktadırlar. Elektrikli ev aletleri satan ithalatçı perakendecilerin sayısı çok olmamakla beraber, ithalat yapan her
firmanın genellikle bir cins malın ithalatı ile uğraştığı anlaşılmaktadır.
Elektrikli Ev Aletleri Perakendecileri Tarafından ithal Edilen
Başhca Mallar:
Perakendeci firmaların ithal ederek satişa arzettikleri mallar çok çeşitlidir. Bunların içinde, sanayi tipi dikiş makinesi, TV tüpü, fotoğraf makineleri, hesap makineleri, bilgisayar parçaları, anten, kimyevi maddeler, puset, bisiklet gibi, malların da
bulunduğu, görüşülen perakendecilerin beyanlarından anlaşılmaktadır.
18
Elektrikli ev aletleri cinsinden olan ve ithal edilen başııca mallar şunlardır:
- Mutfak setleri
- Kahve makinesi
- Müzik seti
- Saç kurutma makinesi
- Radyo, teyp
- Dondurma makinesi
- Buz yapma makinesi
- Klima cihazları
- Vantilatör
- Elektrik süpürgesi
- Elektrikli radyatör
Yukarıdaki malların bir kısmının ülkemizde üretilmesine rağmen kısmen de oLsa ithal edildikleri görülmektedir.
2. Teminat Verilmesi:
imalatçı veya satıcı firmalar mal sattıkları elektrikli ev aletleri perakendecilerin-
den genellikle teminat almaktadırlar. Araştırma bulgularına göre perakendecilerin
0/o 57,6'51 teminat vermektedir.
Bu teminat esas olarak, imalatçı veya satıcı firmaların perakendecilerle ilk defa
ticari ilişkilere başladıklarında bahis konusu olmaktadır. Ticari ilişkiler devam ettikçe ve karşılıklı güven geliştikçe teminat konusu önemini kaybetmekte ve perakendeci ile satıcı firma arasında perakendecinin kullandığı kredi haline dönüşmektedir.
- Perakendecinin verdiği teminatın tümü veya belirli bir kısmı kullandığı krediyi karşılamaktadır.
Araştırma bulgularına göre perakendecilerin 0/o 46,2'si, verdikleri teminatın %
2S'ini kredisinin karşılığı olarak kullanmaktadır. % 21,6'sl teminatın O/O 25-S0'sini,
% 16,3'ü ise teminatın hepsini kredi karşılığı olarak kullandığını beyan etmiştir.
Verilen teminatın kullanılan krediyi karşılaması ile ilgili ağırlıklı ortalama O/o
42,10'dur. Buna göre teminatın yüzde 40'tan fazlasının j{;redi karşılığı olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır.
3. Mal
Alımlannda
Teslimat
Uygulaması:
Elektrikli ev aletleri satan perakendeciler mal alımlarında çoğunlukla "işyerin­
de teslim" usulü uygulanmaktadır.
imalatçı, distribütör veya toptaner firmalardan mal satın alan perakendecilerin
0/o 91,48'ine, malların teslimatı satıcılar tarafından yapılmaktadır.
Bu teslimat uygulamasının yanında perakendecilerin % 8,8'i satın aldığı malların işyerine taşımasını kendisi üstlenmekte ve zaman zaman da her iki tesilmat şek­
linin uygulandığı anlaşılmaktadır.
E. PERAKENDECi MAGAZALARIN DONANIMI
Elektrikli ev aletleri satan perakendeci mağazaların özel bir donanım yapısı yoktur. Hesap makinesi ve yazarkasa, mağazalarının büyük bir çoğunluğunda bulunmaktadır. Perakendecilerin 0/0 81 ,6'slnda hesap makinesi ve 0/o 77,S'inde yazarkasa
kullanılmaktadır. Yazarkasa kullanımı zorunluğu ile ilgili yıııık satış hacmi alt sınırla­
rına göre, bu cihazı kullanmanın daha yayg ın laşacağ i kolaylıkla iddia edilebilir.
19
Müşterilere satılan malların
teslimi için steyşın vagon tipi otomobilıeri kullanan
perakendecilerin oranı 0/0 34,2'dir. Bunun yanında, gerek mal alımı ve gerekse mal
dağıtımı ve tesilmatı amacı ile perakendecilerin % 21 ,80'i, mağazalarının emrinde
küçük kamyon veya kamyonet kullanmaktadırlar.
Bilgisayarqan yararlanan perakendecilerin oranı °/0 11 ,28'dir. Özellikle taksiti i
satışların yaygınlaşması ve müşterilerin ödeme gücüne göre farklı vadeler, tarihler
ve ödeme taksitleri uygulandığından, bilgisayardan yararlanma alışkanlığının perakendeci piyasasında yer tuttuğu anlaşılmaktadır.
F.
ORTAKLıK
ve
ÇALIŞMA YAPıSı
Elektrikli ev aletleri peakende ticareti ile uğraşan firmalarda şirketleşme eğili­
mini son yıllarda artması, bu firmalarda çalışanların hem sayılarını hem de statülerini etkilemektedir.
Araştırma bulguları sonucu ortaklar, ücretle çalışanlar, çalışan aile fertleri ve
satış personeli ile ilgili gelişmeler aşağıda açıklanmaktadır.
1. Perakendeci
Mağazalarda Çalışanlann Sayısındaki
Gelişmeler:
Perakendeci mağazalarda halen çalışanların toplam sayısı, son 5 yılın ortalamasına göre 0/0 20,90 oranında artmıştır.
Bu artışın gelecek 5 yıl içinde de devam edeceği fakat artış oranının günümüze
göre % 3'ten fazla olmayacağı tahmin edilmektedir.
Mağazalarda çalışanların sayısındaki artışların, çalışanların statülerine göre farklı
bir yapıda gelişeceği görülmektedir.
2.
Ortaklık
Durumundaki
Gelişmeler:
Mağazalarda toplam çalışanların sayısının son 5 yıla nazaran artması ve gelecek 5 yıl içinde az da olsa artacağı tahminine karşılık, perakendeci firmalarda ortak
sayısının azaldığı görülmektedir.
Elektrikli ev aletleri perakende piyasasında şirketleşme oranının artması durumu ile, ortak sayısındaki azalma bir çelişki olarak görülmektedir. Bu durum biraz daha yakından incelenince, son 5 yıl içinde firma başına düşen ortalama ortak sayısının
3,43 olduğu, halen bu sayının 2, 16'ya düştüğü anlaşılmaktadır. Ortak sayısının gelecek 5 yıl içinde 0/0 3,7 oranında artacağı tahmin edilmektedir.
Son 5 yıl içinde, şirket sayısının artmasına karşılık, ortak sayısındaki azalma ile
ilgili çelişkili durumun bir açıklaması, çalışan ortak sayısının azaldığı şeklinde olabilir. Nitekim ortak olmadan çalışan aile ferdi sayısı ile,' ücretli olarak çalışanlar sayı­
sındakLartışlar bu açıklamayı doğrulamaktadır.
Ortak sayısının azalması ile ilgili diğer bir açıklama da ortaklık şeklinde çalışma­
nın genellikle pek ilgi görmemesidir. Benzer durum, gıda maddeleri perakende ticaretinde de müşahade edilmiştir (Bakınız: Perakende Ticaretin Bünyesi-Gıda
Maddeleri, istanbul Ticaret Odası Yayın No. 1988-4, Sh. 23).
20
3. Ücretli Olarak Çalışanların Durumundaki Gelişmeler:
Elektrikli ev aletleri perakende mağazalarında ücretle çalışanların sayısı artmaktadır. Son 5 yılın ortalamasına göre, halen ücretle çalışanların toplam sayısı O/O 33,53
artmış bulunmaktadır.
Mevcut duruma nazaran gelecek 5 yıl içinde ücretle çalışanların toplam sayısı­
nın O/O 1,2 oranında artacağı tahmin edilmektedir. Buna göre, mağaza başına halen
çalışan ortalama 4 kişiye karşılık, gelecek 5 yıl içinde bu sayı ortalama 7 kişiye çıka­
caktır.
4. Aile Ferdi Olarak
Çalışanların
Durumundaki
Gelişmeler:
Mağazalarda
aile ferdi olarak çalışanların toplam sayısı son 5 yılın ortalamasına
göre halen % 38,86 artmış bulunmaktadır.
Mevcut duruma nazaran gelecek 5 yıl içinde aile ferdi olarak çalışanların toplam sayısının 0/o 34,4 azalacağı tahmin edilmektedir. Araştırma bulgularına göre mağazalarda çalışan aile fertlerinin mağaza başına ortalama sayısı son 4 yıla nazaran
% 88,6 artmıştır; fakat gelecek 5 yıl içinde aile ferdi ortala "'asının % 4 azalacağı
tahmin edilmektedir.
Mağazalarda ücretle çalışanların artması ve artacağının tahmini, aile ferdi olarak
çalışanların azalması ile ilgili durumu açıklamaktadır. Diğer bir ifade ile, aile ferdi
olarak çalışanların yerine ücretle çalışanların geçeceği anlaşılmaktadır.
Ortak ve aile ferdi olarak çalışanların sayılarındaki azalma tahminine karşılık,
ücretle çalışanların çoğalacağını tahmini, şirketleşme ve profesyonel yönetime yönelme eğilimi olarak kabul edilebilir.
5. Satışla ilgili Personelin Durumundaki Gelişmeler:
Mağazalarda çalışan satışla
ilgili personelin toplam sayısı, son 5 yılın ortalamagöre % 41,3 artmıştır.
Bu artışın, gelecek 5 yılda artmayacağı, aksine % 16,5 civarında azalacağı tahmin edilmektedir.
Buna karşılık mağaza başına düşen ortalama satış personeli, günümüzde son
5 yılın ortalamasına göre hemen hiç artmamıştır. Muhtemelen, ücretli personelin ve
aile ferdi olarak çalışanların gerek toplam ve gerekse mağaza başına düşen ortalama sayısındaki artışlar, bu durumunu açıklamaya yeterlidir.
Gelecek 5 yılda, mağaza başına düşecek satış personelinin sayısının bugüne
göre % 6,8 oranında artacağı tahmin edilmektedir.
sına
21
6. Çahşan Personelin Türleri ve Önemleri:
a. Personel Türleri:
Elektrikli ev aletleri satan perakendeci firmalarda çeşitli görevler yapan personel çalışmaktadır. Bu personeli görevlerine göre şöyle sıralamak mümkündür:
- Satış elemanı
- işyeri yöneticisi
- Muhasebeci
- Vasıfsız yardımcı (taşıyıcı, hamal, vb.)
- Kasiyer
- Reyon sorumlusu
- Tahsildar
- BakımITamir elemanı
- Gece bekçisi
b. Mağazada Çalışan Personelin Önem Dereceleri:
her elemanın hiç şüphesiz önemi vardır. Bununla beraber
işyerinin yapısına ve işin mahiyetine göre yapılan görevlerin önem dereceleri farklı
durum arzeder. Görevlerine görepersonelin önem dereceleri, elektrikli ev aletleri
perakende piyasasında şöyle sıralanmaktadır:
- Satış elemanı
- Muhasebeci
- işyeri yöneticisi
- Vasıfsız yardımcı
. - Tahsildar
- Kasiyer
- Bakım Tamir elemanı
- Reyon sorumlusu
- Gece bekçisi
Bir
işyerinde çalışan
•
7. Pazar Günleri
Mağazalarda Çalışma
Durumu:
Elektrikli ev aletleri satan perakendeci mağazalarıda büyük çoğunluğu (0/0 95,8)
pazar günü işyerlerini açmamaktadır. Bu ticaret kesiminde çalışma günleri, esas olarak haftanın çalışma günlerindedir.
G. Fiv AT V APıSı
Bilindiği
gibi, elektrikli ev aletleri, genellikle az sayıda büyük cesametli üreticiler tarafından üretilmektedir. Bu alanda faaliyette bulunan sanayiciler, piyasanın büyük talebi dolayısı ile oldukça şiddetli rekabet ortamında çalışmaktadırlar.
Elektrikli ev aletleri perakende piyasası ile ilgili bu araştırmada satılan malların
fiyatlandırılması konusu da dikkate alınmış ve şu sonuçlar elde edilmiştir.
22
1.
Satış Fiyatlannın T~spiti:
Elektrikli ev aletlerinin perakende satış fiyatlarının tespiti, genellikle üretici veya distribütör firmalar tarafından yapılmaktadır. Perakendecilerin O/o 64,8'i bu hususu doğrulamaktadır.
Bununla beraber, özellikle rekabetin etkisi ile ve ciroyu hızlandırmak ve nakit akı­
şını planlayacak bir ortam yaratmak amacı ile, perakende satış fiyatlarını düzenleyen
perakendeciler de bulunmaktadır ve bunların oranı % 35,2'dir, Perakendecilerin
1/3'ünden fazlasının, müşterilerinin özel ödeme durumuna uyan fiyat uygulamaları
yaptıkları anlaşılmaktadır.
Elektrikli ev aletleri piyasasında, esas olarak perakendecilere satış yapan firmaların, (üretici, distribütör, toptancı gibi) malların perakende satış fiyatlarını bildiren bir fiyat listesi gönderdikleri bilinmektedir. Bu fiyat listesinde, malın cinsi,
müşteriye uygulanacak peşin satış fiyatı, taksitli satışlarda peşinat miktarları ve bunlara göre taksit süreleri, aylık taksit tutarları ve toplam fiyat bulunur. Fiyat listesinde
ayrıca, fiyatların uygulanmaya başladığı tarih, katma değer vergisinin ve varsa bandrol
tutarının fiyatlara dahilolduğu belirtilir.
Perakendecilerin perakende satış listesindeki fiyatları uygulamaları istenir. Bununla beraber müşterilerin ödeme imkanı ve arzusuna göre, peşin ödenecek kısım
ile taksit tutarları ve sürelerini, listedekilerden farklı şekilde düzenledikleri de görülmektedir.
Farklı fiyatlar müşterinin peşin ödeyebileceği miktara göre, farklı taksit tutarlarına
ve farklı vade sürelerine göre uygulanmaktadır.
2. Mamullerin
Satışında Farklı
Fiyatlar
Uygulanması:
Müşterilerin ödeme imkanlarına göre farklı fiyat uygulamasının yanında, satış
fiyatları arasında ilçelerin ticari yapısındaki özelliklerden dolayı farkların bulunup bulunmadığının fark var ise bunları etkileyen özelliklerin neler olabileceğinin tespiti, araş­
tırmada
ele alınan bir konu olmuştur.
Bu amaçla, başlıca elektrikli ev aletlerinin belirli bir tarihteki perakende satış
fiyatları derlenmiştir. Aşağıda açıklanan elektrikli ev aletleri için derlenen fiyatlar, çeşitli
markaların benzer tiplerinin, 1.7.1987 tarihindekıL peşin satış fiyatlarıdır.
- Buzdolabı
- Çamaşır makinesi (Tam otomatik)
- Bulaşık makinesi
- Elektrikli süpürge
- Video (Kaydedici ve gösterici)
- Televizyon (Renkli, 56 ekran)
- Dikiş makinesi (Zikzaklı otomatik)
Derlenen satış fiyatlarının çok farklı olması, görüşülen perakendecilerin peşin
fiyatların yanında, taksitli fiyatları da veya fiyatları istenen cinslerin dışındaki cinslerin fiyatlarını da belirtmelerindendir. Diğer bir neden de, anketçilerin bilgi derledikleri tarihlerin farklı olması dolayısı ile belirtilen fiyatların da farklı olması ihtimalidir.
Bütün bu hususlar göz önünde tutularak, perakendecilerin genellikle çoğunlu­
ğunun ifade ettikleri fiyatlar ilçelere göre karşılaştırılmıştır.
1.7.1987 tarihi itibari ile istenen fiyatların hızlı enflasyon nedeni ile günümüzde
'geçerliliği kalmamıştır. Bu nedenle malların perakende peşin fiyatlarla ve eğer varsa
fiyat farklılıkları en yaygın fiyata göre oranlar halinde belirtilmiştir.
23
Buna göre, yukarıda belirtilen
fiyat farkları şöyledir:
malların,
belirtilen tarihteki
fiyatları
ve ilçeler ara-
sındaki
-
Buzdolabı:
Çoğunlukla 320.000 TLna satılmıştır. Ancak bu mal için Adalarda 0/0 14 daha
yüksek fiyat istenmiştir. Bu farkın, kısmen nakliyeden ve kısmen de müşterinin satı­
nalma gücünden doğduğu söylenebilir.
Eminönü'nde, fiyatlar % 6,25 fazla veya % 1,60 eksik olarak uygulanmıştır. Bu
durum, Eminönü'nde toptancıların yoğun olması ve bu önemli alış-veriş merkezine
her türlü satınalma gücünde müşterinin gelmesi olarak açıklanabilir.
Zeytinburnu, Beykoz, Eyüp ve Kartal'da taksitle satış daha yaygın olduğundan
bu ilçelerde uygulanan fiyatların peşin fiyatın 0/022- 0/040 üzerinde olduğu görülmüş-­
tür. Bu durum, muhtemelen müşterinin seçme şansının az olmasının sonucudur.
Çamaşır Makinesi (Tam otomatik):
Tam otomatik çamaşır makinesinin yaygın fiyatı 550.000 TL dır. Bununla beraber Eyüp, Gaziosmanpaşa ve Zeytinburnu'nda fiyatın % 10 civarında yüksek olduğu götlenmiştir. Bu fiyat farkı taksiti i satışa yönlendirme nedenine bağlanabilir.
-
-
Bulaşık
Makinesi:
Bulaşık makinesinin belirtilen tarihte yaygın olarak 690.000 liradan satıldığı görülmektedir.
Eminönü'nde fiyatlar 0/06 civarında daha ucuzdur. Bu ilçede cironun daha hızlı
olması ve ithal mallarının rekabeti fiyatları aşağıya itmektedir.
Zeytinburnunda ise, fiyatların biraz daha yüksek olduğu anlaşılmaktadır. Bu farseçim imkanının kısıtlı olmasından ileri geldiği söylenebilir.
kın, müşterinu
- Elektrikli Süpürge:
Bu cihaz çoğunlukla 120.000 TL.na satılmıştır. Ancak Beykoz'da °10 20, Sarı­
yer'de % 37.5 ve Zeytinburnu 'nda 0/0 17-37,5 daha ucuza satıldığı görülmüştür. Bu
durum bahis konusu malın daha ucuz bir modelinin fiyatının belirtildiği kanısını vermektedir. Ayrıca, müşterinin satınalma gücünün nispeten düşük olması nedeni de
nazarı itibara alınmalıdır.
- Video (Kaydedici ve gösterici):
Video'nun en yaygın fiyatı 850.000 TL olmuştur. Buna karşılık bu malın Eminönü'nde, Beyoğlu'nda ve Şişli'de 0/0 5 fazla veya 0/0 11 daha ucuz satıldığı görülmektedir.
Fiyatların bu farklılığı, çeşit ve marka çokluğunun rekabeti ile açıklanabilir.
Gaziosmanpaşa'da ise fiyatın 0/0 17,5 daha yüksek olması, satınalma gücünün
yüksekliği veya seçme imkanının azlığı ile izah edilebilir.
- Televizyon (Renkli, 56 ekran):
Renkli televizyon'un en yaygın fiyatı 550.000 TL. olmuştur. Ancak Şişli, Beşik­
taş, Beykoz ve Sarıyer'de fiyatın yaklaşık 010 10 yüksek olduğu gözlenmiştir. Bu yüksekliğin sebebi, bu cins malın çeşit ve markasının çok olması ve perakendecinin kalite
imajını iyi kullanmasıdır.
24
..
Dikiş Makinası
(Zikzakh otomatik):
Dikiş makinesinde fiyat iki farklı rakam etrafında yoğunlaşmaktadır: 250.000 TL
ve 460.000 TL
Bakırköy, Beşiktaş, Eminönü, Eyüp, Fatih, Kadıköy, Gaziosmanpaşa ve Zeytinburnu'nda her iki fiyat grubu da bulunmaktadır.
Beykoz, Eminönü, Kartal, Üsküdar, Sarıyer ve Şişli'de fiyat 260.000 TL etrafın­
da toplanmakta; Beyoğlu'nda ise 460.000 liraya satılmaktadır.
250.000 TLna satılan daha ucuz çeşitlerin daha çok tercih edildiği anlaşılmak­
tadır. Ancak 8 ilçede her iki çeşidin satılması bu ilçelerde farklı satınalma gücünde
müşteri gruplarının bulunduğunu göstermektedir.
H- FiNANSMAN YAPıSı
Elektrikli ev aletlerinin, gerek birim satış fiyatlarının nisbi yüksekliği ve gerekse
toplam iş hacminin boyutu, bu kesimin finansmanı konuları iie ilişkisinin çok önemli
olmasını gerektirmektedir. Özellikle, elektrikli ev aletleri piyasasında taksitli satışla­
rın yaygın olması nedeni ile, finansman yapısının incelenmesi gerekli olmaktadır.
Diğer taraftan, perakende ci firmaların satmak için satın aldıkları malların bedellerinin de çoğunlukla taksitle ödenmesi, finansman dengesinin sağlanmasının önemini artırmakta ve bu dengeyi bozabilecek durumların önlenmesini zorunlu
kılmaktadır.
Bu nedenlerle elektrikli ev aletleri perakende piyasasının, finansmanı uygulave bunlarla ilgili öneriler araştırmanın kapsamına alınmış bulun-
maları, sorunları
maktadır.
Raporun bu bölümünde finansmanla ilgili uygulamalara ait tespitlere ve yorumlara yer verilmiştir.
1. Perakende Satışlarda Ödeme Uygulamaları:
Elektrikli ev aletleri satan perakendeci firmaların % 21 'i sattıkları malların bedelini peşin olarak tahsil etmektedirler.
Perakendecilerin % 13,3'ü sırf taksitle, % 65,7'si ise hem peşin, hem de
taksitle satış yapmaktadırlar.
Bu durum, perakendecilerin çoğunluğu tarafından, müşteriden bir miktar peşin
almak sureti ile taksitle satış yapıldığını göstermektedir.
a. Ödeme Uygulamalarının ilçelere Göre Dağıhmı:
- Satışlarını peşin olarak. yapan perakendecilerin istanbul'un ılçelerine göre dağılrmında Şişli, Beyoğlu ve Fatih ilk üç sırada yer almaktadır. Peşin satışı en az olan
ilçel'er ise sırası ile Beykaz, Sarıyer ve Üsküdar'dır.
Zeytinburnunda ve Adalarda ise peşin satan hiçbir perakendeci yoktur.
- Satışlarını sırf taksitle yapan perakendeciler ise sırası ile şu ilçelerde yoğun­
laşmaktadırlar: Bakırköy, Şişli ve Karta!.
istanbul ilçeleri içinde taksitle satış yapan perakendecilerin en az bulunduğu
ilçeler, Sarıyer, Zeytinburnu, Gaziosmanpaşa ve Beşiktaş'dır.
Beykoz'da sırf taksitle satan perakendeci bulunmamaktadır.
- Hem peşin hem de taksitle satış bütün ilçelerde en yaygın ödeme şeklidir.
Bu tür ödeme şeklinde sırası ile Bakırköy, Kadıköy, Şişli ve Beşiktaş önde gelmektedir.
25
b. Ödeme Uygulamalanna Göre, ilçelerdeki Perakendecilerin
Dağılımı:
- ilçeledeki perakendecilerin ödeme uygulamaları bakımından dağılımında, elektrikli ev aletleri piyasasında yaygın olan peşin ve taksiti e ödeme şeklinin önemi daha iyi anlaşılmaktadır. Bütün ilçelerde tüm perakendecilerin O/o 45,2-1 OO'ü bu ödeme
şeklini uygulamaktadırlar. Adalar'da perakendecilerin 010 100'ü, Gaziosmanpaşa'da
% 92'si, Beykoz'da % 8S,7si ve Üsküdarda % 85,3'ü, ve Beşiktaş'ta 010 83'ü peşin
ve taksit uygulamaları ile önde gelmektedir.
- Beyoğlundaki perakendecilerin 0/04Tsi peşin satışı tercih etmektedir. Bu ilçede peşin ve taksitle satış yapan perakendecilerin oranı 0/o 45,2'dir.
Peşin ödeme şeklini uygulayan perakendecilerin nisbi olarak daha fazla olduğu diğer ilçeler ise, Eminönü (% 36,36), Şişli (% 29,56) ve Fatih'tir (Ofo 27,83).
- Sırf taksitle satış yapan perakendecilerin ilçedeki perakendeCilere oranı nispeten önde gelen ilçeler ise, sırası ile Zeytinburnu, Eyüp (0/0 25) ve Kartaı'dır (% 23,5)
Yukarıda açıklanan rakamlar ve sıralamalar ilçelerin, Istanbulun başlıca alış-veriş
merkezleri, veya genellikle ikamet bölgeleri olmalarına göre belirlenen yapılarını da
ortaya koymaktadır.
Adalar, Gaziosmanpaşa, Beykoz, ÜSküdar, Sarıyer, Zeytinburnu, Eyüp, Kartal
ilçeleri ikamet merkezleri yapısındadırlar.
Eminönü, Beyoğlu, Şişli, Fatih ise genellikle alış-veriş merkezleri durumundadırlar.
Bakırköy, Kadıköy
ve Beşiktaş ikamet merkezi ile alış-veriş merkezi karma yagörünmektedirler.
Ödemeuygulamalarının ilçelerdeki dağılımı, oralardaki müşterilerin satınalma
gücü bakımından da bir fikir vermektedir.
Beyoğlu, Eminönü, Şişli ve Fatih genellikle alış-veriş merkezi durumunda oldukları için satınalma gücü nispeten yüksek müşterilerin uğradıkları yerlerdir ve dolayı­
sı ile peşin satış uygulamasına daha uygun bölgelerdir.
Taksitle satışın yaygın olması için hem bölgenin ikamet bölgesi olması, hemde
müşterinin satınalma gücünün nispeten zayıf olması gerekir. Adalar, Gaziosmanpaşa, Sarıyer, Beykoz, ÜSküdar, Zeytinburnu, Eyüp, Kartal bölgeleri, bu iki gerekten
en az birisine sahip bölgelerdir ve ilçelerdeki ödeme uygulamasının dağılımı da bu
hususu doğrulamaktadır.
pısında
2. Taksit Vadeleri:
a. Vade Uygulamalan:
Peşin
ve taksitle satış ile sırf taksitle satışların, elektrikli ev aletleri piyasasında
yaygın olması, taksit vadeleri konusunun da incelenmesini gerekli kılmaktadır.
Bu piyasadaki taksit uygulamaları, 1-3 ay, 4-6 ay, 7-12 ay ve 12 aydan fazla olmak üzere 4 ana grupta toplanabilir.
Peşin ve taksitI e ve sırf taksiti e satış yapan perakendecilerin 0/0 58,9'u 7-12 ay
arasında değişen taksit vadeleri uygulamaktadırlar.
12 ay'dan fazla vade uygulayan perakendecilerin oranı % 18,5, 4-6 ayarası vade uygulayanlar ise 010 16,8'dir. 3 ay'a kadar taksit vadesi uygulayanlar ise 010 5,Tdir.
26
b. ilçelere Göre Vade Uygulamaları:
- 3 ay'a kadar vade uygulayan perakendeciler arasında Şişli'deki perakendeciler 010 34,28 ile başta gelmektedirler. Şişli'den sonra Bakırköy, Beyoğlu ve Eminönü'ndeki perakendecUer yer almaktadırlar (010 11,48).,
Beşiktaş, Beykoz, Gaziosmanpaşa, Kartal, Sanyer ve Üsküdar'da 3 aya kadar
vade uygulaması yoktur. Vadeler daha uzundur.
- 4-6 ayarasındaki vade uygulayan perakendecilerin 010 23,30'u Kadıköy'de
faaliyet göstermektedir. % 20,38 ile Fatih'teki ve % 12,62 ile Bakırköy'deki perakendeciler bu grupta sıralanmaktadırlar. Adalar'da 6 aydan uzun vade uygulaması
yoktur. Beykoz ve Sarıyer'de vadeler 6 aydan yukarıdır.
- 7-12 ayarasında vade uygulayan perakendecilergrubundaBakırköy'depe­
rakendeciler (0/022,40) başta gelmekte, Şişli'dekiler ikinci (% 15,87), Kadıköy'deki­
ler üçüncü (010 12,53) sırada yer almaktadır.
- 12 ay'dan fazla vade tanıyan perakendecilerin başında Bakırköy'dekiler (%
30) gelmekte, sıra ile Kadıköy (0/0 13,27) ve Şişli'dekiler (% 9,73) takip etmektedirler. Zeytinburnunda en kısa taksit vadesi 12 aydan fazladır.
3. Taksitli Satışlarda Ödeme Gecikmeleri:
Taksitle satışın yaygın olması, hiç şüphesiz taksitlerin vadelerinde ödenmesinin zaman zaman gecikmesine yol açmaktadır.
Bu durum, elektrikli ev aletleri piyasasının finansman yapısını etkilemektedir.
Bu nedenle araştırmada, ödeme gecikmeleri, geciken alacakların oranı ve gecikme
halinde yapılan işlemler konularına özellikle yer verilmektedir.
a. Ödeme Gecikmeleri ve ilçelere Göre Dağılımı:
Taksitle satış yapan firmaların 0/0 89,2'si ödeme gecikmeleri olduğunu beyan
etmektedirler. Bu durum, satılan malın bedelinin tahsilindeki önemli gecikmeler dolayısı ile, finansman sıkıntısının şiddetini de ortaya koymaktadır.
Ödeme gecikmelerinin sırf taksitle satışın yoğun olduğu ilçelerde daha fazla olması beklenmelidir. Nitekim, Bakırköy, Şişli, Kadıköy, Fatih'teki perakendeciler, zamanında tahsilat yapamamaktan şikayetçidirler. Beykoz Gaziosmanpaşa ve Kartal'da
görüşülen ve taksitle satış yapan perakendecilerin hepsi, ödeme gecikmesi olduğu­
nu belirtmektedirler. Bu durum, değişik oranlarda, araştırma kapsamına giren bütün ilçeler için geçerlidir.
Bununla beraber sırf taksitle satış konusunda yaygın uygulama alanı Kadıköy,
Şişli ve Fatih'teki perakendecilerin içinde ödeme gecikmelerinden şikayet etmeyenler de bulunmaktadır.
b. Ödeme Gecikmeleri Oranları:
Perakendecilerin yaptıkları Sırf taksitli satış tutarının 0/0 8'den fazlasının geciktibu ödeme şeklini uygulayanların 0/0 37, Tsi tarafından belirtilmektedir.
Perakendecilerin dörtte birine yakın (% 24,2) bir bölümü de, satış tutarının 010
2'sinin zamanında tahsil ediiemediğini beyan etmektedir.
Taksitli satışların içinde geciken alacakların ağırlıklı ortalaması yaklaşık olarak
010 2'dir (0/0 1,90).
ği,
27
Elektrikli ev aletleri piyasasının 1987 yılı satışları 741 milyar TL olduğuna göre
ve satışların 010 80'inin taksitli olduğu göz önüne alınırsa 0/0 1,90 oranındaki ödeme
gecikmesinin 11,26 milyar lirayı aşacağı hesaplanabilir. Bu durum, piyasada yaratı­
lan finansman sıkıntısının boyutu hakkında bir fikir vermektedir (Aylık °/0 6 vade farkı hesabı ile, ilave finansman ihtiyacı 8,10 milyar TL.na ulaşmaktadır).
c. Ödemelerin Gecikmesi ile ilgili Yapılan işlemler:
Taksitli satışlarda, ödemelerin vadesinde ödenmemesinin, perakendeciler için
yarattığı finansman sıkıntısına rağmen, firmaların müşterileri ile olan iyi ilişkilerini müm
kün olduğu kadar devam ettirmeleri de önem arzeder. Bu nedenle, perakendecilerin davranışları hakkında bilgi edinmek yararlı olacaktır.
Bu konuda perakendecilerin çeşitli işlemler yaptıkları görülmektedir. En yaygın
uygulama (% 67) ödemesi geciken müşteriye hatırlatma mektubu gönderilmesidir.
Diğer önemli bir davranış da, borçlu müşterinin gelmesini beklemektir (Ofo 55).
Muhtemelen, önce bir süre beklemek, sonra da hatırlatma yoluna gitmek, akılcı uygulama olmaktadır.
Son çare olarak, eğer varsa kefile rücu etmek (% 41) ve/veya icra takibi yaptır­
maktır (% 43,50).
Perakendecilerin pek azı taksitli satışların müşteriye göre yapılması ve/veya tahsildar gönderilmesi sureti ile, ödeme gecikmelerine karşı olan davranışlarını ifade
etmektedirler. Ancak bu tür davranışlar yaygın değildir.
d. Tahsil Edilemiyen Alacaklar: .
Ödenmesi geciken taksitlerin bir kısmı tahsil edilememekte ve alacaklı perakendeci ile borçlu müşteri arasında, sürtüşme, anlaşmazlık, adli dava haline dönüş­
mektedir.
Taksitli satış yapan perakendecilerin 0/o 30'u satışlarını O/O 1-3'ünü tahsil edememektedir. Perakendecilerin % 29,3'ü satışların O/O 1'inden az, % 19,2'si, satışla­
rının % 8'den fazlasını tahsil edememektedir.
Araştırma bulgularına göre, tahsil edilemiyen alacakların yıllık taksitli satışlara
göre ağırlıklı ortalama oranı O/o 1'dir. Bu oran, 1987 yılının toplam taksitli satışlarına
uygulandığında, 5.928 milyar lira tutarında gelir kaybı demektir.
28
4. Perakendecilerin Finansman ihtiyacı:
Elektrikli ev aletleri satan perakendecilerin finansman ihtiyaçları taksitli satış­
lardan dolayı meydana gelen ödeme gecikmelerinden ve tahsil edilemiyen alacaklardan dolayı zorlanırken, diğer taraftan satmak için satın aldıkları malların bedelinin
zamanında ödenmesi gereği ile de şiddetlenmektedir.
a. Perakendecilerin Ödeme Şekilleri:
Üreticiden, distribütörden veya diğer kaynaklardan satışa arzedeceği malları saelektrikli ev aletleri perakendecileri, bu mübayaalarını, genellikle bir kısmı
peşin, bir kısmı taksitle ödemektedirler. Perakendecilerin % 68'inin ödeme şekli bu
olmakla beraber, % 17,7'si peşin, % 14,4'ü taksitle ödeme şeklini uygulamaktadır.
Görüldüğü gibi, çoğunlukla taksitli satış yapan perakendeciler, aynı zamanda
çoğunlukla taksitle satın almaktadırlar.
tınalan
b. Mal Alımlarında Ödeme Vadeleri:
Perakendecilerin O/o 58,9'u 7-12 ayarasında vadelerle taksiti i satış yapmakta,
buna karışıık O/o 58'i 2-6 ayarasında değişen vadelerle mal alımlarını ödemektedir.
Perakendecilerin % 42'si ise ödemelerini 2-4-6-8 ay ve/veya 2-4-6-8-1Ö ay'dan yukarı vadelerle yapmaktadır.
Bu durum ve yukarıda açıklanan konuya ilişkin bulgular elektrikli ev aletleri perakendecilerinin finansman yapısını bütün ayrıntıları ile ortaya koymaktadır.
c. Perakendecilerin Finansman
Sıkıntısı
ve Giderme
Yolları:
yapısının, finansman sıkıntısı yaratıp yaratmadığı konusunda, araş­
tırma kapsamına giren perakendecilere yöneltilen soruya verilen cevaplardan, perakendeeilerin o/o 56,6'slnın finansman sıkıntısı çektikleri anlaşılmaktadır.
Elektrikli ev aletleri perakendecileri, finansman sıkıntılarını ·şöyle giderdiklerinj
Finansman
jfade etmişlerdir:
- Perakendecilerin yarısına yakın kısmı (% 49,8) firmalarının itibarı ile sorunu
giderdiklerini belirtmişlerdir.
- Mal satın aldıkları firmanın gösterdiği kolaylık dolayısı ile sıkıntısını çözümleyen perakendecilerin oranı 0/o 38,5'tir.
- Banka kredisi, perakendecilerin finansman sıkıntısını gidermek için başvur­
dukları üçüncü yoldur. Perakendecilerin 0/o 31,8'i bu yolu tercih etmektedir.
Yukanda açıklanan her üç finansman sıkıntısını giderme yolu, genelolarak perakendeci firmanın kredisi ile ilgilidir.
- Perakendecilerin 0/o 23,20'si, finansman için özkaynaklannı kullanmakta, pek
az bir kısmı ise (0/0 2,63) yeni ortaklık yolunu seçmektedir.
1- ELEKTRiKLi EV ALETLERi PERAKENDECiLERiNiN BAŞLıCA
SORUNLARI
Perakendecilik, alım, satım, mağaza yönetimi, kamu düzeni bakımındçın kamusal idareleri ile ilişkiler gibi çeşitli yönleri olan bir ticari uygulamadır.
Bu ticari uygulamanın bu yönleri dolayısı ile çeşitli sorunları olması da beklenmelidir. Anket kapsamına giren perakendecilere, sorunları ile ilgili sorular yöneltilmiş ve alınan cevaplar, açıklamaları kolaylaştırması amacı ile gruplanmıştır. Bu şekilde
gruplanan sorunlar şöyle açıklanabilir.
29
1. Perakendecilerin Mal
Satınahmındaki Sorunları:
Elektrikli ev aletleri perakendecilerinin sattıkları malları satınaldıkları firmalarla
çeşitli sorunları olmaktadır. Bu sorunların başında kusurlu mallarla ilgili sorunlar gelmektedir. Perakendecilerin 0/0 24'ü bu konuda sorunları olduğunu belirtmektedir.
Perakendecilerin % 23,3'ünün sorunu, malların zamanında teslim edilmesi ile
ilgilidir. Bu sorunla ilgili diğer bir şikayet istenen miktarda mal teslimidir. Bu konuda
sorunu olan perakendedlerin oranı pek yüksek değilse de (°/0 10) perakende satış­
ta, müşterinin istediği malın istediği zamanda ve istediği miktarda mağazada satışa
arzolunması çok önemli olduğundan, bu iki sorunu bir arada değerlendirmek gerekir. Buna göre sorunun, istenen malların gerek miktar ve gerekse zaman bakımın­
dan üretimi ile ilgili olduğu belirtilmelidir.
Perakendecilerin 0/o 19,3'ü, ödeme ile olduğu kadar, iade mal ile de sorunları
olduğunu bildirmektedirier. Bu sorunlardan mal iadesi ile ilgili olanı, kısmen de olsa,
kusurlu mallarla ilgili soruna bağlıdır. Kusurlu malların, üretimdeki bazı yetersizliklerden dolayı sorun olduğu kabul edilirse, bu tür malların iadesi de bahis konusu
olmalıdır. Bu yoruma göre, kusurlu mallar, perakendeci ile müşterisi arasında sürtüşme konusu olurken, bu malların perakendeci tarafından satıcı firmaya iadesi de
bahis konusu olmakta ve sorun kapsam itibarı ile genişlemek eğilimi göstermektedir.
Bu ilişkili hususlardaki şikayet oranları, bu yorumu doğrulamaktadır.
Biraz önce, perakendecilerin sorunlarından birisinin ödeme ile ilgili olduğu belirtilmişti. Ödeme bakımından sorunun, ödeme gecikmelerinden dolayı olabileceği
gibi, iade mallarla veya zamanında mal teslim edilmemesi ve fiyatların değişmesi
ile ilgili de olacağı varsayılabilir.
Perakendecilerin pek az bir kısmı (0/0 4,1) yukarıda açıklananlardan başka diğer sorunları da belirtmişlerdir. Bu sorunların içinde, satıcı firmaların idarecilik bakı­
mından bürokrat gibi davranmaları, siparişsiz mal gönderilmesi (kota zorlaması),
fiyatlarla ilgili sorunlar (değişken fiyat, vade farkı, pul parasınınalınması) gibi konular yer almaktadır.
2.
Hırsızlık
Sorunu:
Perakende satış yerlerinde rastlanan hırsızlık olayları, elektrikli ev aletleri perakendecilerinin yaklaşık 1/4'ünün sorunudur. Araştırma kapsamındaki perakendecilerin % 24,8'i işyerlerinde ve/veya depolarınd,a hırsızlık olduğunu ifade etmektedirler.
Hırsızlık olayları ile karşılaşan perakendecilerin büyük çoğunluğuna (0/0 93,3) göre
hırsızlık, firma dışı kişiler tarafından yapılmaktadır. Ayrıca firma bünyesinden kişiler­
ce hırsızlık yapıldığı da belirtilmektedir (°10 6,7).
Hırsızlık olayları ile ilgili bilgi veren perakendeciler ortalama olarak yılda 4 defa
bu tür olayların olduğunu söylemektedirler. Hırsızlık yolu ile karşılaşılan kayıpların
yılda 276 milyon lirayı geçtiği anlaşılmaktadır. Bu rakam, mağazaların yıllık satışları­
nın % 1,74'ü oranında zarar veya mağaza başına yılda ortalama 400.000 TL.lık kayıp demektir.
30
3. Kamu idareleri ile ilgili Sorunlar:
Perakendeci firmaların 0/o 76'sl belediye, maliye, trafik ve başka kamu kuruluşu
ile sorunu olmadığını belirtmektedir. Bu tür resmi kuruluşlarla sorunları olduğunu ifade
eden ve perakendecilerin yaklaşık 1/4'ünü teşkil eden firmaların sorunlarının çoğu
(0/0 36,3) belediye ile ilgilidir.
Belediye ile ilgili sorunların başında belediye hizmetleri gelmektedir. Belediye
ile ilgili diğer sorunlar ise şöyle belirtilmektedir:
- Mal teşhirinin yasaklanması
- Tabela ve reklamlarla ilgili sorunlar
- Zabıtanın davranışı ve usulsüz ceza kesilmesi, denetimde yolsuzluklar.
- Mal teşhiri ile ilgili sorunlar
Diğer sorunların bir grubu da, Maliye ile ilgili sorunlardan oluşmaktadır (% 24,2)
Maliyenin denetimleri ve vergi usulsüzlükleri Mali idare ile meydana gelen sorunlardır.
Trafikle ilgili sorunlarda, şikayetçi firmaların % 23'ü tarafından ifade edilen sorunlar grubudur. bu sorunların başında mal indirip bindirme ve park sorunu gelmektedir.
4. Sorunların Giderilmesi ile ilgili Öneriler:
elektrikli ev aletleri perakendecilerinin başlıca sorunlarına yer
verildiği gibi sorunların giderilmesi ile ilgili önerilere de yer verilmiştir.
Araştırma bulgularının ortaya koyduğu gibi, perakendecilerin en önemli sorunu finansman ve taksitli satışlardır. Bu nedenle, perakendecilerin önerileri de çoğunlukla aynı konularla ilgili olmaktadır.
Bu önerilerin başlıcaları şöyle sayılabilir:
Bu
araştırmada
a. Taksitli Satışlarla ilgili Öneriler:
-
düzen altına alınması
taksit sonuna kadar güvence altına alınması
Müşterilerden teminat alınması zorunluluğunun getirilmesi
Taksitlerin müşteriler tarafından bankaya yatırılması
Çek kullanılmasının özendirilmesi
Taksitli
satışların
Satılan malların,
b. Yukanda Açıklanan Önerilerin Yanında Krediler ile ilgili
Şu Önerilere de Dikkati Çekmektedir:
-
Tüketim kredisi sisteminin geliştirilmesi
Banka kredi faizlerinin düşürülmesi.
c. Yasal Tedbirlerle ilgili Olarak, Perakendecilerin
Önerileri Şunlardır:
Dolandırıcı kişilerin listesinin hazırlanarak firmalara duyurulması
Borçlar Kanununda düzenlemeler yapılması
Türk Ticaret Kanununun düzenlenerek haksız rekabetin ve dolandırıcılığın
caydırıcı hükümlerin getirilmesi
- icra-iflas Kanununun düzenlenmesi.
Perakendecilerin bir sorunu da, araştırmada belirtildiği gibi, kusurlu malların iadesi ile ilgilidir. Bu sorun, hiç şüphesiz, üretilen malların kalitesi konusu ile ilişkilidir.
Bu nedenle perakendeciler;
,
-
31
d. Kalite ile ilgili Şu Önerilerde Bulunmuşlardır:
- Üretici firmalarda kalite kontroluna önem verilmesi,
- T.S.E.'ye uygun mal üretilmesi,
- T.S.E. garanti belgesi almayan malların satılmaması,
- Garanti süresinin 2 yıla çıkarılması.
Perakendecilerin sorunlarının giderilmesi ile ilgili önerileri yukarıda açıklananlar­
dan çok daha fazla sayıdadır. Burada esas olarak, bu önerilerin gruplanmasına çalı­
şılmış ve perakendecilerin kendileri tarafından veya ticari ilişkiler içinde bulunduğu
satıcı firmalarla aralarında çözümlenecek sorun ve önerilere yer verilmemiştir.
Önerilerin burada yer almasında, esas olarak, ilgili kamu kuruluşları veya finansman kuruluşları tarafından üzerinde durulması mümkün ve gerekli olan durum gözönünde tutulmuştur.
32
III. GENEL SONUÇLAR VE ÖNERiLER
Elektrikli ev aletleri perakende ticaretinin yapısını belirlemek amacı ile yapılan
bu raporun önceki bölümlerinde açıklanmış, yapılan tahliller ve
yorumlarla, bu yapının çeşitli yönleri incelenmiştir.
Perakende ticaretin yapısı ile ilgili bu ayrıntılı incelemeler bazı genel sonuçların
da meydana çıkmasına yararlı olmuştur.
Araştırma raporunun bu bölümünde, bu genel sonuçlara yer verilmiştir.
araştırmanın bulguları,
A. DAYANıKLı TÜKETiM MALLARı TicARET MERKEZLERiNiN
OLUŞMASı VE YÖNLENDiRiLMESi
istanbul'da, tüketicilere hitap eden malların ticareti, her ilçeye yayılmışsa da,
bu malların ticaretinin ilçelerde merkezleştiği görülmektedir.
Bilindiği gibi, elektrikli ev aletleri, dayanıklı tüketim mallarının önemli bir grubunu oluşturmaktadır. istanbul'da bu gruba giren malların ticareti Eminönü, Beyoğlu,
Şişli ve Fatih bölgelerinde yoğunlaşmaktadır.
Eminönü, ilçe nüfusunun diğer ilçelere göre az olmasına rağmen, istanbul'un
geleneksel ticaret merkezi durumundadır. Gıda, mensucat, giyim ve mefruşat gruplarında uzun yıllardan beri ticaret merkezi durumunda olan Eminönü bölgesinde, bir
süreden beri elektrikli ev aletleri de yoğun olarak satılmaktadır.
Bu gelişmenin yanında, gıda maddelerinin artık Eminönü bölgesinin dışına taşındığı, giyim ve elektrikli ev aletleri gruplarında da Eminönü dışında yeni ticaret merkezlerinin meydana geldiği gözlenmektedir.
Bu merkezler, Beyoğlu, Şişli, Fatih ve hatta Bakırköy bölgelerinde yoğunlaşmak­
tadır.
istanbul'un nüfusundaki hızlı artışın normal sonucu olarak yeni yeni ticaret mer·
kezlerinin oluşması beklenmelidir.
B. TiCARETiN GELişMESi TEşviK EDiLMELiDiR
- Elektrikli ev aletleri kullanımının son yıllarda fazla yayılması, bu gruba giren
ticaretinin de yaygınlaşmasına neden olmuştur.
Bu gelişmelerin ekonomi ve işletme bilimlerinin kurallarına göre olması, geliş­
melerin sağlıklı olması demektir.
Elektrikli ev aletleri piyasası örneğinde, son yıllarda gerek firma sayısının ve gerekse şirketleşme eğiliminin arttığı görülmektedir. Bu gelişmelerin belirginleştiği ticaret kollarının tespiti, sorunlarının öğrenilmesi ve bunların giderilmesi, ticaretingelişmesi ile ilgili tedbirlerin başında gelmektedir.
Düzenli ve standart biçimde ticaret istatistiklerinin düzenlenmesi çok yararlı olamalların
caktır.
- istanbul Ticaret Odası'nın kayıtları bu tür gelişme eğilimlerini tespit etmeye
yeterlidir. Ancak, işyerleri sayımları ile elde edilen ayrıntılı bilgiler yeterli değildir. Toptancı ve perakendeci firmaların sayısı, çalışanlar, iş hacmi, satışlar, stoklar ve yaratılan katma değerin işkollarına göre her sayım döneminde aynı ayrıntılarda Devlet
istatistiklerindeki gibi aynı düzende takip etmek mümkün olmamaktadır.
33
Ticaret istatistiklerinin düzeni, 5 yıldan daha sık dönemlerde ve ayrıntılı olarak
yayınlanması, ticari faaliyetlerdeki gelişmelerin daha yakından takip edilmesine ve
ticaretin gelişmesi ile ilgili meslek kuruluşlarının çalışmaları için son derece zorunludur.
- Elektrikli ev aletleri araştırmasının bulguları ticaretin gelişmesi ile yakından
ilgili bir hususu ortaya getirmektedir. Şöyleki: Pazarlama açısından yaygın dağıtımı
gerektiren ticaret kollarında, malların üreticiden tüketiciye kadar olan dağılımında
toptancı ve perakendeci kanallarının önemi büyüktür.
Elektrikli ev aletleri ticaretinde tespit edilen toptancı-perakendeci sayısındaki ilişki
yetersiz görülmektedir. Araştırma dolayısı ile elde edilen rakamlara göre, bir toptancı­
ya düşen perakendeci sayısı ortalama 1 ,49'dur. Bu rakam, bu ticaret kesiminde sağ­
lıksız bir durumun varlığını göstermektedir. Yaygın dağıtımda toptancı başına düşen
perakendeci sayısı genellikle çok daha fazladır.
Bu durumun nedenleri şunlar olabilir:
1. Toptancıların büyük bir kısmı aynı zamanda perakende satış yapmaktadır,
2. Odaya kayıtlı olmayan perakendeciler vardır.
C. TAHSiL EDiLEMiYEN ALACAKLARıN ASGARiYE iNDiRiLMESi
Elektrikli ev aletleri piyasasında, taksiti i satışlar dolayısı ile meydana gelen ödeme gecikmelerinin yarattığı ek finansman ihtiyacı (19,37 milyar TL) ve tahsil edilemeyen alacakların boyutu (5,928 milyar TL), milli ekonomi'ye kayıplar veya ek yükler
getirmektedir.
Bu yüklerin ve kayıpların, diğer ticaret kesimlerinde de var olduğu kabul edilirse, ortaya çıkacak mali külfetlerin boyutlarının çok daha önemli düzeylere geleceği
şüphesizdir.
Diğer
taraftan firmaların mali kayıpları, kazanç kaybı olduğundan, vergi kaybı
da bahis konusudur.
Bu nedenle, tahsil edilemiyen alacakların asgariye indirilmesi kamu yararını iigilendirdiğinden, etkin bir takip ve uyarma sisteminin geliştirilmesi ve uygulaması­
nın sağlanması hususunda Odamız yeni bir uygulamaya yönelmiştir. Taksitli satışlar
ile ilgili risk santralı kuruluş çalışmaları devam etmekte olup kısa zamanda ilgililerin
istifadesine sun ulacaktır.
Ayrıca taksitli satışların, tarafların haklarını ve yararlarını gözetecek şekilde bir
düzene bağlanması hususunda mevzuat düzenlemesi çalışmaları devam etmektedir.
Bir çok ülkede, Merkez Bankalarının bu alanda etkin uygulaması incelenerek,
Türkiye'nin bünyesine uygun bir düzenlemenin getirilmesi gerekmektedir.
Ayrıca, Ticaret Kanunu, Borçlar Hukuku, icra-iflas Kanunu ve ilgili mevzuatın
bu amaçla yeniden düzenlenmesi zorunlu olacaktır.
Tüketici kredisi sisteminin oluşturu lması ve bu alanda finansman kuruluşlarının
teşvik edilmesi de yararlı olacaktır.
Bazı ülkelerde, satıcı firmalar, malı tüketiciye taksitle sattıktan sonra, tüketicinin taksitleri ödeme yükümlülüğü, bir finansman kuruluşuna karşı olmakta ve satıcı
ile tüketicinin bu konuda doğrudan bir ilişkisi kalmamaktadır. Devreye giren finansman kuruluşu, satıcı firmayı, hem finansman külfetinden hem de tahsil edilemiyen
alacakların kayıplarından kurtarmaktadır.
Konu ile ilgili olarak Odaca gerekli çalışmalar yapılmış ve "Taksitli Satışlar Finansman Ortaklıkları ve Tüketici Kredileri" konulu bir seminer düzenlenerek, bu seminer sonuçları ilgili karar mercilerine gönderilmiştir.
34
D. KALiTE SORUNUNUN ÇÖZÜMLENMESi
Elektrikli ev aletleri piyasasındeı, tamir, bakım, garanti süresi ve özellikle mal
iadesi ile ilgili uygulamaların ortaya getirdiği ana sorunlardan birisi de kalite sorunudur. Perakendecilerin dörtte birine yakın kısımının, kusurlu mallarla ilgili sorunları
olması, hiç şüphesiz, önemli bir konudur.
Üretimdeki kusurlar, malzeme, işçilik ve yetersiz kalite kontrolu nedenlerinden
en az birisi ile ilgilidir.
Üretimle ilgili kalite kontrollerinin yeterli olmasını sağlamak amacı ile, bazı tedbirlerin ciddi ve devamlı olarak uygulanması zorunludur.
1. Üretici firmaların, kendi bünyelerindeki kalite kontrol fonksiyonlarının yerine getirilmesine çok büyük önem verilmektedir.
2. Bedelsiz ve yolcu beraberinde gelen ithal mallarında kalite kontrolün yapıl­
ması ve bu mallar için de garanti belgesi verilmesi zorunlu olmalıdır.
3. Ülkemizde üretilen elektrikli ev aletlerinin bir kısmının T.S.E. belgesi alması
zorunlu ise de, araştırma bulgularına göre bu uygulama yetersiz kalmaktadır.
Bu yetersizlik şu iki hususdadır:
a) T.S.E. belgesi alınması zorunluğu bütün mal cinslerini kapsamına almamaktadır.
b) T.S.E. belgesi
almış
olan
malların
kalite kontrolunun yeterince
yapılmadığı
anlaşılmaktadır.
4. Garanti belgesi verilmesi ile ilgili uygulamanın ciddi surette takibi gerekmektedir. Müşterilerin belge almada bilinçlendirilmesi, satıcıların belge vermemesinin cezalandırılması önerilebilir.
5. Kalite kontrol enstitüsü kurulmalıdır.
E. KAMU KURULUŞLARı iLE ORTAK
TOPLANTıLAR DÜZENLENMESi
Araştırma bulgularına
göre, perakendecilerin sorunları arasında, maliye, zabıta
ve trafik ile ilişkilerde bazı sorunlar bulunmaktadır.
Bu sorunların giderilmesinin en etkin yolu, taraflar arasında diyalog sağlanması­
dır. Oda yöneticilerinin başkanlığında, ilgili kamu kuruluşları yetkilileri ile ilgili Meslek grubunun temsilcilerinin görüşmeleri, bir çok şikayetin önlenmesine ve karşılıklı
anlayışın oluşmasına yol açacaktır.
35
EKLER
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
EK-1
ANKET FORMU
ELEKTRiKLi EV ALETLERi PiYASASı
istanbul Ticaret Odası'na kayıtlı, "Elektrikli Ev Aletleri" kesiminde faaliyet gösteren siz Sayın üyelerle, Oda adına bir anket çalışması yapmaktayız.
Bu anket çalışmasında, faaliyette bulunduğunuz iş dalının sorunları ve bu sorunların giderilmesi için alınması gerekli tedbirlerin neler olabileceğinin tespiti amaçlanmaktadır.
Soracağımız soruları cevaplandırmanızı
diler, yardımlarınız için teşekkür ederiz.
Sicil. :
Firma Adı
Adresi
Görüşülen Kişinin Adı
.................................... Gorevı : .................................. ..
ilçe Kodu
1- işyerinizde ticari faaliyetinizin türünü belirtiniz.
O Perakende Ticaret
Toptan Ticaret (Çıkınız)
2.: Satışlarınız genellikle
O Peşin
O Taksitle
O Peşin ve Taksit
nasıl
3- Taksitle satış yapılıyorsa,
nedir?
1 - 3 ayarası
4 - 6 ayarası
O 7 -12 ayarası
O 12 aydan fazla
4- Taksitli
Evet
O Hayır
satışlarda
sürdürülmektedir.
müşterilere
genellikle
tanınan
ödeme gecikmeleri oluyor mu?
5- Ödeme gecikmeleri oluyorsa ne yapıyorsunuz?
- Borçlu müşterinin gelmesini beklemek
- Hatırlatma mektubu göndermek
- Kefil (varsa) kefile rücu etmek
- icra takibi yaptırmak
- Diğer (Açıklayınız)
39
en uzun ödeme süresi
6- Taksitli satışlarınız içinde geciken alacak oranı nedir?
O/o 1 'den az
0/o 1 - 3 arası
o/o 4 - 5 arası
D O/o 6 - 8 arası
D % 8'den fazla
7- Tahsil edilemeyen
D % 1 'den, az
D 0/o 1 - 3 arası
D % 4 - 5 arası
D % 6 - 8 arası
D % 8'den fazla
alacağınızın yıllık
taksitli
satışlarınıza oranı
nedir?
8- Ticari faaliyetleriniz aşağıdakilerden hangisine yakındır?
D - Bir markanın veya bir firmanın tek bayii olmak
D - Birden fazla firma veya marka malı satmak
- Elektrikli ev aletleri ağırlıklı olmanın yanında elektrikle ilgili diğer
(kablo, duy, fiş, vb. gibi) malzemeyi de satan işyeri
D - Çok reyonlu (kumaş, giyim eşyası, temizlik malzemesi, mobilya vb.)
büyük mağaza türünde olup, bu meyanda elektrikli ev aletleri satan işyeri.
9- Sattığınız malların alımlarını genellikle nasıl gerçekleştiriyorsunuz?
- imalatçının distribütör kuruluşundan
- Esas olarak bir imalatçının bölge bayii bulunmaktayım
D - Toptancı pazarlama şirketinden
- Direkt ithalatçıdan
- ithalatçıdan malları alan diğer aracılardan.
10- Satmak için mal alımlarınızda, malların size teslimatı nasıl yapılmaktadır?
- Satıcı firma tarafından işyerime veya depoma teslim edilmektedir
- Tarafımdan işyerime taşınmaktadır.
11- Satmak için satın aldığınız malların bedellerini
- Peşin
D - Taksitle
D - Bir kısmı peşin, bir kısmı taksitle.
12- Mal satınaldığınız
- Evet
- Hayır
kuruluşlara
nasıl
ödüyorsunuz?
teminat veriyor musunuz?
40
13- Cevap "evet" ise: Verdiğiniz teminat,
D Hepsini (0/0 100'ünü)
% 50 - 100 arasını
% 25 - 50 arasını
% 25'e kadarını
kullandığınız
kredinin ne kadarını
14- Mal alımlarınız vadeli ise (Yalnız vadeli mal alanlara sorulacak):
vadelerin ödeme vadeleri genellikle nedir?
D 2 - 4 ay
D 2 - 4 - 6 ay
D 2 - 4 - 6 - 8 ay
D 2 - 4 - 6 - 8 - 10 aydan yukarı
15- ilimizdeki faaliyetlerinizi aşağıdaki hangi şekilde yürütüyorsunuz?
D - Tek merkezden,
D - Merkez ve bir şubeli,
- Bir şubeden çok ................ Şube sayısı ....... .
- Diğer illerdeki şube sayısı .................. Toplam .,.......... Şube
16- Çok şubeli olmanın sorunları var mı?
D - Yok
D - Var
Var ise, bu sorunların başlıcası şudur:
D - idari güçlük,
D - Mali güçlük,
D -
Diğer (Açıklayınız)
17- Perakende
satış
yeriniz ve deponuz kaç metre karedir?
Perakende Satış Yeri
D 50 - 75 m2
D 76 - 100 m2
D 101 - 150 m2
D 151 - 200 m 2
D 201 - 250 m2
D 251 m2 ' den fazla
D
D
D
D
D
D
D
D
50
101
201
251
301
351
401
500
41
Depo
- 100 m 2
- 200 m 2
- 250 m 2
- 300 m2
- 350 m2
- 400 m2
- 500 m2
m 2 'den fazla
karşılıyor?
18- Perakende
satış
yerinizde kaç
Son 5
kişi çalışıyor?
yıl
Şimdiki
ortalaması
Ortak olarak
Ücretli
Aile ferdi
Satışla ilgili
personel
19-
Aylık
ortalama
...............
...............
...............
kişi
kışı
Durum
............... kışı
............... kişi
............... kışı
...............
kişi
...............
satışınız
kışı
kaç
kişi
Gelecek 5 yıl
(tahmini)
................ kişi
............... kışı
............... kişi
................
kişi
TL.dır?
Merkez
mağaza
Şubeler
1.500.000'dan az
1.500.000 - 2.000.000.-TL.
2.000.000 - 3.000.000.-TL.
3.000.000 - 5.000.000.-TL.
5.000.000 - 7.500.000.-TL.
7.500.000 - 10.000.000.-TL.
10.000.000 - 15.000.000.-TI ..
15.000.000.-TL.dan yukarı
20-
Satışlarınızda
mevsimlerin tesiri var
mı?
Evet
D
Hayır
21- imalatçı veya distribütör firma tarafından kendi markaları dışında aynı mamulün
başka markalarını satmama konusunda zorlanıyor musunuz?
Evet
D Hayır
22- işyerinizde (Hizmetinizde) aşağıda sayılanlardan hangileri vardır?
D - Hesap makinesi
D - Yazarkasa
D - Bilgisayar
- Stationwagen otomobil
D - Kamyon
42
23- Müşterilerinize hangi hizmeti veriyorsunuz?
- Müşterinin evine teslim
D - Bedelsiz bakım
- Tamir
D - Yedek parça temini
- Kullanma/bakım eğitimi.
24- Bakım/tamir hizmetlerini nasıl yapıyorsunuz?
- Kendi bakım/tamir servisimle
D - imalatçı firmanın bakım/tamir servisine göndererek
D - Distribütör firmanın bakım/tamir servisine göndererek
D - Anlaşmalı olduğum bakım/tamir servisi ile.
25- Hediyeli, piyangolu satışlarınız oluyor mu?
- Ara sıra
- imalatçı veya distribütör firma uygular ise.
26- Satışa arzettiğiniz malların satış fiyatlarını kim tespit ediyor?
D - Kendim ediyorum
D - Malları satınaldığım firma ediyor.
27- Aşağıdaki personelden hangilerini istihdam ediyorsunuz?
- Vasıfsız (Taşıyıcı, hamaı,_ vb.),
- Satış elemanı,
D - Kasiyer,
- Reyon sorumlusu,
- işyeri yöneticisi,
D - Muhasebeci,
- Tahsildar,
- Bakım/tamir elemanı,
- Gece bekçisi.
28- Direkt ithalat
Evet
yapıyor
musunuz?
Hayır
29- Cevap "evet" ise, ithal
ettiğiniz malların
43
isimlerini
yazınız.
30-
Aşağıdaki malların
hangilerini
Mal Cinsi
satıyorsunuz (işaretleyiniz)
Garanti
Süresi
Kaç
Yerli
ithal
değişik
Marka
(ay)
[]
[]
[]
[]
[]
[]
D
D
[]
D
D
D
D
D
D
D
D
Buzdolabı
....... " ....
Buz yapma makinesi
Çamaşır makinesi
Çamaşır kurutma makinesi
Bulaşık makinesi
Elektrikli fırın
Ekmek kızartma makinası
Elektrikli süpürge
Ütü
Ütü makinesi
Radyo
Teyp
Müzik seti
Televizyon
Video
F.ritöz (Patates kızartma
makinesi)
Yoğurt makinesi
Dondurma makinesi
Ekmeklet dilimlerne makinesi
Mikser
Biender
Kıyma, soğan vS.ufalama
makinası
Saç kurutma makinesi
Elektrikli bigudi
Elektrikli maşa
[] Konserve açma makinesi
Kahve değirmeni
Kahve pişirme makinesi
Elektrikli çaydanıık
Krep süzet makinesi
D Yumurta pişirme makinesi
Elektrikli aspiratör
Air purifier
(Hava temizleme mak.)
[J Ev masa vantilatörü
44
D
D
D
D
D
D
D
D
D
D
D
D
Air conditioner
Elektrikli radyatör
Elektrik sobası
Dikiş makinesi
Ev örgü makinesi
Hamur (Mantı) makinesi
Cila makinesi
Elektrikli saat
Ev bilgisayarı
Walkman
Tost makinesi
Elektrikli ızgara
Meyva suyu çıkartma makinesi
Sıcak su ısıtıcısı
Biberon ısıtıcı
Elektrikli battaniye
Elektrikli traş makinesi
Tabak ısıtma makinesi
Elektrikli diş fırçası
Elektrikli çakmak
31-
...........
...........
........ ...
............
."" ........ "
..........
..... ,. ......
. . .. .. .. .. .. .. ..
_
.
4 ..........
.............
~
.............
............
............
...... .....
........
............
.............
....... " ......
.. .. .. . ,. .. ....
~
"
.... .....
.............
",.
..........
.... "" ......
"
..
. ..... ........
..........
.............
..........
"
~
..........
............
•• ,,'1' ........
...........
........ " ...
..............
..........
...........
...............
...........
............
..........
............
...........
............
.............
...........
.. " .........
." ..........
..........
... ........ "
.. .. "' ..
.....
.......... ,. ..
...........
... .......
.... .....
.. ..........
............
..... " .......
..........
... ,." ........
...........
..........
"
"
.
~
.,
Aşağıdaki başlıca malların peşin satış fiyatlarını
~
belirtiniz.
(1.7.1987 tarihindeki)
Buzdolabı .......................................................................................... .
Çamaşır makinesi (Tam otomatik) .................................................... ..
Bulaşık makinesi ........................................ , ........................ ' .............. .
Elektrikli fırın (Bütangazı veya havagazı ile çalışanlar) ..................... ..
Ekmek kızartma makinesi (Otomatik) ............................................... ..
D Elektrikli süpürge ............................................................................. .
Ütü (Buharlı) ...................................................................................... .
Video (kaydedici + gösterici) .............................................................. .
Televizyon renkli (56 ekran) .............................................................. .
D Mikser (Kavanozlu) ............................................................................ .
D Biender (Elle kullanılan) ................................................................... ..
Saç kurutma makinesi (Yalnız üfleyici) .............................................. .
Elektrikli aspiratör (Davlumbazlı) ....................................
Dikiş makinesi (Zikzaklı otomatik) ..................................................... ..
Elektrikli traş makinesi (3'lü bıçak) ................................................... ..
0
45
. . . . . . . . . . . . . . . . . ..
32-_ Finansman
D Evet
D Hayır
sıkıntısı
çekiyor musunuz?
Evet ise, bu sıkıntınızı nasıl gideriyorsunuz?
- Mal satınaldığımız firmanın gösterdiği kolaylık,
- Banka kredisi,
D - Firmamızın kredisi (itibarı),
D - Yeni ortaklık sureti ile
- Öz sermaye arttırımı sureti ile
33- Pazar günleri
D Evet
D Hayır
işyerinizi açıyor
musunuz?
34- Mal satınaldığınız firma Ue/firmalarla
- Zamanında mal tesliminde,
- istenen miktarda mal tesliminde,
D - Ödeme bakımından,
- Kusurlu mallarla ilgili sorunlar,
D - iade mal sorunu,
D -
var
mı?
Diğer sorunları (Açıklayınız)
35- Firmanızı
D Evet
D
sorunlarınız
tanıtmak
için faaliyetiniz var
mı?
Hayır
36- işyerinizde/deponuzda hırsızlık oluyor mu?
D Evet
Hayır
Evet ise nasıl?
D - Firma bünyesindeki kişilerden,
D - Firma dışı kişilerden,
Evet ise son bir yılda kaç defa ......... .
Son bir yılda kaç TL ......... .
37- Belediye, maliye, trafik ve
D Evet
başka
benzeri resmi
Hayır
Evet
ise~ açıklayınız
46
kuruluşlarla sorunlarınız
oldu mu?
38- Sektörünüzün başlıca sorunları nelerdir?
D - Taksim satışların düzenlenmesi,
- Tanıtma, teşhir, reklam,
D - Finansman,
- Diğer (Açıklayınız)
39- Sektörünüzün
. . . . '" "
. . . ,,~ .. "
sorunlarının
. . . . . . . . lo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ii .... "
giderilmesi ile ilgili önerilerinizi
. . . . . . ii! . . . . . . . . . . '" . . . . . . . . . . . . . . . . . LO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . "
Anketörün Adı, Soyadı
Tarih
Adresin bulunduğu sahife
,. .. "
,. . . . . . . . . '" . . . . . . '" . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . "
açıklayınız
.............. "
"
.......... "
...... ~ . . . . . . .
..... "' ............................... ,. ............................... ........
No.sı
47
";
... .
EK-2
ELEKTRiKLi EV ALETLERi LisTESi
Mal Cinsi
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
Buzdolabı
Buz yapma makinesi
Çamaşır makinesi
Çamaşır kurutma makinesi
Bulaşık makinesi
Elektrikli fırın
Ekmek kızartma makinesi
Elektrikli süpürge
Ütü
Ütü makinesi
Radyo
Teyp
Müzik seti
Televizyon
Video
Fritöz (Patates kızartma makinesi)
Yoğurt makinesi
Dondurma makinesi
Ekmek/et dilimleme makinesi
Mikser
Blender
Kıyma, soğan vs. ufalama makinası
Saç kurutma makinesi
Elektrikli bigudi
Elektrikli maşa
Konserve açma makinesi
Kahve değirmeni
Kahve pişirme makinesi
Elektrikli çaydanıık
Krep süzet makinesi
Yumurta pişirme makinesi
Elektrikli aspiratör
Air purifier (Hava temizleme mak.)
Ev masa vantilatörü
Air conditioner
Elektrikli radyatör
48
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
Elektrik sobası
Dikiş makinesi
Ev örgü makinesi
Hamur (mantı) makinesi
ella makinesi
Elektrikli saat
Ev bilgisayarı
Walkman
Tost makinesi
Elektrikli Izgara
Meyva suyu çıkartma makinesi
Sıcak su ısıtıcısı
Biberon ısıtıcı
Elektrikli battaniye
Elektrikli traş makinesi
Tabak ısıtma makinesi
Elektrikli diş fırçası
Elektrikli çakmak
49
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
2 764 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content