close

Enter

Log in using OpenID

bölüm ı başlangıç bk resmi sunum

embedDownload
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
Ülkesel Fizik Planı
Bölüm I. Başlangıç (Tasarı)
Şehir Planlama Dairesi – İçişleri Bakanlığı
Lefkoşa - Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti – 2014
Koruyarak gelişen, üreterek büyüyen, dünya ile bütünleşen, yenilikçi,
İnsanların yaşamaktan, iş yapmaktan mutlu olduğu
Bir Kuzey Kıbrıs
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
2031
İçindekiler
I.
Önsöz ..............................................................................................................................................3
II.
Teşekkür ..........................................................................................................................................4
III. Sunuş ...............................................................................................................................................5
IV. Hazırlayanlar ....................................................................................................................................6
V.
Ülkesel Fizik Plan Kurumlar Arası Çalışma Grupları ............................................................................7
1.
Giriş .................................................................................................................................................8
1.1 Mekansal Planlama Nedir? ..........................................................................................................................8
1.2 Sürdürülebilir Kalkınma ve Mekansal Planlama İlişkisi ................................................................................8
2.
Ülkesel Fizik Plan’ın Geçmişi, Amacı, Niteliği ve Kapsamı ...................................................................9
2.1 Ülkesel Fizik Plan’ın Geçmişi ........................................................................................................................9
2.2 Ülkesel Fizik Plan’ın Görünümü, Kapsamı ve Etkisi .....................................................................................9
2.3 Ülkesel Fizik Plan’ın Getirecekleri ve Yararları ......................................................................................... 11
3.
Planın Yasal Dayanağı ve İlkeleri ..................................................................................................... 12
3.1 Planın Yasal Dayanağı ve Gerekleri .......................................................................................................... 12
3.2 Planlama ve Plan İlkeleri........................................................................................................................... 13
4.
Planlama Süreci ve Metodolojisi ..................................................................................................... 14
4.1 Planlama Süreci ........................................................................................................................................ 14
4.2 Metodolojik Yaklaşım ve Planlama Sürecinde Yapılan Çalışmalar............................................................ 15
4.3 Yasal Süreç ................................................................................................................................................ 18
4.4 ÜFP Çalışmalarında Dikkate Alınmış Çalışmalar, Programlar, Projeler ve Raporlar ................................. 19
Şekiller
Şekil 1 : Sürdürülebilir Kalkınma Ve Mekansal Planlama İlişkisi......................................................................... 8
Şekil 2 : Ülkesel Fizik Planının İlişkili Olduğu Diğer Planlar............................................................................... 12
Şekil 3 : Planlama Süreci................................................................................................................................... 14
Şekil 4 : Ülkesel Fizik Planı Hazırlanma Süreci .................................................................................................. 17
Şekil 5 : Ülkesel Fizik Plan Hazırlama Yasal Süreci............................................................................................ 18
2
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
2031
I. Önsöz
Ülkemizin tamamının fiziki planlamadan yoksun oluşu ülkemiz için en büyük eksikliklerdendir.
İmar Yasası’nın yürürlüğe girdiği 1989 yılından bugüne kadar özellikle inşaat patlamasının yaşandığı
dönemlerde hızlı ve yaygın gelişmeyi denetim altına almak amacıyla İmar Yasası altında yayınlanan
emirnamelerle plansız gelişmenin önüne geçilmeye çalışılmış ancak uzun yıllar geçmesine rağmen bu
emirnamelerin arkasından planlar yayımlanamamıştır. Ülkenin sadece %40’ı üzerinde İmar Yasası altında
yürürlükte olan plan ve emirnameler bulunmakta geri kalan %60’lık kısmındaki bölgelerde ise herhangi
bir planlama düzenlemesi ve denetimi bulunmamaktadır.
Yıllardır süregelen bu durum, başta ekonomik gelişme ve altyapı sektörlerinin mekânsal gelişme
kararlarının verilmesini güçleştirmekte, ekonomik olarak ülke kaynaklarının verimli kullanılmasını
engellemekte, yaşam kalitesinin yükseltilmesi için gerekli olan altyapı yatırımlarının maliyetini ciddi
anlamda artırmakta, korunması gerekli kaynaklar ve yatırımlar açısından bölgeler arasında eşit ve adil
olmayan koşullara yol açmaktadır. Ülkesel Fizik Plan, ülkeyi planlı bir gelişme ortamına taşımak için atılan
önemli ve kapsamlı adımlardan birisidir.
İmar Yasası’nın yürürlüğe girdiği 1989 yılından bu yana, çeşitli hükümetler döneminde çalışmalarına
başlanan, çeşitli nedenlerle kesintiye uğradıktan sonra 2012 yılı sonunda tartışmaya açılan ve Aralık 2012
– Temmuz 2013 döneminde tartışılan ve gözden geçirilerek olgunlaştırılan Ülkesel Fizik Planı
bakanlığımız döneminde Bakanlar Kurulu’nun onayına sunulacak aşamaya gelmiştir.
Ülkesel Fizik Plan aslında bir sonuç değil, insanımızın refahı, yaşam kalitesinin yükseltilebilmesi, çevresel
kaynaklarımızın doğal ve zengin tarihi ve kültürel mirasımızı koruyarak kalkınmasının sağlanabilmesi için
Ülkemizin her karış toprağının, akıllıca kullanılmasına yönelik planlamaların başlangıcıdır. Önümüzde,
yürünecek ve kat edilecek çok yol vardır.
Ülkemiz için ilk kez hazırlanmış olan tasarı Ülkesel Fizik Plan, geleceğimize ışık tutacaktır. Ülkenin genel
kalkınma politikalarının geliştirilmesinde zemin olacak ve nüfus hareketlerine bağlı olarak teknik ve
sosyal altyapılara yönelik gerekli yatırımlar için bütçe oluşturma ve dış kaynak yaratma için bir dayanak
oluşturacaktır.
Amacımız Ülkesel Fizik Planı’nı yürürlüğe koymak, sonrasında da emirnameleri planlara dönüştürmek ve
ülkenin her yerini planlama altına almaktır. Tasarı Plan bundan sonraki aşamalarda hazırlanacak,
sektörel planlara, yerel ölçekteki her türlü kent planlamasına, uygulama programlarına ve projelere yol
gösterecek kılavuz olacaktır.
Her yıl değişen koşullara, gelişen bilgi ve verilere göre gözden geçirilmeye açık dinamik bir Ülkesel Fizik
Plan tasarısı hazırlanmıştır. Ülkeyi planlı bir geleceğe taşımak için bu ilk ve önemli adım destelenmeli,
hazırlanması dört yılı aşan plan tasarısı onaylanmalı ve yürürlüğe girmesi sağlanmalıdır.
Planın hazırlanmasında özveri ile çalışan Şehir Planlama Dairemizi, bugüne kadar gereken her aşamada
işbirliği yapan, bilgi ve veri sağlayan tüm kurumlarımızı, emeği geçenleri, Danışma sürecinde toplantılara
katılarak veya yazılı olarak görüş ve önerileri ile daha sürdürülebilir gelişmenin sağlamasına, yaşam
kalitesinin yükseltilmesine ve herkesin yaşamak ve çalışmaktan mutlu olacağı koşulların yaratılmasına
katkı koyanları kutluyor, teşekkür ediyorum.
Teberrüken Uluçay
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
İçişleri Bakanı
Ekim 2014
3
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
2031
II. Teşekkür
Bu Ülkesel Fizik Plan Taslağının hazırlanması; aşağıdaki politikacılar, kurumlar, yerel ve uluslararası
uzmanların politik, teknik ve lojistik desteği ve katkıları olmasaydı, mümkün olamazdı:
Özkan Yorgancıoğlu, Başbakan ( Eylül 2013’den itibaren)
Sibel Siber, Başbakan (Haziran 2013 - Eylül 2013 arası)
İrsen Küçük, Başbakan (Mayıs 2010- Haziran 2013 arası)
Teberrüken Uluçay, İçişleri Bakanı ( Eylül 2013’den itibaren)
Gülsüm Yücel, İçişleri ve Yerel Yönetimler Bakanı (Haziran 2013 - Eylül 2013 arası)
Nazım Çavuşoğlu, İçişleri ve Yerel Yönetimler Bakanı ( Nisan 2011 – Haziran 2013 arası)
İlkay Kamil, İçişleri ve Yerel Yönetimler Bakanı (Mayıs 2010 – Nisan 2011 arası)
Başbakanlık Avrupa Birliği Koordinasyon Merkezi
Kurumlararası Teknik Çalışma Komitesi Üyeleri ve Bağlı Oldukları İlgili Daireler
Kıbrıs Türk Belediyeler Birliği
Tüm Belediyeler
Tüm Kaymakamlıklar
Ekonomistler Odak Grubu Katılımcıları
Ayşe Dönmezer
Erdal Güryay
Fatma Güven Lisaniler
Fehiman Eminer
Mustafa Besim
Necdet Ergün
Ünal Akifler
Yenal Süreç
Avrupa Birliği Komisyonu
Avrupa Birliği Proje Destek Ofisi
Lynda Thorne - Teknik Uzman - Danışman
Ara Danışma Toplantıları
Belediyeler 1. Danışma Toplantısı – Temmuz 2010
Sektörel Daireler 1. Danışma Toplantısı - Temmuz 2010
Ekonomistler Odak Grubu Toplantıları Mart – Mayıs 2011
Belediyeler 2. Danışma Toplantısı – Haziran 2011
Sektörel Daireler 2. Danışma Toplantısı - Haziran 2011
Danışma Süreci Toplantıları Katılımcıları ve Yazılı Görüş verenler
8 Ocak- 7 Şubat 2013 tarihleri arasında düzenlenen 6 adet Bölge ve 4 adet sektör Danışma Toplantısına
temsilci göndererek katılan ve görüşleri ile katkı koyan tüm kamu kurum ve kuruluşları, Belediyeler,
Üniversiteler, Sivil Toplum Kuruluşları ve Kıbrıs Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği ve bağlı odaları.
Yazılı Görüş veren Tüm Resmi Kurumlar, Belediyeler, Sivil Toplum Örgütleri, Üniversiteler, Kıbrıs Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliğine Bağlı Odalar, kişiler
Danışma Sürecinin Organizasyonu
Profil Reklam ve Danışmanlık Ltd.
Ekonomik Odak Grubu Toplantıları Organizasyonu ve Yönetimi
The Management Centre of the Mediterranean
Planlama Makamı - Şehir Planlama Dairesi - Ekim 2014
4
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
2031
III. Sunuş
Stratejik planlama yaklaşımı temel alınarak;
 Ülkenin kalkınması amacıyla; ülkesel düzeyde üretilen politika, plan ve stratejiler ile yerel düzeyde, sektörel
alanda yürütülecek faaliyetler arasındaki ilişkiyi belirlemek;
 Yerel düzeyde ve sektörel alanda yetki ve sorumluluğu olan kurum ve kuruluşlar arasında işbirliği ve
koordinasyonu güçlendirmek;
 Ülkesel ve bölgesel gelişmeyi hızlandırmak, sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak;
 Kaynakların yerinde ve etkin kullanımını sağlayarak ülkenin, bölgelerin ve insanlarının potansiyelini harekete
geçirmek
 Ülkesel, bölgesel ve yerel düzeyde ve sektörel alanlardaki mekânsal yer seçimlerine kılavuzluk yapmak ve
 Ülkesel, bölgesel ve yerel düzeyde ve sektörel alanlardaki program ve projelere temel oluşturmak
üzere, koordinasyon, yönlendirme ve strateji belgesi olarak hazırlanan Ülkesel Fizik Plan taslağı, 55/89 İmar
Yasası’nın 5’inci maddesinin (1)’inci fıkrası uyarınca, Odalar ile Meslek Kurum ve Kuruluşlarının görüş ve önerilerini
almak üzere 19 Aralık 2013 tarihinde tartışmaya açılmış, Temmuz 2013 tarihine kadar süren tartışma ve görüş alış
verişi sonucunda, danışma süreci görüş ve öneriler dikkate alınarak gözden geçirilerek olgunlaştırılmıştır.
Danışma süreci sonunda, Planlama Makamı tarafından, değerlendirme, görüş ve öneriler dikkate alınarak,
geliştirilip yeniden düzenlenen tasarı Ülkesel Fizik Plan, 55/89 İmar Yasası’nın 5’inci maddesinin (2)’inci fıkrasının (B)
bendi uyarınca Bakanlar Kurulu’nun onayına sunulmaktadır.
Ülkesel Fizik Plan, ülkesel, bölgesel ve yerleşimler düzeyinde birçok alanda mekânsal strateji ve politikaları ile bunların
uygulamasına yönelik düzenlemeleri, uygulama eylem planı ve öncelikli alanlara yönelik mali programı içermektedir.
Tasarı Ülkesel Fizik Plan, tüm Kuzey Kıbrıs için özel olarak geliştirilmiş olan, diğer sektörlerin ÜFP ‘ye girdi olarak
vermiş olması gereken kabarık bir “dilek ve temenniler” listesi olarak görünen birçok politikayı da içermektedir.
Birçok alanda gerçekleştirilmesi gereken bu sektörel politikaların tümünün mekânsal planlama aracılığı ile
gerçekleştirilmesi mümkün değildir. Normal olarak, Şehir Planlama Dairesi diğer sektörel alanlardaki yetkili
kurumlarla birlikte, her bir sektörün kendi yazılı politikalarını altlık ve girdi olarak kullanarak mekânsal planları
hazırlamalıdır. Ne var ki birçok sektör alanında yazılı resmileşmiş politikaların bulunmayışı planın hazırlanış
sürecinde en önemli zorluklardan biri olmuştur. Planın hazırlanışı sürecinde sektörlerle ilgili alanlarda yetkili olan
Dairelerin katılımı ile kurumlar arası çalışma grubu oluşturulmuş ve yazılı politikalar bulunmayan sektörlerde yeni
politikalar geliştirilmeye, mevcut politikaların ise ÜFP hedefleri ile uyumlaştırmaya çalışılmıştır.
Ülkesel Fizik Plan, ülkesel düzeyde ekonomik, sosyal, kültürel, çevresel ve mekânsal gelişme hedeflerine ulaşmak, iş
ve istihdam olanakları, hizmetler ve altyapılara yönelik gerekli arazi kullanım dağılımı ile nüfus dağılımını optimize
etmek, toprağı ve kaynakları korumak ve verimli kullanımını sağlamak amacı, tüm sektörlerin yeni politikalar
oluşturma veya mevcutları geliştirmeleri için bir temel olacaktır.
Önceliklendirilerek uzun dönemde uygulanması gereken üç yüzü aşkın politika ve bunların uygulamasına yönelik
ölçülebilir hedefler belirlenmiştir. Bu politikalar ve uygulanabilir hedefler, ülkede tüm sektörlerin ekonomik, sosyal,
kültürel ve çevresel açıdan birbirini tamamlayıcı olarak, “koruyarak gelişmesinin“ ne kadar önemli ve kapsamlı bir
çabayı olduğunun görülmesi bakımından son derece önemlidir. Bu şekli ile Ülkesel Fizik Plan, ülkenin genel kalkınma
politikasının geliştirilmesinde altlık olacak ve nüfus hareketlerine bağlı olarak teknik ve sosyal altyapılara yönelik
gerekli yatırımlar için bütçe oluşturma ve kaynak yaratma için bir dayanak oluşturacaktır.
Ülkesel Fizik Plan Tasarısı’nı oluşturan, yedi ayrı kitapta yer alan yedi ayrı bölümden oluşan Plan Raporu, Plan’ın strateji
ve politikalarının gösterildiği Ana Mekânsal Gelişme Strateji Haritası, 5 ayrı sektör için Sektör Politikaları Haritaları ve
5 ayrı Planlama Bölgesi İçin Bölge Strateji ve Politikalar Haritaları görüş, yöneri ve onayınıza saygı ile arz olunur.
Ertan Öztek
Planlama Makamı
Şehir Planlama Dairesi
Müdür
Ekim 2014
5
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
2031
IV. Hazırlayanlar
İdare
1. Teberrüken Uluçay - İçişleri Bakanı ( Eylül 2013 ‘ten İtibaren )
2. Gülsün Yücel - İçişleri ve Yerel Yönetimler Bakanı ( Haziran 2013 – Ağustos 2013 )
3. Nazım Çavuşoğlu – İçişleri ve Yerel Yönetimler Bakanı ( Nisan 2011 – Haziran 2013)
4. İlkay Kamil - İçişleri ve Yerel Yönetimler Bakanı ( Mayıs 2009 – Nisan 2011)
5. Salih Tacan Ersümer - İçişleri Bakanlığı Müsteşarı ( Kasım 2014’ten itibaren )
6. Hasan İslamoğlu - İçişleri ve Yerel Yönetimler Bakanlığı Müsteşarı ( Mayıs 2009 – Kasım 2013)
7. Ertan Öztek - Şehir Planlama Dairesi Müdürü ( Kasım 2013’ten İtibaren )
8. Cevdet Hacıoğlu - Şehir Planlama Dairesi Müdürü ( Temmuz 2011- Ağustos 2013)
9. Layık Topcan Mesutoğlu - Şehir Planlama Dairesi Müdür Muavini - Proje Yöneticisi
Danışman
1. Lynda Thorn - Proje Teknik Uzman Danışmanı ( Mayıs 2010- Aralık 2011 )
Planlama Ekibi ve Sorumlu Oldukları Sektörler
1. Hülya Davulcu - Baş Mimar - Proje Koordinatörü – Çevre ve Kültür Mirası, Tarihi ve Kültürel Miras, Ulaşım
Sektörleri
2. Ali Aremek – I. Sınıf Şehir Plancısı - Teknik Altyapı, Konut, Katı Atık, Kirlilik Kontrolü Sektörleri, Kıyı Stratejileri
3. Nurhan Hızal – I. Sınıf Şehir Plancısı - Sosyal Altyapı, Doğal Çevre, Turizm, Rekreasyon Sektörleri
4. Hıvsiye Öztoprak - II. Sınıf Şehir Plancısı – Ekonomik Gelişme, Nüfus, Ekonomi, Sanayi, Ticaret, Sosyal Hizmetler Sektörleri
5. Serhan Gökkaya - İnşaat Mühendisi - Su ve Atık Su Altyapısı, Haberleşme ve Enerji Altyapısı, Potansiyel Risk
ve Tehlikeler Sektörleri (Mart 2014’e kadar)
6. Cemaliye Manalı – Mimar – Eğitim Sektörü (Haziran 2012’ye kadar)
7. Sinem Sevindik Üçöz - Şehir Plancısı - Çevre ve Kültür Mirası, Yerleşim Kademelenmesi, Ulaşım Stratejileri,
Yüksek Eğitim Sektörü (Haziran 2012’den itibaren)
8. Elda İstillozlu – Şehir Plancısı - Ekonomik Gelişme, Nüfus, Ulaşım Stratejileri, Kıyı Stratejileri, Emlak Geliştirme
Sektörü (Haziran 2012’den itibaren)
9. İrem Aktepe - Şehir Plancısı - Sosyal Altyapı, Yerleşim Kademelenmesi, Ulaşım Stratejileri, Planlama
Kavramsal Temeli (Haziran 2012’den itibaren)
10. Berkay Ramiz - Şehir Plancısı - Teknik Altyapı, Ulaşım Stratejileri, Potansiyel Risk ve Tehlikeler Sektörü, Coğrafi Bilgi
Sistemi (Haziran 2012’den iİtibaren)
11. Cemile Canselen – Teknisyen - Sağlık Sektörü (Haziran 2012’ye kadar)
12. Mehmet Beyaz – Teknisyen - Haritalar
Kurumlar Arası Teknik Komite
1. Devlet Planlama Örgütü
2. Çevre Koruma Dairesi
3. Jeoloji ve Maden Dairesi
4. Eski Eserler ve Müzeler Dairesi
5. Su İşleri Dairesi
6. Tarım Dairesi
7. Orman Dairesi
8. Turizm Planlama Dairesi
9. Sanayi Dairesi
10. Karayolları Dairesi
11. Telekomünikasyon Dairesi
12. Elektrik Kurumu
Tüm Belediyeler
6
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Ülkesel Planın Geçmişi, Amacı, Niteliği Ve Kapsamı
2012
V. Ülkesel Fizik Plan Kurumlar Arası Çalışma Grupları
1
2
3
4.
5.
ÇALIŞMA GRUBU
ÇALIŞMA KONULARI
ÇEVRE 1 ( yeşil )








ÇEVRE 2
(kahverengi)
NÜFUS VE DEMOGRAFİK
YAPI / SOSYAL ALTYAPI
EKONOMI VE EKONOMİK
AKTİVİTELER
TEKNİK ALTYAPI
BİYO ÇEŞİTLİLİK ( FLORA / FAUNA)
SU KAYNAKLARI,
DENİZ SUYU,
ORMAN,
TOPRAK
İKLİM
TARİHİ VE MİMARİ MİRAS
GÖRSEL / ESTETİK /MANZARA DEĞERLER
ŞEHİR PLANLAMA DAİRESİNDEN İLGİLİ
SEKTÖREL SORUMLU
NURHAN AREMEK
HÜLYA DAVULCU







ENTEGRE KIRLİLİK,
ATIK YÖNETİMİ,
ATIK SU YÖNETİMİ,
GÜRÜLTÜ,
HAVA KALİTESİ
TOPRAK KİRLİLİĞİ
SU KİRLİLİĞİ
ALİ AREMEK
SERHAN GÖKKAYA





NÜFUS VE DEMOGRAFİK YAPI
SAĞLIK,
EĞİTİM
SOSYAL HİZMETLER
KONUT
ALİ AREMEK
HIVSİYE ÖZTOPRAK VE
CEMALİYE MANALI
CEMİLE CANSELEN







EKONOMI YAPI
EKONOMİK AKTİVİTELER
TURİZM
SANAYI
MADENCILIK
TARIM
HIZMET
HİVSİYE ÖZTOPRAK
NURHAN AREMEK






SU ALTYAPISI,
KATI ATIK ALTYAPISI
ATIK SU ALTYAPISI
HABERLEŞME ALTYAPISI
ELEKTRIK ALTYAPISI,
ULAŞIM ALTYAPISI
HULYA DAVULCU
SERHAN GÖKKAYA
ALİ AREMEK
7
İLGİLİ KURUM
DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ
İLGİLİ KURUMDAN GÖREVLENDIRILEN
KİŞİ (LER)
BELGİN EMİNER
ÇEVRE KORUMA DAİRESİ
HASİBE KUSETOĞULLARI /
HURİYE GECEYATMAZ
ORMAN DAİRESİ
MEHMET KUTLAR /CEMİL KARZAOĞLU
JEOLOJİ VE MADEN DAİRESİ
MEHMET NECDET
TARIM DAİRESİ
ERSÜ HAYDAR / DUYGU BEREKET
ESKİ ESERLER DAİRESİ
HANDE TERZİOĞLU/ GÖZEM GÖKHAN
METEROLOJİ
AYKUT UZUN
DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ
YUSUF SANCARLI
ÇEVRE KORUMA DAİRESİ
İBRAHİM ALKAN
SU İŞLERİ DAIRESİ
AYNUR NEŞELİ
SANAYİ DAİRESİ
OSMAN ÖZKARALTAY
TARIM DAİRESİ
MEHMET AKİF UNSAL
DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ
ARTUN DOĞU VE
EĞİTİM
SAĞLIK
TEMSİLCİLERi
SEKTÖRLERİ
EĞİTİM BAKANLIĞI
EMEL TEL/ AYTUNÇ ŞİRKET
SAĞLIK BAKANLIĞI
SELMA YILMAÇ/ NİGAR KOÇ
SOSYAL HİZMETLER DAİRESİ
AYDAN BAŞKURT
DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ/
YUSUF SANCAR / BELGİN EMİNER
EKONOMİ BAKANLIĞI
KONU İLE İLGİLİ GÖREVLENDİLEN KİŞİ
TURİZM PLANLAMA DAİRESİ
EFSUN SALEL / YILBAY GECEYATMAZ
SANAYİ DAİRESİ
HURIYE KUTUP / BENGÜ VEYSİOĞLU
TARIM DAİRESİ
MEHMET A. ÜNAL/ DUYGU BEREKE
JEOLOJİ VE MADEN DAİRESİ
TUĞRUL AKÇALI
TELEKOMÜNİKASYON DAİRESİ
BİLGİÇ KANAL/ FATMA CONKBAYIR
ELEKTRİK KURUMU
AHMET DARGIN/ HÜSEYİN AKİF
ÇEVRE KORUMA DAİRESİ
İBRAHİM ALKAN
KARAYOLLARI DAİRESİ
MUSTAFA DEMİRCİOĞLU/ İBRAHİM
SOYGÜR/ HASAN DOĞAN
BELEDİYELER BİRLİĞİ
MERİH BEYDOLA
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Giriş
2031
1. Giriş
1.1 Mekansal Planlama Nedir?
1.1.1
Planlama, kavram olarak belli bir andan daha ileriye doğru düşünülen, tasarlanan bir düşünce
biçimidir, olasılıkları irdeler, karşılaştırır ve değerlendirir. Planlama, sosyal, ekonomik, politik,
psikolojik, antropolojik ve teknolojik faktörleri içeren çok yönlü bir faaliyet, disiplinler arası,
kuralcı, demokratik katılımcılığa açık, seçenek eylem yollarını arayıcı bir bilim olarak
tanımlanmaktadır.
1.1.2
Mekansal planlama içinde 4 ayrı başlıkla tanımlanan hem politik hem de teknik bir mekâna
müdahale sürecidir. Buna göre; Mekansal yapı, yapılı ve doğal çevreye ait unsurların dağılımını
gösterir, Mekansal gelişme ise bu dağılıma müdahaleyi gerektirir. Ancak bu müdahale sadece
fiziksel olmamakta, sosyal faaliyetler de buna bağlı değişmekte ve fırsatlara ulaşmada yeni
olanaklar yaratılmaktadır. Mekansal gelişme dinamiklerine etki edebilmek için ise Mekansal
planlama kullanmakta olup, bu planlama yerel, bölgesel, uluslararası ve sınır ötesi düzeylerde
hazırlanmaktadır. Mekansal politika planlama süreci, dikeyde yönetim ve karar alma süreçlerini
koordine ederken, yatayda sektörel uygulamaları, ekonomik ve sosyal aktivitelerin dağılımını
koordine eder.
1.1.3
Mekansal planlama, klasik, geleneksel arazi kullanım planlamasının ötesindedir. Toprağın arazinin gelişmesi ve kullanımı ile ilgili politikalar ile İnsanların yaşamak, çalışmak, boş
zamanlarını geçirmek ve kaliteli yaşam sürdürmek için gerekli her türlü hizmetlerini aldıkları
yerleri etkileyen diğer politika ve programları birbiri ile entegre eder, bütünleştirir.
1.1.4
Arazi kullanım biçimi üzerinde etkisi olabilecek politikaları dâhil eder, örneğin gerçekleştirilmesi
mümkün olmayan veya planlama onayı başvurusunun onaylanması veya reddedilmesi veya bir
başka yöntemlerle uygulanması suretiyle, yatırım ihtiyaçlarını veya taleplerini etkileyen
politikaları içerir. Başka yöntemlerle gerçekleştirilmesi gerekli olan durumları açıkça tanımlar.
Planlama politikaları, diğer başka mevzuat alanlarının gereklilikleri kapsamında olan hususları
tekrar etmez veya onlara zarar vermez.
1.2
Sürdürülebilir Kalkınma ve Mekansal Planlama İlişkisi
Şekil 1 : Sürdürülebilir Kalkınma Ve Mekansal Planlama İlişkisi
8
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Planın Geçmişi, Amacı, Niteliği ve Kapsamı
2031
2. Ülkesel Fizik Plan’ın Geçmişi, Amacı, Niteliği ve Kapsamı
2.1 Ülkesel Fizik Plan’ın Geçmişi
2.1.1
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde sektörel hedef ve yatırımlar fiziki mekândan bağımsız olarak
düşünülmekte, bundan dolayı da ülke kaynakları doğru ve verimli bir şekilde
kullanılamamaktadır. Bugüne kadar yapılan çalışmaları ülke kaynakları üzerine
oturtulmadığından ve sektörler arası ilişkiler sağlanamadığından, parçacı çözüm olarak
yürütülmüş ve beraberinde de birçok sorunu getirmiştir.
2.1.2
Gelinen aşamada, son yıllarda yaşanan inşaat patlamasına bağlı olarak gelişmelerin hızlı ve
yaygın olduğu alanlarda doğal ve kültürel kaynakların tüketilmesinin önlenebilmesi ve bu
alanlarda 55/89 İmar Yasası uyarınca bir plan hazırlanıncaya kadar geçecek sürede yürürlükte
kalmak üzere, gelişmelerin sınırı ile kural ve koşullarını belirleyen Emirnameler yayınlanması
yoluna gidilmiştir. Son olarak, 2010 yılı başında, bu emirnameler gözden geçirilerek bir dizi
değişiklikler yapılmıştır.
2.1.3
Hali hazırda, Lefkoşa İmar Planı, Girne Koruma Çevre Planı, Alagadi Koruma Çevre Planı ile 2004
yılından beridir görev yapmakta olan hükümetler döneminde yayınlanmış olan, Karpaz, TatlısuBüyükkonuk, Akdeniz-Sadrzamköy, Bafra Turizm Alan, Girne Boğazı, Girne Dağları Akiferini
Koruma Emirnameleri ve Girne 2 inci Bölge Emirnamesi, ülkenin sadece yaklaşık % 40’nı
kapsayan kısmını oluşturan bölgelerde İmar Yasası altında denetime altına olmasını
sağlamaktadır. Geri kalan % 60’lık kısmındaki bölgelerde ise her hangi bir planlama düzenlemesi
ve denetimi bulunmamaktadır. Bu durum başta turizm sektörü olmak üzere, sektörlerin
Mekansal gelişme kararlarının verilmesini güçleştirmekte ve korunması gerekli kaynaklar ve
yatırımlar açısından bölgeler arasında eşit ve adil olmayan koşullara yol açmaktadır.
2.1.4
Planlar hazırlanıncaya kadar geçecek sürede yürürlükte kalmak üzere yayınlanmış olan
Emirnamelerin imar planlarına ve sektörel Mekansal planlara dönüşebilmesi ve ülkesel düzeyde
planlı gelişmeye geçilmesi için, ülke düzeyinde nüfus, insan yerleşmeleri ve ekonomik sektörlerin
Mekansal planlama stratejilerinin belirlenmesine gereksinim vardır.
2.1.5
55/89 İmar Yasası’nın 3’üncü maddesi Planlama Makamını Ülkesel Fizik Plan hazırlanması
konusunda yükümlü kılmaktadır. Ülkesel Fizik Planın hazırlanması için, Birisi Temmuz 1994,
ikincisi Ağustos 1999 ve üçüncüsü ise Mayıs 2007 tarihinde olmak üzere, Bakanlar Kurulu
kararları bulunmaktadır.
2.1.6
Son olarak, hazırlanması hükümet programında da hedeflenen Ülkesel Fizik Planın, faaliyetleri,
sorumluluk ve yetki alanları ile ülkemizdeki sektörleri oluşturan kurum ve kuruluşların işbirliği,
ortaklığı ve aktif katılımı ile, hazırlanması amacı ile 2010 yılında Avrupa Birliğinin sağladığı uzman
desteği ile çalışmalar Mayıs 2010 tarihinde başlatılmıştır. Ülkesel Fizik Plan taslağı, Başbakanlık
Avrupa Birliği Koordinasyon Merkezi katkıları, Avrupa Birliği uzman desteği, Şehir Planlama
Dairesi, ilgili sektörel kamu kurumlar ve belediyelerin işbirliği ile 31 aylık bir sürede
hazırlanmıştır.
2.2 Ülkesel Fizik Plan’ın Görünümü, Kapsamı ve Etkisi
2.2.1
55/89 İmar Yasası’nın 3’üncü, 4’üncü, 5’inci ve 6’ıncı maddeleri uyarınca hazırlanmakta olan,
Ülkesel Fizik Plan,
(a) Nüfusun hangi alanlarda yoğunlaşacağına ilişkin politikaları,
(b) Yerleşimlerin gelişme stratejileri ve büyüme sınırlarını,
(c) Sanayi, ticaret, turizm, tarım gibi ekonomik gelişme sektörleri ile ilgili genel politikalar ve
hangi bölgelerde hangi büyüklükte yer alacağına ilişkin bölgesel Mekansal gelişme
politikalarını,
(d) Ulaşım, altyapı, kamu ve sosyal servisler ile ilgili genel ve bölgesel gelişme politikalarını,
9
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Planın Geçmişi, Amacı, Niteliği Ve Kapsamı
2012
(e) Çevresel, sosyal, kültürel, tarihsel, mimari önemi olan korunması gereken bölgeler ve
koruma genel ve bölgesel politika ve stratejilerini,
(f) Planda öngörülen yatırımların mali programlarını
kapsamaktadır.
2.2.2
2.2.2.1
Plan, aşağıda belirtilen ana rapor ve haritalardan oluşmaktadır;
Strateji ve Politikaların yer aldığı
(1) Bölüm I Başlangıç,
(2) Bölüm II Mevcut Durum ve Eğilimler,
(3) Bölüm III Vizyon ve Stratejik Hedefler,
(4) Bölüm IV Mekansal Strateji,
(5) Bölüm V. Sektör Politikaları,
(6) Bölüm VI Bölge Strateji ve Politikaları,
(7) Bölüm VII Uygulama İzleme ve Gözden Geçirme
olmak üzere 7 bölümden oluşan Plan Raporu,
2.2.2.2
Plan’nın Strateji ve Politikalarının gösterildiği aşağıdaki şematik haritalar;
(1) Ana Mekansal Gelişme Stratejisi Haritası,
(2) Sektör Politikaları Haritaları,
(a) Ekonomik Sektörel Gelişme Haritası,
(b) Teknik Altyapı Gelişme Haritası,
(c) Sosyal Altyapı Gelişmesi Haritası,
(d) Çevre, Tarihi ve Kültürel Mirası Koruma Haritası,
(e) Risk Yönetimi ve Kirlilik Önleme Haritası
(3) Belirlenmiş Mekansal Gelişme Stratejilerini, sektörel gelişme ve çevresel politikalarının ayrı
ayrı gösterildiği 5 ayrı Stratejik Planlama Bölgesi haritası
(a) Gazimağusa -Girne Kentsel Gelişme Bölgesi Haritası,
(b) Lefkoşa – Girne Kentsel Gelişme Bölgesi Haritası,
(c) Batı - Kuzeybatı Kırsal Gelişme Bölgesi Haritası,
(d) Karpaz – Tatlısu Kırsal Gelişme Bölgesi Haritası,
(e) Mesarya Kırsal Gelişme Bölgesi Haritası,
2.2.3
Plan, strateji ve politikaların nasıl geliştirildiğini ve dayanaklarını gösteren aşağıdaki teknik ekleri
kapsamaktadır:
2.2.3.1
Mekansal Analiz Raporu,
2.2.3.2
Ekonomik Gelişme Senaryoları Raporu,
2.2.3.3
Nüfus Raporu,
2.2.3.4
Mevcut Durumun Devamı Eğilimler ve Etkileri Raporu,
2.2.3.5
Sektör Durum Raporları
(1) İçme ve Kullanma Suyu Raporu
(2) Konut
10
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Planın Geçmişi, Amacı, Niteliği ve Kapsamı
2031
(3) Atık Su
(4) Çevre
(5) Doğal Afet
(6) Eğitim
(7) Elektirik
(8) Ekonomi ve Finans
(9) Katı Atık
(10) Kirlilik
(11) Kültürel Miras Alanları Yönetimi
(12) Sağlık
(13) Sanayi ve Ticaret
(14) Sosyal ve Demografik Yapı
(15) Tarım
(16) Telefon
(17) Turizm
(18)Ulaşım
2.2.3.6
Mevcut Durum Haritaları,
2.3 Ülkesel Fizik Plan’ın Getirecekleri ve Yararları
2.3.2
Ülkesel Fizik Plan, stratejik nitelikte bir plandır. Daha alt ölçekteki İmar Planları’nın konusu olan
ayrıntılı politikaları ve parsel ölçeğinde kararları kapsamamaktadır.
2.3.3
Planda, sektörel ekonomik hedef ve ilkeleri çerçevesinde, bölgelerarası mukayeseli avantajlar
dikkate alınarak, çevre ve kültürel kaynakların, bugünkü ve gelecekteki nesiller tarafından
dengeli kullanılabilmesini sağlayacak şekilde sektörel hedef ve yatırımların genel ve ortak
Mekansal gelişme vizyon, politika, stratejileri ile uygulama öncelikleri ve araçları belirlenmiştir.
2.3.4
Planda, çevrenin ekonomik değerinin yanı sıra, ekolojik değerinin de dikkatli şekilde
yönetilebilmesi, ziyaretçileri çekebilecek kalitede turizm çekim alanları yaratılabilmesi, halk
sağlığının ve kaliteli yaşam standartlarının sağlanabilmesi, çevresel değerlerin iyi bir durumda
gelecek nesillere bırakabilmesinin sağlanabilmesi ve çevrenin temel unsurlarını korunabilmesi
için politikalar belirlenmiştir.
2.3.5
Plan, çevrede, ekolojik denge ile doğal güzellik ve estetiğin bozulmasının önlenmesini ve
yatırımların dengeli bir şekilde yapılması sağlayacak gerekli önlemleri kapsamaktadır.
2.3.6
Planın, belirlenecek aralıklarla düzenli olarak güncelleştirebilmesi için Ülkesel Fizik Plan İzleme
Süreci oluşturulmuştur.
2.3.7
Plan, İmar Yasası uyarınca yapılacak İmar Planları, Çevre Planlar, Öncelikli Alan Planları ile
Emirnamelerin stratejik çerçevesini oluşturmaktadır.
2.3.8
Plan, iş çevrelerinin, potansiyel yatırımcıların ihtiyacı olan istikrarlı ve adil bir iş, yatırım ortamı
oluşmasına olanak sağlamaktadır.
11
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Planın Yasal Dayanağı ve İlkeleri
2031
3. Planın Yasal Dayanağı ve İlkeleri
3.1 Planın Yasal Dayanağı ve Gerekleri
3.1.1
55/ 89 İmar Yasası uyarınca, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Mekansal planlama, planların
kademeli birlikteliğine dayalıdır. Buna göre,
3.1.1.1
En üst kademede
Ülkesel Fizik Plan
bulunmaktadır.
Ülkesel Fizik Plan,
beş yıllık kalkınma
planlarının
hedeflerine uygun
olarak hazırlanır.
3.1.1.2
Bir alt kademede
ise, İmar Planları
yer
almaktadır.
İmar
Planları,
Ülkesel
Fizik
Şekil 2 : Ülkesel Fizik Planının İlişkili Olduğu Diğer Planlar
Plan’a,
Ülkesel
Fizik
Plan’ının
olmadığı durumlarda ise beş yıllık Kalkınma Planı’nın genel ilke, amaç ve hedeflerine uygun
olarak, herhangi bir kentin veya daha küçük bir yerleşim biriminin veya birden fazla yerleşim
birimini içine alan bir alan için hazırlanır. Bu kademede ki bir diğer plan türü ise, Çevre
Planları’dır. Çevre Planları Ülkesel Fizik Plan kapsamında veya bir imar planının yapıldığı alan
planları içerisinde veya iki imar planı sahası arasında kalan herhangi bir yerleşme veya alanda,
gelişmenin, yenileşmenin hızlı, sorunların yoğun olduğu tarihi, mimari, turistik, tarımsal, konut,
ticaret, endüstri, ulaşım, kültürel ve doğal kaynaklar bakımından önemi olan ve bunlardan bir
veya birkaçını içerecek şekilde, kendine has bölgeleri için hazırlanır.
3.1.1.3
Üçüncü kademe Öncelikli Alan Planları yer almaktadır. Bu planlar İmar Planı kapsamı içinde
sorunların yoğun ve ivedilik arz ettiği öncelikli müdahale alanları için hazırlanır.
3.1.1.4
Bu planlar dışında, gelişmelerin yaygın ve hızlı olduğu yerleşme birimleri veya alanlarda, İmar
Planı onaylanmadan önce veya İmar Planı olmadığı durumlarda, İmar Planları hazırlanıncaya
kadar geçecek sürede uygulanacak Emirnameler hazırlanabilir.
3.1.2
55/ 89 İmar Yasası uyarınca Ülkesel Fizik Plan,
3.1.3
“Ülkesel düzeyde sektörel hedef ve yatırımlar dikkate alınarak, düzenli gelişmeyi özendirmek ve
denetlemek; nüfus yerleştirilmesi ve yoğunlaşması; sanayi, ticaret, turizm, ulaşım, altyapı, kamu
ve sosyal servisler ve tarım ile ilgili genel politikalar ile özellikli sosyal, kültürel, tarihsel, mimari
önemi olan bölgeleri belirlemek amacı ile yapılır.”
3.1.4
“Planda öngörülen yatırımların mali programlarını da kapsar” ve
3.1.5
“Çevrede, ekolojik denge ile doğal güzellik ve estetiğin bozulmasının önlenmesi için, gerekli
önlemler alınarak, yatırımların dengeli bir şekilde yapılması sağlanır”.
12
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Planın Yasal Dayanağı ve İlkeleri
2031
3.2 Planlama ve Plan İlkeleri
3.2.1
Planlama İlkeleri;
3.2.1.1
Sürdürülebilir Gelişmeyi sağlama: Bir ada ülkesi olarak sınırlı olan kaynakların verimliliği,
sürdürülebilir şehirler ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı, Tarihi ve Kültürel Mirası ve
doğal kaynakları koruyarak, gelecek kuşaklara aktarabilecek sosyal ve ekonomik bir gelişme
sağlamak,
3.2.1.2
AB politikaları ve mevzuatları ile uyum: Avrupa Birliği’nin, su, atık su, doğa koruma, katı atık,
enerji verimliliği, çevresel değerlendirme ve benzeri politika ve mevzuat gereklerine uyumlu
olmak,
3.2.1.3
Sorumluluk Paylaşma ve Ortaklaşa Yönetim: Planlama sistemine saygılı, ortaklığa dayalı
çalışmayı ve sorumluluk paylaşımını içeren, planlama sürecinin her aşamasına, toplumun tüm
kesimlerini (tüm paydaşları) dâhil eden, katılımcı, çeşitli sektörlerin ve farklı toplum
kesimlerinin endişelerinin, hassasiyetlerinin, beklentilerinin ve çıkarlarını dikkate alan ve
uzlaştırılmasına dayanan, müzakereye açık, şeffaf ve hesap verilebilir bir planlama yaklaşımı
benimsemek,
3.2.1.4
Etkili, Girişimci (Pro-Aktif) ve Dönüştürücü: Yaşadığımız çevreyi olumlu yönde dönüştürebilen,
girişimci, planlamayı güçlendiren, yeni planlama araçları ile desteklenen, dinamik, değişimlere
açık olmayı sağlayacak şekilde esnek olarak uygulanan kriter ve politikalara dayalı etkili
planlama kararları geliştirmek.
3.2.2
Planın İlkeleri
3.2.2.1
Bütüncül yaklaşım. Ekonomik kalkınmayı ve sosyal refahı sağlamaya yönelik çabalar ile
çevresel değerlerin, doğal kaynakların ve kültürel mirasın korunmasına yönelik çabalar ile
arasındaki bu rekabetin, kaynakların, taşıma kapasiteleri oranında adil paylaşımına
dönüştürülebilmesi, sosyal ve ekonomik kalkınmaya yönelik politikaların, çevreyi korumaya
yönelik politikalar ve Mekansal gelişme politikaları ile bütünleştirilmesi ilkesi benimsenmiştir.
3.2.2.2
İhtiyatlılık ilkesi: Sürdürülebilir kalkınma ilkesinin bütüncül bir parçasıdır. Sürdürülebilir
kalkınma kaynakların bugünkü ve gelecekteki nesil için adil kullanımı ile ilgilidir. Bu nedenle de
ciddi ve tamiri mümkün olmayan hasar tehditlerinin olduğu çevresel hassas kaynakların
bozulmasını önlemek için, etkin tedbirlerin ertelenmemesi gerekmektedir. Çevre ve insan
sağlığını veya ekonomik sosyal gelişme potansiyelini tehdit eden ve yarattığı sonuçların tamiri
mümkün olmayan insan faaliyetleri için ihtiyatlı olunmalıdır. Bu bağlamda, herhangi bir insan
faaliyetinin insan ve çevre sağlığı ile ekonomik gelişme potansiyeli üzerinde herhangi bir
olumsuz etki yaratmayacağının bilimsel olarak hiç bir kuşkuya yer bırakmayacak şekilde
kesinleşmesine veya bilimsel kanıtın ortaya çıkmasına kadar beklemeden ve çok geç olmadan
bu faaliyetlerin yapılmaması veya önlem alınması ilkesi benimsenmiştir.
3.2.2.3
Önleme İlkesi: Zararın tam olarak ortaya çıkmasından önce gerekli önlemlerin alınması
gereğinin altını çizmektedir. Yerine getirilmesi gereken koşullar; bilginin tüm karar vericiler için
kullanılabilir olması, gerçek durumunun ve karar alma süreçlerinde kabul edilmiş olan
önlemlerin alınması ilkesi benimsenmiştir.
13
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Planlama Süreci ve Metodolojisi
2031
4. Planlama Süreci ve Metodolojisi
4.1 Planlama Süreci
4.1.1
Ülkesel Fizik Plan, tüm planlama süreçlerinde geçerli olan adımlar izlenerek hazırlanmıştır. Bu
süreçte,
4.1.1.1
İlk adımda planın hazırlanabilmesi için veri ve bilgiler toplanmıştır.
4.1.1.2
İkinci adımda;
(1) Toplanan bu bilgi ve
verilerin, çeşitli analiz
yöntemleri
kullanılarak analizleri
yapılmıştır,
(2) Planla bir çözüm
getirilmesi
veya
hakkında tutum ve
politika geliştirilmesi
gereken konu ve
sorunlar
saptanmıştır,
(3) Ekonomik
gelişme
senaryoları
ve
gelişme alternatifleri
geliştirilmiştir,
Şekil 3 : Planlama Süreci
(4) Vizyon ve stratejik hedefler geliştirilmiştir,
(5) Vizyon ve stratejik hedeflere ulaşılabilmek için, planlama konu ve sorunları ile ilgili
politikalar ve bu politikaların uygulanmasına yönelik ölçülebilir hedefler ve sorumlu
kurumlar belirlenmiştir,
(6) Sorunların belirlenmesi, ekonomik gelişme senaryolarının geliştirilmesi, stratejilerin
saptanması ve geleceğe yönelik ilk politikaların belirlenmesi aşamalarında, ilgili sektörel
kamu kuruluşları ve belediyelerle ara danışma ve tartışmalar yapılmıştır,
(7) Bu ara danışma ve tartışma çerçevesinde,
(a) Kamu kurumları ile bilgilendirme, sorumluluk paylaşımı ve görüş alış verişi toplantıları
yapılmıştır.
(b) Belediyeler ile bilgilendirme ve bölgeleri ile ilgili sorunlar ve geleceğe yönelik
öngörüleri ile ilgili görüş alış verişi yapılan toplantılar yapılmıştır.
(c) Tüm Belediye’lere kapsamlı anket verilmiştir.
(d) Üniversitelerden ve çeşitli farklı kesimlerden ekonomistlerle görüş alış verişi toplantısı
yapılarak, gelecek 5 ve 10 yıllık dönemlerdeki sektörel ekonomik gelişme ve büyüme
tahminleri üzerinde çalışmalar yapılmıştır.
(8) Planlama süreci ve yapılan çalışmalar ile ilgili olarak sivil toplum örgütlerine yazılı bilgi
verilmiştir.
4.1.1.3
Üçüncü adımda, Danışma Sürecinde tartışmaya açılan plan taslağı hazırlanmıştır.
14
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Planlama Süreci ve Metodolojisi
2031
4.1.1.4
Dördüncü adımda ise, 55 / 89 İmar Yasası’nın Ülkesel Fizik Plan ile ilgili kuralların düzenlendiği
3, 4, 5 ve 6’ıncı maddeleri uyarınca, 40 günlük süre içinde plan taslağının tartışılması
gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla Taslak Plan ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşlarının, sivil toplum
örgütlerinin ve meslek odalarının görüş ve önerilerine sunulmuştur.
4.1.1.5
Danışma Süreci’nden sonraki beşinci adımda, Danışma Süreci’nde yapılan tartışmalar, görüş
alış- verişleri sonucunda ortaya çıkan görüş ve önerilerin analizi yapılarak, mekansal planlama
ile ilişkili olan görüşler, bunların hangilerinin Ülkesel Fizik Plan veya alt ölçekli planlar veya
diğer sektörel politikalar aracılığı ile hayata geçebilecek olanları belirlenmiştir. Bu çerçevede
Ülkesel Fizik Plan’ın etkilenen strateji ve politikaları gözden geçirilmiştir. (Bknz. Plan’nın eki
Danışma Süreci Raporu) . Böylece Danışma Süreci’nde ortaya çıkan görüş ve öneriler dikkate
alınarak plana son şekli verilerek sonuçlandırılmış ve Bakanlar Kurulu’nun onayına
sunulmuştur. Plan, Bakanlar Kurulu tarafından onaylanmasından sonra yürürlüğe girecektir.
4.1.1.6
Planın yürürlüğe girmesinin ardından altıncı adımda her beş yıllık kalkınma planı döneminde ve
her program yılında, uygulama izlenecek, bilgi ve veriler güncellenerek değerlendirilecek ve
belirlenen değişimler doğrultusunda gerekli değişikliklerin yapılması için Plan gözden
geçirilecek ve günün koşullarına uyumlu olması sağlanacaktır.
4.2 Metodolojik Yaklaşım ve Planlama Sürecinde Yapılan Çalışmalar
4.2.1
Ülkesel Fizik Plan’ın en önemli ve vakit alan aşaması veri toplama ve analiz yapma aşamaları
olmuştur. Veri ve bilgi toplama aşamasında sırasıyla aşağıdaki çalışmalar yapılmıştır:
4.2.1.1
Planlama çalışmalarının kurumlar arası işbirliği anlayışı ile verimli olarak sürdürülebilmesi için
Şehir Planlama Dairesi ile işbirliği içinde çalışacak tüm sektörel kamu kurumlarının her birinden
ikişer temsilci ilgili sektörel kurumlar tarafından görevlendirilmiştir.
4.2.1.2
Planın teknik çalışmalarının yürütülmesinden sorumlu “Teknik Plan Ekibi” oluşturulmuştur. Bu
ekipte Devlet Planlama Örgütü, Çevre Koruma Dairesi, Su İşleri Dairesi, Jeoloji ve Maden
Dairesi, Eski Eserler ve Müzeler Dairesi, Orman Dairesi, Tarım Dairesi, Meteoroloji Dairesi,
Turizm Planlama Dairesi, Sanayi Dairesi ve Karayolları Dairesi’nden temsilciler yer almıştır.
Kurumlar arası Teknik Plan Ekibi’nde görev yapan temsilcilerin katılımı ile bilgilendirme,
sorumluluk paylaşımı ve görüş alış verişi toplantıları yapılmıştır.
4.2.1.3
Kurumlar arasında ortak anlayış geliştirilmesi, istenen bilgi ve belgelerin Plan’ın hazırlanmasını
kolaylaştıracak kapsamda, ayrıntıda ve zamanında verilmesini sağlamak amacı ile tüm sektörel
kurumların katılımı ile bilgilendirme ve görüş alış verişi toplantıları yapılmıştır.
4.2.1.4
Önemli role sahip olan Belediyeler’in bu sürece etkin bir biçimde dâhil edilmelerini sağlamak
amacı ile Belediyeler ile planlama çalışması hakkında bilgilendirme ve bölgeleri ile ilgili
sorunları ve geleceğe yönelik öngörüleri ile ilgili görüş alış verişinde bulunma toplantıları
gerçekleştirilmiştir.
4.2.1.5
Belediyelerin bölgelerinin durumu ve sorunları ile ilgili bilgi, görüş ve değerlendirmelerinin
alınabilmesi ve ÜFP’den beklentilerinin belirlenebilmesi için kapsamlı anket çalışması
yapılmıştır.
4.2.1.6
Planlama çalışması için gerekli olan sektörel bilgi ve verilerin toplanabilmesi amacı ile ilgili
sektörel kurumlara yazılı olarak başvurularak, sektörlerinin mevcut durumu, plan ve projeleri,
geleceğe yönelik öngörü ve politikaları ilgili bilgi, veri ve görüşleri toplanmıştır.
4.2.1.7
Tüm çalışmaların sağlıklı ve gerçekçi bir temele dayalı olarak yürütülebilmesi için bütün
bölgelerde inceleme gezileri yapılmıştır.
4.2.2
4.2.2.1
Toplanan veri ve bilgilerin analiz etme aşamasında sırasıyla aşağıdaki çalışmalar yapılmıştır:
Ülkesel Fizik Planı ekibi, kurumlar arası teknik çalışma grubu işbirliği ile Nüfus ve Sosyal Yapı,
Ekonomik Yapı, Ulaşım, Su, Atık Su, Katı Atık, Haberleşme, Elektrik ve Enerjiyi kapsayan Teknik
Altyapı, Konut, Eğitim, Sağlık, Sosyal Hizmetler, Rekreasyonu kapsayan Sosyal Altyapı, Çevre,
15
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Planlama Süreci ve Metodolojisi
2031
Tarihi ve Kültürel Miras, Potansiyel Tehlike ve Riskler alanlarında toplam 18 adet Sektörel
Mevcut Durum Raporu ve haritaları hazırlanmıştır.
4.2.2.2
Sektörel mevcut durum raporları ve haritaları incelenerek ülkenin ve sektörlerin fırsatları, zayıf
yanları, tehditleri ve olanaklarını içeren “SWOT1” analizi yapılmıştır.
4.2.2.3
Topoğrafik, nüfus ve sosyal yapı, ekonomik gelişmişlik düzeyi, kentleşme düzeyleri dikkate
alınarak 8 ayrı analiz bölgesi belirlenerek, her biri için Gelişmişlik Analizi, Duyarlılık Analizi,
Eğilim Analizi ve Nüfus ve Yerleşimlerin Kademelenmesi Analizini kapsayan Mekansal Analiz
çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda bölgeler, gelişmişlik ve duyarlılık düzeylerine
göre gelişmişlik ve duyarlılık düzeyi yüksek, orta ve düşük olarak sınıflanmıştır. Her bir
bölgenin SWOT analizi yapılarak mevcut sorunlar, potansiyeller ve ihtiyaçlarını kapsayan,
planlama konuları belirlenmiştir.
4.2.2.4
Üniversitelerden ve çeşitli farklı kesimlerden ekonomistlerle görüş alış verişi toplantısı
yapılarak, üç farklı senaryoya göre gelecek 5 ve 10 yıllık dönemlerdeki sektörel ekonomik
gelişme ve büyüme tahminleri üzerinde çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışma kapsamında KKTC’nin
geleceği ile ilgili olarak üç alternatif senaryo geliştirilmiş ve bu senaryoların parametreleri
ortaya konmuştur.
(1) Birinci senaryo gelecek 5-10 yıl içinde mevcut durumun devamına göre gelişme olmasına
dayalı kötümser senaryo,
(2) İkinci senaryo iyimser gelişme öngörüsüne göre gelişme olmasını ve
(3) Üçüncü senaryo ise yakın gelecekte gerçekleşmesi en mümkün olan gelişme senaryosuna
göre gelişme olmasını kapsamaktadır.
4.2.3
Mevcut durum aynı şekilde devam etmesi durumunda gelecek 5 ve 10 yıllık dönemde mekânın
ve sektörlerin nasıl gelişeceği üzerine çalışma yapılarak, kamu kurumları ve belediyelere
sunulmuştur.
4.2.4
Ülkesel Fizik Plan’ın kötümser tablo ile iyimser tablo arasında kalan yakın gelecekte
gerçekleşmesi en mümkün olan gelişme senaryosuna dayalı hazırlanması kararlaştırılarak bu
senaryoya göre vizyon, stratejik hedefler ve ana Mekansal gelişme stratejileri belirlenmiştir. Bu
kapsamda, ana büyüme ve yatırım alanları olma potansiyeline sahip olan yerleşimler, kırsal
bölgeler, sınır bölgeleri ile ilgili gelişme stratejileri, ihtiyatlı olunması gereken kıyı bölgeleri,
dağlık alanları ile ilgili stratejiler ve korunması gereken doğal ve tarihi kültürel miras alanlarını
kapsayan koruma alanları ile ilgili Mekansal stratejiler belirlenmiştir.
4.2.5
Turizm, Yüksek Eğitim, Emlak Geliştirme-İnşaat, Tarım, Sanayi ve Ticareti kapsayan, Ekonomik
Gelişme Sektörleri, Ulaşım ve Trafik, Su ve Atık Su Altyapısı, Katı Atık Yönetimi ve Bertarafı,
Telekomünikasyon Altyapısı ve Enerji ve Elektrik Altyapısını kapsayan Teknik Altyapı Sektörleri,
Konut, Eğitim, Sağlık, Sosyal Hizmetler ve Rekreasyon ve Açık Alanları kapsayan Sosyal Altyapı
Sektörleri, Su, Biyolojik Çeşitlilik, Hassas Alanlar, Kirlilik Önleme, Potansiyel Risk ve Tehlikeleri
Önlemeyi kapsayan Çevre ve Tarihi ve Kültürel Miras olmak üzere toplam 5 ana başlık ve 22
sektörel alt başlık altında sektörel politikalar geliştirilmiştir. Belirlenen sektörel politikaların
uygulanması için ölçülebilir hedefler ve bunların gerçekleştirilmesinden sorunlu olacak ilgili
kurumlar belirlenmiştir.
4.2.6
KKTC kentsel ve kırsal olma özellikleri, nüfus yapıları, gelişmişlik düzeyleri ve topoğrafya
bakımından farklıklar gösteren 5 ayrı stratejik planlama bölgesine (Lefkoşa-Girne Kentsel Bölgesi,
Mağusa- Yeni İskele Kentsel Bölgesi, Karpaz-Tatlısu Kırsal Bölgesi, Mesarya Kırsal Bölgesi,
Güzelyurt- Akdeniz Kırsal Bölgesi) ayrılarak bu bölgelerdeki mevcut sorunlar, potansiyeller ve
ihtiyaçlarına göre uygun bölgesel strateji ve politikalar belirlenmiştir.
1
SWOT analizi, İngilizce’de Strentght – Güçlü yön, Weakness – zayıf yön, Opportunities – Fırsatlar, Threats – Tehditler
sözcüklerinin kısaltılmışıdır. Stratejik planlamada tesbit yapılma aşamasında kullanılan bir metotdur.
16
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Planlama Süreci ve Metodolojisi
4.2.7
2031
Yukarda belirtilen çalışmaların yanı sıra,
4.2.7.1
Yerleşimlerin kademelenmesi içindeki yeri, merkezlerin nüfusu, hizmet verdiği etkili olduğu
Pazar alanının büyüklüğü ve nüfusu, merkezler arası mesafeler ve tüm bunlara göre hizmet
verebilme kapasiteleri, hizmetlerin yaşayabilirliliği dikkate alınarak, ülke düzeyinde
belediyelerin yeniden örgütlenmesine yönelik, öneriler geliştirilmiştir.
4.2.7.2
Ölçek ekonomisi dikkate alınarak, özellikle küçük yerleşimlerin olduğu bölgelerde yerel
ekonomilerin gelişmesi ve kendine yeten sürdürülebilir biçimde gelişebilmeleri için, ekonomik
kümelenme çalışması yapılmış öneriler geliştirilmiştir.
4.2.7.3
ÜFP yürürlüğe girmesinden sonraki aşamada her bir bölgede alt ölçekte yerel düzeyde veya
sektöre temelde İmar Planı, Çevre Planı hazırlanacak alt bölgeler ile çalışma yapılmış ve
öneriler geliştirilmiştir.
4.2.8
Uygulama ve izleme politikaları geliştirilmiştir.
Şekil 4 : Ülkesel Fizik Planı Hazırlanma Süreci
17
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Planlama Süreci ve Metodolojisi
2031
4.3 Yasal Süreç
4.3.1
Ülkesel Fizik Plan hazırlama süreci, 55/89 İmar Yasası’nın söz konusu plan ile ilgili maddeleri (3,
4, 5 ve 6. madde) göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır. İmar Yasası’nın Plan’ın
hazırlanması, onaylanıp yürürlüğe girmesi ve gözden geçirilmesi ile ilgili maddeleri aşağıdaki
tabloda özetlenmiştir.
Şekil 5 : Ülkesel Fizik Plan Hazırlama Yasal Süreci
18
Ülkesel Fizik Plan - Bölüm I. Başlangıç
Planlama Süreci ve Metodolojisi
2031
4.4 ÜFP Çalışmalarında Dikkate Alınmış Çalışmalar, Programlar, Projeler ve
Raporlar
4.4.1
Ülkesel Fizik Plan hazırlanmasında, ilgili sektörel alanlarda ilgili kurumlardan elde edilen raporlar
ve mevzuat yanı sıra, Plan’ın sağlıklı olmasına katkı sağlayan birçok çalışma ve rapordan
yararlanıştır. KKTC için Dünya Bankası Raporları, Türkiye Cumhuriyeti desteği ve işbirliği ile
yürütülen çalışmalar, AB Mali Yardım Tüzüğü gerekse Bakanlar Kurulunca Onaylanmış olan
Avrupa Birliği Müktesebatına Uyum Programı çerçevesinde yürütülen çalışmalar ve projelerin
saptamaları, hedefleri ile politika tavsiyeleri dikkate alınmış ve ilgili olanlar plana dâhil edilmiştir.
Bunlar ;
4.4.1.1
Dünya Bankası’nın KKTC ile ilgili Raporları,
4.4.1.2
Türkiye Cumhuriyeti Desteği ve İşbirliği Yürütülen Çalışmalar,
(1) KKTC ile Türkiye Cumhuriyeti Arasındaki Protokol ve Programı
(2) Karayolları Master Planı
(3) KKTC Su Temin Projesi ile Türkiye’den gelecek su ile ilgili Çevre ve Doğal Kaynaklar
Bakanlığı koordinasyonu ile yapılan çalışmaların Sunum ve Sonuç Raporu
4.4.1.3
Avrupa Birliği Uyum Çalışmaları ve Projeleri
(1) Su ve Atık Su ile İlgili uyumlaştırma ve yürütülen altyapı projeleri,
(2) Katı Atık Yönetim Planı,
(3) Taş Ocakları ile ilgili çalışmalar,
(4) Doğa Koruma ile ilgili çalışmalar,
(5) Potansiyel Natura 2000 – AB Biyolojik Çeşitlilik Ağı potansiyel alanı olan Alagadi ÖÇKB’si,
Güney Karpaz Sahilleri ÖÇKB’si, Akdeniz ÖÇKB’si, Tatlısu Kıyı Şeridi ÖÇKB’si , Karpaz ÖÇKB’,
Girne Dağları Öneri ÖÇKB’si Taslak Yönetim Planları
(6) Kırsal Kalkınma Planı
(7)
Karpaz Bölgesi Yerel Kalkınma Stratejisi, Kuzey Batı Bölgesi Yerel Kalkınma Stratejisi,
Doğu Mesarya Bölgesi Yerel Kalkınma Stratejisi,
(8) Özel Sektörün Geliştirme Stratejisi
(9) Yol Güvenliği Çalışmaları
(10) Verimli Enerji Kullanımına Yönelik Çalışmalar
4.4.1.4
Diğer Raporlar ve Çalışmalar
(1) Kapı Aralığında Sıkışmış KKTC
(2) Rekabet Edebilirlik Raporu
(3) Yatırım Geliştirme Ajansı (YAGA) Çalışmaları ve Raporları
19
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
1 272 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content