close

Enter

Log in using OpenID

büyük taarruz meydan muharebesini etkileyen coğrafi

embedDownload
19. Esri Kullanıcıları Konferansı
22-23 Ekim 2014 | ODTÜ, Ankara
BÜYÜK TAARRUZ MEYDAN MUHAREBESİNİ ETKİLEYEN
COĞRAFİ FAKTÖRLERİN CBS ORTAMINDA ANALİZ EDİLMESİ
Erdem GÜR [1]
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Coğrafya Bölümü
[email protected]
Esri UC 2014 | Demo Theater |
ÖZET
Kurtuluş Savaşı’mızın son muharebesi olan Büyük Taârruz Meydan Muharebesi Kurtuluş Savaşı sırasında Türk
ordusunun işgalci Yunan kuvvetlerine karşı başlattığı genel harekâttır. Büyük Taarruz, Milli Mücadeleyi zafere taşımış,
adeta Türkiye Cumhuriyetinin tapusunun bedeli olmuş önemli bir vakadır. Toprakları parçalanmış olsa da bir ulusun esir
edilemeyeceğini, bu topraklarda ilelebet yaşayacağını bütün dünyaya haykırmıştır (Üçüncü, 2012).
Savaşlar coğrafi ortamda meydana gelirler. Savaş alanlarının coğrafi özelliklerinin ordular ile orduları sevk ve idare
eden komutanlar tarafından iyi bir şekilde analiz edilmesi zafer için önemli bir ön koşul oluşturmaktadır. Sahanın yüzey
şekilleri, bitki örtüsü gibi coğrafi unsurlar savaşların başarıya ulaşmasında en az askeri strateji kadar önemlidir. Bunun
yanında orduyu sevk ve idare eden komutanların, özellikle Mustafa Kemal Atatürk’ün yörenin coğrafi özelliklerini iyi analiz
etmesinin zaferin kazanılmasında etkili olduğu görülmektedir. Yörenin sahip olduğu coğrafi şartlar uygulanacak savaş
stratejisini belirlemiştir. Bu bakımdan savaş alanlarının coğrafi özelliklerinin de değerlendirilmesi, coğrafi yapının savaşı
ne şekilde etkilediğinin belirlenmesi gerekmektedir (Taş, 2010).
Anahtar Sözcükler: Büyük Taarruz Meydan Muharebesi, CBS, Coğrafya, Kocatepe ve Çevresi, Kurtuluş Savaşı,
Tarihi Coğrafya.
EsriEsri
UC Kullanıcılar
2014 | Demo Konferansı,2014
Theater |
19.
GİRİŞ
Coğrafyanın tarihle ilişkisi en eski zamanlardan itibaren başlamıştır. Tarih ile coğrafya birbirlerini
tamamlayan ve birbirinden etkilenen bilimlerdir. Bir coğrafyacı çalışmalarında muhakkak tarihten yararlandığı gibi,
yine tarihçi de araştırmalarında coğrafyadan sıkça faydalanması gerekmektedir (Gümüşçü, 2010).
Tarihi coğrafya konusunda CBS aracının etkin bir şekilde kullanılması sonucu elde edilen coğrafi faktörler iyi
analiz edilirse önemli bulgular ortaya çıkacaktır. Bu bulguların, yaşanan olaydan yıllar geçse de o günü
aydınlatması mümkündür. Tarih ilminin geçmiş üzerindeki sabırlı araştırmalarına, coğrafya ilminin metod ve
metodolojisi eklendiğinde geçmişe yönelik sübjektif açıklama ve kurguların yerine nispeten daha sağlıklı, tutarlı,
ön yargılardan arınmış bilgiler ortaya çıkar (Arıbaş, 2009).
EsriEsri
UC Kullanıcılar
2014 | Demo Konferansı,2014
Theater |
19.
AMAÇ
Tarihi olaylarda herhangi bir olayı ve bu olaya etki eden faktörlerin araştırılması hususunda Tarih bilimi tek başına
yetersiz kalmaktadır. Bu konuda mekânı araştırmayı kendine ilke edinmiş Coğrafya biliminden yardım alması
gerekmektedir. Coğrafya ilmi mekân-insan etkileşimi ile ortaya çıkan olayları ve olguları incelemektedir. Coğrafyanın
mekânla olan ilişkisi tarihin zamanla olan ilişkisine benzer. Zamanın (tarihin) insanlar üzerindeki her türlü tesiri, mekân
(coğrafya) üzerinde gerçekleşir (Arıbaş, 2009).
Bu çalışmadaki amacı özet olarak belirtmek gerekirse; savaş alanlarını haritalayarak CBS ortamına aktarmak, CBS
ortamından zengin görsel ve sayısal malzemelerden oluşan çıktılar alarak bu çıktılar üzerinden ilgili analizler yapmak ve
tarihi olayların nedenlerini aydınlatacak nitelikte birçok sonuca ulaşmaktır.
Bir savaş alanını haritalandırması, bu haritalar üzerinde ilgili analizler yapılması ve tarihi olaylarla birlikte nedenlerini
aydınlatacak nitelikte birçok sonuca ulaşılan bu çalışmanın birçok bilimsel çalışmaya kaynaklık edeceği öngörülmektedir.
Bu tür konularda çalışma yapacak bilim insanları için savaş alanlarının haritalandırılması, ilgili analizlerin yapılması gibi
unsurlardan dolayı literatürde olması gereken bir çalışmadır.
EsriEsri
UC Kullanıcılar
2014 | Demo Konferansı,2014
Theater |
19.
MATERYAL-METOD
Çalışmada öncelikle Harita Genel Komutanlığının 1/25.000 ölçekli topografya haritalarındaki fiziki ve beşeri
unsurlar sayısallaştırılarak CBS ortamına aktarılmıştır. Sayısallaştırılan bu unsurlar ile beraber CBS ortamında
eğim, bakı, görünürlük analizleri yapılarak bu unsurların savaş planında ne derece etkin olduğu ortaya
çıkarılmıştır.
1/25.000 lik Topografya Haritaları
CBS Ortamın Aktarılması
Eğim, Bakı , Görünürlük ve Su kaynakları Analizleri
Bulgular Elde Edilmesi
EsriEsri
UC Kullanıcılar
2014 | Demo Konferansı,2014
Theater |
19.
ÇALIŞMA ALANI
Çalışma alanı ülkemiz sınırları içerisinde Ege bölgesinin, İç Batı Anadolu bölümünde, Afyonkarahisar il sınırları
içerisinde yer almaktadır. Büyük Taarruz Meydan Muharebesine etki eden Coğrafi unsurların birçoğunu içerisinde
bulunduran Kocatepe ve çevresi diye adlandırılan alanı kapsamaktadır (Şekil-1).
K o c a t e p e
v e
Ç e v r e s i
Açıklamalar
Yunan Birlikleri
Sayısal Yükseklik Modeli
Birim : Metre
1.000 - 1.200
1.200 - 1.400
1.400 - 1.600
1.600 - 1.800
1.800 - 2.000
2.000 - 2.135
Esri UC 2014 | Demo Theater |
Şekil-1
ÇALIŞMA ALANININ YÜKSELTİ BASAMAKLARI
12
A l a n ( k m 2)
10
995 - 1100
1100 - 1200
1200 - 1400
1400 - 1600
1600 - 1800
1800 - 2135
8
6
4
2
0
995 1100
1100 1200
1200 1400
1400 1600
1600 1800
1800 2135
Yükselti aralıkları (m)
Şekil-3
Tablo-1
Esri UC 2014 | Demo Theater |
Şekil-2
ÇALIŞMA ALANININ EĞİM DURUMU
21%
39%
40%
Şekil-5
Tablo-2
Esri UC 2014 | Demo Theater |
Şekil-4
ÇALIŞMA ALANININ BAKI DURUMU
Bakı, bir yamacın güneş ışınlarına göre konumu, güneş
ışınlarını alma durumu demektir (Atalay, 2004).
o
2
Tablo-3
Esri UC 2014 | Demo Theater |
Şekil-6
ÇALIŞMA ALANININ SU KAYNAKLARI DURUMU
Çalışma alanı içerisinde su kaynağı olarak sadece akarsular
bulunmaktadır. Çalışma Alanı içerisindeki akarsuların durumuna
bakıldığında en yoğun akarsu ağının Sandıklı Ovasında olduğu
görülmektedir. Diğer ovalarda akarsu ağının çok yoğun olmadığı
görülmektedir (Şekil-7).
Esri UC 2014 | Demo Theater |
Şekil-7
Savaş Öncesi Genel Durum
Türk orduları tüfek sayısı bakımından Yunan ordusuna göre üstün görünse bile Türk ordusuna ait olan
tüfekler daha önce birçok savaşta kullanılmış, eski ve yıpranmış tüfeklerdi. Çünkü Türk hükümeti Avrupa
ülkelerinden silah, cephane ve malzeme satın almıştır ancak Yunanlıların bu durumdan haberdar olması sonucu
silahlar yurda orduya ulaştırılamamıştır (Aydın, 1992). Bu sebepten dolayı elimizde sadece eski tüfekler
bulunuyordu.
4.500
250.000
4.000
3.500
200.000
3.000
1.000
500
0
Asker
Tüfek
Türk Ordusu
199.283
100.352
Türk Ordusu
Yunan Ordusu
215.432
90.000
Yunan Ordusu
Şekil-8
Türk Ordusu
1.500
Yunan Ordusu
2.000
Yunan Ordusu
0
2.500
Türk Ordusu
50.000
Yunan Ordusu
100.000
Türk Ordusu
150.000
Hafif Mak.
Tüf.
Ağır Mak.
Tüf.
Top
Keşif Uçağı
2.025
839
323
10
198
34
3.139
1.280
418
50
4.036
1.776
Kamyon
Ambülans
Şekil-9
Türk orduları ve Yunan orduları mühimmat bakımından kıyaslandığında (Şekil-9), Yunan ordusuna ait olan
mühimmat sayıları Türk ordularına ait olan mühimmat sayılarından çok daha fazladır. Bu durumda savaşta Yunan
ordularının avantajlı olması kaçınılmazdır.
EsriEsri
UC Kullanıcılar
2014 | Demo Konferansı,2014
Theater |
19.
Savaş Sonrası Genel Durum
Bu savaş sonucunda 215 bin Yunan askeri arasında 120-130 bin kadar kişinin ölü, yaralı ve esir olduğu
tahmin edilmektedir. Savaşın Türk milletine insan zayiatı yönünden maliyeti ise 2318 şehit, 9360 yaralı, 101 esir
ve 1607 kayıp olmak üzere toplam 13.476 kişidir (Görgülü, İ. 1992).
250.000
Türk
200.000
Yunan
10%
150.000
100.000
50.000
0
90%
Türk
Yunan
Asker Sayısı
199.283
215.432
Zaiyat Sayısı
13.476
120.000
Şekil-10
Şekil-11
Türk orduları asker ve mühimmat bakımından Yunan ordusuna göre zayıf olmasına rağmen (Şekil-8 ve 9)
Yunan ordularını ağır şekilde mağlup etmekle kalmamış aldığı zayiatın 9 misli zarar vermiştir (Şekil-11).
EsriEsri
UC Kullanıcılar
2014 | Demo Konferansı,2014
Theater |
19.
BULGULAR
i.
KOCATEPE’NİN KARARGÂH SEÇİLMESİNDEKİ ETKENLER
ii.
TAARRUZ YÖNÜNÜ ETKİLEYEN BAKI FAKTÖRÜ
iii.
TAARRUZ YÖNÜNÜ ETKİLEYEN SU KAYNAKLARI FAKTÖRÜ
iv.
TAARRUZ YÖNÜNÜ ETKİLEYEN EĞİM FAKTÖRÜ
EsriEsri
UC Kullanıcılar
2014 | Demo Konferansı,2014
Theater |
19.
KOCATEPE’NİN KARARGAH SEÇİLMESİNDEKİ ETKENLER
Herhangi bir savaşın yönetileceği yer orduları sevk ve idare eden komutanlar
tarafından iyi seçilmesi gerekmektedir. Büyük Taarruz Meydan Muharebesi’nin sevk
ve idare edildiği yer 1872 rakıma sahip Kocatepe’dir. Büyük Taarruz ’un gerçekleştiği
alanların gözlemlenebileceği başka zirveler de bulunmaktaydı ancak Mustafa Kemal
Atatürk savaşın Kocatepe’den yönetilmesine karar vererek emrindeki ordularını
buradan takip ederek sevk ve idare etmiştir.
Yükselti Kuşakları
995 - 1100
1100 - 1300
1300 - 1400
1400 - 1600
1600 - 1800
1800 - 2135
Birim : metre
EsriEsri
UC Kullanıcılar
2014 | Demo Konferansı,2014
Theater |
19.
Şekil-12
KOCATEPE’DEN
GÖRÜNÜRLÜK ANALİZİ
Şekil-13
EsriEsri
UC Kullanıcılar
2014 | Demo Konferansı,2014
Theater |
19.
MANTARLITEPE’DEN
GÖRÜNÜRLÜK ANALİZİ
Şekil-14
YAYLATEPE’DEN
GÖRÜNÜRLÜK ANALİZİ
Şekil-15
MANTARLITEPE’DEN
GÖRÜNÜRLÜK ANALİZİ
YAYLATEPE’DEN
GÖRÜNÜRLÜK ANALİZİ
35
35
30
30
30
25
25
25
20
15
10
20
15
5
0
Kocatepe
Görünen
Alanlar
6,0326
Görünmeyen
Alanlar
26,1382
5
5
Görünen
Alanlar
2,5041
Görünmeyen
Alanlar
29,6478
Şekil-16
Kocatepe
Mantarlıtepe
Yaylatepe
EsriEsri
UC Kullanıcılar
2014 | Demo Konferansı,2014
Theater |
19.
15
10
Mantarlıtepe
Zirve Adı
20
10
0
Toplam Alan
32,1708
Alan (km2)
35
Alan (km2)
Alan (km2)
KOCATEPE’DEN
GÖRÜNÜRLÜK ANALİZİ
0
Toplam Alan
Yaylatepe
32,1519
Şekil-17
Zirvelerin
Görünen
Yükseltileri (m) Alanlar (km2)
1872
6,0326
1892
2,5041
1720
4,4507
Görünmeyen
Alanlar (km2)
26,1382
29,6478
27,7132
Görünen
Alanlar
4,4507
Görünmeyen
Alanlar
27,7132
Toplam Alan
32,1639
Şekil-18
Toplam Alan
(km2)
32,1708
32,1519
32,1639
Tablo-4
7
1950
6
1900
5
Yükselti (metre)
Alan km2
Zirvelerden görünen alanlar oranlandığında Şekil-19 da görüldüğü gibi bu üç zirve arasında en çok görünen alan Kocatepe
daha sonra Yaylatepe daha sonra Mantarlıtepe olduğu görülmektedir. Şekil-20 de bakıldığında en yüksek nokta Mantarlıtepe
olmasına rağmen Şekil-19 da en az görünen alanın Mantarlıtepe ’den olduğu anlaşılmaktadır. Buna göre görünürlük ile
yükseltinin doğru orantılı olmadığını söyleyebilmekteyiz.
% 47
4
% 34
3
2
% 19
1
0
Görünen Alanlar
1800
1750
1700
1650
1600
Kocatepe
Mantarlıtepe
Yaylatepe
6,0326
2,5041
4,4507
Şekil-19
EsriEsri
UC Kullanıcılar
2014 | Demo Konferansı,2014
Theater |
19.
1850
Seri 1
Kocatepe
Mantarlıtepe
Yaylatepe
1872
1922
1720
Şekil-20
TAARRUZ YÖNÜNÜ ETKİLEYEN BAKI FAKTÖRÜ
Bakı, bir bölgedeki dağların Güneş ışınlarını alış yönü veya Güneş'e bakış kısmı olarak
açıklanabilmektedir (Atalay, 2004).
Türk komutanlarının yaptığı taarruz planına göre Afyon’un Güneybatısından taarruz etme
kararı şöyle alınmıştır; Afyon bölgesini iki kısım halinde incelemek gerekir. Birinci kısım Afyon
bölgesi, ikinci kısım ise Afyon’un Güneybatısıdır. Birinci kısımda arazi açık ve gizlenmeye
müsait olmadığı gibi, ateş ve topçu mevzileri bakımından da uygun değildir. Afyon güneybatısı
yığınak, gizlenme, gözletme ve ateş imkânları ile topçu mevzileri bakımından da çok uygun
şartlara sahiptir. Bu bölgeden yapılacak olan taarruz kısa zamanda kuşatıcı bir taarruz haline
gelebilir (Görgülü, 1992).
Alan (km2 )
Alan Adı
2,4828
Karanlık Alanlar
22,9973
Diğer Alanlar
26,4006
Toplam Alanlar
10%
Tablo-5
Yerleşimler
+
$
Şehir
Kasaba
!
Köy
Ordu Hareketleri
Sandıklı Dağları
Aşıldıktan Sonra
Türk Orduları
Akarsular
! ! !
! ! !
Bakı Katmanları
Yükselti Kuşakları
Daimi
Kuzey (337.5 -22.5)
995 - 1100
Dönemlik
Kuzeydoğu (22.5-67.5)
1100 - 1300
Doğu (67.5-112.5)
1300 - 1400
Güneydoğu (112.5-157.5)
1400 - 1600
Güney(157.5-202.5)
1600 - 1800
Güneybatı(202.5-247.5)
1800 - 2135
Batı (247.5-292.5)
Kuzeybatı (292.5-337.5)
EsriEsri
UC Kullanıcılar
2014 | Demo Konferansı,2014
Theater |
19.
Şekil-21
Birim : metre
90%
Gölgede Kalan Alanlar
Şekil-22
TAARRUZ YÖNÜNÜ ETKİLEYEN EĞİM FAKTÖRÜ
Afyonkarahisar’ın güneybatısında bulunan Sandıklı Dağları’nın
bulunduğu alanların eğim ve engebe durumu Afyonkarahisar’ın
Kuzeydoğusunda bulunan Afyon Ovasına göre daha fazladır (Şekil -23 ).
Görgülü ’nün bahsettiği gibi Afyon ovası gizlenmeye müsait değildir.
Taarruzun gizli bir şekilde gerçekleşmesi için Sandıklı Dağları tercih edilmiş
olabilir.
21%
39%
40%
Şekil-25
Tablo-6
Esri UC 2014 | Demo Theater |
Şekil-24
TAARRUZ YÖNÜNÜ ETKİLEYEN SU KAYNAKLARI
Sandıklı Ovasındaki akarsu ağı diğer ovalara göre daha yoğundur.
Sandıklı Ovası daimi akarsularla örülüdür. Bu yüzden daimi su kaynaklarına
kısa mesafede ulaşmak ve bunun sonucunda su temini yapmak kolaydır.
Eğer Türk ordusu Sandıklı Ovasından değil de Afyon Ovasından doğru
taarruz etseydi bu durum tersine dönerek su temini açısından avantaja
Yunan orduları sahip olacaktı. Sandıklı Ovasında akarsu ağının yoğun
olması ve bunun sonucunda su temininin kolay olması gibi özellikleri Türk
ordusunun taarruz için bu alanı tercih etmesinde etkili bir sebep olabilir.
Görgülü ’nün bahsettiği gibi «Afyon güneybatısı
yığınak, gizlenme, gözletme ve ateş imkânları ile topçu
mevzileri bakımından da çok uygun şartlara sahiptir».
Esri UC 2014 | Demo Theater |
Şekil-26
SONUÇLAR
•
Kocatepe’den ve savaşın sevk ve idare edilmesinin uygun veya muhtemel olduğu diğer zirvelerden görünürlük
analizi yapılarak Kocatepe’nin neden tercih edildiği ortaya konulmuşturç
•
Yapılan görünürlük analizi sonucu Mustafa Kemal Atatürk’ün Kocatepe’yi karargâh olarak seçerken yüksekliği
değil, görünürlüğü esas aldığı anlaşılmıştır. Ayrıca Kocatepe’yi seçerek doğru bir karar verdiğini görülmüştür.
•
Çalışma alanı içerisindeki eğim, bakı, yüzey şekilleri, su kaynakları gibi savaşın gidişatını etkileyebilecek önemli
coğrafi unsurlar tek tek analiz edilmeye çalışılarak, savaş planındaki yeri ve önemi ortaya konulmuştur.
•
Yapılan bakı analizi sonucu taarruz yönünün neden Güneydoğudan Kuzeybatıya doğru olduğu bulunmuştur.
•
Yapılan eğim analizi sonucu taarruz edilecek olan yerin neden Afyon’un güneybatısı olduğu anlaşılmıştır.
•
Savaş alanı içerisindeki su kaynaklarının taarruz yönünü ne derece etkilediği ortaya konulmuştur.
Esri UC 2014 | Demo Theater |
KAYNAKLAR
ARIBAŞ, K. (2009), Tarihin Peşindeki Coğrafya Çizgi Kitabevi, Konya.
ATALAY, İ. (2004), Doğa Bilimleri Sözlüğü Meta Basım-Matbaacılık, İzmir.
AYDIN, M. (1992), Milli Mücadele Döneminde TBMM Hükümeti Tarafından Kurulan Gizli Guruplar ve Faaliyetleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul.
BELEN, F. (1970), Büyük Türk Zaferi Afyon’dan İzmir’e . Milli Eğitim Basım Evi, İstanbul.
GÖRGÜLÜ, İ. (1992) Büyük Taarruz, Genelkurmay Basım Evi, Ankara.
GÖKTEN, H (2014) Çanakkale Zaferinde Etkili Olan Coğrafi Faktörler Ankara Üniversitesi, Lisans Tezi.
GÜMÜŞÇÜ, O. (2010).Tarihi Coğrafya. (2.Baskı). Yeditepe Yayınevi, İstanbul. Milli Eğitim Basım Evi, İstanbul.
KARATAŞ, M. (2007). Haritalarla Çanakkale Savaşları Gelibolu Yarımadası Kuzey Bölgesi Kara Muharebeleri, (Edt. Zerrin Günal), Nobel Yayınevi, Ankara.
TAŞ, B. (2010), Kocatepe ve Büyük Taarruz Savaş Alanlarının Coğrafi Özellikleri, Atatürk ve Büyük Taarruz Kahramanlarına Armağan (Edt: Gürsoy Şahin).
ÜÇÜNCÜ, U. (2012), Türk Kamuoyunda Büyük Taarruz , (Edt: Hasan Babacan) Altınpost Yayıncılık, Ankara.
VERİ ALTLIKLARI
Orman Genel Müdürlüğü 1/100.000 ölçekli meşcere haritaları.
Harita Genel Komutanlığı 1/25.000 ölçekli topoğrafya haritaları.
Esri UC 2014 | Demo Theater | Type Presentation Title Here
TEŞEKKÜRLER
Esri UC 2014 | Demo Theater | Type Presentation Title Here
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
4 978 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content