close

Enter

Log in using OpenID

AB Bütçesi Düzeltme Mekanizmaları

embedDownload
ÖZEL GÜNDEM
AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ
DÜZELTME MEKANİZMALARI
ORHAN ELÇİ
MART 2014
T.C. Maliye Bakanlığı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
Giriş________________________________________________________________________________________________________ 1
Avrupa Birliği’nin Uzun Vadeli Harcama Planı _________________________________________________________ 1
Avrupa Birliği’nde Harcamalar __________________________________________________________________________ 2
Avrupa Birliği’nin Gelirleri_______________________________________________________________________________ 5
Duzeltme Mekanizmaları ________________________________________________________________________________ 7
İnğiliz Çeki ve AB Butçesi ______________________________________________________________________________ 10
Sonuç ve Değerlendirme _______________________________________________________________________________ 12
EK 1: AB Butçeleme Sureci_____________________________________________________________________________ 13
EK 2: Oz Kaynaklar Sistemi Reform Onerileri ________________________________________________________ 15
Kaynakça ________________________________________________________________________________________________ 18
KISALTMALAR
AB
: Avrupa Birliği
GSMG
: Gayri Safi Milli Gelir
KDV
: Katma Değer Verğisi
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
Giriş
Kömür ve çelik üretimini ulus-üstü bir güce devrederek belki de dünyanın en iyi ekonomik
bütünleşmesinin temellerini atan Avrupa Birliği (AB), bir çekim merkezi haline gelerek
çevresindeki Avrupa ülkelerini de bu bütünleşmeye dahil etmiştir. Bu süreçte, zamanla
genişlemenin merkezden uzaklaşması ve böylelikle merkezkaç etkisinin zayıflamasının bir
sonucu olarak, Birliğe kabul edilecek adayların 1993 Kopenhag Zirvesi ile belli kriterleri
sağlaması şart koşulmuştur.
Kopenhag kriterleri olarak adlandırılan bu kriterler 3 başlık altında toplanmaktadır. Siyasi kriter
demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları ve azınlıkların korunmasına duyarlılığı garanti
eden kurumların istikrarlı olmasını; ekonomik kriter işleyen bir piyasa ekonomisinin ve Birlik içi
rekabet baskısı ve piyasa gücü ile baş edebilme kapasitesinin olmasını; AB müktesebatının
kabulü kriteri ise siyasi, ekonomik ve parasal birlik amaçlarına uyum dahil üyelik
yükümlülüklerinin yerine getirilmesini gerektirmektedir.
Ortak Pazarın sağlıklı işlemesini teminen, Pazara dahil olmak isteyen ülkelerin adaylık statüsü
kazanabilmeleri için getirilen bu kriterler, aslında ileride üye olarak kabul edilecek ülkelerin AB
ortak politikaları ile bütünleşmelerine de yardımcı olacaktır. Bölgesel farklılıkların giderilmesi,
istihdam ve tarım gibi çeşitli alanları kapsayan AB’nin ortak politikaları, Üye Devletlerin elde
ettikleri çeşitli gelirlerden AB bütçesine aktardıkları öz kaynaklar ve bu grupta yer almayan
diğer kaynaklar ile finanse edilmektedir. Toplam kaynakların %99’unu öz kaynakların
oluşturduğu hesaba katıldığında, AB bütçe sistemi Üye Devletler açısından daha da önemli hale
gelmektedir. Özellikle AB bütçesinin donörü olan Üye Devletlerin AB bütçesi ile ilgili hususlarda
seslerini daha yüksek çıkartmaları kaçınılmaz bir sonuç olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bu çerçeve, çalışmanın ilk bölümünde AB’nin Harcama Planı, AB’de Harcamalar, AB’nin Gelirleri
ve Düzeltme Mekanizmaları ile ilgili hususlar AB’nin resmi internet sitesinde sunulan bilgi ve
belgeler ışığında ele alınacaktır. İlerleyen bölümde, düzeltme mekanizmaları içinde önemli bir
yer tutan İngiliz Çeki ile ilgili hususlar incelenecek ve bütünlüğü sağlamak üzere çalışmanın
ekinde AB bütçeleme süreci ile öz kaynaklar sistemine ilişkin reform önerilerine yer verilecektir.
Avrupa Birliği’nin Uzun Vadeli Harcama Planı
AB’nin yürüttüğü faaliyetlerin finansmanı esasen Üye Devletlerin çeşitli kaynaklarından AB
bütçesine transfer ettikleri katkılar ile sağlanmaktadır. Bu katkılar çerçevesinde AB’nin farklı
politika alanlarında harcayabileceği yıllık maksimum tutarlar (tavanlar) en az beş yıllık bir
dönem için hazırlanan Çok Yıllı Mali Çerçeve ile belirlenmektedir. Yeni dönem 2014-2020
yıllarını kapsayacak şekilde yedi yıllık olarak belirlenmiştir.
1
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
Ancak Mali Çerçeve, AB’nin yedi yıllık bütçesi değildir. Bunun yerine, AB’nin belirlenen
dönemde ilgili politika alanlarına yapacağı harcamaların öngörülebilir olmasını ve belirli sınırlar
içinde kalmasını sağlayarak finansal programlama ve bütçe disiplini açısından çerçeve çizen bir
araç olarak işlev görmektedir. Aynı zamanda, AB’nin ortak politikalarının geniş bir zaman
diliminde etkili bir şekilde uygulanabilmesini mümkün kılmaktadır. Bu uzun vadeli vizyon AB
fonlarının potansiyel yararlanıcıları ve eş finansman otoriteleri için de önemlidir.
AB’nin yedi yıllık dönemde hangi alanlara yatırım yapacağını belirleyen Mali Çerçeve, bütçe
planlama aracı olduğu kadar politik öncelikleri de ortaya koyan bir belgedir. Bunun yanında
yıllık bütçe, bu Çerçeve dahilinde kabul edilir ve öngörülemeyen ihtiyaçların karşılanmasında
esnek olunabilmesi için çoğunlukla harcama tavanının altında tutulmaktadır.
AB Komisyonu’nun önerisi, Parlamento’nun onayı ve Bakanlar Konseyi tarafından oybirliği ile
kabul edilen Mali Çerçeve, AB öz kaynakları ve her bir AB harcama programı için uygunluk
koşulları ve tahsisat kriterlerini belirleyen ve çeşitli sektörleri ilgilendiren mevzuatın yer aldığı
kapsamlı bir paketin parçasıdır.
Mali Çerçeve, bu çalışmanın “Avrupa Birliği’nde Harcamalar” başlıklı bir sonraki bölümünde ele
alınacak olan altı politika alanında AB’nin 2014-2020 döneminde yıllık olarak harcayabileceği
tutarların tavanını belirlemektedir. Bu tavanlar her başlık için yıllık olarak belirlendiği gibi
taahhüt ve harcama ödenekleri için yıllık genel tavan olarak da uygulanabilmektedir. Bununla
birlikte, 2014-2020 Çerçevesi 2016 yılında Komisyon tarafından o zaman ki ekonomik durum ve
makroekonomik projeksiyonlar ışığında gözden geçirilecektir.
Avrupa Birliği’nde Harcamalar
AB Bakanlar Konseyi 2 Aralık 2013 tarihli ve 1311/2013 sayılı Tüzük ile 2014-2020 dönemi Çok
Yıllı Mali Çerçeve’yi kabul etmiştir. AB bütçesinin uygulama alanı ve miktarı bakımından
bağlayıcı olan bu Çerçeve çok yıllı bir perspektif ile uygulanacak AB politikalarının etkisini
artırma amacındadır. AB’nin harcama yapabileceği alanlar ile bu alanlara ne kadar harcama
yapabileceğini ortaya koyan ve 960 milyar avro taahhüt ödeneği veren Mali Çerçeve 2014-2020
dönemi için politika alanlarını aşağıdaki gibi belirlemiştir:
1. Akıllı ve Kapsayıcı Büyüme:
a. Büyüme ve iş imkanları için rekabet edebilirlik: araştırma ve yenilikçilik, eğitim ve
mesleki eğitim, Trans-Avrupa enerji, ulaştırma ve telekomünikasyon ağları, sosyal
politika; girişimlerin geliştirilmesi.
2
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
b. Ekonomik, sosyal ve mekansal uyum: AB ülke ve bölgeleri arasındaki gelişmişlik
farklılıklarının giderilmesine yardımcı olmak için bölgesel politika, tüm bölgelerde
rekabet edebilirliğin artırılması ve bölgeler arası işbirliğinin geliştirilmesi.
2. İstikrarlı Büyüme:
Ortak tarım politikası, ortak balıkçılık politikası, kırsal kalkınma ve çevresel tedbirler.
3. Güvenlik ve Vatandaşlık:
Adalet ve içişleri, sınır koruma, göç ve iltica politikası, kamu sağlığı, tüketicinin
korunması, kültür, gençlik, bilgi ve vatandaşlarla diyalog.
4. Küresel Avrupa:
Avrupa Kalkınma Fonu hariç olmak üzere AB’nin kalkınma ve insani yardımlar gibi dış
eylemleri.
5. İdare:
Avrupa Kurumları, emeklilik fonu ve Avrupa okullarının idari masrafları.
6. Telafi:
Hırvatistan’ın üye olduktan sonraki ilk yıl AB bütçesine yararlandığından daha fazla katkı
yapmaması için geçici ödeme.
Aşağıdaki grafikte 2014-2020 dönemi Mali Çerçevesi’nin 960 milyar avroluk taahhüt
ödeneğinin yıllara göre dağılımı gösterilmektedir.
Grafik 1: 2014-2020 Dönemi Yıllık Taahhüt Ödenekleri (2011 fiyatlarıyla - milyon avro)
3
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
Aşağıdaki grafikte ise 2014-2020 Çerçevesi ile 2007-2013 Çerçevesi karşılaştırılmaktadır.
Grafik 2: 2014-2020 Çerçevesi ile 2007-2013 Çerçevesi’nin Başlıklar İtibarıyla Karşılaştırılması
(2011 fiyatlarıyla - milyon avro)
MFF: Multiannual Financial Framework (Çok Yıllı Mali Çerçeve)
Aşağıdaki grafikte2014 yılı AB bütçesinin harcama kalemlerine göre güncellenmiş dağılımı
gösterilmektedir.
Grafik 3: 2014 Yılı AB Bütçesinin Harcama Kalemlerine Göre Güncellenmiş Dağılımı (taahhüt
ödenekleri - milyon avro)
1a. Büyüme ve iş imkanları için
rekabet edebilirlik
1b. Ekonomik, sosyal ve mekansal
uyum
2. İstikrarlı Büyüme: Doğal
Kaynaklar
3.Güvenlik ve Vatandaşlık
4. Küresel Avrupa
5. İdare
6. Telafi
Özel Araçlar
4
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
Aşağıdaki tabloda 2014 yılı AB bütçesinin harcama kalemlerine göre taahhüt ve harcama
ödeneklerinin dağılımı gösterilmektedir.
Tablo 1: 2014 yılı AB bütçesinin harcama kalemlerine göre taahhüt ve harcama
ödeneklerinin dağılımı (milyon avro)
HARCAMA KALEMİ
1. Akıllı ve Kapsayıcı Büyüme
1a. Büyüme ve iş imkanları için rekabet edebilirlik
1b. Ekonomik, sosyal ve mekansal uyum
2. İstikrarlı Büyüme
3. Güvenlik ve Vatandaşlık
4. Küresel Avrupa
5. İdare
6. Telafi
Özel Araçlar
TOPLAM
Ödeneklerin GSMG’ye oranı (%)
TAAHHÜT
63.986,34
16.484,01
47.502,33
59.267,21
2.171,99
8.325,00
8.405,14
28,60
456,18
142.640,48
1,06
HARCAMA
62.392,79
11.441,32
50.951,46
56.458,93
1.677,04
6.191,23
8.406,01
28,60
350,00
135.504,61
1,00
Avrupa Birliği’nin Gelirleri
AB Bütçesi öz kaynaklar, diğer gelirler ve bir önceki yıldan kalan bütçe fazlası ile finanse
edilmektedir.
1. Öz kaynaklar:
a. Geleneksel Öz Kaynaklar:
Geleneksel öz kaynaklar, ekonomik birimlerin ödediği ve Üye Devletlerin AB adına
topladıkları gelirlerden oluşmaktadır. Üye Devletler bu şekilde topladıkları gelirin %25’ini
toplama maliyeti olarak keserek kalan tutarı doğrudan AB bütçesine aktarmaktadır. Esas
olarak geleneksel öz kaynaklar gümrük ve şeker vergilerinden elde edilen gelirlerdir.
Gümrük vergileri üye olmayan ülkelerden ithal edilen ürünler üzerine uygulanmaktadır. Üye
Devletler bu uygulamada ortak gümrük tarifesi kullanmaktadırlar. AB Komisyonu verilerine
göre 2012 yılında gümrük vergilerinden AB bütçesine 16,3 milyar avro aktarılmıştır. Bu
tutar toplam gelirlerin %11,65’i kadardır. Şeker vergilerinden elde edilen 192,6 milyon
avroluk gelir ile birlikte 16,5 milyar avroya ulaşan geleneksel öz kaynaklar, toplam
gelirlerin %11,79’unu oluşturmaktadır.
5
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
b. Katma Değer Vergisi (KDV) Katkısı:
Üye Devletler elde ettikleri KDV gelirlerinin %0,3’lük kısmını AB bütçesine aktarmaktadırlar.
Üzerinden katkı hesaplanacak KDV tabanı ise her Üye Devletin Gayri Safi Milli Gelirinin
(GSMG) %50’si ile sınırlandırılmıştır. Bunun sebebi; refah seviyesi düşük olan ülkelerin katkı
kapasitelerinin ötesinde ödeme yapmalarını engellemektir. Zira refah seviyesi düştükçe
tüketim ve buna bağlı olarak da KDV gelirleri ülkelerin milli gelirinde daha büyük pay
tutmaktadır. 2012 yılında %50 sınırlaması İrlanda, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, Malta ve
Slovenya’nın yanında Lüksemburg’a da uygulanmıştır. Aynı yıl KDV katkısı ile 14,9 milyar
avroluk öz kaynak elde edilmiştir ve bu tutar toplam gelirlerin %10,66’sı kadardır.
c. GSMG Katkısı:
Gelirler ile harcamaları dengelemek üzere 1988 yılında üçüncü öz kaynak olarak GSMG
katkısı sisteme dahil edilmiştir. Bu katkının miktarı toplam harcamalar ile diğer tüm gelirler
arasındaki farka bağlıdır. Bir denge mekanizması olarak geliştirilen GSMG katkısı zaman
içinde en önemli öz kaynak halini almıştır.2012 yılında toplam GSMG katkısı 98,2 milyar
avro ile toplam gelirlerin %71’ini oluşturmuştur.
2. Diğer Kaynaklar:
AB bütçesinin diğer kaynakları ise AB kurumlarında çalışanların maaşlarından alınan vergi ve
diğer kesintiler, banka faizleri, AB üyesi olmayan ülkelerin AB programlarına katkıları,
kullanılmayan AB mali yardımlarının geri ödemeleri, gecikme faizi ve önceki yıla ait bütçe
fazlası, bağışlar ve rekabet ihlalleri nedeniyle firmalarca ödenen para cezalarından
oluşmaktadır. AB bütçesinin diğer kaynaklarının toplam gelirler içindeki payı yaklaşık %1
kadardır.
Aşağıdaki grafikte
gösterilmektedir.
AB
Bütçesi
gelirlerinin
2012
yılında
Grafik 4: AB’nin 2012 Yılı Gelirleri (Toplam: 139,54 milyar avro)
6
kaynaklara
göre
dağılımı
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
Aşağıdaki grafikte ise 2012 yılı AB öz kaynaklarının ülkelere göre dağılımı gösterilmektedir.
Grafik 5: 2012 Yılı AB Öz Kaynaklarının Ülkelere Göre Dağılımı (milyon avro)
Duzeltme Mekanizmaları
Daha önce de belirtildiği üzere AB harcamaları esas olarak Üye Devletlerin katkıları ile finanse
edilmektedir. Ancak Üye Devletlerin GSMG farklılıkları, topladıkları gümrük ve şeker vergileri ile
KDV farklılıkları, bu devletlerin AB bütçesine olan katkılarının da farklılaşması gerektiği, bir
başka ifadeyle her ülke oransal olarak eşit katkı sağladığı için farklılıkların tazmin edilmesi yani
düzeltilmesi gerektiği düşüncesini doğurmuştur.
Buna göre bir Üye Devlet göreli refah düzeyine kıyasla aşırı bir bütçe yükünün altında kalıyorsa
bir bütçe düzeltmesinden yararlanabilmelidir. Bu çerçevede, 25-26 Haziran 1984 tarihli
Fontainebleau Zirvesi’nde dönemin 10 Üye Devleti (Almanya, Belçika, Danimarka, Fransa,
İngiltere, İrlanda, İtalya, Lüksemburg, Hollanda ve Yunanistan) İngiltere’nin Topluluk bütçesine
katkısını azaltmak için bir indirim yapılmasına karar vermiştir.
1. İngiliz Çeki (UK Rebate)
1985 yılında İngiltere’ye uygulanmaya başlanan düzeltme mekanizmasına göre dengesizlik
İngiltere’nin AB harcamalarındaki payı ile toplam KDV ve GSMG katkısı arasındaki farka
göre hesaplanmaktadır. Yüzde puan olarak bu fark Üye Devletlere tahsis edilen toplam AB
harcamaları ile çarpılmaktadır. İngiltere’ye bu bütçe dengesizliğinin %66’sı geri
ödenmektedir. Düzeltme maliyetleri de diğer Üye Devletler tarafından AB GSMG’sindeki
payları ölçüsünde yüklenilmektedir. Ancak Almanya, Hollanda, Avusturya ve İsveç bu
şekilde hesaplanan payların dörtte birini öderken kalan kısım diğer üyelere dağıtılmaktadır.
7
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
1 Mart 2009 tarihinde 2007 ve 2008 yılları için de geçerli olmak üzere yürürlüğe giren
7 Haziran 2007 tarihli ve 2007/436/EC sayılı Bakanlar Konseyi Kararı, İngiltere lehine
yapılan bu düzeltmenin hesaplanmasına çeşitli değişiklikler getirmiştir. Bu değişiklikler
aşağıdaki gibidir:
 KDV katkısının %0,30’a sabitlenmesi ve Almanya, Hollanda, Avusturya ve İsveç için
geçici indirimli oranlar uygulanması,
 AB’nin katılım öncesi işbirliği çerçevesinde yaptığı harcamaların düzeltme kapsamı
dışında tutulması,
 2008 yılı düzeltmesinden başlamak üzere, tarımsal doğrudan harcamalar, piyasayla ilgili
harcamalar ve Avrupa Tarımsal Yönlendirme ve Garanti Fonu’nun garanti bölümünden
gelen kırsal kalkınma harcamaları hariç 30 Nisan 2004 tarihinden sonra üye olan
devletlere yapılan harcamaların toplam harcamalardan indirilmesi.
İngiliz Çeki olarak adlandırılan bu düzeltme mekanizması çerçevesinde, 2012 yılında
İngiltere’ye 3,8 milyar avro düzeltme ödemesi yapılmıştır.
Aşağıdaki grafikte Üye Devletlerin ulusal katkıları ile AB adına toplanan geleneksel öz kaynaklar
gösterilmektedir.
Grafik 6: 2012 Yılı Ulusal Katkılar ve Öz Kaynakların Ülkelere Göre Dağılımı (milyon avro)
İngiliz Çeki
GSMG katkısı
KDV katkısı
Geleneksel öz kaynaklar
İngiliz lehine düzeltme
3,8 milyar avro
Düzeltme sonrası
İngiltere’nin ödemesi
16,2 miyar avro
8
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
2. Danimarka, İrlanda ve İngiltere İçin Adalet ve İç İşleri Düzeltmesi
AB Antlaşması ve AB’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’ya ekli Danimarka Protokolü’nün 3.
maddesi ile İngiltere ve İrlanda Protokolü’nün 5.maddesi uyarınca bu ülkeler idari
maliyetler hariç özgürlük, güvenlik ve adalet politikalarını finanse etmekten muaf
tutulmuşlardır. Bu düzeltme ilgili toplam harcama (üye olmayan ülkelerin katkıları hariç) bu
ülkelerin GSMG’lerinin AB GSMG’sine yüzdesi ile çarpımına eşittir. Düzeltmenin finansmanı
da katılan Üye Devletlerin GSMG paylarına göre sağlanmaktadır.
3. Hollanda ve İsveç İçin Götürü İndirim
2007/436/EC sayılı ve 7 Haziran 2007 tarihli Bakanlar Konseyi Kararının 2(5). maddesi
sadece 2007-2013 dönemi için olmak üzere yıllık GSMG katkısından (2004 fiyatlarıyla)
Hollanda’nın 605 milyon avro ve İsveç’in 150 milyon avro indirmesini karara bağlamıştır. Bu
tutarlar Komisyon tarafından taslak bütçe hazırlandığında ortaya çıkan son Gayri Safi Yurtiçi
Hasıla deflatörü ile yeniden hesaplanmaktadır. Söz konusu indirim de İngiliz Çeki
hesaplandıktan sonra gerçekleştirilmektedir.
4. KDV Katkı Oranlarında İndirim
Bir diğer düzeltme mekanizması ile de Avusturya, Almanya, Hollanda ve İsveç için farklı KDV
katkı oranları belirlenmiştir. Bu düzenlemeye göre söz konusu ülkeler topladıkları KDV
gelirlerinden AB bütçesine yapacakları katkıyı aşağıdaki oranlara göre hesaplayacaktır:
Avusturya %0,025
Almanya %0,15
Hollanda %0,1
İsveç
%0,1
Öz Kaynaklar Sisteminin Geleceği ve Düzeltme Mekanizmaları:
2013 yılı Şubat ayında düzenlenen AB Zirvesi ile 2014-2020 dönemi için öz kaynak sisteminde
bazı değişikliklere gidilmesine karar verilmiştir. Ancak, bu değişikliklere ilişkin Konsey Kararı
yürürlüğe girene kadar mevcut sistem uygulanmaya devam edecektir. Karar verilen değişiklikler
aşağıdaki gibi sıralanabilir:
 Geleneksel öz kaynakları toplama maliyeti olarak Üye Devletlerin kendilerine alacakları
oran %20’ye indirilecektir.
 İngiliz Çeki uygulanmaya devam edecektir.
 Danimarka 130, Hollanda 695, İsveç 185 milyon avro, Avusturya ise 2014 yılında 30,
2015 yılında 20 ve 2016 yılında 10 milyon avro götürü ödeme alacaktır.
 KDV katkı oranında indirim Almanya, Hollanda ve İsveç için sabit %0,15 olarak
uygulanacaktır.
Bunlarla birlikte Komisyon, öz kaynaklar sistemini gözden geçirecek yüksek düzeyli bir grubun
bulgularına göre yeni bir reforma ihtiyaç olup olmadığını değerlendirecektir.
9
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
İnğiliz Çeki ve AB Butçesi
Önceki bölümlerde vurgulandığı üzere, İngiliz Çeki, AB bütçesi kapsamında oluşturulan
düzeltme mekanizmaları açısından önemli bir konuyu teşkil etmektedir. Bu konudaki
gelişmelerin anlaşılmasında, İngiltere’nin AB ile ilişkilerinin geçmişinin incelenmesi faydalı
olacaktır. Bu çerçevede, Jensen “The UK rebate – or rethinking the EU budget?” başlıklı
çalışmasında İngiltere’nin AB’ye katılım nedenlerini ele alarak konuya açıklık getirmeye
çalışmıştır. Dönemin İngiltere Başbakanı Winston Churchill 1946 yılında Zürih Üniversitesi’nde
Avrupa Birleşik Devletleri’nin kurulması gerektiğinden bahisle bütün Avrupa devletleri Birliğe
katılmaya yanaşmazsa veya katılamasa da isteyenler ve bu birleşmeye uygun olan ülkelerin bir
araya gelmesini önermiştir. Buna rağmen, Avrupa’ya duyulan kuşkunun bir neticesi olarak
İngiltere hızlı bir bütünleşme ve uyumlaşma konusunda en isteksiz ülkelerden biri olmuştur.
Nitekim, 16. yüzyılın sonlarından itibaren sömürgeleştirme politikaları neticesinde dünyanın en
büyük imparatorluğu haline gelen ve diğer Avrupa ülkelerinden tarihi, geleneksel, kurumsal ve
stratejik açıdan farklı bir yapıya sahip olan İngiltere, Avrupa’nın kanun ve kurumlarının
kısıtlayıcı olacağını düşünmüştür.
Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu’na yönelik müzakereler sürerken, uluslarüstü bir otorite
fikrinden hoşlanmayan İngiltere, bu sürecin dışında kalmıştır. Öte yandan, Topluluğu kuran altı
ülkenin ekonomisinde büyüme gözlemlenirken, İngiltere ekonomisinde sürekli bir düşüş
yaşanması, ülkenin 1961 yılında Avrupa Ekonomik Topluluğu’na üyelik başvurusunda
bulunmasına zemin hazırlamıştır. Ancak bu başvuru Fransa tarafından İngiltere’nin ABD’ye ve
Milletler Topluluğu’na (Commonwealth) olan yakınlığının Topluluğa yapacağı katkıları
engelleyeceği gerekçesiyle veto edilmiştir. İngiltere 1967 yılında üyelik için tekrar başvurmuş,
Fransa bu başvuruyu da veto etmiştir. 1969 yılında Fransa’nın söz konusu vetoyu kaldırmasının
ardından İngiltere 1973 yılında Topluluğa katılmıştır.
Üyelik sonrasında ise, İngiltere’nin mevcut yasal düzenlemelerin oluşturulması aşamasında yer
almamış olması ve Avrupa müktesebatının Üye Devletlerin kendi hukuklarından üstün
sayılması, İngiltere’de Topluluk hukukunun uygulanmasında güçlükler yaşanmasına yol açmıştır.
İngiltere, Topluluk ile ilişkilerini siyasi bütünleşmeden çok hükümetler arası nitelikte
sürdürmeyi tercih etmiştir. Bunun da ötesinde, 1975 yılında Topluluktan ayrılma konusu
referanduma sunulmuş ve yapılan oylamada ayrılmama kararı çıkmıştır. Ancak İngiltere’nin
Topluluğa karşı olumsuz tutumunun devam etmesi ülkenin Avrupa’dan izole edilmesiyle
sonuçlanmıştır. İzolasyondan duyulan memnuniyetsizliğin de etkisiyle İngiltere 1984 yılında
Topluluğa yaptığı katkılardan geri ödeme talep etmiş ve İngiltere’nin Topluluk bütçesi ile
karşılaştırıldığında ortak tarım politikası sübvansiyonlarından düşük düzeyde yararlandığı
gerekçesiyle net katkısının %66’sının geri ödenmesine karar verilmiştir.
10
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
Bu çerçevede, Jensen İngiltere’nin üç nedenle bütçeye net katkı sağladığını ileri sürmektedir.
Herşeyden önce İngiltere diğer Üye Devletlerden çok Topluluk dışı ülkelerle ticaret
yapmaktaydı. Bunun sonucunda ise İngiltere’nin Topluluk bütçesine aktardığı gümrük vergisi
katkısı daha fazla oluyordu. İkincisi, diğer ülkelere göre tarım İngiltere ekonomisinde daha
küçük bir yer tutmaktaydı ve bu nedenle İngiltere Topluluğun tarım harcamalarından çok az
yararlanabilmekteydi. Son olarak, 1984 yılında İngiltere’de ortalama gelir Topluluk
ortalamasının %90,6’sı kadar olduğundan İngiltere oransal olarak - örneğin Almanya’dan
(%109,6) - Topluluğa daha fazla katkıda bulunuyor ve net katkı sağlayan üyeler arasında refah
seviyesi en düşük ülke oluyordu.
İngiltere 1979 yılında dile getirdiği indirim talebinde 1984 yılında başarılı olmuş ve 1980-1983
dönemi için indirim almıştır. Ardından yine 1984 yılında verilenden daha yüksek bir indirim
talep etmiş, aksi takdirde harcamaları veto edeceğini bildirmiştir. Bu da yetmeyince İngiltere,
Topluluğu bütçeye yaptığı katkının tamamını durdurmakla tehdit etmiş ve daha önce değinilen
Fontainebleau Zirvesi’nde İngiltere’ye Topluluk bütçesine yaptığı katkının üçte ikisinin geri
ödenmesi kararlaştırılmıştır. Ancak, bu indirim de İngiltere’nin Topluluğa karşı tutumunu
değiştirmemiştir. 1993 tarihinde yürürlüğe giren ve AB’yi oluşturan Maastricht Antlaşması
sonrasında İngiltere yine Antlaşma’nın parasal birlik gibi bazı bölümlerinin dışında kalmayı
başarmıştır.
AB bütçesinin denklik ilkesine uygun olarak hazırlanıp yönetilmesi İngiltere’ye yapılan bu geri
ödemenin de dengelenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu durum, diğer ülkelerin bu finansmanı
sağlamak üzere AB bütçesine olduğundan daha fazla katkı sağlamalarına yol açmaktadır.
Bununla birlikte, 2000 yılından bu yana Almanya, Avusturya, Hollanda ve İsveç’e İngiliz
Çekinden kaynaklanan finansman yükümlülüklerinde %75 indirim verilmesi diğer Üye
Devletlerin katkılarını daha da artırmaktadır.
11
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
Sonuç ve Değerlendirme
Demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları ve azınlıklara saygı değerlerinin üzerine kurulmuş
olan Avrupa Birliği “subsidiarite ilkesi” çerçevesinde AB vatandaşlarına sunulacak hizmetin
vatandaşlara en yakın yönetim seviyesi tarafından yerine getirilmesini uygun bulmuştur.
Bununla birlikte vatandaşların tamamını ilgilendiren hususların Birlik seviyesinde ele alınması
gerekmektedir. Bu çerçevede işleyen bir rekabetçi piyasa ekonomisini hedefleyen Avrupa Birliği
üye devletlerarasında kişi, mal, hizmet ve sermayenin serbest dolaşımını sağlamış, gümrük
birliği oluşturarak dış ticaret engellerini kaldırmış ve üçüncü ülkelere karşı ortak dış ticaret
politikası belirlemiştir. Bunların yanında AB, tarım, balıkçılık, kültür gibi pek çok alanda da ortak
politikalar yürütmektedir.
Üye Devletler kendi egemenlik güçlerine dayanarak topladıkları vergi gelirlerinden ve kendi
uyguladıkları politikaların neticesinde elde ettikleri milli gelirlerinden pay aktarmak suretiyle
AB bütçesine katkı sağladıklarından, bu katkılarından kendi ülkelerine ne kadarının geri
döndüğünü de hesaba katmaktadırlar. Her ne kadar yukarıda bahsedilen politika alanları ortak
bir bakış açısıyla uygulansa da örneğin İngiltere ortak tarım politikasından diğer ülkelere kıyasla
daha az yararlandığını öne sürerek AB bütçesine yaptığı katkılardan indirim talep etmiş ve bu
indirimi almıştır.
Aralarındaki farklılıklara rağmen Üye Devletlerin aynı formülle AB bütçesine katkı sağlamaları
sonucunda İngiltere’ye verilen çekin ardından Almanya, Avusturya, Danimarka, Hollanda,
İrlanda ve İsveç’e de çeşitli adlar altında indirimler uygulanmaktadır. Ortak bir kaderi paylaşan
ülkelerin bir araya gelerek oluşturdukları bir Birliğin, AB vatandaşlarının çıkarları için
kullanılacak ortak bütçeye verecekleri katkıların nasıl hesaplanacağı bir tartışma konusu olarak
güncelliğini korumakla birlikte, 2014-2020 döneminde uygulaması devam edecek olan
düzeltme mekanizmaları meşruiyetini korumaktadır.
AB’deki tartışmalar, öz kaynaklar sisteminin reforma tabi tutulması gerekliliğini ortaya
koymuştur. Bunun üzerine Komisyon tarafından hazırlanan öneri doğrultusunda Üye Devlet
katkılarının basitleştirilmesi, yeni öz kaynakların belirlenmesi ve düzeltme mekanizmalarında
reform planlanmaktadır. Bu planlar henüz yasalaşmamış olmakla birlikte önümüzdeki
dönemlerde AB bütçesinin finansman sisteminde değişiklikler yapılması kuvvetle muhtemeldir.
Reform çalışmalarında AB bütçesinin Üye Devletler için ayrı ayrı harcanmadığı, ortak bütçenin
henüz bir siyasi birlik halini almamış olsa da AB vatandaşlarının tamamı için kullanıldığı göz
önünde bulundurulmalıdır.
12
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
EK 1: AB Butçeleme Sureci
AB bütçesi, AB Antlaşmaları, Tüzük ve Kararlar ile AB kurumlar arası anlaşmalar olmak üzere üç
yasal dayanağa sahiptir.
Bunlardan AB’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın 314. maddesine göre yıllık bütçe prosedürü
1 Eylül-31 Aralık tarihleri arasında gerçekleştirilir.
Bu çerçevede, bütçe taslağına girdi oluşturmak üzere tüm AB kurumları 1 Temmuz tarihine
kadar tahminlerini kendi iç prosedürlerine göre hazırlarlar.
AB Komisyonu bu tahminleri konsolide ederek hazırladığı yıllık bütçe taslağını 1 Eylül tarihine
kadar AB Konseyi ve AB Parlamentosu’na gönderir.
Konsey taslak bütçe hakkındaki pozisyonunu ve varsa değişiklik önerilerini gerekçeleri ile
birlikte 1 Ekim tarihine kadar Parlamento’ya gönderir.
Parlamento 42 gün içinde Konsey’in pozisyonu ve değişiklik önerilerini görüşür.
Konsey 10 gün içinde Parlamento’nun değişiklik önerilerini değerlendirir. Değişiklikleri kabul
ederek taslak bütçeyi onaylayabilir.
Konsey Parlamento’nun değişiklik önerilerini kabul etmezse Parlamento ve Konsey’den eşit
sayıda temsilci ile bir uzlaşma komitesi oluşturulur.
Uzlaşma Komitesi’nin 21 gün içinde ortak bir metin hazırlaması gerekir.
Kasım ayının başında Komite ortak bir metin hazırlamış olursa Konsey ve Parlamento’nun bu
metni görüşüp karara bağlamak için 14 günü kalır.
Konsey ortak metni reddetse bile Parlamento kabul edebilir.
Hem Konsey hem de Parlamento metni kabul etmezse bütçe reddedilmiş olur.
Uzlaşma süreci başarısız olduğunda Komisyon yeni bir taslak bütçe hazırlar.
Bir mali yılın başında bütçe hala kabul edilmemiş olursa, önceki yıl ödeneklerinin on ikide
birinden fazla olmamak üzere her ay harcama yapılabilir.
13
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
Önlenemeyen, istisnai veya öngörülemeyen durumlarda Komisyon yıl içinde bütçe değişikliği
taslağı ile onaylanmış bütçede değişiklik önerisinde bulunabilir.
Bunun yanında taslak bütçe hazırlığında mevcut olmayan bilgilerin edinilmesi üzerine
Komisyon kendi inisiyatifiyle veya diğer kurumların isteği ile taslak bütçeye ilişkin değişiklik
mektubu sunabilir.
Değişiklik bütçesi ve değişiklik mektubu genel bütçe ile aynı sürece tabidir.
Bu şekilde hazırlanarak harcamaları ortaya koyan bütçenin finansmanı için gerekli gelirler de
hazine yönetimi sistemi çerçevesinde toplanır.
AB bütçesinin neredeyse tamamı (%99’u) öz kaynaklar yani AB’ye ait olan fakat onun adına Üye
Devletlerce toplanan fonlar ile finanse edilir.
Bu fonlar yılda iki kez Üye Devletlerin hazine veya merkez bankalarında AB Komisyonu adına
açılan hesaplara aktarılır.
Komisyon da yararlanıcılara ödeme yapmak üzere bu hesaplardan fonları ticari bankalardaki
hesaplarına aktarır.
AB hazine yönetimi tam zamanında ilkesine dayanır. Komisyon fonları Üye Devletlerdeki
hesaplarında tutar ve günlük ödemelerini yapmak için gerekli olan fonları ticari bankalardaki
hesaplarına aktarır, Üye Devletlerdeki hesapları dışında bir hesapta fonları stoklamaz.
14
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
EK 2: Oz Kaynaklar Sistemi Reform Onerileri
AB düzeyinde politikaların ortak yürütülmesine olan ihtiyaç ve bu ihtiyacın finansmanı için
gerekli fonların Üye Devlet katkıları ile sağlanması öz kaynaklar sisteminin daha dikkatli bir
şekilde ele alınmasını gerektirmektedir. Ayrıca, ülkeler arası farklılıklar nedeniyle bazı ülkelere
sağlanan indirim ve geri ödemeler düşünüldüğünde, sistemin daha objektif bir şekilde
tasarlanması da zorunlu hale gelmektedir.
Bu zorunluluk karşımıza çeşitli reform önerileri çıkarmaktadır. Bunlardan ilki, AB
Komisyonu’nun 29 Haziran 2011 tarihli ve 0183 sayılı “Avrupa Birliği’nin Öz Kaynaklar Sistemi
Hakkında Konsey Kararı” önerisidir. Söz konusu öneride öz kaynaklar sistemine ilişkin yapılması
gereken reformun gerekçeleri şu şekilde sıralanmaktadır:



AB finansman sisteminin eskimiş olması,
AB finansmanı için yeni bir paradigmanın ortaya çıkmış olması,
Lizbon Antlaşması ile yeni bir yasal çerçevenin oluşturulmuş olması.
Buna göre 1957 yılına dayanan AB finansman sistemi, 1970 yılında geliştirilen öz kaynaklar
sistemi ile şekillenmiş, ancak öz kaynaklar sistemine ilave edilen yeni kaynaklarla AB politika
öncelikleri arasında bir bağlantı kurulmamıştır. 1984 yılından başlayarak eklenen düzeltme
mekanizmaları da sistemi karmaşıklaştırmıştır. Sonuç olarak mevcut sistem karmaşık bir
görünüme sahiptir, birçok değerlendirme kriterine göre iyi işlememektedir ve uzmanlar dışında
anlaşılmamaktadır.
Ayrıca AB finansmanı için iki temel üzerine oturan yeni bir paradigma doğmuştur. İlk olarak AB
finansman sisteminin ekonomik ve finansal krizlerle mücadele edecek nitelikte olması
ihtiyacıdır. İkincisi ise geleneksel öz kaynaklar dışındaki kaynaklar ile AB politikaları arasında bir
bağlantı kurulması ihtiyacıdır.
Lizbon Antlaşması’nın getirdiği yeni yasal çerçeve de AB Konseyi’nin Öz Kaynaklar Kararı
çerçevesinde yeni bir kategori belirlemesini veya mevcut bir kategoriyi kaldırabilmesini ve
ayrıca sistem için uygulama tedbirleri belirlemesini mümkün kılmaktadır. Böylelikle hem öz
kaynak sayısının azaltılması ve yeni kaynakların oluşturulması hem de sistemin uygulanması
bakımından çeşitli önlemlerin alınması söz konusu olacaktır.
Bu gerekçeler ışığında Komisyon’un üç önerisi bulunmaktadır:
1. Üye Devlet katkılarının basitleştirilmesi,
2. Yeni öz kaynakların belirlenmesi,
 Finansal işlemler vergisi
 Yeni bir KDV kaynağı
15
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI

Bu kaynakların uygun bir teknik hazırlık sürecinin ardından 2014-2020 döneminde
uygulanması
3. Düzeltme mekanizmalarının reformu.
1984 yılında gerçekleştirilen Fontainebleau Zirvesi’nde İngiltere için kararlaştırılan indirimin
gerekçesi İngiltere’nin diğer Üye Devletlere kıyasla düşük gelirli olmasına rağmen, AB bütçesine
en çok net katkı sağlayan ülke olmasıdır. Bunun nedeni de AB bütçesinde tarım harcamaları
büyük yer tutarken İngiltere’nin bütçe katkısının esas olarak KDV gelirlerinden
kaynaklanmasıdır. Ancak zamanla hem ortak tarım politikasının bütçedeki payının hem de KDV
katkıları ile sağlanan kaynakların azalmış olması İngiltere çekinin yeniden değerlendirilmesini
gündeme getirmektedir.
Komisyon’un 0183 sayılı önerisinde İngiltere’ye sağlanan indirime ilişkin olarak 1984, 2005 ve
2011 yılları için temel parametrelere yer verilmektedir. Rakamlar bir yandan tarım harcamaları
ve Üye Devletlerin AB bütçesine yaptıkları KDV katkılarının azaldığını, diğer taraftan ise
İngiltere’nin zaman içinde zenginleştiğini göstermektedir. Bu durum aşağıdaki tabloda rakamsal
olarak ifade edilmektedir.
Tablo 2: Temel Parametrelerdeki Gelişim (1984-2011)
Ortak
Tarım
Politikasının
bütçedeki payı
KDV katkısının toplam gelirler
içindeki payı
İngiltere’nin AB ülkelerine
göre refah seviyesi
(Kişi başı GSMG)
1984
2005
2011
%69
%50
%44
%57
%16
%11
10 üyeli AB’nin
%93’ü
25 üyeli AB’nin
%117’si
27 üyeli AB’nin
%111’i
Bununla birlikte, genişleme maliyetlerinin zengin üyeler arasında adil bir şekilde dağıtılması,
İngiltere dahil birkaç ülkenin aşırı bütçe yüküne maruz kalmasını sürdürmektedir. Bu çerçevede
Almanya, Hollanda, İsveç ve İngiltere için düzeltmelerin devam ettirilmesi gerekmektedir.
İkinci olarak yeni düzeltme sistemi saydam, basit, kamu ve parlamento denetimine tabi,
öngörülebilir ve etkin olmalıdır. Ayrıca, Üye Devletlere eşit muamele yapılmalıdır. İngiltere’ye
verilen indirimin hesaplanmasındaki karmaşık yapıya karşı da mevcut indirimlerin yerini alacak
şekilde yeni bir götürü indirim sistemi önerilmektedir.
Saydamlık ve adaletin sağlanması için de Komisyon, Üye Devletlerin AB bütçesine katkılarının
bir kısmını idari masraflar adı altında kendilerinde tutmaları suretiyle ortaya çıkan gizli
16
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
düzeltmeyi ortadan kaldırmak için %25 olan oranın %10’a düşürülmesini önermektedir. 0183
sayılı öneride Komisyon bir Öz Kaynaklar Paketini de ele almaktadır.
Komisyon’un yukarıda bahsedilen önerisine paralel bir öneri de Fransız Senatör Pierre BernardReymond tarafından ortaya koyulmuştur. Senatörün 2012 yılında Senato’ya sunduğu ve öz
kaynaklar sisteminde bir reformu ele alan raporunda1 dile getirilen temel öneriler aşağıdaki
gibi sıralanabilir:
1. Düzeltme mekanizmaları arasında yer alan indirimlerin yeni bir götürü sistem ile
değiştirilmesi,
2. Yeni kaynaklar oluşturulması,
 Finansal işlemler vergisi
 Tütün vergisi
 Alkol vergisi
3. Diğer yeni öz kaynak çeşitlerinin değerlendirilmesi,
 Kurumlar vergisi, enerji vergisi
 Çevrimiçi şans oyunları vergisi, silah ticareti vergisi
4. Yeni bir harcama oluşturmadan, ulusal düzeydeki bazı harcamaları AB düzeyine aktararak
AB bütçesinin GSMG’ye oranının %1’den %2’ye çıkarılması,
5. Borçlanma imkanı getirilmesi.
1
Soz konusu rapora http://www.senat.fr/rap/r11-385/r11-3851.pdf adresinden ulaşılabilir.
17
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
Kaynakça
Bernard-Reymond, P. (2012). RAPPORT D'INFORMATION FAIT au nom de la commission des
affaires européennes sur les ressources propres du budget de l'Union européenne.
European Commission. (2011). Proposal for a COUNCIL DECISION on the system of
ownresources of the European Union.
European Commission. (2013). EU budget 2012 Financial Report. Publications Office of
theEuropean Union.
European Commission. (2013). Multiannual financial framework 2014-2020 and EU
budget2014 The Figures. Publications Office of the European Union.
Jensen, A. N. (2011). The UK rebate - or rethinking the EU budget? Institutt for sprog
ogerhvervskommunikation, Aarhus Universitet.
http://ec.europa.eu/budget/financialreport/revenue/index_en.html 15 Ocak 2014
http://ec.europa.eu/budget/mff/resources/index_en.cfm
http://ec.europa.eu/budget/mff/introduction/index_en.cfm
http://ec.europa.eu/budget/explained/budg_system/legal_bases/legal_en.cfm
http://ec.europa.eu/budget/explained/management/deciding/decide_en.cfm
http://ec.europa.eu/budget/mff/figures/index_en.cfm
http://ec.europa.eu/budget/figures/2014/2014_en.cfm
(Kapak Resmi)
İngiliz anahtarı http://pixabay.com/tr/simgesi-%C3%A7izim-karikat%C3%BCr-arac%C4%B133816/15 Ocak 2014
(Harita)
http://footage.shutterstock.com/clip-2397251-stock-footage-euro-and-stars.html15 Ocak
2014
18
AB BÜTÇESİ DÜZELTME MEKANİZMALARI
T.C. MALİYE BAKANLİGİ
AVRUPA BİRLİGİ VE DİŞ İLİŞKİLER DAİRESİ BAŞKANLİGİ
Tel 0 312 415 23 20
E-Posta [email protected]
Faks 0 312 417 11 72
Web Sitesi http://www.abmaliye.ğov.tr
© 2014 T.C. Maliye Bakanlığı
Özel Gündem’de yer alan yazıların tümü ya da bir bölümü, izin alınmadan tekrarlanamaz, çoğaltılamaz, basılamaz,
kaynak ğösterilmeden kullanılamaz. Özel Gündem’de yer alan yazıların sorumluluğu yazarlara ait olup Maliye Bakanlığı
açısından bağlayıcılığı yoktur.
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
953 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content