close

Enter

Log in using OpenID

3.Topoğrafya Haritalarının İnkişafı ve Topoğrafların Bugünkü

embedDownload
Topografya haritalarlnln inki~afl ve
TopolgraflarIn bu giinki lmesaisi
Yallan : Mra.
Feridun
H
arita; bir Olkenin tapusu makammdadll'. Tapusuz mtilke
" tasarruf olunamaz. Bundan ba~ka harita; ayni zamanda
onu kullanacak asked ve sivil e~hasm giizii mesabesindedir.
Binaenaleyh haritalar ne dereceye kadaJr sahih ve mufassaI
olursa baladaki vezaifi 0 nisbette eyi gormii:~ olurlar. Bundan
dolaYl ciham kadimin en eski zemanlarmda en biiyiik ulema ve
riyaziyun hep dogru haritalar c;izmege c;ab~ml~lar ve az c;ok
muvaffak olmu~lardlr . Biz bunlardan bahsedecek degiliz; yalmz
~unu ortaya koymak isterizki herhangi nirengiye istinat etmi1?
ilk topografya haritalarl Felemenkli ( Sinelliyiis ) iin teklifi ve
Fransada (Kassini) lerin himmetile 1:86400 mikyasmda olarak
Miladm 1750 senesinde viicuda getirilmi1?tir.
Bu haritalar 0 zamamn en miikemmel bir eseri gibi telakki .
edilmi1? ve filhakika Fransa erkam harbiyesinin on dokuzuncu
aSlr evaslhnda vUcuda getirdigi 1:80000 mikyasmdaki haritanm
meydam istifadeye konmasma kadar klymetinil muhafaza et-·
mi!illerdir. Mevzuu bahis erkam harbiye hadtasmm nirengisi
te!ilkil edildigi vakit ( Kassini) paftalarmdan yok istifade edildigi gibi nirengi !ilebekesinin de vaktile pek dogru olarak tesis
edildigi kemali taktirle gortilmii!iltiir. Mamafih miisennemi arazinin miinhanilerle iraesi (Kassini) zemamnda malum olma-·
dlgmdan meyli arazi bu haritalarda tarama hatlarile irae edil-
34
1 inci Haritacllar mecmuaSI
mi~tir. ilk miinhani usulii 1864 tarihinde isviyreli bir miihendis
tarafmdan dii~iiniilmli~ ve peyderpey dtiveli sairece de kabul
,edilmi~tir. ilk miinhanili haritalara Almanyada tesadiif olunur.
Eu usulde arazinin blitiin vaziyetini miitalea miimkiin oldugu
gibi bir noktadan diger noktaya dogru almacak bir makta
vasitasile de arazinin muhtelif meyilleri g6rlilmii~ olur.
Askerl harita dairesi te~ekkiil etmezden evvel Tlirkiyede
muntazam surette almml~ hiy bir harita mevcut degildi. VakIa
( 312) senesinde Eski~ehir ile civarmda 1:50000 mlkyasmda
muntazam harita almmaga ba~lanml~ isede bu te~ebbiis pek
HZ devam eylemi~ ve 0 tarihten ilani me~rutiyete kadar hiy
bir te~ebbiiste bulunulmaml~hr. 0 zemana kadar elde mevcut
haritalar; Rumelinin 1:210000 ve garbi Anadolunun 1:400000
mlkyasmdaki gayri muntazam usullerle yapllml~ jstik~af haritalarmdan ibaret idi; valna 0 tarihe kadar yapllml~ bazl
haritalar var idi ise de hunlar graflk nirengiye miistenit ve
mahdut sahalarl ihtiva eden mevzii haritalar idi; kullamlml§
,olan aletler de:
Grafometre; Pantometre, Eklimetre, ve meyil mlshraSl gibi
ihtiyacah fenniyeyi temamen tatmin edemeyen alattan ibaret
idi.
(325) Senesinde harita komisyonunun te~ekkiiliinde (Jeodezi)
fennine miisteniden 1/25,000 mikyasmda muntazam harita a11rnma ba~lamlml~ ve bu giine kadar muvaffakiyetle devam ederek memleketin miihim klslml~rlm ihtiva eden pek klymetli
haritalar viicuda getirilmi~tir. Bundan maada seri nirengiye
istinaden 327 senesinde ba~layan ve 930 senesinde ikmal edilen 1/200,000 mikyasmda miinhanili istik~af haritalafl vardlr
ki memleketimizin haritai muntazamaSI ikmal edilinceye kadar
bunlardan yok istifade edilecegi tabiidir.
Topografya Haritalarmm
inki~afl
ve topograf mesaisi
35
Asked esas topogeafya haritalan 1/25,000 mikyasmda ya
pllmaktadlr. Ger~;~ (Kocaeli) §ibiceziresinin 1/50,000 mikyasmda hemen Sakarya mensabma kadar 15 paftahk haritasl
yapllml§ isede sonradan bun dan sarfl nazar edilerek bu gun
1/25,000 mikyasmdaki haritaya devam edllmektedir. KullamJan alet: Fransa eografya dairesine bir <;ok klymetli hizmetler
ifa eden miiteveffa (Golye) tarafmdan tertip edilen (Alidat
olometrik - miikemmel mlstira) dlr. Takriben (0,20) metre
tuliinde ve 11 defa bti,yiitme kuvvetini haiz bir rasat diirbiinile rasat istikametlerini <;izmege mahsus miiteharrik mlsbra
ve meyil zaviyelerini mesaha eden bir eklimetlreden ibarettir.
Rasat tertibah ii<; koldan miirekkep bir kaideye miistenit
iki §akull kola merbuttur; sathl rasada amut istikamette bulunan ayakta kii<;iik kiirevi bir tesviye ruhu vardlr. ~akull zaviyeler eklimetre ilzerinde grada kadar okunaJrak kusurah da
diirhiiniin i<;inde beheri iki§er santigradl gosteren taksimattan
okunur. Durbiiniin ic;inde santigrat taksimatmdan ba§ka mesafe
·okumak ic;in ( sitadya) tertibah olup gayri miisavi arahkla
150:800 metreye kadar taksimah havi iifkli c;izgiler mevcuUur.
:Bu takRirnat zaviyei meriye miitehavvil, §ahls sabit esasma
gore tertip edilmi§tir.
Mesafeler: tulU ]iamili 3 metre ve iki par<;adan mUrekkep
3 hedefeli (Mira) §aluslar vasltasile okunur:: hedefelerin ikisi
sabit ve birisi miiteharriktir; aIt ve iist hedefeler arasmdaki
mesafe2,5 metre ve ba§ ve orta ile orta ve dip hedefeler ara:smdaki mesafeler (1,~25) §er metredir.
YahnIz dip hedefe miiteharrik olup ledelhace ba§ hedefe
ile araSI (2) metre gelmek iizere tanzim olunur.
Mesafe okumak i~~in; ba~ hedefe dUrhiiniin i<;inde ve 800
Takkanu iizerinde ~) j[~areti hizasmdaki <;izgiye tatbikolunur.
36
1 inci HaritacIlar mecmuaSI
Diger hedefe mesafeyi gosteren taksimattan hangisi iizerine
muntabik olursa mesafe ondan ibaret olmu§ olur. ~ahism ufkt
tutulmasl mecburiyetihasIl oldugu zaman mesafe okunabilmek
ivin diirbiiniin ivinde (400) metreye kadar ayrl bir taksimat
vardir bunun bazl (Miramn tulU) 1,25 metredir. Eu aletin plan~etesi (8) ko§eli olup sehpa ba~hgma mevzu kiirevi riikbe takimi vardir.
Barita ahml: Topografya haritasl memleket nirengisinin
nirengi noktalarile te~kiL ettigi sabit yerveiveye istinat eder;
bu noktalar miistevi kemmiyeti vaz'iyelerle malum oldugu gibi
rakimlarl da tayin edilmi§tir. Eu nirengi noktalarmdan (125)
kilometre murabbamdaki sahaya (25 : 30) nokta verilmektedir.
Topografya haritalarI ufka amut irtisam kavaidine gore ya
pIlIr. Bu kanuna nazaran her hath ufki tulU ve te~ekklilii aym
olmak iizere vemail bir hatta meyil zaviyesinin mikdarma
gore kiivlilerek irtisam eder. «10 X 50) eb'admda bir pafta (Bon)
usuli inki§afma nazaran 125 kilometre murabbamdaki sahaYl
ihtiva eder. Yeni kabul edilen (Gavss-kriiger) inki§afma nazaran
ise (120) kilometre murabbaI kadardir.
Topograflar arazi iizerindeki harita mesaisini; aleminyum
veya <;inko iizerine yapu;;tIrllml~ vatman kaadma dakik bir
sutette nakledilen nirengi nokatma istinaden ve usulu mahsusasma tevfikan icra ederler.
Memleketimizin avarIZl umumiyesi n~zan dikkata almarak
mesafei miitesaviyei miiresseme (0.0004) olarak kabul edildiginden tesviye miinhanileri (10) metrede bir gevirilmektedir. Bittecriibe gormmii~tiirki harita almaktaki siir'at arazinin mii§kii~
latma gore degi~ir. Tecriibeli bir topografm vasat derecede
mii§kiil arazide yevmiye bir kilometre murabbaI bir sahhta yer
yapabilecegi kabul olunmaktadir. i§bu hasilah yevmiye bazl
Topografya Haritalarmm
inki~afl
37
ve toporagf mesaisi
ahvalde(!) kilometre murabba dii~tiigii gibi kolay arazlda 15
K. m. murabbama kadar <;lkabilir. 7 ay arazide <;ah~an melekeli
bir topograf bir devrei ameliyyat zarfmda bir pafta viicuda
getirebilmektedir. i<;erisine girilmesi gayri kabil geni~ ormanlarm haritasmm ahnmasmda tali matI mevzuasina tevfikan hareket olunursa da havai harita ahmmdan istifade edilebildigi
taktird~ daha sahih netayi<; elde edilecegine ~iiphe yoktur.
Mariilarz hususat; topograf mesaisinin bir tarzl umumide
beyamndan ibaret olup harita ahmma ait kitaplarda kafi tafsWlt mevcut oldugundan burada ayrlCa bahsine lUzum goriilmemi~tir.
3.
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
325 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content