close

Enter

Log in using OpenID

Aile Hekimliğine Giriş ve Temel Kavramlar

embedDownload
KANITA DAYALI TIP
Yrd. Doç. Dr. Yasemin ÇAYIR
Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi
Aile Hekimliği AD
1
• Soğuk su içmeyi engelleyerek soğuk algınlığını önleyebilir
miyiz?
• Vitamin C vererek gribi önleyebilir miyiz?
• Bebeğin poposunu önden arkaya silmek üriner enfeksiyonu
önler mi?
• Alkolle silmeden enjeksiyon yapsak hasta enfeksiyon kapar
mı?
• Kendi kendine meme muayenesi kanser taraması yerine
kullanılabilir mi?
2
KANITA DAYALI TIP
Tanım
Mevcut en iyi kanıtın, hekimin deneyimi ve hasta
tercihleri ile entegrasyonunu içeren sistematik yaklaşım.
3
KANITA DAYALI TIP
Süreç
• KDT’ın beş adımı var
• KDT sürecinde temel amaç en kısa sürede
mevcut en iyi kanıta ulaşarak bilimsel
geçerliliği en yüksek olan bir karar
verebilmek, zaman kazanmak
4
KANITA DAYALI TIP
Süreç
Hasta
1. Hasta bakımı sırasında klinik bir
problem/sorun ile başlayınız
Soru
2. Duruma uygun bir soru oluşturunuz
Kaynak
3. Uygun kaynağı seçip kanıt araştırınız
Kanıtı eleştirel
değerlendirme
4. Elde ettiğiniz kanıtı geçerlilik, uygulanabilirlik
açısından değerlendiriniz
Hasta
5. Elde ettiğiniz bilgiyi klinik deneyiminiz ve
hastanın tercihleri ile birleştirerek klinik karar
sürecinizde kullanınız
Girişim sonucunu izleyerek performansın değerlendirilmesi:
6.adım
5
KANITA DAYALI TIP
Süreç
Nasıl zaman kazanabiliriz?
• En kısa sürede mevcut en iyi kanıtlara ulaşarak
• En iyi mevcut kanıtlar nelerdir?
• Metaanalizler ve sistematik derlemeler (“review”lar)
6
METAANALİZ ve Sistematik Derleme Ne
demektir?
• Metaanaliz:Belli bir konuda, belli bir zaman
aralığında yapılmış çok sayıda çalışmanın
sonuçlarının tekrar istatistiki olarak
değerlendirilip yorumlanarak sunulması
• Sistematik Derleme(Review):
Yorumsuz sunulması
7
TANI TEDAVİ REHBERLERİ=
KLAVUZLAR=“PRACTICE GUIDELİNE”LAR
• Metaanaliz ve sistematik derlemelerden oluşmakta , bu
nedenle değerli.
8
• En iyi mevcut kanıtlara nerden ve nasıl
ulaşabiliriz?
9
Kanıta dayalı tıp sitelerinden örnekler
• www.cochrane.org
Doğrudan metaanalizlere ulaşılabilir
• www.pubmed.com
Hem metaanalizlere, hem de tek tek makalelere ulaşılabilir
• www.ulakbim.gov.tr
Türkçe yayınlara ulaşılabilir.
10
Bir örnek yapalım..
Ahmet Bey
1.Klinik sorun: Ahmet Bey’in akciğer kanseri olup olmadığını
öğrenmek için akciğer filmi çektirmek istemesi
2.Klinik soru : Akciğer kanseri taramasında akciğer filmi kanıta dayalı
bir yöntem midir?
3.Cochrane’e girerek en iyi mevcut kanıta ulaşmaya
çalışalım.(Anahtar kelimeler:lung cancer,screening)
www.cochrane.org
11
12
13
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
14
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
15
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
16
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
17
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
Ahmet bey için KDT sürecine devam edelim…
4- En iyi mevcut kanıta ulaştık.
5-Kendi deneyimimiz ve Ahmet Bey’i de sürece katarak karar
verelim
Akciğer grafisi akciğer kanseri erken tanısı /taraması için
kanıta dayalı önerilen bir yöntem değil.
Bunun açıklamasını Ahmet Bey’e de yapalım (Görüşmeci
model+hasta merkezli yaklaşım+hasta otonomisine
saygı)
18
Aynur Hanım…
• Klinik sorun: Aynur hanımın mammografi çektirmek
istemesi
• Klinik soru : Meme kanseri erken tanısında tarama
testi olarak mammografi kanıta dayalı bir yöntem
midir?
• Cochrane’e girerek en iyi mevcut kanıta ulaşmaya
çalışalım (Anahtar kelimeler: breast cancer, screening)
19
20
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
21
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
Mammografi klinik sorusu için
kanıtlara baktığımızda:
• Sonuç: Mammografi ile tarama kanser
mortalitesini azaltıyor.Aile öyküsü ayrıca ele
alınmalı.
22
Aynur hanım için başka bir klinik soru:
• Kendi kendine meme muayenesi ve hekimin meme
muayenesi meme kanseri taramasında kanıta dayalı
bir yöntem midir?
• Cochrane’e girelim, en iyi mevcut kanıta ulaşmaya
çalışalım. (Anahtar kelimeler:breast cancer,
screening, self examination, clinical examination )
23
24
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
25
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
26
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
27
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
28
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
Bir de tedavi etkinliğiyle ilgili soru
oluşturalım…
1-Metabolik sendromlu hipertansif bir hastanız var (Klinik
sorun)
2-Metabolik sendromlu hipertansif bir hastada ACE
inhibitörü ile ARBnin tedavi etkinliği açısından birbirine
üstünlüğü var mı? (Klinik soru)
3-Pubmed’e girelim, kanıt arayalım. (Anahtar kelimeler:
ACE,ARB,metabolic syndrome, hypertension,
treatment)
29
Sorumuz tedavi etkinliği ile ilgili ise internete
girip arayacağımız araştırmaların türü ne
olmalı?
• Randomize kontrollü çalışma, yani tedavi etkinliği çalışmaları
olmalı
• Ama zaman kazanmak istiyoruz.
• O zaman tek tek randomize kontrollü çalışmalar yerine bunların
metaanalizlerine bakalım.
30
31
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
32
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
33
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
34
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
35
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
36
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
37
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
Bu hastamız için kanıta dayalı tıp sürecine
devam edelim…
4- En iyi mevcut kanıta ulaştık, bu kanıtta böyle bir hastada her
iki ilacın da (ACE inh. ya da ARB) kullanılabileceği belirtiliyor
5- Kendi deneyimimiz ve hastanın tercihlerini de dikkate alarak
kanıta dayalı bir karar verelim
İlaç seçiminde her iki ilacı da kullanabileceğimizi, her iki
ilacın da en sık görülen yan etkilerini hastamıza anlatalım
6-Performansımızı değerlendirmek için hastayı kontrole
çağıralım.
38
• Oluşturduğumuz klinik soru tipine göre….
• İnternete girip arayacağımız çalışma tipi de değişmekte….
39
SORU TİPİ
ÇALIŞMA TİPİ
Tanı
Tedavi
Prognoz
Zarar (risk)/etio
Maliyet analizi
Tanı testleri, duyarlılık, özgüllük
Randomize kontrollü çalışma (RCT)
Kohort, vaka kontrol
Kohort, vaka kontrol
Ekonomik analiz
Sistematik Derleme
Meta- analizler
• Kanıta dayalı tıp sitelerini tanımaya devam edelim,
sonuncusu….
41
42
43
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
Çalışma Düzeni/Çalışma tipi
ARAŞTIRMA TÜRÜ
Gözlemsel
Deneysel
Randomize
kontrollü çalışma
Tanımlayıcı
Analitik
Olgu sunumu
Olgu kontrol
Klinik
Olgu serisi
Kohort
Saha
Kesitsel
44
ÇALIŞMA TİPLERİNİN KANIT DÜZEYLERİ
•
•
•
•
Uzun dönem gözlemsel çalışmalar
Basit kesitsel çalışmalar
Olgu serisi
Olgu sunumu
YÜKSEK
KANIT DÜZEYİ
• Tanımlayıcı Çalışma Tipleri
45
ÇALIŞMA TİPLERİNİN KANIT DÜZEYLERİ
• Analitik (Karşılaştırmalı) Çalışma Tipleri
YÜKSEK
KANIT DÜZEYİ
• Kohort çalışmaları
• İki gruplu kesitsel çalışmalar
• Olgu kontrol çalışmaları
46
ÇALIŞMA TİPLERİ
• Deneysel Çalışma
• Randomize Kontrollü Çalışma (RCT)
Tek kör- çift kör?
• Sistematik hata:
• Randomizasyonun homojen yapılmaması
• Taraf tutulması (Bias)
47
META ANALİZ
RCT
RCT
Kohort
Cohort
Vaka
Vaka Kontrol
Control
Vaka
Vaka Serileri
Serileri
Derlemeler
Review
makaleler
Anekdotlar,
Anekdotlar, Deneyimler
Deneyimler
Hayvan
Hayvan çalışmaları
çalışmaları
İn-vitro
İn-vitroçalışmalar
çalışmalar
KANIT PİRAMİDİ
48
• Çalışma evreni, örneklemi, deneklerin
özellikleri,
• Çalışmanın ait olduğu zaman / dönem
• Deneklerin çalışmaya alınma / dışlanma
kriterleri
49
• Kullanılan girişimler,
• Çalışmanın süresi,
• Çalışmanın sonlandırma kriterleri,
• Hangi verilerin çalışma bulguları olarak
değerlendirildiği,
• Bulguların değerlendirilmesinde kullanılan
istatistik yöntemler belirtilmelidir.
50
Klinik sorun:Sigara bıraktırılması eğitimi verilerek davranış
değişikliği oluşturulacak bir öğretmen hasta
Klinik sorun:Sigaranın bıraktırılmasında davranış değişikliği
için transteorik modelin aşamalarından hangisi önemlidir?
COCHRANE: key words:
•
•
•
•
Smoking cessation
Behavioral change
Thranstheoretical model
Stages
51
52
53
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
54
55
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
56
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
57
Aile Hekimliği 1. Aşama Eğitimi
Bu hastamız için kanıta dayalı tıp sürecine devam
edersek..
• 4-En iyi mevcut kanıtı bulduk..
• 5- Kanıt transteorik modelde eğitim vermek için
sadece hazırlanma veya idame evresine
odaklanılmasını önermemektedir.
Hastamızla her görüşmemizde hangi evrede olursa olsun
mesaj vermek sigara bırakma sürecinin davranış
değişikliği ile sonlanmasında katkı sağlayacaktır.
(Hastamıza da neden her görüşmemizde sigara ile ilgili
konuştuğumuzu açıklamamız uygun olabilir)
• 6. aşama: Böyle davrandık, işe yaradı mı, kendi performansımızı
değerlendirmeliyiz.
58
• https://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage
&v=BX1I8KCoW90
59
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
1
File Size
4 579 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content