close

Enter

Log in using OpenID

bal arısı kolonisi - Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi

embedDownload
31/03/2014
BAL ARISI KOLONİSİ
IV
H. Vasfi GENÇER
A. Ü. Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü
İşçi Arı Aktiviteleri
İşçi Arılarda Yaşa Bağlı İşbölümü (Polyethism)
• İşçi arılar ergin olarak petek gözlerinden
çıktıktan sonraki yaşamları süresince yaşları
ve fizyolojik gelişmeleri ile ilişkili çeşitli
etkinlikler yaparlar.
• Genç arılar ergin yaşamın ilk 2-3 haftasını
kovan içinde geçirirler ve sonra da
yaşamlarının geriye kalan 2-3 haftasında
kovan dışında tarlacı olarak görev alırlar.
Petek Gözü
Temizleme
Sınır
Ort.
PETEK GÖZÜ
TEMİZLİĞİ
VE KAPATMA
Genel
Yavru
Sırlama
YAVRU VE
ANA ARI BAKIMI
Yavru
Bakımı
Ana Arı
Bakımı
PETEK ÖRME,
TEMİZLEME VE
YİYECEK İŞLEME
Nektar
Alma
Döküntü
Temizleme
Polen
Paketleme
Petek
Yapma
• İşlerin yapıldığı yaşlarda
varyasyon ve çakışma
• Bez gelişimi ve küçülmesi
ile yapılan işler arasındaki
bağlantı
• Bir işçi arının zamanının
çoğunun dinlenme ya da
gezinme ile geçmesi
DIŞ GÖREVLER
Havalandırma
Muhafızlık
Tarlacılık
YAŞ (GÜN)
Yaş ve İş grupları
Çok Genç Yaş
• Petek gözlerini temizleme (0-3 günlük yaş)
• Yavrulu petek gözlerini sırlama (2-3 günlük yaş)
• Yavru bakımı (3, 6-16 günlük yaş)
• Ana arı bakımı (6-12 günlük yaş)
Orta Yaş
•
•
•
•
Nektar alma-işleme (11-16 günlük yaş)
Polen paketleme (11-16 günlük yaş)
Kovan içindeki yıkıntı, döküntüleri uzaklaştırma (11-15 günlük yaş)
Petek örme (8-17 günlük yaş)
İleri Yaş
• Havalandırma (18 günlük yaş)
• Muhafızlık (12-25 günlük yaş)
• Tarlacılık (>23 günlük yaş)
GÜNLER
Genç Yaş
Pupa
Kapalı yavru
Prepupa
Larva
Açık yavru
Yumurta
YAVRU
(21 gün)
EVCİ ARI
(21 gün)
TARLACI ARI
(21 gün)
1
31/03/2014
• İşçi arıların yaşa bağlı işbölümü etkinlikleri çok
çeşitli yuva koşulları ve dış koşulların etkisi
altında şekillenir ve koloni gereksinimlerine göre
esneklik söz konusudur.
• Bir işçi arının herhangi bir zamanda ne
yapacağını genetik, çevre faktörleri ve bunların
interaksiyonları belirler.
–
–
–
–
–
–
–
–
İşçi arı populasyonu
Yavrunun miktar ve tipi
Stok besin durumu
Petek örme gereksinimi
Hava koşulları
Doğada yiyecek durumu
İşçi arının fizyolojik özellikleri
Koloninin ırkı
Temizlik Aktiviteleri
• Algılama mekanizmaları:
– Devriye gezme
– Feromonlar
– Trophallaxis
– Kaynakların giriş hızı
– Danslar
Yavru Bakımı
• İki gruba ayrılır:
• Petek gözü hazırlama (0-3 günlük yaş)
– Bir petek gözünün hazırlanması (taban temizliği) bir işçi
arının 41 dakikasını alır.
(3, 6-16 günlük yaş)
• Genel yuva temizlik işleri-hijyen görevleri
(11-15 günlük yaş)
– Küflü polen, eski petek gözü sırları, ölü yavruların ve
erginlerin yuvadan atılması
– Petek gözü duvarlarının temizlenmesi ve düzeltilmesi,
petek gözü sırlarının uzaklaştırılması
• Yavru besleme için gereken süre (petek
gözündeki yavruyu denetleme dahil) çok
değişkendir.
• Yavru besleme süresi genellikle 30 saniye ile 2
dakika arasında değişir. İstisna durumlarda 3
dakikaya çıkabilir.
• Bakıcı arılar tek larvayı günde 1 300 kez, larva
döneminin tamamı boyunca 10 000 kez ziyaret
ederler.
• Petek gözlerinin kapatılması öncesindeki son
gün 4 saat 45 dakika zaman harcayarak petek
gözünü 3 000 kez ziyaret ederler.
• Bir larva yetiştirmek için yumurtanın petek
gözüne
bırakılmasından
petek
gözü
kapatılıncaya kadar geçen süre içinde 2 785
bakıcı işçi arı, 10 saat 16 dakika 8 saniye zaman
harcar.
• Bir bakıcı işçi arı bakıcılık yaşamı boyunca 2-3
larva yetiştirir.
• Bir larva yetiştirmek için 125-145 mg polene (30
mg protein) gereksinim vardır.
• Bir larva yetiştirmek için 142 mg bala gereksinim
vardır.
2
31/03/2014
Ana Arı Bakımı
Ana arı bakımı
günlük yaş)
Petek Örme Aktivitesi
(6-12
• 6-10 bakıcı arı
• Ziyaret süresi: <1 dakika
• Her 20-30 dakikada bir 2-3
dakika 12 günlükten az
yaştaki 1 işçi arı tarafından
beslenme
• İki gruba ayrılır:
• Genç işçi arıların (2-3 günlük)
petek gözlerini sırlaması
• Yaşlı işçi arıların (8-17 günlük)
petek örmesi
• Polen tüketimi-yağ hücreleri gelişimi
• Balmumu bezleri 8-17 günlük yaştaki işçi arılarda en
gelişmiş ve üretken düzeydedir.
• İşçi arılar petek kabartma işlemi sırasında 1 kg balmumu
(991 000 balmumu pulcuğu) üretmek için 8.4 kg bal
tüketirler.
• Bir balmumu pulcuğunun işlenmesinin tüm aşamaları
(pulcuğun mum bezinden alınması, çiğnenmesi ve
peteğe yapıştırılması) yaklaşık 4 dakikada gerçekleştirilir.
• Tek bir petek gözünün yapımına yüzlerce işçi arı katılır.
(11-16 günlük yaş)
Nektar Alma-İşleme
3
20 dakika sürer.
Birkaç saniye sürer.
31/03/2014
Nektarın olgunlaştırılması
(1-5 gün) ve etkili
faktörler:
• Nektarın su içeriği
• Nem
• Havalandırma
• İşlenen nektar miktarı
• İşçi arı sayısı
Polen Paketleme
(11-16 günlük yaş)
Havalandırma
(18 günlük yaş)
• Yuva ortamı havalandırma işlemi ile
denetim altına alınır.
• Sıcaklık ve nem kontrolü,
• feromon dağıtımı,
• nektarın suyunun uçurulması,
• solunum
sonucu
çıkan
gazların
uzaklaştırılması amacıyla havalandırma
yapılır.
4
31/03/2014
Muhafızlık
Yön Belirleme Uçuşu
(12-25 günlük yaş)
Tarlacılık Etkinlikleri
İletişim-Danslar
• a. dairesel dans
• b. kuyruk sallama dansı
• Bal arısı dansları: (1) dairesel dans, (2) hilal dans,
(3-5) dairesel dans ile kuyruk sallama dansı arasındaki
geçişler, (6) kuyruk sallama dansı
Uzaklık
(metre)
Her 15 saniyedeki düz koşu sayısı
100
9-10
600
7
1 000
4
6 000
2
Besin kaynağının kovana uzaklığına göre düz koşu sayısı
kovan
besin
güneş
Kovanın besin kaynağının yeri ve güneşin konumuna
göre petek üzerinde yapılan kuyruk sallama dansı
5
31/03/2014
Diğer iletişim unsurları
• Dans aracılığı ile haberleşme sırasında
kullanılan diğer bilgi kaynakları;
– çiçeğin kokusu,
– nektarın tadı,
– bitkinin nektar ve polen ürettiği zaman ve
– çeşitli kaynaklarca üretilen nektar ve polenin
miktarıdır.
Tarlacılık Etkinlikleri
• İşçi arılar yaşamlarının 3.-4. günlerinde
uçmaya başlayabilmekle birlikte 3
haftalık yaştan önce çok az tarlacılık
etkinliğinde bulunurlar.
• Genç tarlacı arının nektar, polen,
propolis ya da su toplama seçimi;
– kovan içi koşullar
– tarlacının genetik yapısı ve
– flora kaynaklarının bolluğuna bağlıdır.
Besin Aktarımı (trophallaxis)
• Besin aktarımı, iletişimin bir başka formudur.
Koloni yaşamı ve bütünlüğü için önemli
maddelerin ve feromonların dağıtımı besin
aktarımı ile sağlanır.
• Besin aktarımı işçi arılar arasında ve işçi arı
ile ana arı ve işçi arı ile erkek arı arasında
yaygındır.
• Besin aktarımı çoğu zaman 1-5 saniye, bazen
6-10 saniye sürer.
Tarlacıların Çalışma Alışkanlıkları
• Nektar, polen ve su toplayıcılar tarlacılık etkinlikleri
süresince aynı etkinliği sürdürürler.
• Bununla birlikte tarlacılar
polen toplama
etkinliğinden nektar toplama etkinliğine geçiş
yaparlarken nektar toplama etkinliğinden polen
toplama etkinliğine geçiş olmamaktadır.
• Bir kolonideki işçi arılar birçok çiçek türünden
yiyecek toplamalarına karşın, her bir işçi arı
doğada var olduğu sürece sürekli olarak aynı
çiçek türünü ziyaret etme eğilimindedir.
Tarlacıların Dağılımı
• Sıcaklık yiyecek toplama etkinliğini büyük
ölçüde etkiler. Aktif olarak yiyecek
toplamanın gerçekleştirilebildiği en düşük
sıcaklık 130C’ dir.
• 430C’nin
üzerindeki
çok
yüksek
sıcaklıklarda nektar ve polen toplama
etkinliği durur, fakat su toplama etkinliği
devam eder.
• Arılar kovana yakın başka kaynaklar
yoksa, 13.7 km kadar uçabilirler.
• Arılar diğer yönlerdeki benzer bitkileri
göz ardı ederek sadece bir ya da iki ana
hat üzerinde uçma eğilimindedirler.
6
31/03/2014
Polen Toplama
Uçuş Hızı
• Yüklü bir arının uçuş hızı saatte 20.9-25.7 km
arasındadır (ortalama 24 km/h).
• Boş arının uçuş hızı ise 10.9-29.0 km/h
arasında değişir.
• Arılar 24 km/h’in üzerinde esen rüzgarda
çalışmaya uzun süre devam etmezler.
• Uçuş sırasında kanat çırpışı 200 devir/s’dir
(yüklü arı: 6.5 m/s, yüksüz arı 7.5 m/s hızla
uçar).
• Tarlacılık etkinliği öncesi ergin işçi arının
ağırlığında %40 azalma olur.
Kalabalık bir koloni tüm sezon boyunca 30 kg
civarında polen toplar.

Polen toplayıcıların ziyaret ettikleri çiçek sayısı, bir
polen yükü yapmak için harcanan zaman, günde
yapılan uçuş sayısı ve polen yüklerinin ağırlığı;


bitki türü, çiçeklerin durumu,

sıcaklık,

rüzgarın şiddeti ve

oransal neme bağlı olarak değişkendir.
Polen sepeti
(a)
Pres
(b)
Tırmık
Pres
Taraklar
7
31/03/2014
Nektar Toplama
• Bir tarlacı arı tatlı üçgül gibi küçük çiçeklerden
bir nektar yükü toplayabilmek için yüzlerce
çiçeği ziyaret eder.
• Uçuş süresi ziyaret edilen çiçek türüne ve
nektar bolluğuna göre değişir. Örneğin tatlı
üçgülden nektar toplayan tarlacılar her uçuşta
27-45 dakika arasında zaman harcarlar.
• Ardı sıra yapılan uçuşlar arasında kovan
içinde geçirilen süre yaklaşık 4 dakikadır.
• Nektar toplayan tarlacıların günde
yaptıkları uçuş sayısı ortalama 10’dur.
• Bir tarlacının taşıdığı en ağır nektar yükü
kendi canlı ağırlığının %80’i kadar
olabilir. Bal akımı sırasında nektar
yükünün ortalama ağırlığı 40 mg
civarındadır.
Su Toplama
• Bir su taşıyıcı arı
günde 100’ün üzerinde,
ortalama 50 su toplama uçuşu yapabilir.
• Bir su taşıyıcı arının su yükü en fazla 50 mg,
ortalama 25 mg’dır.
• Bir işçi arı kovana günde 1 250 mg (50 gezi x 25
mg) su taşıyabilir.
• Kovana günlük 1 kg su taşımak için yaklaşık 800
(1000 / 1.250) işçi arıya gerek vardır.
• İlkbaharda bir koloninin günlük su gereksinimi 150
gr kadardır.
• Özellikle sıcak ve kurak koşullarda güçlü koloniler
günde 1 kg’a kadar su toplayabilmektedirler.
Propolis Toplama
• Bir tarlacının polen
sepetini propolis ile
doldurması için 15-60
dakikaya
gereksinim
vardır.
Kaynaklar
• CARON, D M (1999) Honey Bee Biology and Beekeeping. Wicwas
Press; Connecticut, USA. pp. 355.
• GARY, N E (1992) Activities and behavior of honey bees. In
Graham, J M (ed). The
hive and the honey bee.
Dadant & Sons;
Hamilton, Illinois, USA. pp. 269-372.
• SAMMATARO, D; AVITABILE, A (1998) The Beekeeper’s
Handbook.
Cornell University Press; Ithaca, New York,
USA. pp. 190.
• WINSTON, M L (1987) The Biology of the Honey Bee. Harvard
University Press; Cambridge, Massachusetts, London, UK.
pp.
281
• WINSTON, M L (1992) The honey bee colony: life history. In
Graham, J M (ed). The hive
and
the
honey
bee.
Dadant & Sons;
Hamilton, Illinois, USA. pp. 73-101.
8
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
1 190 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content