close

Enter

Log in using OpenID

19-cu nömrə - Zaqatala Qezeti

embedDownload
ÇÀÃÀÒÀËÀ
ÇÀÃÀÒÀËÀ ÐÀÉÎÍÓÍÓÍ ÈÚÒÈÌÀÈ-ÑÈÉÀÑÈ ÃßÇÅÒÈ
¹ 19 (8069) 15 àïðåë 2013-úö èë
Áðèòàíèéà æóðíàëû
Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâè
äöíéàäà “Èëèí àäàìû”
åëàí åòìèøäèð
Áþéöê Áðèòàíèéàíûí íöôóçëó
“Òùå Áóñèíåññ Éåàð” æóðíàëû Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Ïðåçèäåíòè Èëùàì ßëèéåâè äöíéàäà “Èëèí àäàìû”
åëàí åòìèøäèð.
ÀçÿðÒÀú õÿáÿð âåðèð êè, Ïðåçèäåíò
Èëùàì ßëèéåâ “Èëèí àäàìû” ìöêàôàòûíà ñîí áåø èëäÿ Àçÿðáàéúàíûí äèíàìèê èíêèøàôûíà, äöíéàíûí ýåîñèéàñè
ìÿêàíûíäà ôÿàë èøòèðàêûíà, ÁÌÒ-íèí
Òÿùëöêÿñèçëèê Øóðàñûíûí öçâö êèìè
ãëîáàë àðåíàäà ñöëù âÿ òÿùëöêÿñèçëèéèí òÿìèí îëóíìàñûíà, “Àçÿðñïàúå”
èëê òåëåêîììóíèêàñèéà ïåéêèíèí îðáèòÿ áóðàõûëìàñû èëÿ Àçÿðáàéúàíäà, áþëýÿäÿ âÿ äöíéàäà èíòåðíåòèí, èíôîðìàñèéà-êîììóíèêàñèéà òåõíîëîýèéàëàðû
ñåêòîðóíóí èíêèøàôûíà âåðäèéè þíÿìëè
òþùôÿëÿðÿ, Àçÿðáàéúàíûí ìöùöì
áåéíÿëõàëã èúòèìàè, ñèéàñè, èãòèñàäè,
ùóìàíèòàð ôîðóìëàðûí, êîíôðàíñëàðûí,
èäìàí éàðûøëàðûíûí êå÷èðèëäèéè ìÿðêÿçÿ ÷åâðèëìÿñèíäÿêè õèäìÿòëÿðèíÿ ýþðÿ ëàéèã ýþðöëìöøäöð.
Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ
“Àçÿðáàéúàí äèëèíèí ãëîáàëëàøìà øÿðàèòèíäÿ çàìàíûí òÿëÿáëÿðèíÿ óéüóí èñòèôàäÿñèíÿ âÿ
þëêÿäÿ äèë÷èëèéèí èíêèøàôûíà äàèð Äþâëÿò Ïðîãðàìû”íûí òÿñäèã
åäèëìÿñè ùàããûíäà Ñÿðàíúàì
èìçàëàìûøäûð.
Ãÿçåò 1923-úö èëäÿí ÷ûõûð
Ãèéìÿòè 20 ãÿïèê
Áàêûäà “Úÿíóáè Ãàôãàçûí âÿ Ìÿðêÿçè Àñèéàíûí
ýÿëÿúÿéè èëÿ áàüëû ñòðàòåæè äèàëîã” ìþâçóñóíäà
Äöíéà Èãòèñàäè Ôîðóìó (Äàâîñ Ôîðóìó) êå÷èðèëìèøäèð
Àïðåëèí 8-äÿ Áàêûäà “Úÿíóáè Ãàôãàçûí âÿ Ìÿðêÿçè Àñèéàíûí ýÿëÿúÿéè
èëÿ áàüëû ñòðàòåæè äèàëîã” ìþâçóñóíäà
Äöíéà Èãòèñàäè Ôîðóìó (Äàâîñ Ôîðóìó) èøÿ áàøëàìûøäûð.
Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Ïðåçèäåíòè Èëùàì ßëèéåâ âÿ õàíûìû Ìåùðèáàí ßëèéåâà Ôîðóìóí à÷ûëûøûíäà âÿ
“Úÿíóáè Ãàôãàç âÿ Ìÿðêÿçè Àñèéà ðåýèîíëàðûíûí ýÿëÿúÿéèíÿ áàõûøëàð” ìþâçóñóíäà áèðèíúè ñåññèéàñûíäà èøòèðàê
åòìèøëÿð.
Äöíéàíûí äèããÿòè íþâáÿòè äÿôÿ
Àçÿðáàéúàíà éþíÿëìèøäèð. Ñîí èëëÿðäÿ áåéíÿëõàëã òÿäáèðëÿðÿ éöêñÿê ñÿ-
âèééÿäÿ åâ ñàùèáëèéè åäÿí Áàêû Äöíéà Èãòèñàäè Ôîðóìóíóí èøòèðàê÷ûëàðûíû
ãÿáóë åòìèøäèð. Äöíéàíûí èãòèñàäè âÿçèééÿòèíè ïðîãíîçëàøäûðàí òàíûíìûø
èãòèñàä÷ûëàð, åêñïåðòëÿð, äþâëÿò âÿ ùþêóìÿò íöìàéÿíäÿëÿðè áèð àðàéà ýÿëÿðÿê, áÿøÿðèééÿòè íàðàùàò åäÿí ìöùöì èãòèñàäè ìÿñÿëÿëÿðè ìöçàêèðÿ
åòìÿê ö÷öí ìÿðêÿç êèìè ìÿùç Áàêûíû ñå÷ìèøëÿð.
Äöíéà Èãòèñàäè Ôîðóìóíóí òÿñèñ÷èñè âÿ èúðà÷û äèðåêòîðó Êëàóñ ØÂÀÁ Ôîðóìó à÷àðàã äåìèøäèð:
- Äöíéà Èãòèñàäè Ôîðóìóíóí Àçÿðáàéúàíäà êå÷èðèëìÿñè áèçèì ö÷öí áèð
ãöðóðäóð. Àçÿðáàéúàí ÷îõ áþéöê èìêàíëàðûí îëäóüó áèð þëêÿäèð. Öìóìèééÿòëÿ, ñîí èëëÿð ÿðçèíäÿ þëêÿäÿ ÷îõ áþéöê èãòèñàäè àðòûì ýþñòÿðèúèëÿðè ãåéäÿ
àëûíìûøäûð. Áó, èëê íþâáÿäÿ, þëêÿíèí
ìöñòÿñíà òÿáèè ðåñóðñ ïîòåíñèàëûíûí
äöçýöí èñòèôàäÿñè ñàéÿñèíäÿ ìöìêöí
îëìóøäóð. Åéíè çàìàíäà, áó íàèëèééÿòëÿð ùÿìèí ðåñóðñëàðäàí þëêÿ èãòèñàäèééàòûíûí øàõÿëÿíäèðèëìÿñèíäÿ óüóðëà
âÿ áàúàðûãëà èñòèôàäÿ åäèëìÿñè ñàéÿñèð.
Àçÿðáàéúàí èíôîðìàñèéà òåõíîëîýèéàëàðû, ìàëèééÿ, òèêèíòè ñàùÿëÿðèíäÿ ÷îõ
ãàáàãúûë áèð þëêÿäèð.
Àçÿðáàéúàíûí íàäèð úîüðàôè ìþâãåéè, éöêñÿê òÿùñèë àëìûø èø÷è ãöââÿñè
âàðäûð. Áóðàäàêû ñàüëàì ìöùèò, öìóìèééÿòëÿ, áèðýÿ èø âÿ ÿìÿêäàøëûã ÷ÿð÷èâÿñèíäÿ ÷îõ óüóðëàð ÿëäÿ îëóíà áèëÿð.
Àâðîïà ãèòÿñèíÿ, éàõóä Àñèéà ðåýèî-
íóíà áàõñàã, ýþðÿðèê êè, èãòèñàäè, ñîñèàë ñàùÿëÿðäÿ óüóðëàð ÿëäÿ åòìÿê
ö÷öí ìöòëÿã åòèáàð âÿ óçóíìöääÿòëè
ÿìÿêäàøëûã øÿðàèòèíäÿ áèðýÿ ñÿéëÿð
ýþñòÿðèëìÿëèäèð. Ìÿùç áóíà ýþðÿ äÿ
Äöíéà Èãòèñàäè Ôîðóìó ÷îõ íàäèð áèð
ôîðìàò éàðàäûð. Ôîðóìäàí ìÿãñÿä ñàäÿúÿ îëàðàã ìöÿééÿí ýþðöøëÿðèí êå÷èðèëìÿñè äåéèëäèð. Ìÿãñÿä óçóíìöääÿòëè òÿøÿááöñëÿðÿ ñòàðò âåðìÿêäèð. Úÿíóáè Ãàôãàç âÿ Îðòà Àñèéà ðåýèîíëàðû
ö÷öí ìöÿééÿí ññåíàðèëÿð òÿãäèì îëóíóð.
Ôîðóìäà Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Ïðåçèäåíòè Èëùàì ßëèéåâ ÷ûõûø åòìèøäèð. Äþâëÿòèìèçèí áàø÷ûñû Äöíéà Èãòèñàäè Ôîðóìóíóí Áàêûäà êå÷èðèëìÿñèíè ìöñòÿãèë äþâëÿòèìèçèí òàðèõèíäÿ ÷îõ
ÿëàìÿòäàð ùàäèñÿ îëäóüóíó áèëäèðìèøäèð. Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ ìöñòÿãèëëèéèíèí áÿðïàñûíûí 21 èëè ÿðçèíäÿ Àçÿðáàéúàíûí éöêñÿê ñöðÿòëÿ èíêèøàô åäÿí
áèð þëêÿéÿ ÷åâðèëäèéèíè, äöíéà èãòèñàäèééàòûíà ëàéèãëè òþùôÿëÿð âåðäèéèíè
êîíêðåò ôàêòëàðëà äèããÿòÿ ÷àòäûðìûøäûð.
Ñîí 10 èëäÿ þëêÿìèçèí èãòèñàäèééàòûíà
130 ìèëéàðä äîëëàðäàí ÷îõ ñÿðìàéÿ
ãîéóëäóüóíó áèëäèðÿí äþâëÿòèìèçèí
áàø÷ûñû ôîðóì èøòèðàê÷ûëàðûíà ãåéðèíåôò ñåêòîðóíóí èíêèøàôûíûí óüóðëó íÿòèúÿëÿðèíäÿí áÿùñ åòìèø, àðòûã ÷ÿêèëèøèíÿ áàøëàíûëàí ÒÀÍÀÏ ëàéèùûñèíèí ÿí
àçû 100 èë ÿðçèíäÿ Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòûíà ýöúëö äÿñòÿê îëàúàýûíû ñþéëÿìèøäèð.
Ïðåçèäåíò Èëùàì ßëèéåâ “Àçÿðáàéúàí äèëèíèí ãëîáàëëàøìà
øÿðàèòèíäÿ çàìàíûí òÿëÿáëÿðèíÿ óéüóí èñòèôàäÿñèíÿ âÿ
þëêÿäÿ äèë÷èëèéèí èíêèøàôûíà äàèð Äþâëÿò Ïðîãðàìû”íûí
òÿñäèã åäèëìÿñè ùàããûíäà Ñÿðàíúàì èìçàëàìûøäûð
Ñÿðàíúàìà ÿñàñÿí “Àçÿðáàéúàí äèëèíèí ãëîáàëëàøìà øÿ-
ðàèòèíäÿ çàìàíûí òÿëÿáëÿðèíÿ
óéüóí èñòèôàäÿñèíÿ âÿ þëêÿäÿ
äèë÷èëèéèí èíêèøàôûíà äàèð Äþâëÿò
Ïðîãðàìû” òÿñäèã åäèëìèøäèð.
Áó Ñÿðÿíúàìëà òÿñäèã åäèëÿí Äþâëÿò Ïðîãðàìûíûí ùÿéàòà
êå÷èðèëìÿñèíÿ íÿçàðÿò âÿ òÿäáèðëÿðèí èúðàñû çàìàíû ìöâàôèã
òÿøêèëàòëàðëà èøëÿðèí ÿëàãÿëÿíäèðèëìÿñè Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Íàçèðëÿð Êàáèíåòèíÿ
ùÿâàëÿ îëóíìóøäóð.
Èíäèéÿäÿê çÿëçÿëÿ áþëýÿñèíäÿ 3 ìèíäÿí àðòûã ôÿðäè åâ ñàêèíëÿðèí èñòèôàäÿñèíÿ âåðèëìèøäèð
2012-úè èëèí ìàéûíäà þëêÿíèí øèìàë-ãÿðá áþëýÿñèíäÿ áàø âåðìèø çÿëçÿëÿíèí íÿòèúÿëÿðèíèí àðàäàí ãàëäûðûëìàñû èñòèãàìÿòèíäÿ àèäèééÿòè äþâëÿò ãóðóìëàðû òÿðÿôèíäÿí êîìïëåêñ òÿäáèðëÿð äàâàì åòäèðèëèð.
Ôþâãÿëàäÿ Ùàëëàð Íàçèðëèéèíèí (ÔÙÍ) Çàãàòàëà øÿùÿðèíäÿ éàðàäûëìûø ãÿðàðýàùûíäàí ÀçÿðÒÀú-à áèëäèðìèøëÿð êè, çÿëçÿëÿ áþëýÿñèíäÿ òèêèíòèñèíÿ áàøëàíàí
3545 ôÿðäè åâäÿí 3065-è àðòûã ñàêèíëÿðèí èñòèôàäÿñèíÿ
âåðèëìèøäèð. 250-ÿ éàõûí åâäÿ èñÿ ùàçûðäà òàìàìëàìà
èøëÿðè àïàðûëûð.
Åéíè çàìàíäà, çÿðÿð ÷ÿêìèø ÿùàëèíèí ñîíðàêû
ìöðàúèÿòëÿðè ÿñàñûíäà ÔÙÍ-íèí êîìèññèéàëàðû òÿðÿôèíäÿí àïðåëèí 4-äÿê 16520 ôÿðäè åâÿ òÿêðàð áàõûø êå÷èðèëìèøäèð. Êîìèññèéàëàðûí ðÿéèíÿ ÿñàñÿí 683 åâ ãÿçàëû ùåñàá åäèëìèøäèð. Î úöìëÿäÿí, Çàãàòàëà ðàéîíóíäà òÿêðàð áàõûø êå÷èðèëìèø 11127 åâäÿí 500-íöí, Áà-
ëàêÿí ðàéîíóíäà 2673 åâäÿí 114-íöí, Ãàõ ðàéîíóíäà èñÿ 2720 åâäÿí 69-íóí ãÿçàëû îëäóüó ìöÿééÿíëÿøäèðèëìèøäèð.
Èíäèéÿäÿê Áàëàêÿí ðàéîíóíäà 2, Ãàõ ðàéîíóíäà
8, Çàãàòàëà ðàéîíóíäà èñÿ 10 ìÿêòÿá áèíàñû òèêèëèá èñòèôàäÿéÿ âåðèëìèøäèð. Ùàçûðäà Ãàõ ðàéîíóíäà 2, Çàãàòàëà ðàéîíóíäà èñÿ 11 ìÿêòÿá áèíàñûíûí, ùàáåëÿ
Àçÿðáàéúàí Ìöÿëëèìëÿð Èíñòèòóòó Çàãàòàëà ôèëèàëûíûí éåíè áèíàñûíûí òèêèíòèñè äàâàì åòäèðèëèð. Éàõûí ýöíëÿðäÿ
Çàãàòàëà ðàéîíóíäà äàùà áèð íå÷ÿ ìÿêòÿá áèíàñûíûí
èñòèôàäÿéÿ âåðèëìÿñè ýþçëÿíèëèð.
Áóíäàí ÿëàâÿ, áèð íå÷ÿ ýöí ÿââÿë ÔÙÍ-íèí òèêèíòè
òÿøêèëàòëàðû òÿðÿôèíäÿí Çàãàòàëà ðàéîíóíóí ßëèàáàä
ãÿñÿáÿñèíäÿêè 1 ñàéëû âÿ ßëèáàéðàìëû êÿíäèíäÿêè òàì
îðòà ìÿêòÿáëÿðèí áèíàëàðûíäà áÿðïà âÿ ýöúëÿíäèðìÿ
òÿäáèðëÿðèíèí ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñèíÿ áàøëàíûëìûøäûð.
2
“ÇÀÃÀÒÀËÀ”
15 àïðåë 2013-úö èë
“Ùåéäÿð ßëèéåâ - 90: èãòèñàäè äèíàìèçìèí òÿìÿëëÿðè”
Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñû ìöñòÿãèëëèéèíÿ ãîâóøìóø ýÿíú áèð äþâëëÿòäèð. Áèçèì ÿí áþéöê òàðèõè íàèëèééÿòèìèç îëàí
ìöñòÿãèëëèéèìèçèí úÿìè 21 éàøû âàð. Òàðèõ ö÷öí áó, áÿëêÿ î ãÿäÿð äÿ ÷îõ áþéöê çàìàí äåéèëäèð. Ëàêèí ìöñòÿãèë
Àçÿðáàéúàíûí èéèðìè áèð èë ÿðçèíäÿêè èíêèøàô éîëó ìöðÿêêÿá âÿ ÷ÿòèí øÿðàèòäÿ,
åéíè çàìàíäà áèð ÷îõ äþâëÿòëÿðèí éóç èëëèêëÿð áîéó àðçóñóíäà îëäóüó áèð éöêñÿëèøëÿ ìöøàèéÿò îëóíìóøäóð.
Ìÿëóì îëäóüó êèìè Àçÿðáàéúàíûí
äþâëÿò ìöñòÿãèëëèéèíèí áÿðïàñûíûí èëê èëëÿðèíäÿ þëêÿäÿ òàì ñèéàñè, èãòèñàäè âÿ
ùÿðáè áþùðàí ùþêì ñöðöðäö. Àíàðõèéà,
ùÿðú-ìÿðúëèê î ùÿääÿ ÷àòìûøäû êè, éåíèúÿ ÿëäÿ îëóíàí ìöñòÿãèëëèéèìèçèí èòèðèëìÿñè òÿùëöêÿñè éàðàíìûøäû. Àçÿðáàéúàí õàëãû áó îëäóãúà ìöðÿêêÿá áèð òàðèõè ìÿãàìäà ìöäðèê ãÿðàð ãÿáóë åäÿðÿê ýþðêÿìëè äþâëÿò âÿ ñèéàñè õàäèì
Ùåéäÿð ßëèéåâè éåíèäÿí ùàêèìèééÿòÿ
ýÿòèðäè. Êå÷èä äþâðö àäëàíàí áó ìÿðùÿëÿ íàçèê ñàïûí öçÿðèíäÿ ýåäèøÿ áÿíçÿéèðäè. Àçÿðáàéúàíûí ìèëëè ìÿíàôåëÿðèíèí
ãîðóíìàñû ñàäÿ ìÿñÿëÿ äåéèëäè. Ìöñòÿãèëëèéèíèí êþâðÿê àíëàðûíû éàøàéàí
Àçÿðáàéúàíà äàõèëè âÿ õàðèúè òÿçéèãëÿð
úîõ èäè. Ëàêèí êå÷èä äþâðöíö éàøàéàí
þëêÿìèçÿ Ùåéäÿð ßëèéåâ êèìè úîõ áþéöê ñûíàãëàðäàí êå÷ìèø, òÿúðöáÿëè, åéíè
çàìàíäà äöíéàäà áàø âåðÿí ïðîñåñëÿðè éàõøû áèëÿí áèð ëèäåðèí ðÿùáÿðëèê åòìÿñè ãàðøûéà ÷ûõàí ÿíýÿëëÿðè àðàäàí ãàëäûðìàüà çÿìèí éàðàòäû.
Áó, áèð ùÿãèãÿòäèð êè, þëêÿäÿ èúòèìàèñèéàñè ñàáèòëèê, ñàüëàì ìöùèò âÿ âÿòÿíäàø ùÿìðÿéëèéè îëìàñà ùå÷ áèð ñîñèàëèãòèñàäè ïðîãðàìûí èúðàñûíäàí, ïðîáëåìëÿðèí ùÿëëèíäÿí ñþùáÿò ýåäÿ áèëìÿç.
Áöòöí ìÿíàëû ùÿéàòûíû Àçÿðáàéúàí õàëãûíà ùÿñð åäÿí ýþðêÿìëè äþâëÿò ðÿùáÿðè
Ùåéäÿð ßëèéåâ ãÿòèééÿòëè, úÿñàðÿòëè âÿ
ìöäðèê ãÿðàðëàðûéëà þëêÿìèçäÿ ãûñà
âàõòäà èúòèìàè-ñèéàñè ñàáèòëèéèí áÿðãÿðàð îëìàñûíû òÿìèí åòäè.
” Ìöñòÿãèë Àçÿðáàéúàíûí áþéöê ýÿëÿúÿéè âàð. Ìÿí áó ýÿëÿúÿéÿ èíàíûðàì.
Ìÿí áó ýÿëÿúÿéèí öìöäèëÿ éàøàéûðàì”ñþéëÿéÿí óëó þíäÿð Ùåéäÿð ßëèéåâ úÿìèééÿòäÿ ÿñàñëû èñëàùàòëàðûí àïàðûëìàñû,
áàçàð èãòèñàäèééàòûíà êå÷èëìÿñè, èãòèñàäèééàòûí ëèáåðàëëàøäûðûëìàñû, òîðïàüûí
êÿíäëèéÿ âåðèëìÿñè ö÷öí èíêèøàôû ÿíýÿëëÿéÿí ìöëêèééÿò ôîðìàñûíûí äÿéèøäèðèëìÿñèíè âàúèá ñàéûðäû. Òÿñàäöôè äåéèë êè,
ìöñòÿãèë Àçÿðáàéúàí äþâëÿòèíèí áàíèñè
äåéèðäè:” Ñàùèáêàðëûüûí èíêèøàô åòäèðèëìÿñè, ñÿðáÿñò èãòèñàäèééàòà êå÷èä, áàçàð èãòèñàäèééàòûíûí éàðàäûëìàñû áèçèì
ñòðàòåæè éîëóìóçäóð.”
Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòûíûí êåéôèééÿòúÿ éåíè ìÿðùÿëÿéÿ êå÷èäèíè, äöíéà
èãòèñàäèééàòûíà èíòåãðàñèéàñûíû íèñáÿòÿí àñàíëàøäëûðàí áèð ñûðà àìèëëÿð ìþâúóä èäè. Áóíà ýöúëö èãòèñàäè ïîòåíñèàëû,
éåðàëòû âÿ éåðöñòö ñÿðâÿòëÿðè, þëêÿìèçèí
ÿëâåðèøëè úîüðàôè ìþâãåéèíè, åëìè, èíòåëëåêòóàë ïîòåíñèàëû àèä åòìÿê îëàð. ÕÕ
ÿñðèí ñîí ìÿðùÿëÿñèíäÿ äöíéàäà àðòàí
ãàðøûëûãëû àñûëûëûã, äöíéà èãòèñàäèééàòûíûí
áèðëÿøìÿñè âÿ ðåýèîíëàøìàñû êèìè ôÿðãëÿíäèðèúè õöñóñèééÿòëÿð äÿ äàùà ãëîáàë
øÿêèëäÿ èñëàùàòëàðûí àïàðûëìàñûíû òÿëÿá
åäèðäè. Äöíéà òÿúðöáÿñè ýþñòÿðèðäè êè,
ùå÷ áèð þëêÿ, ÿí áþéöê þëêÿëÿð áåëÿ þç
÷ÿð÷èâÿñèíäÿ èãòèñàäèééàòûíû ëàçûìè ñÿâèééÿäÿ èíêèøàô åòäèðìÿê èãòèäàðûíäà
äåéèëäèð.
Úÿìèééÿòäÿ ÿñàñëû èñëàùàòëàðûí àïàðûëìàñû ùÿìèøÿ ÷ÿòèí, àüðûëû áèð ïðîñåñ
îëìóøäóð. Êîíêðåò îëàðàã Àçÿðáàéúàíà
ýÿëèíúÿ áóðàäà âÿçèééÿò äàùà ìöðÿêêÿá âÿ ìöÿììàëû ýþðöíöðäö. Ëàêèí èñ-
ëàùàòëàðñûç êå÷èíìÿê äÿ ìöìêöí äåéèëäè. 1993-úö èë èíêèøàô áàõûìûíäàí äþíöø èëè îëäó. Áó èëèí îðòàëàðûíäà âÿçèééÿò
ñòàáèëëÿøäè, îëäóãúà úèääè, êþêëö ñèéàñè
âÿ èãòèñàäè èñëàùàòëàðûí ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñèíÿ áàøëàíûëäû. Áóíóíëà äà Àçÿðáàéúàí þçöíö áåéíÿëõàëã àëÿìÿ òÿãäèì åòìÿê èìêàíû ãàçàíäû. Ùÿìèí
âàõòëàðäà ùÿéàòà êå÷èðèëÿí èñëàùàòëàðûí
ÿñàñ ìàùèééÿòè ïëàíëû èãòèñàäèééàòäàí
úàãäûð. Áó, Àâðîïàíû Àñèéà èëÿ Àçÿðáàéúàí âÿ ãîíøó þëêÿëÿð âàñèòÿñèëÿ
áàüëàéàúàã ëàéèùÿ îëàúàãäûð. Ãåéä åòìÿê éåðèíÿ äöøÿð êè, áó ýöí Àçÿðáàéúàí äöíéàíûí âÿ Àâðîïàíûí åíåðæè òÿùëöêÿñèçëèéèíäÿ ìöùöì ðîë îéíàéàí áèð
þëêÿäèð. Áÿçè Àâðîïà þëêÿëÿðèíèí åíåðæè
áàëàíñëàðûíäà Àçÿðáàéúàíûí ïàéû 3035 ôàèç òÿøêèë åäèð. Èêè èë þíúÿ Àçÿðáàéúàíëà Àâðîïà Èòòèôàãû àðàñûíäà åíåðæè
áàçàð èãòèñàäèééàòûíà, áèðïàðòèéàëû ñèñòåìäÿí ÷îõïàðòèéàëû ñèñòåìÿ, òîòàëèòàðèçìäÿí äåìîêðàòèéàéà êå÷èä èäè.
Èñëàùàòëàðûí áàøëàíüûú ìÿðùÿëÿñèíäÿ
Àçÿðáàéúàíûí ãàðøûñûíäà åíåðæè ñåêòîðóíà õàðèúè ñÿðìàéÿëÿðè úÿëá åòìÿê ìöùöì áèð âÿçèôÿ êèìè äóðóðäó. Þëêÿ èãòèñàäèééàòûíûí éåíèäÿí äèð÷ÿëèøèíè òÿìèí
åòìÿê ìÿãñÿäèëÿ Ùåéäÿð ßëèéåâ õàðèúè
þëêÿëÿðëÿ âÿ äöíéàíûí àïàðûúû øèðêÿòëÿðèéëÿ ÿìÿêäàøëûüà, îíëàðëà ìöøòÿðÿê èøáèðëèéèíèí éàðàäûëìàñûíà íàèë îëäó,
1994-úö èëí ñåíòéàáðûíäà äöíéàíûí
àïàðûúû íåôò øèðêÿòëÿðèéëÿ “ßñðèí ìöãàâèëÿñè” àäëàíàí íåôò ìöãàâèëÿëÿðè áàüëàíûëäû. Àçÿðáàéúàíûí à÷ûã äÿíèçÿ ÷ûõûøû
îëìàäûüûíäàí íåôò âÿ ãàçû íÿãë åòìÿê
ö÷öí áîðó êÿìÿðëÿðè ÷ÿêèëìÿëè èäè. Áó,
1990-úû èëëÿðèí ñîíóíäà âÿ 21-úè ÿñðèí
ÿââÿëëÿðèíäÿ ãàðøûäà äóðàí, ùÿëëè êèôàéÿò
ãÿäÿð ÷ÿòèí ìÿñÿëÿ ñàéûëûðäû. Ùÿìèí
äþâðäÿ áåëÿ áèð íåôò ìöãàâèëÿñèíèí áàüëàíûëìàñû âÿ Áàêû-Òáèëèñè- Úåéùàí íåôò
êÿìÿðèíèí ÷ÿêèëèøèíÿ áàøëàíûëìàñû ùÿãèãÿòÿí Ùåéäÿð ßëèéåâ òÿðÿôèíäÿí ýþñòÿðèëÿí áþéöê ñèéàñè èðàäÿíèí, óçàãýþðÿíëèéèí íÿòèúÿñè èäè. Õÿçÿð äÿíèçèíèí áþëöíìÿñèíÿ äàèð áåéíÿëõàëã ñàçèøèí îëìàäûüû øÿðàèòäÿ áàüëàíûëàí áó ìöãàâèëÿ, åëÿúÿ äÿ ñîíðàëàð Áàêû-Òáèëèñè-Úåéùàí íåôò êÿìÿðèíèí èøÿ äöøìÿñè ñàéÿñèíäÿ Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòû äàéàíûãëû ìàëèééÿ èìêàíëàðû ãàçàíäû.
Ùàçûðäà áèçèì øàõÿëÿíäèðèëìèø áîðó
êÿìÿðëÿðè øÿáÿêÿìèç âàðäûð. Àçÿðáàéúàíûí íåôò âÿ ãàçûíû áåéíÿëõàëã áàçàðëàðà âÿ Àâðîïà áàçàðëàðûíà ÷ûõàðàí 7
íåôò-ãàç áîðó êÿìÿðè ìþâúóääóð. Åéíè
çàìàíäà, Àçÿðáàéúàí êàðáîùèäðîýåíëÿðèí íÿãëèíäÿ Õÿçÿð äÿíèçèíèí äèýÿð
ñàùèëèíäÿ éåðëÿøÿí òÿðÿôäàøëàðûìûç
ö÷öí òðàíçèò ðîëóíó îéíàìàüà áàøëàìûøäûð.
1990-úû èëëÿðèí îðòàëàðûíäà èúðàñûíà
áàøëàíûëàí ëàéèùÿëÿð íÿèíêè Àçÿðáàéúàíûí èãòèñàäè èíêèøàôûíà, î úöìëÿäÿí ýåíèø ðåýèîíàë ÿìÿêäàøëûüà éþíÿëìèøäèð.
Àçÿðáàéúàí Õÿçÿð äÿíèçèíè õàðèúè ñÿðìàéÿëÿð ö÷öí à÷ûã åëàí åäÿí èëê þëêÿ
îëìóøäóð. Áèç ùÿì÷èíèí Õÿçÿð äÿíèçèíäÿí Àðàëûã äÿíèçèíÿ âÿ Ãàðà äÿíèçÿ äÿùëèç éàðàäàí èëê þëêÿéèê. Íåôò âÿ
ãàç äÿùëèçëÿðè ñîíðà öìóìè ýåîñèéàñè
âÿ åíåðæè äÿùëèçè ðîëóíó îéíàìàüà
áàøëàäû. Ùàçûðäà Àçÿðáàéúàí, Ýöðúöñòàí âÿ Òöðêèéÿ àðàñûíäà ìöùöì äÿìèð
éîëó õÿòòè ëàéèùÿñè éåêóíëàøìàã öçðÿäèð âÿ áó, ñûðô ðåýèîíàë ëàéèùÿ îëìàéà-
ñàùÿñèíäÿ ñòðàòåæè òÿðÿôäàøëûã ìåìîðàíäóìó èìçàëàíìûøäûð. Ìåìîðàíäóì ùàçûðäà ùÿéàòà êå÷èðèëèð. Ñîí äþâðöí ÿí ìöùöì íàèëèééÿòëÿðèíäÿí áèðè
ÒÀÍÀÏ- Òðàíñ-Àíàäîëó áîðó êÿìÿðè
ëàéèùÿñèäèð. Áîðó êÿìÿðèíèí ÷ÿêèëèøè
èäåéàñû Àçÿðáàéúàí òÿðÿôèíäÿí âåðèëìèø, Òöðêèéÿ âÿ Ýöðúöñòàí òÿðÿôäàøëàð
êèìè ëàéèùÿíè ýöúëö äÿñòÿêëÿìèøëÿð.
Àçÿðáàéúàí áó ëàéèùÿíèí ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñè ö÷öí ÿñàñ ìàëèééÿ þùäÿëèéèíè
þç öçÿðèíÿ ýþòöðìöøäöð âÿ ÿí àçû 100
èë õèäìÿò åäÿúÿê áîðó êÿìÿðèíèí ÷ÿêèëèøèíÿ áàøëàìûøäûð. ×öíêè Àçÿðáàéúàíûí íÿùÿíý ãàç åùòèéàòëàðûíû âÿ ðåýèîíäàêû ïîòåíñèàë ðåñóðñëàðû íÿçÿðÿ
àëñàã, áó äÿùëèç ýÿëÿí îí èëëèêëÿð ÿðçèíäÿ ìöùöì ðîë îéíàéà áèëÿð.
Ãåéä åòìÿê ëàçûìäûð êè, äþâëÿò ãóðóúóëóüó ñàùÿñèíäÿ òàðèõè èøëÿð ýþðÿí
Ùåéäÿð ßëèéåâ ÌÄÁ ìÿêàíûíäà èëê äÿôÿ îëàðàã òîðïàüû êÿíäëèéÿ ãàéòàðäû, àãðàð èñëàùàòëàðûí áàíèñè îëäó. Éöç ìèíëÿðëÿ èíñàí òîðïàã ìöëêèééÿò÷èñè ùöãóãóíà
éèéÿëÿíäè. Äþâëÿò òÿðÿôèíäÿí ñàùèáêàðëûüà äèããÿòèí èëäÿí- èëÿ àðòìàñû þçÿë ñåêòîðóí þëêÿ èãòèñàäèééàòûíäà õöñóñè ÷ÿêèéÿ ìàëèê îëìàñûíû òÿìèí åòäè.
Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòû ìþùêÿì
òÿìÿëëÿð öçÿðèíäÿ ñàáèò âÿ äèíàìèê èíêèøàôûíû àðòûã 10 èëÿ éàõûíäûð êè, äàùà
óüóðëó øÿêèëäÿ äàâàì åòäèðèð. Þëêÿäÿ
ùÿéàòà êå÷èðèëÿí èãòèñàäè ñèéàñÿòèí òÿìÿëèíäÿ âàõòèëÿ óëó þíäÿð Ùåéäÿð ßëèéåâèí ìöÿééÿíëÿøäèðäèéè õÿòò äàâàì åòäèðèëèð. Áàçàð èãòèñàäèééàòû éîëóéëà èíàìëà èðÿëèëÿéÿí Àçÿðáàéúàí ùå÷ êÿñäÿí
àñûëû îëìàéàí, ìöñòÿãèë ñèéàñÿò éåðèäÿí
áèð þëêÿ êèìè áåéíÿëõàëã àëÿìäÿ þç
ìþâãåëÿðèíè ÿñàñëû äÿðÿúÿäÿ ìþùêÿìëÿíäèðìèøäèð. Þëêÿ èãòèñàäèééàòûíûí øàõÿëÿíäèðèëìëø øÿêèëäÿ èíêèøàô åòäèðèëìÿñè
íåôòäÿí àñûëûëûüû ÿùÿìèééÿòëè äÿðÿúÿäÿ
àçàëòìàã èìêàíëàðû éàðàòìûøäûð. Áàøãà
áèð äèããÿò ÷ÿêÿí ìÿñÿëÿ èñÿ ðåýèîíëàðûí
ãûñà ìöääÿòäÿ ñîñèàë-èãòèñàäè úÿùÿòäÿí òàìàìèëÿ éåíè èíêèøàô ìÿðùÿëÿñèíÿ
ãÿäÿì ãîéìàñûäûð. Ðåýèîíëàðûí ñîñèàëèãòèñàäè èíêèøàôûíû ñöðÿòëÿíäèðìÿê ìÿãñÿäè èëÿ ãÿáóë îëóíàí âÿ óüóðëà ùÿéàòà
êå÷èðèëÿí 2 Äþâëÿò Ïðîãðàìû ñîí 8 èëäÿ
ðåýèîíëàðäà ùÿéàòûí äèð÷ÿëèøèíè, ñîñèàëèãòèñàäè ìÿñÿëÿëÿðèí ÿñàñëû øÿêèëäÿ ùÿëëèíè òÿìèí åòìèøäèð. Ñîí 9 èëäÿ Àçÿðáàéúàíäà 2500-ÿ éàõûí éåíè ìÿêòÿá, 35
îëèìïèéà èäìàí êîìïëåêñè, 500-äÿí
÷îõ ñÿùèééÿ ìöÿññèñÿñè òèêèëìèø âÿ òÿìèð îëóíìóøäóð.
ßýÿð Àçÿðáàéúàíûí èãòèñàäè èíêèøàôûíà íÿçÿð éåòèðñÿê ýþðÿðèê êè, èãòèñàäèééàòûìûç ñîí 10 èëäÿ äöíéàäà ÿí ñöðÿòëÿ
èíêèøàô åäÿí èãòèñàäèééàòëàðäàí áèðè îëìóøäóð. Öìóìè äàõèëè ìÿùñóë 3 äÿôÿ 300 ôàèç, ñÿíàéå èñòåùñàëû 2,5 äÿôÿ àðòìûøäûð. Þëêÿìèçèí öìóìè âàëéóòà åùòèéàòëàðû 2012-úè èëèí ñîíóíäà 46 ìèëéàðä
ÀÁØ äîëëàðû ñÿâèééÿñèíÿ ÷àòìûøäûð. Ùàçûðäà èøñèçëèéèí ñÿâèééÿñè 5,2 ôàèçäèð. Îí
èë ÿââÿë ÿùàëèìèçèí äåìÿê îëàð êè, éàðûñû
éîõñóëëóã øÿðàèòèíäÿ éàøàéûðäûñà ùàçûðäà éîõñóëëóã ñÿâèééÿñè 6 ôàèç òÿøêèë
åäèð. Áöäúÿ õÿðúëÿðè äåìÿê îëàð êè, 20
äÿôÿ àðòûá âÿ èíôëéàñèéà èñÿ òÿõìèíÿí 1
ôàèç ñÿâèééÿñèíäÿäèð. Áó, ñîí 10 èë ÿðçèíäÿ ìöøàùèäÿ îëóíàí èíêèøàôäûð.
Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòûíûí äèíàìèçìèíèí òÿìÿëèíäÿ äöøöíöëìöø âÿ
úèääè òÿùëèëëÿðÿ ÿñàñëàíàí ñèéàñÿò äàéàíûð. ßýÿð áåëÿ îëìàñàéäû 2008-úè èëäÿí
áÿðè áàøëàíàí âÿ ùàçûðäà äà éåíè äàëüàäà äàâàì åäÿí äöíéà ãëîáàë èãòèñàäè áþùðàíû øÿðàèòèíäÿ þëêÿìèç þç óüóðëó
èíêèøàôûíû äàâàì åòäèðÿ áèëìÿçäè. Äöíéà Èãòèñàäè Ôîðóìó èãòèñàäèééàòûí ðÿãàáÿòÿ äàâàìëûëûüû áàõûìûíäàí Àçÿðáàéúàíû 46-úû éåðäÿ ãÿðàðëàøäûðìûøäûð âÿ
áó ñàùÿäÿ þëêÿìèç àðäûúûë îëàðàã äþðäöíúö èëäèð êè, ÌÄÁ ìÿêàíûíäà áèðèíúè
éåðäÿäèð. Ùÿòòà èãòèñàäè âÿ ìàëèééÿ
áþùðàíû çàìàíû èãòèñàäèééàòûìûç àðòìàãäà äàâàì åòìèøäèð. Íåôòèí ãèéìÿòëÿðè êÿñêèí ñóðÿòäÿ àøàüû äöøäöéö çàìàí èãòèñàäèééàòûìûç éåíÿ äÿ èíêèøàôûíû
äàâàì åòäèðìèøäèð. ×öíêè ãåéðè-åíåðæè
ñåêòîðóìóç éàõøû íÿòèúÿëÿð âåðìÿéÿ
áàøëàìûøäûð. “Ôèòúù”, “Ñòàíäàðä & Ïîîð’ñ”, “Ìîîäé’ñ” êèìè ÿñàñ êðåäèò ðåéòèíãè òÿøêèëàòëàðû Àçÿðáàéúàíûí êðåäèò ðåéòèíãèíè áó éàõûíëàðäà éàõøûëàøäûðìûøäûð.
Áó äà èñëàùàòëàðûí éàõøû ýþñòÿðèúèñèäèð.
Ñîí 10 èë ÿðçèíäÿ Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòûíà 130 ìèëéàðä äîëëàðäàí ÷îõ
ñÿðìàéÿ ãîéóëìóøäóð. Áó ñÿðìàéÿëÿðèí ìöÿééÿí ùèññÿñè õàðèúè èíâåñòèñèéàäûð. Éàõøû ñÿðìàéÿ ìöùèòè, ïðîãíîçëàøäûðûëàí ñèéàñè âÿçèééÿò, þëêÿäÿ ñàáèò äóðóì âÿ ÿëáÿòòÿ êè, ðåýèîíàë ÿëàãÿëÿð ùÿð
áèð þëêÿíèí óüóðó ö÷öí èëêèí øÿðòëÿðäÿíáèðèäèð.
2020-úè èëÿäÿê îëàí äþâðö ÿùàòÿ
åäÿí Èíêèøàô Êîíñåïñèéàñûíäà þëêÿìèç
ãàðøûñûíà äàùà éöêñÿê ìÿãñÿäëÿð ãîéìóøäóð. Áó äþâðäÿ íÿçÿðäÿ òóòóëàí
òÿäáèðëÿðèí èúðàñû íÿòèúÿñèíäÿ ÖÄÌ-íèí
ùÿúìè 2 äÿôÿ àðòàðàã 13000 ÀÁØ äîëëàðû ñÿâèééÿñèíÿ ÷àòàúàãäûð. Áåëÿëèêëÿ,
Àçÿðáàéúàí Äöíéà Áàíêûíûí òÿñíèôàòûíà ÿñàñÿí “éöêñÿê îðòà ýÿëèðëè þëêÿëÿð”
ñûðàñûíà àèä åäèëÿúÿêäèð.
Àïàðûëàí òÿùëèëëÿð ýþñòÿðèð êè, Àçÿðáàéúàí èãòèñàäèééàòûíûí äèíàìèçìèíèí
òÿìÿëèíäÿ ñîí 20 èëäÿ äàâàìëû øÿêèëäÿ
ùÿðòÿðÿôëè èñëàùàòëàðûí ùÿéàòà êå÷èðèëìÿñè, äöíéà èãòèñàäèééàòûíà èíòåãðàñèéàíûí ñöðÿòëÿíìÿñè, ðåýèîíàë âÿ áåéíÿëõàëã ÿìÿêäàøëûüûí éåíè ìÿðùÿëÿéÿ ãÿäÿì ãîéìàñû, øàõÿëÿíäèðèëìèø èãòèñàäèééàòûí ôîðìàëàøäûðûëìàñû, ìöíáèò ñÿðìàéÿ ìöùèòèíèí éàðàäûëìàñû, íåôò ýÿëèðëÿðèíäÿí ñÿìÿðÿëè èñòèôàäÿ îëóíìàñû,
ñàùèáêàðëûüà äþâëÿò äÿñòÿéèíèí ýöúëÿíìÿñè, åòèáàðëû òÿðÿôäàø êèìè þëêÿìèçèí
áåéíÿëõàëã íöôóçóíóí àðòìàñû, áèð ñþçëÿ äÿãèã äöøöíöëìöø âÿ äàùà ÷îõ ýÿëÿúÿéÿ ùåñàáëàíìûø ñèéàñÿò äóðóð. Ìàé
àéûíûí 10-äà 90 èëëèê éóáèëåéèíè åãéä
åäÿúÿéèìèç ìöñòÿãèë Àçÿðáàéúàí äþâëÿòèíèí áàíèñè Ùåéäÿð ßëèéåâèí ñþéëÿäèéè
êèìè èãòèñàäèééàòû ýöúëö îëàí äþâëÿò ùÿð
øåéÿ ãàäèðäèð.
Èáðàùèì Èáðàùèìîâ,
“Çàãàòàëà” ãÿçåòèíèí ðåäàêòîðó
Éàçû Çÿðäàáè Ìÿòáóàò Ìÿðêÿçèíèí èãòèñàäè ìþâçóäà êå÷èðäèéè ìöñàáèãÿéÿ òÿãäèì îëóíìàã ö÷öí âåðèëèð
Àáàäëûã, òÿìèçëèê, éàøûëëàøäûðìà ö÷àéëûüû
Èìêàíëàð éàõøû íÿòèúÿëÿðäÿí õÿáÿð âåðèð
Àäÿòÿí ùÿð èë éàçûí ýÿëèøèíäÿ
ðàéîíóìóçäà àáàäëûã, òÿìèçëèê ,
éàøûëëàøäûðìà ö÷àéëûýû êå÷èðèëèð.Áó èë äÿ ÐÈÙÁ-íèí ñÿðÿíúàìû èëÿ
áåëÿ áèð ìöùöì òÿäáèðèí ùÿéàòà
êå÷èðèëèð.Òÿäáèðëÿð ïëàíûíäà èñòÿð
øÿùÿðäÿ, èñòÿðñÿ äÿ
àéðû-àéðû ãÿñÿáÿ âÿ
êÿíäëÿðäÿ áèð ñûðà òèêèíòè- àáàäëûã èøëÿðèíèí àïàðûëìàñû, èñòèðàùÿò çîíàëàðûíäà,
êöúÿëÿðäÿ, éàøàéûø
ÿðàçèëÿðèíäÿ ñÿëèãÿñÿùìàíûí éàðàäûëìàñû, éàøûëëûãëàðûí
ãîðóíìàñû âÿ ýåíèøëÿíäèðèëìÿñè ãÿðàðà àëûíûá.ßñëèíäÿ
áóíóí ö÷öí êèôàéÿò
ãÿäÿð èìêàíëàð âÿ
èíñàíëàðûí áó èøëÿðÿ
ìàðàüû âàðäûð. Ôÿðãëè úÿùÿò îäóð êè, ÿââÿëêè èëëÿðäÿêèíÿ íèñáÿòÿí ùàçûðäà ðàéîíóìóçäà äàùà ýåíèø òèêèíòè ãóðóúóëóã èøëÿðè àïàðûëäûüûíäàí èíñàíëàðûí ãàéüûëàðû äà ,
ïðîáëåìëÿðè äÿ õåéëè àðòûá.
Øÿùÿðèìèçäÿ ùÿéàòà êå÷èðèëÿí áþéöê ëàéèùÿäÿí ùÿð êÿñèí
ìÿëóìàòû âàð. Ìþùòÿðÿì Ïðåçèäåíòèìèçèí ãàéüûñû ñàéÿñèíäÿ
äþâëÿò äÿñòÿéè èëÿ éåíè ñó õÿòëÿðèíèí , êàíàëèçàñèéà ñèñòåìèíèí ãóðóëìàñû èñòèãàìÿòèíäÿ õåéëè âàõòäûð êè, èø ýþðöëöð.ßñëèíäÿ âàõò âÿ
áþéöê âÿñàèò òÿëÿá åäÿí áó èøëÿð
ùàçûðäà øÿùÿðèí öìóìè ìÿíçÿðÿñèíÿ ìöÿééÿí òÿñèð ýþñòÿðñÿ
äÿ êöúÿëÿð ãàçûëàðàã èíñàíëàðûí
âÿ íÿãëèééàòûí ùÿðÿêÿòè öúöí ÷ÿòèíëèê éàðàòñà äà, éàõûí ýÿëÿúÿêäÿ áó èøëÿðèí ðåàë íÿòèúÿëÿðè ùÿð
êÿñè ðàçû ñàëàúàã. Òÿáèèäèð êè, áå-
3
“ÇÀÃÀÒÀËÀ”
15 àïðåë 2013-úö èë
ëÿ áèð âÿçèééÿòäÿ øÿùÿðèí òÿìèçëèéèíè ãîðóìàã, àáàäëûüû öúöí âàõòûíäà áÿçè èøëÿðè ýþðìÿê äÿ ÷ÿòèíäèð. Áóíóíëà áåëÿ ñàêèíëÿðäÿí
ùå÷ îëìàñà èìêàíëàðû äàõèëèíäÿ
øÿùÿðäÿ òÿìèçëèéè, àáàäëûüû ãîðó-
ìàã òÿëÿá îëóíóð. Áóíóíëà áàüëû
ðàéîí ýèýèéåíà âÿ åïèäåìèîëîýèéà ìÿðêÿçèíèí äèðåêòîðó ßðøàä
Ãöäðÿòîüëó äåäè:
-Ìÿëóì ìÿñÿëÿäèð êè, ùàçûðäà øÿùÿðèìèçäÿ ÿââÿëêè êèìè òÿìèçëèê èøëÿðè àïàðìàã ÷ÿòèíäèð.
Âàõòèëÿ ñÿùÿð òåçäÿí êö÷ÿëÿð ñöïöðöëÿð, ñÿëèãÿ-ñÿùìàí éàðàäûëàðäû. Èíäè éîëëàðäà àïàðûëàí ãàçûíòû èøëÿðè, çÿëçÿëÿäÿí ñîíðà áèð
ñûðà åâëÿðèí òèêèíòèñè èëÿ áàüëû ÿðàçèäÿ éàðàíàí òèêèíòè ãàëûãëàðû âÿ
áó êèìè äèýÿð ïðîáëåìëÿð êö÷ÿëÿðäÿ ýöíäÿëèê ñÿëèãÿ-ñÿùìàíà
ìàíå÷èëèê òþðÿäèð. Áóíóíëà áåëÿ
ñàêèíëÿð ýÿðÿê èìêàíëàðû äàõèëèíäÿ øÿùÿðèí òÿìèçëèéèíÿ äèããÿò éåòèðñèíëÿð, ìÿèøÿò òóëëàíòûëàðûíû íÿçÿðäÿ òóòóëàí âàõòäà âÿ ìöÿééÿí îëóíìóø éåðëÿðÿ ÷ûõàðñûíëàð,
àïàðûëàí òÿìèð èøëÿðèíè áÿùàíÿ
åäÿðÿê ãàäàüàí îëóíìóø éåðëÿðÿ ìÿèøÿò òóëëàíòûëàðûíû àòìàñûíëàð. Áèç áó èøëÿðÿ ìöòÿìàäè íÿçàðÿò åäèð, âàõòàøûðû ðåéäëÿð êå÷èðèðèê. Îíó äà äåéèì êè, àáàäëûã,
òÿìèçëèê âÿ éàøûëëàøäûðìà èøëÿðè ÿñëèíäÿ ýþçÿëëèéèí,
èíñàíëàðäà õîø ÿùâàë-ðóùèééÿíèí âÿ
ñàüëàìëûüûí ãîðóíìàñûíûí ÿñàñ
øÿðòè êèìè ãèéìÿòëÿíäèðèëìÿëèäèð.
Ùàããûíäà äàíûøäûüûíûç ö÷àéëûüûí óüóðëó êå÷ìÿñè åéíè çàìàíäà
áèð ñûðà òÿøêèëàòëàðûí ôÿàëëûüûíäàí äà
àñûëûäûð. Õöñóñèëÿ
éàøûëëàøäûðìà èäàðÿñèíèí, ìåøÿ ìöùàôèçÿñè âÿ áÿðïàñû ìöÿññèñÿñèíèí, éåðëè èúðà íöìàéÿíäÿëèêëÿðèíèí âÿ áÿëÿäèééÿëÿðèí áó ñàùÿäÿêè ôÿàëëûüû äàùà ÷îõ îëìàëûäûð.
Éàøûëëûãëàðûí àðòûðûëìàñû ö÷öí êèôàéÿò ãÿäÿð èìêàíëàðûìûç âàð.
Çîíàìûçà ìöíàñèá ñàéûëàí
àüàú âÿ áèòêè íþâëÿðè èëÿ çÿíýèí
òèíýëèêëÿð ìþâúóääóð êè, ùÿì øÿùÿðäÿ, ùÿì äÿ êÿíäëÿðäÿ áóíóí
ùåñàáûíà éàøûëëûãëàðû äàùà äà àðòûðìàã ìöìêöíäöð. Öìèä åäèðèê
êè, áàøëàíûëàí òèêèíòè-àáàäëûã èøëÿðè ãûñà ìöääÿòäÿ áàøà ÷àòìàãëà øÿùÿðèìèçäÿ âÿ êÿíäëÿðèìèçäÿ ãåéä îëóíàí òÿìèçëèê âÿ
éàøûëëàøäûðìà òÿäáèðëÿðè óüóðëà
ùÿéàòà êå÷èðèëÿúÿê, éàøàéûø éåðëÿðèìèç äàùà äà ýþçÿë îëàúàãäûð.
Àáäóëëà ßôÿíäè
Êþðïÿ áàëàëàð ö÷öí
ùÿð úöð øÿðàèò éàðàäûëûá
Õÿëèë Ãàðÿùìÿäîâ àäûíà
Éóõàðû Òàëà 1 ñàéëû êþðïÿëÿð
åâè óøàã áàü÷àñû þòÿí èë ìàé
àéûíûí 7-äÿ áàø âåðÿí çÿëçÿëÿäÿí ñîíðà úèääè çÿäÿëíäèéè
ö÷öí ôÿàëèééÿòèíè äàéàíäûðìûøäû. Áóðàäà èøè äàâàì åòäèðìÿê ÷îõ òÿùëöêÿëè èäè. Êÿíäèí
ÿðàçèñèíäÿ îëàí äèýÿð áàü÷àëàð äà úèääè çÿäÿ ýþðäöéöíäÿí ùÿìèí ýöíäÿí èøëÿìèðäè.
Áó ñÿáÿáäÿí äÿ èøëÿéÿí àíàëàð ÷îõ ÿçèééÿò ÷ÿêèðäèëÿð.
Ñåâèíäèðèúè ùàëäûð êè, ÿðàçèäÿ èíñàíëàðûí áàü÷àéà îëàí
òÿëÿáàòûíû íÿçÿðÿ àëàí ðàéîí
èúðà ùàêèìèééÿòè áàü÷àäà
ÿñàñëû òÿìèðèí àïàðûëìàñû ö÷öí ñÿðÿíúàì
èìçàëàäû. 2013-úö èëèí éàíâàð àéûíäà òÿìèð áðèãàäàñû áàü÷àìûçà ýÿëäè. Äåìÿê
îëàð êè, 2 àé ÿðçèíäÿ áàü÷àìûçäà ýöúëö òÿìèð-áÿðïà èøëÿðè ýåòäè. Èíøààò÷ûëàð ñÿéëÿ
÷àëûøäûëàð. Ãàïûëàð òÿçÿëÿíäè, äèâàðëàðäà
ìþùêÿìëÿíäèðìÿ èøëÿðè ýåòäè. Áèð ñþçëÿ èíøààò÷ûëàð áàü÷àìûçûí ýþðêÿìèíè äåìÿê
îëàð êè, äÿéèøìÿéÿ íàèë îëäóëàð.
Ìàðò àéûíûí ÿââÿëèíÿ áàü÷àìûçäà òÿìèð èøëÿðè éåêóíëàøäû. Ýþçëÿðèìèçÿ èíàíìûðäûã. Ãûñà ìöääÿòäÿ ÷îõ áþéöê èø ýþðöëìöøäö. Êþðïÿ áàëàëàðûìûç ö÷öí ùÿð úöð
øÿðàèò éàðàäûëìûøäû. Áó èøèí áèð òÿðÿôè èäè.
1969-úó èëäÿí ôÿàëèééÿò ýþñòÿðÿí áàõ÷àéà
éåíè èíâåíòàð äåìÿê îëàð êè, âåðèëìÿìèøäè.
Åðòÿñè ýöíö áàü÷àìûçà éåíè èíâåíòàð
äÿñòëÿðè ýÿëäè. Áàü÷àäà ôÿàëèééÿò ýþñòÿðÿí
5 ãðóï ö÷öí òàìàìèëÿ éåíè èíâåíòàðëàð
éåðëÿøäèðèëäè. Áåëÿ øÿðàèòäÿ èøëÿìÿê áèçèì
÷îõäàíêû àðçóìóç èäè. ×öíêè, êþðïÿ áàëàëàðûìûç áèçèì ýÿëÿúÿéèìèçäèð. Îíëàðû çàìàíûí ðóùóíà óéüóí òÿðáèéÿ åòìÿê ö÷öí
ìöàñèð àâàäàíëûãëàð èëêèí øÿðòëÿðäÿíäèð.
Îíó äà ãåéä åäèì êè, áàü÷àìûçäà 5
ãðóïäà 90 óøàã òÿðáèéÿ àëûð. Òÿìèðäÿí ñîíðà äèýÿð áàõ÷àëàðûí èøëÿìÿìÿñèíè íÿçÿðÿ
àëàðàã ìöâÿããÿòè îëàðàã óøàãëàðûí ñàéûíû
120-éÿ ÷àòäûðìûøûã. Áóíóí ö÷öí äÿ ðàéîí
èúðà ùàêèìèééÿòè áèçÿ äÿñòÿéèíè âåðèá.
Ìàðò àéûíûí ÿââÿëèíäÿ áàü÷àìûç òÿìèðäÿí ñîíðà èñòèôàäÿéÿ âåðèëäè. Òÿíòÿíÿëè
à÷ûëûøäà ðàéîí ðÿùáÿðëèéè, êÿíä èúòèìàèééÿòèíèí íöìàéÿíäÿëÿðè âÿ âàëèäåéèíëÿð èøòèðàê
åäèðäèëÿð. Ðàéîí Èúðà Ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿ þç ÷ûõûøûíäà áèëäèðäè êè, áàõ÷àëàðûí òÿìèðè âÿ éåíèäÿí ãóðóëìàñû ãàðøûäà äóðàí ÿñàñ ìÿñÿëÿëÿðäÿíäèð. Áèç ÷àëûøàúàüûã êè, áèð-íå÷ÿ èëÿ òÿìèðñèç áèð áàü÷à áåëÿ ãàëìàñûí. Áèçèì áàëàëàðûìûç ýþçÿë øÿðàèòëè áàü÷àëàðäà òÿðáèéÿ
àëìàëûäûðëàð. Îíëàðûí èëêèí òÿðáèéÿñè, ùÿéàòà
ùàçûðëàíìàñû áàü÷à éàøëàðûíäàí áàøëàäûüû
ö÷öí éàðàäûëàí øÿðàèò ùÿð úöð ìöàñèð òÿëÿáëÿðÿ úàâàá âåðìÿëèäèð.
×ûõûø åäÿí ùÿð êÿñ ýþðöëÿí èøÿ ýþðÿ
çÿùìÿòè êå÷ÿí ùÿð êÿñÿ ìèííÿòäàðëûüûíû
áèëäèðèðäè.
Áÿëè, áó èøèí òÿøÿááöñêàðû âÿ ùÿéàòà
êå÷èðÿíè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòè îëäóüó
ö÷öí êîëëåêòèâèìèçèí ùÿð áèð öçâö, áöòöí
âàëèäåéíëÿð ìèííÿòäàðäûðëàð. Òÿáèè êè, éàðàäûëàí áó øÿðàèòÿ áèç äÿ þç ÿìÿëè èøèìèçëÿ
úàâàá âåðÿúÿéèê. Êþðïÿ áàëàëàðûìûçû ñàüëàì, âÿòÿíÿ ìÿùÿááÿò ðóùóíäà òÿðáèéÿ
åäÿúÿéèê.
Ìèðâàðè Èñðàôèëîâà,
Õÿëèë Ãàðÿùìÿäîâ àäûíà
Éóõàðû Òàëà 1 ñàéëû êþðïÿëÿð åâè - óøàã
áàü÷àñûíûí ìöäèðè
18 àïðåë - Öìóìäöíéà àáèäÿëÿð âÿ òàðèõè éåðëÿð ýöíöäöð
Àáèäÿëÿð òàðèõèìèçè éàøàäûð
Áÿøÿð ñâèëèçàñèéàñûíûí èëêèí
ìåéäàíà ýÿëìèø ÿðàçèëÿðèíäÿí áèðè äÿ Àçÿðáàéúàíäûð. Àðõåîëîæè ãàçûíòûëàðûí íÿòèúÿëÿðè ýþñòÿðìèøäèð
êè, Àçÿðáàéúàíäà éàøàìûø ãÿäèì
èíñàíëàð òàðèõ áîéó øÿðÿôëè éîë êå÷ÿðÿê ÷îõñàéëû àáèäÿëÿð éàðàòìûøëàð âÿ îíëàð áó ýöí ÷îõ ãèéìÿòëè
íöìóíÿ îëàðàã ãîðóíóá ñàõëàíûëûð.
Áó àáèäÿëÿð áèçèì òàðèõäèð. Èíñàíëûã òàðèõè, éàðàíìà òàðèõèìèçäèð.
ëà äèâàðëàðû èíøà åäèëìèøäèð. Ùÿñÿíëè ðàéîíóíäàêû àáèäÿëÿð êîìïëåêñè,
åëÿúÿ äÿ, Óðìèéà ýþëö ñàùèëèíäÿêè
ãàéàëàðäà ÷àïûëìûø ñÿðäàáÿëÿðèí
òÿäãèãè ýþñòÿðèð êè, àëòûíúû éöçèëëèéèí
åéâàíëû ìÿíçèë òèïè òÿøÿêêöë òàïìûøäû. Ùÿìèí äþâðöí äèýÿð ìåìàðëûã ãóðüóëàðûíäàí éåýàíÿ äèíè òèêèëè
îëàí îä ìåùðàáëàðû äþâðöìöçÿäÿê
ýÿëèá ÷àòìûøäûð. Áó äþâðäÿ éàðàíìûø àáèäÿëÿð Àçÿðáàéúàí ìåìàðëû-
Áàáàäàüûí ÿòÿéèíäÿ ãóðòàðàí Ýèëýèë÷àé ñÿääè âÿ èíäèêè Äÿâÿ÷è ðàéîíó ÿðàçèñèíäÿ éåðëÿøÿí Áåøáàðìàã äàüûíäàí áàøëàéûá, Õÿçÿðèí
ñàùèëëÿðèíÿ ãÿäÿð óçàíàí Áåøáàðìàã ñÿääè Àçÿðáàéúàíäà èñòåùêàì òèêèëèëÿðèíèí èíêèøàôû ùàããûíäà
ýåíèø òÿñÿââöð éàðàäûð.
Àçÿðáàéúàíûí èøüàë îëóíìóø
ÿðàçèëÿðèíäÿ åðìÿíè èøüàë÷ûëàðûíûí
þçáàøûíàëûüû òàðèõ âÿ ìÿäÿíèééÿò
Áó òàðèõèí áàøëàíüûúû èáòèäàè èíñàíëàðûí éàøàäûüû äþâðäÿí áàøëàéàðàã ñèâèë áèð øÿêèëäÿ ôîðìàëàøìûøäûð. Àçÿðáàéúàí ÿðàçèñèíäÿ áó
àáèäÿëÿðèí ñàéû îëäóãúà ÷îõäóð.
Òÿäãèãàòëàð ýþñòÿðèð êè, Àçÿðáàéúàí ÿðàçèñèíäÿ îëàí àáèäÿëÿð þëêÿíèí áöòöí ÿðàçèëÿðèíäÿ ìþâúóääóð
êè, áóíëàðûí äà éàøû ÿñðëÿðè ÿùàòÿ
åäèð. Áó àáèäÿëÿðèí ùàðàäà òèêèëìÿñèíäÿí àñûëû îëìàéàðàã, ìóäàôèÿ
îëóíàðàã ãîðóíóá ñàõëàíûëìûøäûð.
Ãîáóñòàíäà àøêàð åäèëìèø ÿí ãÿäèì éàøàéûø éåðëÿðè (ìàüàðàëàð,
ìöõòÿëèô ïðèìèòèâ ñûüûíàúàãëàð âÿ
ñ.) èëÿ éàíàøû, ìåãàëèò ìåìàðëûã
àáèäÿëÿðè-êðîìëåõëÿð, ìåíùèðëÿð
(÷îáàí äàøû), äîëìåíëÿð âÿ ñèêëîï
òèêèëèëÿðè ýåíèø éàéûëìûøäûð.
Àçÿðáàéúàí ÿðàçèñèíäÿ Ìàííà
äþâëÿòèíèí òÿøÿêêöëö, äàùà ñîíðàëàð
ýöíåéäÿ Àòðîïàòåíà äþâëÿòèíèí éàðàíìàñû èëÿ áàüëû øÿùÿðëÿð éàðàíìûø, ìöäàôèÿ òèêèëèëÿðè, ÿçÿìÿòëè ãà-
üûíûí ñîíðàêû èíêèøàôûíà, åëÿúÿ äÿ,
ßùÿìÿíèëÿð äþâðöíäÿ Èðàíûí âÿ þí
Àñèéàíûí äèýÿð þëêÿëÿðèíèí ìåìàðëûüûíà ÿùÿìèééÿòëè òÿñèð ýþñòÿðìèøäèð. Àòÿøïÿðÿñòëèéèí éàéûëìàñû èëÿ
áàüëû éàðàíàí èáàäÿòýàùëàð èñëàìäàí þíúÿ òèêèëìèø ÿñàñ äèíè áèíàëàð
îëìóøäóð.
Ãàôãàç Àëáàíèéàñû äþâðöíäÿ
øÿùÿðñàëìà ñàùÿñèíäÿ ìöùöì
àääûìëàð àòûëìûøäûð. Ãÿáÿëÿ øÿùÿðèíèí ìþùêÿì ãàëà äèâàðëàðû, ñàõñû
áîðóëàðûíäàí ÷ÿêèëìèø ñó êÿìÿðè,
Äÿìèðãàïû êå÷èäèíäÿ äàøäàí òèêèëìèø ìöäàôèÿ ñèñòåìè, ×ûðàããàëà,
Ëÿêèò êÿíäèíäÿêè äàèðÿâè õðèñòèàí
ìÿáÿäè, Ãóì êÿíäèíäÿêè áàçèëèêà, Ìèíýÿ÷åâèðäÿêè ìÿáÿäëÿð
êîìïëåêñè âÿ ñ. áó øÿùÿðñàëìà
ìÿäÿíèééÿòèíèí éöêñÿê ñÿâèééÿñèíè ýþñòÿðèð. Ñàñàíèëÿð äþâðö òàðèõè
àáèäÿëÿðèíäÿí ìöäàôèÿ òèêèëèëÿðè
þçÿëëèêúÿ äèããÿòè úÿëá åäèð. Õÿçÿð
äÿíèçèíèí ñàùèëèíäÿí áàøëàéàðàã,
àáèäÿëÿðèìèçèí
äàüûäûëìàñû âÿ
ãÿñäÿí êîðëàíìàñû
“Ñèëàùëû
ìöíàãèøÿ áàø
âåðäèêäÿ ìÿäÿíè äÿéÿðëÿðèí ãîðóíìàñû ùàããûíäà” 1954-úö èë Ùààãà Êîíâåíñèéàñûíà, “Àðõåîëîæè èðñèí ìöùàôèçÿñè
ùàããûíäà” 1992-úè èë Àâðîïà Êîíâåíñèéàñûíà, “Öìóìäöíéà ìÿäÿíè âÿ òÿáèè èðñèí ìöùàôèçÿñè ùàããûíäà” ÉÓÍÅÑÊÎ-íóí 1972-úè èë
êîíâåíñèéàñûíà çèääèð. Çàãàòàëà
ðàéîíóí ÿðàçèñèíäÿ ÷îõñàéëû òàðèõ
âÿ ìÿäÿíèééÿò àáèäÿëÿðè âàð. Ýþçáàðàõ âÿ Ãàëàë êÿíäëÿðèíäÿ ÕÂÛÛÛ
ÿñðÿ àèä ìÿñúèäëÿð, Ìàçûõ êÿíäèíäÿ ÕÛÛ ÿñðÿ àèä àäáàí ãàëàñû âÿ
ÕÂÛÛÛ ÿñðÿ àèä ìÿñúèä, Êåáåëîáà
êÿíäèíäÿ ÕÛÂ ÿñðÿ àèä åäèëìèø èêè
àáèäÿ, Éóõàðû ×àðäàõëàð êÿíäèíäÿ
Ïÿðè ãàëàñû, Ïàøàí êÿíäèíäÿ ÕÛÛÛ
ÿñðÿ àèä àëáàí ãàëàñû, Úàð êÿíäèí-
äÿ ÕÛ ÿñðÿ àèä ×èíýþçãàëà ãöëëÿñè, Àõàõäÿðÿ êÿíäèíäÿ ÕÛÛ ÿñðÿ
àèä àëáàí ãàëàñû, Û Òàëà êÿíäèíäÿ
ÕÛÕ ÿñðÿ àèä Úöìÿ ìÿñúèäè,
êÿíäëÿðèí ÷îõóíäà, î úöìëÿäÿí,
Ìîñóë âÿ ßëèàáàä êÿíäëÿðèíäÿ ÕÛÕ
ÿñðÿ àèä ìÿñúèäëÿð áó ãÿáèëäÿíäèð.
Çàãàòàëà ãàëàñû 1830 ÿðàçèñèíäÿ
òèêèëìèøäèð. Ãàëàäà òîïëàðëà òÿúùèç
åäèëìèø ýöúëö ãàðíèçîí ñàõëàíûëûðäû. Çàãàòàëà ãàëàñû ×àð ùàêèìèééÿòèíÿ ãàðøû áèð
ñûðà êÿíäëè ÷ûõûøëàðûíûí éàòûðûëìàñûíäà ÿñàñ
äàéàã ìÿíòÿãÿñè îëìóøäóð.
×àð ùàêèìèééÿòè
Ïîòéîìêèí çèðåùëè ýÿìèñèíèí
èíãûëàá÷û ìàòðîñëàðûíû Çàãàòàëàéà ñöðýöí
åòìèø âÿ îíëàð
Çàãàòàëà ãàëàñûíäà éåðëÿøäèðèëìèøäè.
Çàãàòàëà
ãàëàñû òàðèõè àáèäÿ êèìè äþâëÿò
òÿðÿôèíäÿí ãîðóíóð. Çàãàòàëà
ãàëàñûíäà ñàõëàíûëàí ìàòðîñëàðûí
èíãèëàáè ôÿàëèééÿòè áàðÿäÿ éàçû÷û
Ãûëìàí Èëêèí "Ãàëàäà öñéàí" ðîìàíûíû éàçìûø âÿ ùÿìèí ÿñÿð
ÿñàñûíäà "Éåíèëìÿç áàòàëéîí áÿäèè ôèëìè ÷ÿêèëìèøäèð.
Áåéíÿëõàëã àáèäÿëÿð âÿ òàðèõè
éåðëÿð ýöíöíöí êå÷èðèëìÿñè òÿøÿááöñö 1980-úè èëäÿ ÉÓÍÅÑÊÎ-íóí
íÿçäèíäÿ éàðàäûëìûø Àáèäÿëÿðèí âÿ
Òàðèõè Éåðëÿðèí Ìöùàôèçÿñè öçðÿ
Áåéíÿëõàëã Øóðà òÿðÿôèíäÿí èðÿëè
ñöðöëöá. 4 èë ñîíðà èñÿ áó ãÿðàð
ðÿñìè òÿñäèãèíè òàïûá. Ùÿìèí òàðèõäÿí áöòöí äöíéàäà åëÿúÿ äÿ
Àçÿðáàéúàíäà àïðåëèí 18-è Àáèäÿëÿð âÿ Òàðèõè Éåðëÿð Ýöíö êèìè
ãåéä åäèëèð.
Îí èêè éàøàéûø
ìÿíòÿãÿñèíè
áèðëÿøäèðÿí àâòîìîáèë
éîëóíóí òèêèíòèñèíÿ
áàøëàíûëìàñû ö÷öí
èëêèí ëàéèùÿëÿíäèðìÿ
èøëÿðè òàìàìëàíìûøäûð
Çàãàòàëà-Äàíà÷û-Àøàüû ×àðäàõëàð àâòîìîáèë éîëóíóí òèêèíòèñèíÿ áàøëàíûëìàñû ö÷öí èëêèí
ëàéèùÿëÿíäèðìÿ èøëÿðè òàìàìëàíìûøäûð.
12 éàøàéûø ìÿíòÿãÿñèíè áèðëÿøäèðÿí àâòîìîáèë éîëóíóí
öçÿðèíäÿ 16 ìèí ÿùàëè éàøàéûð
âÿ áó áèð ñûðà ïðîáëåìëÿðè àðàäàí ãàëäûðûëàúàãäûð.
Éîëóí òèêèíòèñè ìÿãñÿäè èëÿ
þëêÿ Ïðåçèäåíòèíèí åùòèéàò ôîíäóíäàí Çàãàòàëà Ðàéîí Èúðà ëàéèùÿíèí ðåàëëàøìàñû èëÿ ÿùàëèíèí
Ùàêèìèééÿòèíÿ 5,5 ìèëéîí ìàíàò âÿñàèò àéðûëìûøäûð.
Àâòîìîáèë éîëóíóí èëêèí ëàéèùÿëÿíäèðìÿ èøëÿðèíè ðàéîíäà
ôÿàëèééÿò ýþñòÿðÿí 17 ñàéëû éîë
èñòèñìàð èäàðÿñèíèí êîëëåêòèâè
ùÿéàòà êå÷èðèð. Ëàéèùÿëÿíäèðìÿ
èøëÿðè éåêóíëàøäûãäàí äÿðùàë
ñîíðà éîëóí òèêèíòèñèíÿ áàøëàíìàñû íÿçÿðäÿ òóòóëóð.
4
“ÇÀÃÀÒÀËÀ”
Áóíëàðû
áèëìÿê
15 àïðåë 2013-úö èë
ÅÒÈÁÀÐÑÛÇÄÛÐ
ìàðàãëûäûð
Ìöòÿõÿññèñëÿð ôûíäûüûí ôàéäàëû
õöñóñèééÿòëÿðèíè à÷ûãëàìûøëàð
Ãîç ëÿïÿñè äèàáåòèí
ãàðøûñûíû àëûð
Òîçàüàúûêèìèëÿð ôÿñèëÿñèíÿ àèä îëàí ôûíäûã
çöëàëëà, ìöðÿêêÿá êàðáîùèäðàòëàðëà, ùöúåéðÿëè
âÿ äîéìàìûø éàüëàðëà,
äÿìèð, êàëñèóì, ìàãíåçèóì, ñèíê, ïðîòåèí êèìè
ìèíåðàëëàðëà, Å âèòàìèíè
èëÿ çÿíýèíäèð.
Ìöòÿõÿññèñëÿð ìöÿééÿíëÿøäèðìèøëÿð êè, ôûíäûã áÿäÿíÿ ýöú âÿ åíåðæè âåðèð, çåùíè, ôèçèêè éîðüóíëóüó àðàäàí ãàëäûðûð. Òÿðêèáèíäÿ îëàí
éöêñÿê êàëñèóì ñöìöêëÿðè âÿ äèøëÿðè ýöúëÿíäèðèð.
Ôûíäûã àüúèéÿð õÿñòÿëèêëÿðèíäÿ ôàéäàëûäûð. Ãàíàçëûüû, ùÿçì âÿ
ãàí äþâðàíû ñèñòåìè ïîçóíòóëàðûíûí ãàðøûñûíû àëìàãäà êþìÿê
åäèð. Îíäàí èñòèôàäÿ ãàíäà õîëåñòåðèíèí àðòìàñûíûí ãàðøûñûíû àëûð.
Ìöíòÿçÿì îëàðàã ôûíäûã éåìÿê èíôàðêò ðèñêèíè àçàëäûð.
Ôûíäûã éàüû áþéðÿê äàøëàðûíû âÿ ãóìóíó ñàëìàüà éàðäûì åäèð,
áþéðÿê àüðûëàðûíäà éàõøû òÿñèð ýþñòÿðèð. Ëàêèí éöêñÿê òÿçéèã âÿ
ìÿäÿñèíäÿí øèêàéÿòè îëàíëàðà ÷îõ èñòèôàäÿ ìÿñëÿùÿò ýþðöëìöð.
Ôûíäûüûí éàüûíäàí êîñìåòîëîýèéàäà äà ýåíèø èñòèôàäÿ åäèëèð.
Àìåðèêà àëèìëÿðè áåëÿ ãÿíàÿòÿ ýÿëìèøëÿð êè, íÿôòÿ ÿðçèíäÿ 28 ãðàì ãîç ëÿïÿñèíèí
ãÿáóëó äèàáåòèí èêèíúè òèïèíèí
èíêèøàôû ðèñêèíè 24% àçàëäûð.
Òÿäãèãàò÷ûëàð áó ìÿãñÿäëÿ éàøû 35-äÿí 77-ÿ êèìè
îëàí137893 àìåðèêàëû ãàäûí
àðàñûíäà åêñïåðèìåíò êå÷èðìèøëÿð.Îí èë ÿðçèíäÿ àëèìëÿð
ãàäûíëàðäà ìöøàùèäÿëÿð àïàðìûøëàð. Áó ìöääÿò ÿðçèíäÿ êèìäÿ
äèàáåòèí èêèíúè òèïèíèí èíêèøàô åòäèéèíè ìöøàùèäÿ åòìÿê ìöìêöí
îëìóøäóð. Ùÿð áèð èøòèðàê÷ûíûí éåìûê ðàñèîíóíó þéðÿíÿðêÿí åêñïåðòëÿð áóãÿíàÿòÿ ýÿëìèøëÿð êè, ãîç ëÿïÿñèíèíàé ÿðçèíäÿ 1-3 äÿôÿ ãÿáóëó äèàáåòèí ÿìÿëÿ ýÿëìÿ ðèñêèíè 4% àçàëäûð. Ãîç ëÿïÿñèíèíäÿí ùÿôòÿ ÿðçèíäÿ èñòèôàäÿ äèàáåòèí ÿìÿëÿ ýÿëìÿ ðèñêèíè 13%,
ùÿôòÿäÿ èêè äÿôÿ éåìÿê èñÿ áó ðèñêè 24% àçàëäûð.
Àëèìëÿðèí ôèêðèíúÿ äèàáåòèí ÿìÿëÿ ýÿëìÿ ðèñêèíèí áó øÿêèëäÿ
àçàëìàñû ãîç ëÿïÿñèíèí ãèäàëûëûüûíäà, éàüëû çöëàë òóðøóëàðû èëÿ çÿíýèíëèíäÿäèð. Ìÿùç áó ñÿáÿáäÿíäèð êè,ãîç ëÿïÿñèíè éåìÿêëÿ èëòèùàáè ïðîñåñëÿðèí, öðÿê õÿñòÿëèêëÿðèíäÿí, õÿð÷ÿíý âÿ àòððèòäÿí ãîðóíìàã ìöìêöíäöð.
Çàãàòàëà øÿùÿðè Êöð- Àðàç
éàøàéûø ìÿíòÿãÿñè åâ 8, ìÿíçèë
2-äÿ éàøàéàí ßëèáÿéîâà Ôàòìà
Èñà ãûçûíûí àäûíà ÄßÄÐÕ-íèí
Çàãàòàëà èäàðÿñè òÿðÿôèíäÿí âåðèëìèø ôÿðäè ìÿíçèëèí 0053263
íþìðÿëè ãåéäèééàò âÿñèãÿñè èòäèéèíäÿí åòèáàðñûçäûð.
***
Çàãàòàëà øÿùÿðè Àíàð Ùÿìèäîâ êö÷ÿñè 108 ñàéëû åâäÿ éàøàéàí Òàíðûâåðäèéðâ Èñëàì ×îáàí
îüëóíóí àäûíà ÄßÄÐÕ-íèí Çàãàòàëà èäàðÿñè òÿðÿôèíäÿí ôÿðäè
éàøàéûø åâèíèí ãåéäèééàòûíà äàèð
1ñàéëû ãåéäèééàò êèòàáûíûí 95- úè
ñÿùèôÿñèíäÿ àïàðûëìûø ãåéäèééàò
âÿñèãÿñè èòäèéèíäÿí åòèáàðñûçäûð.
***
1986-úû èëäÿ Í.Íÿðèìàíîâ
àäûíà Àçÿðáàéúàí Òèáá Èíñòèòóòóíó (Óíèâåðñèòåòèíè) áèòèðÿí Ìóðàäîâ Ãóðáàí Ðàìàçàí îüëóíà
Áàêû øÿùÿðèíäÿêè 1 ñàéëû ñòîìîòîëîýèéà ïîëèêëèíèêàñû òÿðÿôèíäÿí
âåðèëìëø èíòåðíàòóðà âÿñèãÿñè èòäèéèíäÿí åòèáàðñûç ñàéûëûð.
ÀËËÀÙ ÐßÙÌßÒ ÅËßÑÈÍ!
Çàãàòàëà Ðàéîí Èúðà Ùàêèìèééÿòèíèí êîëëåêòèâè ðàéîí
èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû
Ìöáàðèç
ßùìÿäçàäÿéÿ
ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
ÉÀÏ ðàéîí òÿøêèëàòûíûí
êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç
ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
“Çàãàòàëà” ãÿçåòèíèí ðåäàêòîðó Èáðàùèì Èáðàùèìîâ âÿ
ãÿçåòèí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà
ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
13 ñàéëû ßðàçè Âåðýèëÿð
Èäàðÿñèíèí ðÿèñè Òóðàú Ìàùìóäîâ âÿ èäàðÿíèí êîëëåêòèâè
ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí
áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Çàãàòàëà Ðàéîí Ìàëèééÿ
Èäàðÿñèíèí ðÿèñè Þìÿðõàí
Øàáàíîâ âÿ èäàðÿíèí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Ìÿðêÿçè Ðàéîí õÿñòÿõàíàñûíûí áàø ùÿêèìè Çöëôèãàð
Ìàùìóäîâ âÿ õÿñòÿõàíàíûí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Ðàéîí òÿùñèë øþáÿñèíèí
ìöäèðè Ùàáèë Ãóðáàíîâ âÿ
øþáÿíèí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà
ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Ðàéîí òåëåêîììóíèêàñèéà ãîâøàüûíûí ðÿèñè Ìÿììÿä Àðàçîâ âÿ ãîâøàüûí
êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç
ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
“Àçÿðïî÷ò” ÌÌÚ-íèí
Çàãàòàëà ôèëèàëûíûí ðÿèñè Íàìèäÿ Ñöëåéìàíîâà âÿ ôèëèàëûí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà
ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Ðàéîí ìÿäÿíèééÿò âÿ
òóðèçì øþáÿñèíèí ìöäèðè
Çöìðöä Àüàêèøèéåâà âÿ
øþáÿíèí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû
Òÿñèñ÷èëÿð:
Ðàéîí Èúðà Ùàêèìèééÿòè
âÿ “Çàãàòàëà” ãÿçåòèíèí
êîëëåêòèâè
Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ
ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
17 ñàéëû éîë èñòèñìàð èäàðÿñèíèí ðÿèñè Ìþâëöä Ãÿùðÿìàíîâ âÿ èäàðÿíèí êîëëåêòèâè
ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí
áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Çàãàòàëà Áþëýÿ Òÿúðöáÿ
Ñòàíñèéàñûíûí äèðåêòîðó Íÿáè Êÿðèìîâ âÿ ñòàíñèéàíûí
êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç
ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
ÄÑÌÔ Çàãàòàëà ðàéîí
øþáÿñèíèí ìöäèðè Àðèô Ìóðàäîâ âÿ øþáÿíèí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí
áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
ÐÈÙÁ-íûí Çàãàòàëà øÿùÿð èíçèáàòè äàèðÿñè öçðÿ íöìàéÿíäÿñè Ðàìàçàí Ìÿììÿäîâ âÿ íöìàéÿíäÿëèéèí
êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç
ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
ÐÅÄÀÊÒÎÐ:
ÈÁÐÀÙÈÌ
ÈÁÐÀÙÈÌÎÂ
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Ðàéîí áàéòàðëûã èäàðÿñèíèí ðÿèñè Úÿáðàéûë Àñëàíîâ
âÿ èäàðÿíèí êîëëåêòèâè ðàéîí
èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû
Ìöáàðèç
ßùìÿäçàäÿéÿ
ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Ðàéîí ñóâàðìà ñèñòåìëÿðè èäàðÿñèíèí ðÿèñè Ôèêðÿò
Øÿðèôîâ âÿ èäàðÿíèí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí
áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Çàãàòàëà ãàç èñòèñìàð
ñàùÿñèíèí ðÿèñè Ãóðáàí
Ìåùäèéåâ âÿ ñàùÿíèí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Ðàéîí ÿùàëèíèí ñîñèàë
ìöäàôèÿñè ìÿðêÿçèíèí äèðåêòîðó Íÿñðóëëà Ùÿñðÿòîâ
âÿ ìÿðêÿçèí êîëëåêòèâè ðàéîí
èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû
Ìöáàðèç
ßùìÿäçàäÿéÿ
ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Çàãàòàëà øÿùÿð áÿëÿäèé-
Ðåäàêñèéàíûí öíâàíû:
Çàqàòàëà øÿùÿðè,
Íèçàìè êö÷ÿñè, 35.
Òåëåôîí: 5-32-48
éÿñèíèí ñÿäðè Íóðÿëè ßùìÿäîâ âÿ áÿëÿäèééÿíèí ìÿðêÿçèí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Çàãàòàëà òÿìèð-òèêèíòè
ñàùÿñèíèí ðÿèñè Àéäûí Âÿëèéåâ ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Àøàüû Òàëà êÿíä 1 ñàéëû
òàì îðòà ìÿêòÿáèíèí äèðåêòîðó Ìåùíóðÿ Èñìàéûëîâà âÿ
ìÿêòÿáèí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû
Ìöáàðèç
ßùìÿäçàäÿéÿ
ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Úàð êÿíä 1 ñàéëû òàì
îðòà ìÿêòÿáèíèí äèðåêòîðó
Çÿðèôÿ Àüàêèøèéåâà âÿ
ìÿêòÿáèí êîëëåêòèâè ðàéîí
èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû
Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ
ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Ùóìàíèòàð ôÿíëÿð òÿìàéöëëö ýèìíàçèéàñûíûí äèðåêòîðó Ìÿñóìÿ ßôÿíäèéåâà
âÿ ýèìíàçèéàíûí êîëëåêòèâè
ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí
Ãÿçåò 18 ôåâðàë 1997-úè èë
òàðèõäÿ Àçÿðáàéúàí
Ðåñïóáëèêàñû Ìÿòáóàò âÿ
Èíôîðìàñèéà Íàçèðëèéè
òÿðÿôèíäÿí ãåéäÿ àëûíìûøäûð
Øÿùàäÿòíàìÿ 553
áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Çàãàòàëà ðàéîí ãåéäèééàò øþáÿñèíèí ìöäèðè Àéáÿíèç Êÿëÿøîâà ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Çàãàòàëà ðàéîí 2 ñàéëû
äþâëÿò íîòàðèàò êîíòîðóíóí
íîòàðèóñó Ýþçÿë Èñêÿíäÿðîâà ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Çàãàòàëà øÿùÿð 1 ñàéëû
òàì îðòà ìÿêòÿáèí äèðåêòîðó
Ôàòìà Èñðàôèëîâà âÿ ìÿêòÿáèí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Çàãàòàëà øÿùÿð 3 ñàéëû
òàì îðòà ìÿêòÿáèíèí äèðåêòîðó Åëìèðà Ùàúûéåâà âÿ ìÿêòÿáèí êîëëåêòèâè ðàéîí èúðà ùàêèìèééÿòèíèí áàø÷ûñû Ìöáàðèç
ßùìÿäçàäÿéÿ ãàðäàøû
Ôÿðìàí ùÿêèìèí
âÿôàòûíäàí êÿäÿðëÿíäèéèíè
áèëäèðèð âÿ äÿðèí ùöçíëÿ áàøñàüëûüû âåðèð.
Òèðàæ 1500. (Àáóíÿ - 1300,
ìöãàâèëÿ èëÿ 200)
Ñèôàðèø
“Àçÿðáàéúàí” íÿøðèééàòûíûí
ìÿòáÿÿñèíäÿ ÷àï
îëóíìóøäóð.
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
424 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content