close

Enter

Log in using OpenID

besyo-spor-travmatolojisi-03

embedDownload
Spor Yaralanmalarına Neden
Olan Faktörler,
Değerlendirme, Tanı ve
Tedavi
Dr. Rüştü NURAN
Spor travmatolojisi;
• Yaralanmaların oluşmasını engellenmesi
• Oluşan yaralanmaların tedavisi
• Rehabilitasyonu
• Spora dönüşün sağlanması
Yaralanmaya yol açan faktörler
• Endojen (kişiye ait) faktörler
• Eksojen (çevresel) faktörler
Endojen (kişiye ait) faktörler;
•
•
•
•
•
•
•
Yaş
Cinsiyet
Anatomik faktörler
Karakter özellikleri
Deneyim
Sağlık durumu
Dengeli beslenme
 Yaş;
• Yaş ilerledikçe dokuların gücü ve
dayanıklılığı azalır.
• Kas gücü 30 - 40 yaşlardan, tendon ve
bağların (ligamentlerin) esnekliği 30’lu
yaşlardan ve kemiklerin gücü 50’li yaşlardan
itibaren azalır.
• Hareketsizlik dokuların bozulmasını
hızlandırırken; aktivite ise dokuların
bozulmasını yavaşlatır.
• Fiziksel güç 20 - 40 yaş arasında doruğa
ulaşır
 Cinsiyet
• Günümüzde bayanların spora katılımında
meydana gelen artışla birlikte yaralanma
oranları erkeklere benzer olmasına karşın;
yaralanma mekanizmaları farklı
olabilmektedir.
• Bayanlarda daha çok çekme tipi, erkeklerde
daha çok kontüzyon (çürük) şeklinde
yaralanma görülmektedir.
 Anatomik faktörler
• Sporcuda var olan;
pes cavus, pes planus, genu varus , genu valgus,
bacak boyu farklılığı gibi anatomik faktörler
önemli rol oynarlar.
 Karakter özellikleri
• Olgun veya tezcanlı olma; riski kabullenme
veya aşırı istekli olma gibi farklı karakter
özellikleri yaralanma riskinde önemli rol
oynar.
 Deneyim
• Genellikle yeni başlayanlar eski sporculara
göre daha sık yaralanırlar.
 Sağlık durumu
• Enfeksiyon ve solunum yolu gribal
enfeksiyon gibi durumlar performansı
olumsuz yönde etkiler.
• Geçirilmiş hastalık veya sakatlıklar sonrası
doku bozukluğu önemli risk faktörleri
arasındadır.
• Hiçbir sporcu ateşi tam düşmeden
karşılaşmaya katılmamalıdır.
 Dengeli beslenme
• Sporcu her zaman için yeterli ve besleyici
sıvı ve gıdalarını almalıdır.
Eksojen (Çevresel) faktörler;
•
•
•
•
•
•
•
Spora ilişkin faktörler
Antreman düzeyi
Teknik
Yetersiz ısınma düzeyi
Kötü malzeme kullanımı
Zemin
Aşırı yoğun antreman ve maç programı
 Spora ilişkin faktörler
• Yapılan sporun tipi; temaslı-temassız
olması, sportif aktivitenin süresi, rakibin ve
takım arkadaşının rolü önemlidir.
 Antreman düzeyi
• Yaralanmalar genellikle hazırlık döneminde
veya sezonun sonlarına doğru oluşur; bu da
özellikle fizik kondisyon yetersizliğine
bağlıdır.
 Teknik
• Yanlış teknikler, aşırı kullanma
sendromlarına neden olabilir.
 Yetersiz ısınma dönemi
• Antrenman hataları çok önemlidir.
• Kişinin; az ısınması, yetersiz streching
(esneme) yapması veya uzun süren
antrenmanlar sonucu yorgunluk düzeyinin
artmış olması etkileyicidir.
 Kötü malzeme kullanımı
• Ayakkabı, tekmelik, başlık, eldiven veya
yapılan spora özgü giysilerin; yetersiz oluşu
veya hiç kullanılmaması.
 Zemin
• Zeminin durumu, ışıklandırması ile birlikte
yavaşlama ve ısınma için yeterli mesafe
olup olmaması önemli faktörler olmakla
birlikte iklim koşulları; ısı, nem ve rüzgar
da etkileyici faktörlerdendir.
 Aşırı yoğun antreman ve maç programı
• Yetersiz ısınma ne kadar önemliyse aşırı
yoğun antreman ve maç programı da aynı
derecede önemlidir.
Yaralanma Modeli
Stres; eksojen faktörler
Kapasite; endojen faktörler
Spor yaralanmalarında tanı
• Anamnez
– Hastadan yaralanmanın oluşma mekanizması,
yeri ve zamanı
– Önceki yaralanmaları
– Performans durumu
– Bilinen hastalıkları sorgulanır.
• Fizik muayene
– İnspeksiyon
Anatomik bölgeye spesifik muayene
Öne çekmece testi – ön çapraz bağ yaralanması
Direkt Grafi – X ray
MRI
Spor Yaralanmalarında Tedavi
İlk Tedavi
Kesin Tedavi
•
•
•
Saha içinde yapılan ilk müdahaleye
denir. Genellikle yumuşak doku
zedelenmeleri olur ve tedavi ona göre
yönlendirilir.
Önce muayene yapılır, zedelenmenin
derecesi tespit edilir. Daha sonra
zedelenen vücut kısmı:
İstirahate alınır (Rest),
Soğuk uygulanır (Ice),
Kompresyon bandajına alındıktan
sonra (Compression),
Kalp seviyesinden yukarıda tutulur
(Elevation).
Yaralanmaların tedavisinde mümkün
olduğunca konservatif yöntem
(cerrahi olmayan) tercih edilir. Eğer
ki bu yöntem ile başarılı
olunamıyorsa ve bazı koşullar
mevcutsa cerrahi tedavi uygulanır.
Konservatif tedavi
• İnaktivite (otorejenerasyon): Konservatif tedavide en önemli silah, vücudun
kendini onarım yeteneğini ön plana çıkarmak için istirahat’tır (inaktivite).
Tüm ekstremiteyi (bacağı, kolu) inaktiviteye alabilirken sadece belirli bir
eklemi de alabiliriz.
• İlaç tedavisi: İnflamasyonu alıcı ilaçlar, ağrı giderici ilaçlar en sık
kullanılan ilaçlardandır.
• Fiziksel tedavi ajanları: Ultrason, soğuk uygulama, lazer uygulama veya
elektriksel uyarılar gibi yöntemler sakatlıkların iyileşmesinde önemli rol
oynar.
• Nutrisyonel destek (İlaç desteği): Doping kategorisine girmeyip ancak
iyileşme sürecini hızlandıran kimi besin desteklerini içerir.
Cerrahi tedavi
• Debridman, eksizyon: Menisküs veya glenoid labrum gibi dokular
yırtılabilir ve eğer onarılamayacaksa çıkartmak gerekir, bu işleme
debridman, eksizyon denir.
• Redüksiyon, fiksasyon: Kırık oluşunca kırık parçalar önce yerine oturtulup
(redüksiyon) daha sonra birbirine tutturulmalıdır.
• Cerrahi onarım: Yırtılmış veya kopmuş olan dokuların tekrar karşı karşıya
getirilerek erken dönemde onarılmasıdır.
• Rekonstrüksiyon: Yaralanma sonrası hastanın kalıcı şikâyetleri varsa ek
tedavi yöntemlerle ameliyat edilmesidir.
• Protez: Yaralanan vücut bölgesi fonksiyonlarının sürdüremiyorsa yerine
yapay bir malzemenin yerleştirilmesidir.
• Stres çevre tarafından oluşturulan eksojen faktörleri oluştururken, kapasite
kişinin bireysel özelliklerini, yapabilirliklerini ortaya koyan endojen faktörler
tarafından oluşturulmaktadır.
• Stres ve kapasite denge içinde olmalıdır. Koruyucu önlemler alınırken bu
denge göz önünde tutulmalıdır. Ya stres azaltılmalı, ya da kapasite
artırılmalıdır.
• Sporcunun stresi azaltılıp kapasitesi artırıldığında, sakatlık riski de azalacaktır.
Bu fiziksel uygunluğu artırmakla mümkündür. Yorgunluğun hareketlerdeki
koordinasyonu bozduğu ve sakatlıklara ortam hazırladığı bilinmektedir. Erken
gelişen yorgunluk yetersiz aerobik dayanıklılıktan oluşmaktadır.
•
Böylece sporcunun aerobik dayanıklılığını artırarak, hem yorgunluğu
geciktirebilir, hem de hareketlerdeki koordinasyon arttırıldığı için sakatlık riski
azaltılabilir.
Spora dönüş
• Sahaya dönüş kararında ana prensip adım adım olmasıdır. Amaç ise sahaya
dönüşün en kısa zamanda en güvenli dönüşün sağlanmasıdır.
• Maça çıkma kararı vermek için en az 2 - 3 tam kapasite yakınma ve aksamasız
antrenman yapmak gereklidir.
• Antrenmana çıkma kararı vermek için en az 3 - 4 spor-spesifik rehabilitasyon
seansında spora özgü hareketlerde yakınma veya aksama olmaması gereklidir.
• Spor-spesifik rehabilitasyona başlama kararı vermek için doktorun eklem
durumunun, kas durumunun ve esnekliğin normal olduğunu onaylaması
gereklidir.
• Sporun her aşamasında unutulmaması gereken birtakım kurallar vardır.
Stretching (germe) öncesi yeterli ısınma, soğuma, önerilen koruyucu gereçlerin
kullanılması gibi. Sakatlıktan sahaya dönüş sürecinde herhangi bir aşamada
aksaklık ya da ağrı oluşursa bir önceki aşamaya dönülerek hekime müracaat
edilmelidir.
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
1 126 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content