close

Enter

Log in using OpenID

Bölüğün Muharebe Talimi

embedDownload
T.C.
GENELKURMAY BAŞKANLIĞI
ANKARA
BÖLÜĞÜN MUHAREBE EĞİTİMİ
Genelkurmay ATASE Başkanlığı Yayınları
ANKARA
GENELKURMAY BASIMEVİ
2. BASKI - 2009
ISBN: 978-975-409-070-3
NSN: 7610270432397
GENELKURMAY BASIMEVİ
YAYIN NUMARASI:
SUNUŞ
Mustafa Kemal ATATÜRK, yaşamının her
döneminde kitapla bütünleşmiştir. Bu okuma
sevgisinin kendisine sağladığı bilgi birikimini
zaman zaman yazmaya dönüştüren ATATÜRK,
yaşamının farklı dönemlerinde, farklı konularda
kitaplar yazmıştır. Yazdıkları gerek güncelliği,
gerekse yol göstericiliği açısından bugün dahi
tartışmasız
gerçekleri
içermektedir.
Onun,
günümüzden 80 - 90 yıl önce yazdığı bu kitapların
günümüzde hâlâ geçerliliğini koruması, ileri
görüşlülüğünün ve akılcılığının göstergelerinden
biridir.
Mustafa Kemal ATATÜRK, özellikle II.
Meşrutiyet’in (23 Temmuz 1908) ilanından sonra
tüm dikkat ve çalışmasını askerlik üzerine
yoğunlaştırmıştır. O, özellikle subayların değişen
koşullara uygun olarak mesleki bilgilerini artıracak
yayımların yapılmasını gerekli görüyordu. Bu
amaçla mesleğinin ilk yıllarından itibaren askerlikle
ilgili birikimlerini aşağıda isimleri belirtilen
kitaplarda toplamıştır
a. Takımın Muharebe Talimi
b. Cumalı Ordugâhı
c. Tabiye Tatbikat ve Seyahati
d. Bölüğün Muharebe Talimi
e. Zabit ve Kumandan ile Hasbihal
I
f. Tabiye Meselesinin Halli ve Emirlerin
Sureti Tahririne Dair Nesayih.
Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt
Başkanlığı; Ebedî Başkomutan Mustafa Kemal
ATATÜRK’ün askerlikle ilgili yazmış olduğu bu
eserleri, yaşayan Türkçeye çevirerek okurların
yararlanmasına sunmayı amaçlamıştır.
Abidin ÜNAL
Hv. Plt. Korg.
ATASE ve Dent. Bşk.
II
İÇİNDEKİLER
SUNUŞ
İÇİNDEKİLER..................................................
III
AÇIKLAMA.......................................................
V
Bölüğün Muharebe Eğitimi...............................
1
Bölüğün Muharebe Talimi................................
53
EK
III
IV
AÇIKLAMA
Kurmay
Önyüzbaşı
Mustafa
Kemal
(ATATÜRK)'in bu eseri Türkçeye çevirdiği yıllarda,
Osmanlı İmparatorluğu son yüzyıllar boyunca
devamlı yenilgilerle büyük toprak kaybına uğramış
ve dağılma sürecine girmişti. Bu devletin
kontrolünde boğazlar gibi stratejik önemi olan su
geçitleri ve su yolları vardı. Bu önemli geçitlere
sahip olma arzusu Avrupa’nın büyük devletleri
arasında çatışmalara yol açmıştı.
1877 - 1878 Osmanlı - Rus Savaşı’ndan
sonra yapılan Yeşilköy (Ayastefanos) Antlaşması
ile Balkan Devletleri bağımsızlıklarına ve siyasi
isteklerine
fazlasıyla
yaklaşmışlardı.
Ancak
Avrupa’nın büyük devletleri bu antlaşmayı
onaylamamışlar ve Rusya'yı bu konuda Berlin
Antlaşması'nı imzalamak zorunda bırakmışlardı.
Bu durum ise Osmanlı topraklarından aldıklarının
bir kısmını bırakmak zorunda kalan Balkan
Devletlerinin yeniden ayaklanmalarına neden
olmuştu. Gelişen olaylar sonunda Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Bosna-Hersek'i ilhak
ettiğini ilan ederken Bulgarlar da aynı gün (05 Ekim
1908) krallıklarını ve ertesi günü de Giritliler
Yunanistan'a katıldıklarını (06 Ekim 1908) ilan
ettiler.
Esasen Avrupalı büyük devletleri iki gruba
ayrılmışlar ve korkunç bir silahlanma yarışına
girmişlerdi. Bir tarafta Almanya, AvusturyaMacaristan ve İtalya üçlüsü diğer yanda Fransa ile
V
Rusya arasındaki ikili bağlaşmalar olmuştu.
Osmanlı İmparatorluğu'nu tehdit eden Balkan
yangınından başka büyük devletler arasında
kaçınılmaz çatışmalara doğru hızlı gidiş açıkça
görülüyordu.
Daha, Harp Okulu öğrencisiyken bile ülke
sorunlarıyla ilgilenen ve bu sorunlara çözüm
üretmeye çalışan Kurmay Önyüzbaşı Mustafa
Kemal, yaklaşan savaş felaketinden ülkesini ancak
iyi eğitilmiş ve donatılmış disiplinli bir ordunun
koruyacağının bilincindeydi. Olası bir düşman
saldırısına karşı üstünlük sağlamak için birinci
koşul iyi eğitilmiş bir orduydu. Elbette her komutan
iyi eğitilmiş birliklere sahip olmak ister. İyi bir eğitim
ise doğruluğu kanıtlanmış, esasları belirlenmiş
prensiplere uygun olursa olumlu sonuç verir. Bir
birliğin muharebede başarı sağlaması için temel
şartın iyi bir eğitim ve kuvvetli bir disiplin olduğu
tartışmasız kabul edilir.
Kurmay
Önyüzbaşı
Mustafa
Kemal,
mensubu olduğu ordunun eğitim seviyesini
yükseltmek için yeterli askerî yayınlara gereksinme
olduğunun
bilincindeydi.
Nitekim
mevcut
talimnamelerdeki
bilgiler
devrin
muharebe
koşullarını karşılamıyordu. Eğitim sistemi ise
yanaşık düzen eğitim alanlarına bağlı olarak
yapılıyor ve boşuna zaman ve emek sarf
ediliyordu. Birliklerin eğitim seviyesini yükseltmek
için yeni esaslara göre yazılmış talimnamelere
ihtiyaç olduğu gibi birlikleri yanaşık düzen eğitim
VI
alanlarından muharebe şartlarına göre eğitim
yaptırabilmek için araziye çıkarmak, muharebe
eğitimini orada yaptırmak gerekiyordu.
Berlin Askerî Akademisi eski müdürlerinden
Alman Generali Litzmann'ın yazdığı "Bölük
Muharebe Eğitimi" adlı eser, Kurmay Önyüzbaşı
Mustafa Kemal'in aradığı şartları taşıyordu. Bu
eser birlikleri yanaşık düzen eğitim alanlarından
araziye çıkaracak ve zamanın talimname
esaslarını da bünyesinde toplamış "Muharebe
Meselesi" içinde eğitimi yürütecek bir sistemi
içeriyordu. Bu sistem, küçük birlik komutanlarını
sevk ve idarede, birlikleri de muharebe koşullarına
göre eğitmekte faydalı olacak bir eserdi. Eserin
sayfa sayısı az ise de içeriği bakımından yeterli
olduğu görülür. Ortaya konulan çeşitli muharebe
durumlarında subayları karar vermeye ve verdiği
kararı uygulatmaya elverişli olup küçük birlik
komutanlarını yetiştirmeye ve birlikleri de
muharebe şartlarında eğitmeye yöneliktir.
"Bölük Muharebe Eğitimi" olarak yayımlanan
eser, meskûn yerlerde muharebe, savunma ve
taarruz konularını kapsamaktadır. Meskûn yerlerin
sınırlayıcı durumlarının muharebeye etkisi,
savunma mevzisinin seçimi, savunma mevzisinin
hazırlanması, ateş sahalarının temizlenmesi, ateş
taksimi, ateş tutmayan ölü bölgelerin kapatılması
ve mevzinin işgali gibi savunmanın esasını
oluşturan konular işlenmiştir. Ayrıca taarruzda
birliğin aldığı tertip ve düzen, ilerleme, ateş üsVII
tünlüğü, ihtiyatların kullanılması gibi taarruz
harekâtında her zaman karşılaşılacak konular ele
alınmıştır.
"Bölüğün Muharebe Eğitimi" ilk önce
Mustafa Kemal imzasıyla 1328'de Osmanlıca
olarak yayımlanmıştır. Prof. Dr. Afet İnan'ın,
aslına bağlı kalarak yeni Türk harflerine çevirdiği
eser, 1959 yılında Türkiye İş Bankası tarafından
"ATATÜRK'ÜN ASKERLiĞE DAiR ESERLERi"
adıyla yayımlanmıştır.
Genç Kurmay Önyüzbaşı Mustafa Kemal
(ATATÜRK) tarafından, Almanca aslından
tercüme edilen ve bağlı olduğu ordunun eğitimine
katkısı olan bu eserden yeni nesillerin de
faydalanabilmeleri
için
bugünkü
Türkçeye
çevrilmiştir. Kitabın birinci kısmı günümüz
Türkçesi, ikinci kısmı Osmanlıca olarak yayıma
hazırlanmıştır.
ATEM Bşk.lığı
VIII
ÖRNEK
Muhtelif arazi üzerinde seferî mevcutlu bölük
kendinden büyük birlik içinde bulunan bölüğün
muharebesi.
MESKÛN YERLERDE MUHAREBE DÜŞMAN
TOPÇUSUNA KARŞI MUHAREBE
Tabur komutanı, 21 Ekim sabahı, Kovalar ve
Kavaklı arasındaki arazinin, yaptırmak istediği
eğitime uygun olduğuna karar verdi. Doğrusu bu
arazide çiğnenmesinde sakınca olan ekili tarlalar
kalmamıştı.
Binbaşı, öğleyin verdiği emirde; Üsteğmen
Tahsin Efendi'nin emrinde olmak üzere seferî
mevcutlu bir bölüğün, ertesi gün sabahtan
düzenlenip hazır bulundurulmasını emretti.
Bu bölük, yirmi ikinci günü, saat 13.15'te,
cephesi kuzeybatı olmak üzere Kovalar fidanlığının
batı kenarında (Kroki B) toplanacaktı.
Üç çavuş, üç borucu ve dokuz er, üç mavi ve
üç zayiatı gösteren flamaları da alarak aynı birliğin
diğer bölüklerini göstermek üzere tatbikatı yapacak
olan bölükle birlikte bulunacaklardı.
Beş çavuş, üç borucu, elli er de üç kırmızı ve
üç zayiatı gösteren flamalarla birlikte hedef kıtası
olarak saat 12.45'te, Kovalar'ın Doğanca Caddesi
çıkışında bulunacak ve tabur komutanının yanında
bulunacak subayın emrine girecekti.
1
Kıyafete, dağıtılacak mermi miktarına ve
izleyici olarak eğitime katılacak subaylarla ilgili
uyarılar da bu emre eklenmişti.
Yüzbaşı Bahri ve Yüzbaşı Nuri Efendiler de
daha sonra bölüğün komutanlığını yapmak üzere
hazır bulunacaklardı.
Tatbikat günü, harekât müdürü* daha
sabahtan bölüğün toplanma yerine gitti ve subaylar
ile çavuş ve onbaşıları toplayıp onlara eğitimin
konusunu teşkil edecek olan aşağıdaki durumu
verdi:
“Bağlı olduğumuz alayın (ki daha büyük
birliğin kuruluşundadır), 1’inci ve 3’üncü Taburları
Doğanca'dan Osmaniye üzerine yürüyen düşman
birlikleriyle muharebeye başladı ve Kovaları ele
geçirdi. Fakat köyden çıkmak için birliklerimiz
tarafından
yapılan
girişimler,
Doğanca'nın
güneydoğusuna yerleşen düşman topçu ateşiyle
şimdiye kadar engellendi.
Taburumuz (2’nci Tabur) diğer bir noktada
durdurulmuştu. Şimdi bu yönde yürüyor, taburun
geri kalan kısımlarını geçmiş bulunan 4’üncü Bölük
bu bölgeye geldi."
Harekât müdürü, alaya bağlı bölüklerin mavi
ve düşman bölüklerinin kırmızı flamalarla ve
düşman bataryalarının avcı hattıyla belirtileceğini
*
Harekât Müdürü, tatbikatı planlamadan, sevk ve idare
etmekten, değerlendirmekten sorumludur.
2
de anlattı ve aynı zamanda aşağıdaki noktalar
üzerine dikkatlerini çekti. Alınacak olan fakat şu
anda alınması olanaksız bulunan bütün tedbirler,
eğitim yapılırken söyleneceği gibi verilen genel
duruma göre çeşitli rütbelerdeki üstlere sunmaya
gerek görecekleri önerileri ona ulaştıracaklardı.
Harekât müdürünün emri üzerine, Üsteğmen
Tahsin Efendi, bölüğüne tüfek aldırttı ve erlere
tüfeklerini doldurup emniyete almalarını emretti.
Bundan sonra erlere, durum ve flamalar
hakkında yeterli bilgi verdi.
Daha sonra Harekât
Efendi'ye görevini anlattı:
Müdürü
Tahsin
"Alay Komutanı, sizi birinci hatta kullanmayı
gerekli görürse doğrudan doğruya kendisinin eli
altında bulunmanız için köy içindeki mescide
kadar1 gitmeniz hakkında emir gönderdi. Bu andan
itibaren alay komutanının emrine girdiniz.”
Tahsin Efendi, bölüğünü kol düzeninde
yürüyüşe geçirdi. Köyün daha önce bildirilen
noktasına vardıktan sonra bölüğün gelişini alay
komutanına bildirmek üzere hayvanını sürüp ileri
gitmek istediğini harekât müdürüne haber
verdi.Harekât müdürü ise Tahsin Efendi'ye yapmak
istediğinin olanaksız olduğu konusunda uyarıda
bulundu: Çünkü bu sırada düşman topçusu şiddetli
1
Adı geçen Mescit, Kövzene - Urlak ve Osmaniye - Doğanca
yollarının kesişme noktasının doğusundadır.
3
ateşlerini Kovalar üzerine yöneltiyor ve köyün kuzeybatı girişine giden yolu tamamıyla yan ateşine
alıyordu. Bu durumda, hayvanlı olarak söz konusu
yol üzerinde harekete kalkışmak olanaksız olduğu
gibi bölük komutanı Mescit'e varır varmaz yere
inmek zorundaydı.
Bu uyarı üzerine bölük komutanı, bu haberi
ulaştırmak üzere hemen bir çavuş ile bir eri alay
komutanına göndereceğini harekât müdürüne
bildirdi. Bunlar, caddenin sağındaki bahçelerden
yararlanarak gideceklerdi. Mescid'e varınca
Üsteğmen Tahsin Efendi, bölüğünü durdurdu ve
daha sonra cephesi kuzeye, sol yanı yolların
kavşak noktasına 40 metre mesafede ve erlere
"rahat" durumunda muharebe düzeni aldırdı.
Şimdilik hiçbir tedbir düşünmediği gibi bu
yaptıklarının
sonucunu
harekât
müdürüne
bildirmeye gerek duymadı. Tahminen saat 13.15'te
harekât müdürü kendisine aşağıdaki bilgiyi verdi.
"Topçu ve piyade ateşlerinin şiddeti
umulmadık bir şekilde arttı. Bununla beraber şimdi
şarapnellerin bizim üstümüzden pek yüksek geçtiği
görünüyor,2 muharebe hattında işitilen kuvvetli
boru sesleri ve yüksek sesle verilen komutlar,
yakında tehlikeli bir durumla karşılaşılacağını
gösteriyor."
2
Hücum eden düşman mevzisine yanaştığı andan itibaren
düşman ihtiyatlarının yaklaşmasını önlemek için topçu ateşlerini
düşman mevzilerinin gerisine kaydırmalıdır (Sahra Topçu
Talimnamesi – 346).
4
Gerçekten bu sırada,3 köyün kuzeybatı girişi
yönünde “hücum!” borusu ve aynı zamanda
“hurraa!” sesleri işitildi.
Üsteğmen Tahsin Efendi, yolların kesiştiği
yere koştu ve bu taraftan köye girmiş bulunan
düşman piyadesini (kırmızı flamalar) gördü. Bunun
üzerine bölüğünü kol düzeninde koşar adımla
kesişme noktasına kadar götürdü. Bundan sonra
baştaki manga sağa çark ederken bölüğünü yarım
kol düzenine geçirdi ve başta ki yarım takıma ateş
için silaha davranmasını emretti. Ancak, biraz
aceleyle verilen komutlardan şaşıran erler, hareketi
beklenen şekilde düzenle yapamadılar. Mangalar
yayılırken kısmen birbirine karıştılar, erler sıkıştı ve
bu sebeple sıralarda bazı karışıklıklar meydana
geldi. Bu şekilde yapılan bir atıştan isabetli ve etkili
olması beklenemez. Yapılan hatayı bütün erlere
iyice anlatmak için harekât müdürü müdahale
ederek düzenin sağlanması konusunda onları
zorunlu tuttu. Ancak manevra mermisiyle ateş
etmelerini
yasakladı.
(Hizmet-i
Seferiye
Nizamnamesi’nin 668’inci maddesine uygundur.)
Harekât müdürü tarafından bir işaret üzerine
hedef kıtası çekildi.
3
Hedef Kıtası Komutanı, muharebenin bu safhasının harekât
müdürü ile kararlaştırdıkları saatte, tamamıyla meydana
gelebilmesi için saatini harekât müdürünün saatine göre
ayarlamaya önceden dikkat etmişti.
5
Üsteğmen Tahsin Efendi, başlangıçtan
itibaren
şiddetli
avcı
ateşi
yaptırdığını
(varsayarak) ve bu ateş etkili oldukça ateşe
devam edeceğini harekât müdürüne söyledi.
Yolun iniş kısmı düşmanı yaklaşık 400
metre ilerde görüşe kapatınca Tahsin Efendi bu
düşmanı takibe girişti. Bölük ilerisinde yolu bütün
genişliğince işgal eden yayılmış iki manga olduğu
halde köyün kuzeybatı girişine, birkaç dakikada
ulaştı.
Bu yere gelir gelmez, Üsteğmen Tahsin
Efendi, bölüğünü koşar adımla muharebe
düzenine geçirdi ve geri çekilen düşmanı demir
yolunun öte tarafında da ateşle takip etmek için
yolun batısında ve hemen yakınında yerleştirdi.
O zaman, büyük caddenin doğusunda ve
batısında, bağlı olduğu alayın tepelerde mevzi
almış bulunan (Krokide C,H ve mavi flamalar) diğer
bölüklerinin
ateşleri
altında
demir
yolu
istikametinde geri çekilen düşman piyadelerini
görebildi. 4
4’üncü
Bölüğün
muharebe
düzenine
geçmesi henüz tamamıyla son bulmamıştı, ki bu
topçu ateşi bölük komutanının dikkatini demir
4
Tatbikatın başından itibaren atlı bir subayın (harekât
müdürüne yardımcı) kontrolü altında olarak krokideki C,H
noktalarına gönderilmiş olan mavi flamaları taşıyan iki erle
onlarla birlikte bulunan onbaşı ve çavuşlar ayrıntılı talimat
almışlardı.
6
yolunun diğer tarafındaki tepelere çekti. Yassıtepe
üzerinde düşmanın 'topçusunu keşfetmekte
gecikmedi. (Yalnız belden yukarıları görülen beş
dizi avcı, her biri bir topu gösteren bu diziler,
birbirinden
yirmişer
adım
aralıkla
yerleştirilmişlerdi).
Harekât müdürü aşağıdaki bilgileri gösterdi:
"Düşman topçusu ateşini bölükler üzerine yöneltti;
ilk atıştan itibaren zayiata uğruyorsunuz. Bu anda
tabur komutanınızın yanındaki subay, dört nal
buraya gelerek size, taburun köyün sokağı içinde
bulunduğunu ve size doğru yürümekte olduğunu
bildirdi."
Üsteğmen
Tahsin
Efendi,
bölüğüne
muharebe düzeni alıp yere yatmasını ve geri
çekilen düşman piyadesi üzerine ateş açmasını
emretti. Harekât müdürü tekrar müdahale ederek
Tahsin Efendi'ye düşmanın pek etkili şarapnel
ateşine tutulan bölüğünü gizlemeye gerek görüp
görmediğini sordu. Tahsin Efendi, bulunduğu yerde
kalıp taburun gelmesini burada beklemek istediğini
söyledi.
Harekât müdürü bu anda eğitime ara verdi
ve toplanmış bütün subaylar karşısında aşağıda
olduğu gibi kendi fikrini açıkladı.
"Bu son noktada Üsteğmen Tahsin
Efendi'nin aldığı tedbiri onaylayamam. Eğer 4’üncü
Bölük burada yere yatıp kalırsa düşman
7
şarapnellerine maruz kalmaya devam edeceği gibi
bu durum köyden çıkmasını da engeller. Köyü
dolaşacak yerde, uygunsuz olarak içinden geçen
bu tabur oradan çıkamayacak ve caddenin dışında
çiftlikler ve bahçeler arasından güçlükle geçmek
zorunda kalacaktır. Bu süre içinde bölük ağır
zayiata uğrayacaktır. Çünkü düşman tarafına
meyilli olan bu sırt üzerinde yere yatmasına
rağmen hiçbir suretle civar tepelerin gözetlemesinden kurtulamaz. Bu şartlar içinde bölük komutanı
ilk kararında direnir mi? Tamamıyla inanıyorum ki
kararını düzeltecektir."
Üsteğmen Tahsin Efendi bunun üzerine,
bölüğünü büyük cadde üzerine götürdü ve onu,
kısa bir mesafe ile ilerisinde avcı zincirinde bir
manga olduğu hâlde yarım kol düzeninde koşar
adımla sırttan aşağı indirdi.
(Tahsin Efendi, bunu tarlaları çiğnemekten
kaçındığı için yaptığını, gerçekte bölüğünü hat
düzeninde ve koşar adımla sevk edeceğini
harekât müdürüne bildirdi.)
Çukur araziye gelince bölüğünü adi adıma
geçirdi. Ondan sonra demir yolunun güneyinde
bulunup
sakınmadan
geçilebilen
tarlalara
ulaşınca bölüğünü cephesi Yassıtepe'yi almak
üzere hat düzenine geçirdi ve yere yatırdı. (Kroki N).
Kendisiyle adı geçen tepe arasındaki
mesafeyi tahmin ettikten sonra hemen aşağıdaki
komutları verdi: "Karşıda iki erin bulunduğu tepede
8
topçu! Soldaki erin ilerisinde, en solda bulunan top!
Nişangâh 1000 ve 1100 avcı ateşi!.."
Hemen ateş başladı. Manga komutanları,
hemen arkasından "daha çabuk!" komutuyla ateşin
hızını artırdılar. Bu komut, avcı hattının bir
yanından diğer yanına kadar erden ere tekrar
edildi.
Harekât müdürü yanında bulunanlara, üç
takımın, hedefin hangi noktalarına ateş ettiklerini
kesin olarak anlamalarını emretti. Bu subaylar,
silahların büyük bir kısmının düşman bataryasının
ortasına yöneltilmiş olduğunu gördüler. (Bu
noktaya ait eleştiriye bakın).
Birkaç dakika sonra batarya geri çekildi.
Avcılar ateşi keser kesmez, Harekât müdürü, şu
açıklamada
bulundu:
"Gerinizde
trampetler
çalındığını işitiyor ve taburunuzun Kovalardan
çıkmak üzere olduğunu görüyorsunuz. Alayın,
tepenin sağında ve solunda yayılmış bulunan
bölükleri demir yoluna doğru ilerliyorlar. Düşman
piyadesi karşıda gözden kayboldu. (Varsayım)".
Üsteğmen Tahsin Efendi, düşmanın nerede
durduğunu keşfetmek üzere ileriye yalnız bir keşif
kolu gönderdi. Bundan sonraki harekâtı için tabur
komutanının, (bu mevkide) emirlerini beklemekle
yetinmek istiyordu.
Harekât müdürü, "Dur!" borusu çaldırttı ve
subaylar ile erbaşları eleştiri için topladı.
9
ELEŞTİRİ
Bölük komutanının, görevini alır almaz onu
doğrudan doğruya kendi emri altına alan alay
komutanı ile bağlantı kurmaya çalışması doğrudur.
Fakat bölük komutanı verilen bilgiye göre birinci
hatta getirtilmesi kesin gibi olduğundan bölük
komutanının bölüğünü, birinci hatta mümkün
olduğu kadar erken bulundurmak için gereken
yolları ve vasıtaları hazırlatması gerekirdi.
Doğrusu bölük komutanı, bütün yönlerde
bulunan geniş girişlerden yararlanarak (yani
avluların kapılarını açtırarak ve bahçe duvar ve
çitlerini devirerek vb.) bu amacı yerine getirebilir
(Talimname 438). Barış zamanında ise yapmak
istediklerini harekât müdürüne bildirmekle yetinir.
Düşman birden bire köy içinde görüldüğü
zaman Üsteğmen Tahsin Efendi bu düşmana
doğrudan doğruya karşı gitmede hiçbir zaman
duraksama göstermedi. Oysa düşmanın gözü
önünde muharebe düzenine geçmek birliğini zor
durumda bırakabilirdi! Nitekim, birkaç saniye
devam eden düzensizlik, muharebe durumundan
ileri gelmişti. Tahsin Efendi, kendi görüşü
doğrultusunda doğrudan doğruya avcı ateşi
açtıracağına tam sessizlik ve şiddetle yaylım ateşi
açtırmak için komut verseydi daha uygun olurdu.
Burada bölük düşman ateşine hedef
olmadığından muharebe düzeninde yarım takımla
iki sıra üzere ateş ettirmek tavsiye olunabilir; birliği
10
el altında bulundurmaya uygun bir komutanın
kullanmasına hiçbir engel yoktu (Talimname-193).
İki üç el yaylım ateşi yeterli idi. Daha sonra
düşmanın bulunduğu mesafeye göre ya avcı
ateşine veya düşmanı köyden dışarı atmak için
süngü hücumuna geçirmeliydi (Talimname-436).
Bölük, köyün kuzeybatı çıkağından çıkar
çıkmaz Yassıtepe üzerinde mevzi almış bulunan
düşman
bataryasını
görememişti.
Bu
bağışlanabilir; çünkü gerçekte topların olduğu
varsayılmıştı. Bu yüzden gerçek topların
bulunduğu gibi dikkati çekmiyordu. Ancak bu
hâlden bile bölüğün doğrudan doğruya muharebe
düzenine geçirilmesi oldukça güçtü. Hele bölüğü
düşman bataryasından 1500 metre mesafede
yere yatırmak, onu tamamıyla mahva maruz
bırakmıştı. Bölüğü bu tehlikeden korumak için en
iyi önlem onu koşar adımla ileri sevk etmek ve hat
düzenine geçirmekti. Bu şekilde bölük bataryaya
1000 metre kadar sokulmayı becerdiği taktirde
ateş muharebesinde başarı ümit edilebilir
(Talimname-449).
Bölük komutanı, bölüğünü topçunun uygun
mesafesine yaklaştırmak gereğini geç de olsa
anladı ve gerçekten bölüğü hat düzeninde
bataryanın 1050 metre kadar mesafesine ilerletti.
Nişangâhları uygun şekilde ayarlattıktan sonra
bataryayı ateş altına aldırdı.
11
Avcı hattında bulunan bölük komutanı,
"bütün bölüğün etkisini aynı zamanda ve aynı
yerde birleştirmek" istiyordu (Talimname-216).
Bu yönde ateşin açılması için gereken
komutları kendisinin vermesi uygundur (Burada
müstesna olarak).
Ateşin idaresine gelince bunu her zaman
olduğu gibi takım komutanlarına bıraktı. Fakat
ateşlerin iyi idaresi için ateşi, dövülecek hedef
üzerinde eşit olarak dağıtmak gerekmişti.
Daha
başlangıçta,
bataryanın
bütün
cephesini ateş altına almak gerekirdi. Eğer yalnız
birkaç top üzerine ateş etmek gafletinde
bulunsaydı -ki öyle yapılmıştı- kavganın sonu pek
şüpheli olurdu.
Burada durum oldukça basit idi: Hakikaten
bütün avcı hattından, altı topun her biri
görülebilirdi. Bundan dolayı erlerin ateşlerini
doğrudan doğruya kendi karşılarında bulunan
toplara yöneltmek, manga ve takım komutanlarının
emir beklemeksizin kendiliklerinden yaptıracakları
bir durumdu.
Diğer nedenlerden dolayı, ateşin dağılımı
bölük komutanının kendisi tarafından düzenlendi.
Bölük, bu şekilde düşman bataryasına
yaklaştığı için şüphesiz, taburundan geçici olarak
uzaklaşmış oldu. Ancak bu hareket burada zorunlu
olmakla beraber pek o kadar önemli değildir.
12
Bölük bu yere gelmekle (Kroki N) taburuna
en büyük hizmeti yapabilirdi. Çünkü düşman
bataryasını mevzisinden atarak taburun köyden
serbest çıkmasını sağlardı. İşte bu; "Asıl kuvvetin
ileri yürüyüşünü sağlamak için bütün kısımlar tüm
kuvvetini kullanmalıdır. "genel kuralına tamamıyla
uymaktadır.
Düşman topçusu piyadesinin gerisine
çekilince bölük duraksamaksızın kendiliğinden
daha ileri atılmalıdır. Gerçekten bölüğün de amacı,
çiftlik hendeğini boydan boya gözetlemede
bulunarak ve bu taraftan etkili ateş altına almaktı.
Bölüğün sağında ve solunda bulunan alayın
diğer bölüklerinin demir yolu istikametinde arazi kazanmış bulunmaları da bölük komutanının bu
konunun gereğini yapmak konusunda uyanık
bulunmasını gerektirir.
Zayıf düşmüş bir düşman karşısında, birinci
hatta bulunan birlikler artık emir beklemeyip bağımsız bir şekilde hareket etmelidirler. Üst komutan,
takip fikrinde bulunmadığı zamanlarda bölüğe sonradan dur emri göndermek onun için daima mümkündür.
GÖRÜŞLER
Subaylarımızın taktik bilgilerini geliştirmek
amacıyla yapılacak tatbikatın hazırlanması gösteri
ve idaresiyle görevlendirilen bir amir, askerî mevki
yakınında kullanılabilir bir araziyi arayıp bulmaya
13
her zaman çalışmalıdır. Bu araziyi, eğitimin
yapılmasından önce bütün ayrıntılarıyla incelemesi
de faydalıdır. Arazinin durumu tatbikat ve manevra
meselesinin tertibine etki edebilir.
İlgilendiğimiz örnekte bu etki açıkça görülür:
22 Ekim sabahı uygulanan eğitimlerin genel
düşüncesi Kovalar ve Kavaklı arasında bulunan
tarlaların geçilebilir olması dolayısıyla harekât
müdürünün aklına gelmiştir.
Harekât
müdürü,
Kovalar
civarında
bulunan araziyi dolaşarak üç noktayı gözden
geçirdi; köyün 1500 metre kuzeyinde bulunan
Yassıtepe,
onda,
bir!
Yerleşim
bölgesi
muharebesi ve düşman topçusuna karşı bir
muharebe yaptırmak fikrini doğurdu. Yeşiltepe'nin
güzel bir savunma mevzisi olabileceğini gördü.
Kınalı ile Pınarlıtepeleri arasında bulunan geniş
arazi kesimi ise aranan bütün özelliklere sahip
olması dolayısıyla taarruz yapılmasına uygundu.
Bu
şekilde
tatbikini
tasavvur
ettiği
muharebenin büyük kısmı harekât müdürünün
düşüncesinde şekillendi. Bu hazırlıklar sayesinde
Harekât müdürü için muhtelif komutanların
görevlerini belirtip her iki tarafı temsil edecek olan
birlikleri düzenlemek ve tatbikat meselesini tertip
etmek için ihtiyaç duyduğu bütün esasları ve
tasavvur edilen düşman komutanına özgü
yönergeyi hazırlamak mümkün oldu.
14
Barış zamanında yapılan eğitimin özel
şartları, yapılacak görevi doğal olarak sınırlar ve
onun tamamen uygulanmasına engel olur.
Ekili olması nedeniyle, arazinin her tarafı
hareket etmeye uygun değildir: Bundan dolayı,
Kovalar'ın kuzeybatı girişinde, demir yolu boyunca
bulunan tarlalara gitmek için büyük caddeden
yürümek ve yerleşim bölgesinden çıkar çıkmaz
yayılmak
gerekirken
ondan
vazgeçmek
zorunluluğu doğmuştur. Bu gibi zorluklar
kaçınılmazdı. Bununla beraber, tasarlanan bir
düşmana karşı yapılacak eğitimlerde böyle
güçlüklerin paylaşılması mümkün olduğu gibi
eğitimin normal gidişatını aksatmaz.
Subaylarımız topçu taktiğini öğrenmelidir.
Bu konudaki bilgiler kıtaların büyük birlikler
içindeki muharebesi bakımından eğitim ve
öğretimde oldukça etkilidir.
Piyade ile topçu kesin olarak birbirine
bağımlıdır. Muharebede ikisi de düşmana karşı
ateş üstünlüğü sağlamada ortak hedef gözetirler.
Bundan dolayı bu iki sınıfın muharebedeki
karşılıklı yardımlaşmaları pek sıkı ve mükemmel
olmalıdır (Sahra Topçu Talimnamesi-354).
Birbirine dayanmak, birinin kazandığı
menfaatlerden diğerini yararlandırmak, biri
tehlikede olduğu zaman gerekirse diğeri onun için
kendini feda etmek; özet olarak piyade için topçu
hattının aralıklarından geçmek (Talimname-445)
15
kesinlikle bu iki sınıfın birbirine karşılıklı yapmaya
zorunlu oldukları konulardır. Bu konuların bağlı
olduğu şartları inceleme ve bu şartların
uygulanmasına yardımcı olan eğitimlerle, bu
konuda kendimizi hazırlamaya mecburuz. Bu
düşman bataryasıyla karşı karşıya bulunduğumuz
zaman nasıl hareket edileceğini, yani düşman
topçu ateşi altında yapılacak yürüyüşleri, düşman
topçusuyla muharebe ve özet olarak bir düşman
bataryasının birdenbire ateşine yakalandığı
zamandaki
hareket
şeklini
kesin
olarak
öğrenmeliyiz.
Bu hususların öğrenmesini, yalnız tatbikat
zamanlarında doğacak fırsatlara bırakmak
yetmez, yalnız muharebe eğitimlerinin yapılması,
subaylarımızın savaş bakımından yetiştirilmesini
eksik bırakır.
Meşgul
olduğumuz
bu
muharebe
eğitimlerinde, düşman topçusunun doğru olarak
gösterilmiş olması veya sadece temsil edilmiş
bulunması amacı için eşit gibidir. Ancak önemli
olan nokta, topçu ateşinin etkisidir. Topçu ister
tasarlanmış isterse doğru olarak gösterilsin her iki
durumda da kesin bir hesaba önem vermek
zorundayız. Düşman topçusunun bu iki durumda
da gösterilmiş bulunması, onun ateşinden
kurtulmak ve onu yenmek için gereken tedbirleri
almak gerçeğinden bizi uzaklaştıramaz.
Harekât müdürü araya girmemiş olsaydı
4’üncü Bölüğün Kovalar kuzeybatısında düşman
16
topçusunun etkili ateşi altında yapılan harekât
muharebeyi sona erdirebilirdi. O umulmadık
bekleyiş,
amacın
yok
olması
sonucunu
doğuracaktı. Harekât müdürü ise düşman
topçusuyla bölük arasındaki muharebenin sonuna
kadar gelişmesini görmek istiyor ve genellikle iki
taraftan birinin büyük zayiata uğradığı bir anda
eğitimin kesinlikle sonuçlanmasına meydan
bırakmamaya dikkat ediyordu. Harekât müdürü,
son eleştirisinde bir amirin bu derece öldürücü bir
sonuca yol açan harekâtı hakkında uzun uzadıya
söz etmeyi hoş görmemişti. Harekât müdürü,
bölük komutanına uygun olan hareketi ima ederek
onu, kendiliğinden verdiği kararın düzeltilmesi
yönüne sevk etmek istedi.
Bu nedenle ona, "düşmanın pek etkili
şarapnel ateşinin etkisi altında bulunan bölüğünü
gizlemeye gerek görüp görmediğini" sordu.
Üsteğmen Tahsin Efendi, “bulunduğu yerde kalıp
taburun gelişini bu noktada beklemek fikrinde
direndi. Tahsin Efendi'nin bu hareketi, tahminen
buna benzer bir durumun aklında kalmış
olmasından ileri gelmişti. Harekât müdürü, bir kıta
amirinin sebat ve metanetini göstermek için bazen
bile bile o kıtayı tehlikeli bir durumda bırakmamış
mıydı?
Harekât müdürü, bu duruma karşı da Tahsin
Efendi tarafından buraya kadar alınmış tedbirleri,
bu tedbirlerin gerçekten meydana getireceği kötü
sonuçları eleştirmek suretiyle daha etkili bir
vasıtaya başvurmuş oldu. Bununla beraber bu
duruma karşı yapılacak hareketi ona bildirmekten
17
sakınarak onu artık durumdan kendi kendine
çıkarılan yeni düşüncelere göre ilk kararını
düzeltmekte serbest bıraktı. Harekât müdürü, bu
şekilde onu yol üzerine geçirmeyi başardı. Gerçi
Üsteğmen Tahsin Efendi, artık diğer birinin
önerdiği bir kararı kabul etmekte gerçek bir özveri
örneği gösterdi. Ancak bununla beraber, bu durum
kendisinin taktik düşüncelerini geliştirmek için bir
fırsattı.
Bahsettiğimiz eleştiride, harekât müdürü,
bölüğün sevk ve idaresinde biraz ciddi muhakeme
ve etraflıca düşünme gereği üzerine yalnız
subayların dikkatlerini çekmekle yetindi. Tatbikatın
sonunda, toplanmış bulunan subaylar ile çavuş ve
onbaşıların karşısında konuşurken aksine eğitimin
bu safhasından daha çabuk sıyrılmayı başardı ve
bu noktada uygun kelimelerle belirli birkaç sözden
başka bir şey söylemedi ki bulunulan durum da
bunu gerektiriyordu.
BİR SAVUNMA MEVZİSİNİN İŞGALİ
Eğitimin birinci kısmına son veren eleştiriden
sonra harekât müdürü, bölüğün komutanlığını Yüzbaşı Nuri Efendi'ye bıraktı ve ona aşağıdaki yeni
meseleyi verdi:
Kövzene yönünden gelen tümenimizin
öncüsü olan alay, Urlak'tan ilerleyen düşmanla
tesadüf muharebesine tutuştu ve şu anda olumsuz
koşullarda muharebe ediyor.
18
Büyük kısmın başında yürüyen alay, Lâhna
Deresi’nin doğusundaki sırtı, muharebe mevzisi
olarak işgal etmek üzere Kovalar büyük caddesinin
iki tarafında açılıyor. Bu alayı takip eden 2’nci
Tugay, Kovalar - Doğanca yolunu takip ediyor. Bu
tugayın başında bulunan bizim tabur, demir
yolunun güneyinden Kınalı'ya giden keçi yolu
üzerinde tugaydan ayrıldı ve aşağıdaki tertipte
yürüyor: Başta 2’nci daha sonra 4’üncü, 3’üncü ve
1’inci Bölükler. 5
Yüzbaşı Nuri Efendi, 4’üncü Bölüğü (N)
noktası (krokiye bakın) kuzeyinde, keçi yolu
üzerinde yürüyüşe hazır bir hâlde, kol düzeni
durumunu aldırdı. Bu bölüğün 100 metre ilerisine
konulmuş mavi flamalar taburun diğer bölüklerini
gösteriyordu.
Bütün hazırlıklar6 son bulduktan sonra kol,
boru ile yürüyüşe geçirildi. Hemen bunu takiben
Harekât müdürü, "Tabur komutanı, bölük
komutanlarıyla beraber ileri gitmek üzere bölük
komutanlarını topladığını söyledi." Bunun üzerine
5
Meseleye göre tugay, böyükcaddeyi; sonra batıya yürümek
üzere ancak demir yolunun 400 metre kuzeyinde terk ediyor.
Kınalı’da, diğer bir tabur hemen 1’inci hatta kullanılacak, kalan
taburlar genel ihtiyatı oluşturacak ve daha sonra bir karşı
taarruz yapılması için (Talimname-298) bekleme mevzisinde
yerleşeceklerdir. Genel durum, talimnamenin 360’ıncı
maddesinde açıklananın aynıdır.
6
Bu hazırlık sırasında bölük komutanı erlere gerekli
açıklamalarda bulundu; onlara durumun ancak esas noktaları
bildirildi.
19
harekât müdürü, bölük komutanı ve eğitimde
izleyici olarak bulunan atlı subaylar, yukarıda
belirtilen keçi yolu üzerinde dört nala geçtiler.
Tabur komutanının yanındaki subay, hedef
kıtası
olarak
ayrılan
erlerle
beraber
Pınarlıtepelerine gitmek ve bu erleri tatbikatın
üçüncü kısmı için orada tertiplemek emrini daha
önce almıştı. Bu subay, en son kalan mavi flamayı
da alıp onu Kınalıtepesi üzerine dikti.
Yeşiltepe'ye gelindiği zaman (K) noktası
civarında harekât müdürü, Yüzbaşı Naci Efendi’ye
bakarak daha önce verilen bilgileri şöyle
tamamladı:
"Tümenin bir topçu alayı, Yeniçiftlik'in
batısında düşmanla muharebeye tutuştu. Diğer
alayı, bu noktada mevzi almak üzere sağ yandan
ilerliyor.
Düşman,
karşıda
Karaca
Orman
kenarlarında birçok bataryalar mevzilendirdi.
Topçu muharebesi pek hızlı bir surette şiddetlendi.
Düşmanın uzun avcı hatları Lâhna'nın 700
- 800 metre mesafesine kadar yaklaştı. Bu hattın
sol yanının (bekçi kulübesinin) kuzeyine kadar
uzandığı görülüyor.
Öncümüzün
Lâhna'yı
daima
elde
bulundurduğu umulmakla beraber birçok bölüklerin
de bu köyü terkederek yanaşık düzende buradan
800 metre güneyde bulunan dere yönünde geri
çekildikleri görüldü:
20
Alayımızın 1’inci Taburu Kınalı'da, 2’nci
Taburu demir yolu güneyinde birleşmek üzeredir.
Bunlardan her biri kendi mevzilerinde mukavemet
edeceklerdir. Tabur komutanınız size, aşağıdaki
emri veriyor:
"4’üncü Bölük, Yeşiltepe'nin güneyinde
savunma düzeni alacaktır. Bu bölüğünün sağında
3’üncü Bölük bulunacak ve cephesi demir yolu
şiv'ine kadar uzayacaktır. Solunda 2’nci Bölük
bulunacaktır. 1’inci Bölük daha sonra kendisine
göstereceğim yerde bulunmak üzere ihtiyatı
oluşturacaktır."
Yüzbaşı Nuri Efendi, ileri hareket eden
bölüğünü hakikatte, demir yolu hendeğinden sevk
edebileceğini harekât müdürüne söyledi.
Bunun üzerine harekât
Efendi'ye şu ihtarda bulundu:
müdürü,
Nuri
"Düşmanın gözetlemesinden ve ateşinden
koruyan bu hendekten hareket etmek mümkün
olduğu anlaşıldığına göre esasen 2’nci Bölük ve bu
yolu işgal ve diğer bölükler de onu izlemiş
bulunurlardı(varsayım)."
Yüzbaşı Nuri Efendi, mümkün olan süratle
Yeşiltepe'nin
güneyine
vardı. Orada atış
meydanını daha iyi incelemek için hayvandan indi.
Sırtı (M) sınırlayan ağaçların gerisinde işgal
edilecek güzel bir savunma mevzisi buldu. Bu
mevziden Lâhna ile demir yolu arasındaki bütün
arazi kuşağı daha sonraki atış mesafesine kadar
görülebiliyordu.
21
Yalnız Yeşiltepe'yi kuşatmış olan dikliğin
eteğinde, 100 metre genişliğinde bir arazi
kabarıntısı belirli bir açıda kalıyordu. Daha solda
da ileri doğru uzayan köyün yakınlığı ve
bahçelerinin ağaçlarla dolu olması nedeniyle atış
meydanı pek sınırlıydı. Yüzbaşı Nuri Efendi iki
takımıyla sırtı işgal etmeye, 3’üncü Takımını
Lâhna
Deresi
bendi
boyunca
alçakta
yerleştirmeyi (belirli açıyı yok etmek için) karar
verdi. Her üç takım Lâhna'nın kuzey kısmına
cephe alacaktı. Bundan sonra Nuri Efendi
bölüğüne rastlamak üzere döndü. Bölüğünü
Yeşiltepe'nin
kuzeyinden
dolaştırarak
kol
düzeninde ağaçların gerisinden gizlice mevziye
sevk etti. Ortada ve sonda bulunan takımlar
sağa, hat düzenine geçtiler. Başta bulunan takım
hat düzenine geçmeden önce 60 adım daha
yürüdü.
Sağ yan takımı koşar adımla, sırtın dik
kısmın dan indi ve burada az derin olan suyu
geçtikten sonra karşıdaki su setine ulaştı. Bu setin
gerisinde (Krokide K) sola doğru açıldı.
Diğer iki takım da işgal ettikleri mevzide (M)
aynı suretle açıldılar. 2’nci Bölük, 4’üncü Bölüğün
sağında ve aşağıdaki sırtın eteği boyunca mevzi
aldı. 7
Bundan sonra harekât müdürü, Yüzbaşı
Nuri Efendi'ye yeniden aşağıdaki bilgiyi verdi:
7
Flamalarla gösterilen kısımlar hakikatta olduğu gibi hareket
etmelidirler.
22
"Öncü alayımıza mensup kuvvetli avcı
hatları yanaşık düzende geri çekilen bölüklerin ardı
sıra Lâhna'yı terk etti. Bu avcı hatları tekrar Lâhna
Deresi boyunca durdular.
Bununla
beraber,
köyün
birliklerimiz
tarafından tamamıyla terk edilmediği anlaşılıyor.
Çünkü hâlâ o taraftan tüfek sesleri işitiliyor.
(Düşmanın
ilerlememiştir.) 8
taarruz
eden
hattı
Buna rağmen topçumuzun ateşi gittikçe
azalıyor."
4’üncü
Bölüğün
tepede
ağaçların
gerisindeki mevzisinde bulunan takımları, her er
kolaylıkla ateş edebilecek şekilde mevzi önündeki
ağaçların dallarını keserek ateş sahalarını
temizlemeyi göz önünde bulundurdu.
Yüzbaşı Nuri Efendi, ateşe başlamak için
emir vereceği zaman erlerin bu emirleri geç
anlamalarına fırsat vermemek için düşmanın
köyün kuzey kenarından hücum edebileceği
istikametleri erler, duvarlar veya ağaçlıklarla
güzelce belirterek erlere göstermeye dikkat etti.
Daha sonra bu işaret noktalarının ayırt ettiği
mesafeleri tahmin ve mesafe tahmincilerinin
tahminIeriyle karşılaştırmak ve köy ile demir yolu
arasındaki kapalı arazide bazı mesafeleri ölçmek
8
Harekât müdürü, öncü alayının düşmanı yanıltmak için köyün
batı kenarında geçici olarak bir müfreze bıraktığını kabul etti.
23
için harekât müdürünün kendisine verdiği
telemetreyi kullandı. Bunun zamanı takım ve
manga komutanlarına bildirildi.
Bölük komutanı, bazı siperleri değiştirmek
üzere erlerin küreklerini ellerine almalarını emretti
ki bu anda harekât müdürü eğitimi kestirdi.
ELEŞTİRİ
Harekât
açıkladı:
Müdürü,
aşağıdaki
noktaları
1. Savunma Mevzisinin Seçimi: Seçilen
mevzi daima düşmana göre de incelenmelidir.
Yüzbaşı Nuri Efendi, bu konuda yeterliydi.
Düşman taarruzunun en fazla nerden gelişmesi
muhtemel olduğunu kendi kendine sordu. Buna
göre savunma mevzisinin cephesini Lâhna köyüne
yöneltti. Piyade mevzisi varsayılan topçu
mevzisinin
(K)
uygun
mesafe
ilerisinde
bulunuyordu (Talimname 401). Arazinin uygun
olmasıyla ateş yapılabildi; ancak bu durumun
bölüğü dağıtmak, muharebe sırasında emirkomuta birliğine zarar verme gibi ciddi sakıncaları
vardı. Bölüğü, toplu olarak bütün su seti boyunca
dik sırtın eteğine yerleştirmek daha uygun olurdu.
Buradan da esas istikamet olan Lâhna’ya karşı
cephe aldığı takdirde aynı sahayı ateş altına
alabilirdi; köy ile demir yolu arasındaki arazi
tamamen görülüyordu.
24
Gerçekte,
tabur
komutanı
araziyi
inceledikten sonra müdahale ederek 1’inci
Bölüğü daha başlangıçta 4’üncü Bölüğün iki
takımı tarafından savunma amacıyla ağaçların
girişinde işgal edilmiş olan mevzide yerleşmesini
emrederdi.
Lâhna
köyündeki
tehlikenin
olağanüstü olması sebebiyle geride bir bölge
ihtiyatının (burada müstesna olarak) terk
edilmemiş olmasında isabet edilmiştir.
Hakikatte, düşman köyden çıkarken bütün
silahları doğrudan doğruya birinci hatta bulundurmak gerekirdi.
2. Mevzinin Tanzimi: Pek doğru olarak
bölük, her şeyden önce atış sahalarının
temizlenmesini düşündü. Bunu takiben, zaman
darlığı nedeniyle erlerin nişan almalarını
kolaylaştırmak,
mermilerini
el
altında
bulundurmak gibi basit savunma tedbirlerinden
başka bir şey de yapılamazdı. Buradaki duruma
göre saklı mevziler hazırlanması uygun değildi.
Eğer zaman yeterli olsaydı ağaçların gerisinde
gizlenmeye müsait yerler hazırlanacağına kuşku
yoktu (İstihkâm Talimnamesi-39,54).
Atışlar için birçok mesafe tahminleri
yapıldı. Oysa bu, karışıklık ve hata olmasına
sebep ve lüzumsuz yere birçok ölçme işleriyle
uğraşmaya neden olur. Sizi düşman tarafın iyice
esas hedeflerinden ayıran ve hele savunma
mevzisine az çok paralel bulunan hatlara kadar
25
(tarlaların kenarları, iki tarafı ağaçlıklı yollar vb.)
olan bazı mesafelerin tahminiyle yetinilmelidir. .
Savunmayı
devam
ettirebilmek
için
şüphesiz, bölüğün cephane araçları boşaltılıp
erlere cephane dağıtılmalıdır.
3. Mevzinin İşgali: Yüzbaşı Nuri Efendi,
doğrudan doğruya üç takımını da birinci hatta
mevzilendirdi. Burada olduğu gibi kural dışı olan
durumlarda bu tedbirler tamamıyla gerçeğe
uygundur. Bölüğün daha başlangıçta, son erine
kadar bütün kuvvetini birinci hatta koymaktan
çekinmeye gerek yoktu. Bununla beraber kesintisiz
ve büyük bir dikkatle düşmanı, özel suretle
gözetlemek şarttı.
Diğer işlerle uğraşmaktan esasen çok
yorulan subay ve erler, yapılması şart olan
gözetleme işinde dikkatsiz olabilirler. Fakat her
şeyden evvel ansızın ortaya çıkan bir olayla
karşılaşmamak çok önemli olduğundan düşmanın
Lâhna köyünden çıkışını gösteren küçük bir delil
bile zamanında haber alınmalıdır.
GÖRÜŞLER
Açıklama safhası, daima basit olan savunma
muharebesi, eğitim ve öğretim bakımından doğal
olarak taarruz muharebesi kadar faydalı değildir.
Savunma durumunda, birlikler tarafından esasen
yapılacak hareket, bekleme mevzisinden ateş
mevzisine girmekten ibarettir. Ama varsayıldığı
hâlde bile savunmada ateş muharebesi, atışların
26
genelinde gerçek mermi kullanılır ve erlerin
yanında çok miktarda mermi bulunursa eğitim ve
tatbikatta oldukça faydalı olur.
Mümkün olduğu kadar mevzileri çok
değiştirilecek olan hedefler üzerine yapılacak
atışların sonucunun göz önüne alınması arzu
edilir. Manevra mermisi kullanıldığı zaman, ateş
muharebesinin sağlayacağı başlıca etki tamamen
yok olur.
Bu eserde söz konusu olan muharebe
eğitimlerinde, savunmadan daha çok taarruza
önem verilmiştir. Gerçekten taarruz savunmaya
oranla daha uzun bir eğitim ve öğretim gerektirir.
Çünkü, taarruzda ast birlik komutanlarına
bırakılan görevler daima değişken ve bazen de
çok karışıktır. Savunmada böyle değildir; ast
birlik komutanlarına düşen görevler nispeten
daha basittir.
Ast birlik komutanlarının savunmadaki
görevleri aşağıda belirtildiği gibidir:
Onlara ayrılan bölge içinde bütün
ayrıntılarıyla savunma hattını belirleme, mevzi
tanzimi, cephane ikmalini sağlamak, bizzat mevzi
işgal etmek, atış muharebesini idare etmek ve
sonuçta duruma uygun olarak bölük ve bölge
ihtiyatlarını kullanmaktır.
Bu çeşitli görevlerde de dağınıklık vardır;
onlar da az çok kararsızlığa, kötülüklere sebep
olur, fakat bununla beraber taarruzda ast birlik
27
komutanların uğradıkları güçlükler kadar sorun
yaratmazlar. Bu görüşler, eğitimlerin taarruz
açısından yapmasının tercih nedeni olduğunu
kanıtlamaya yeterlidir. Ancak taarruzun özellikle,
vasıtalarının şiddetin olması yönüyle, kesin
sonucun daha çabuk bir şekilde alınmasına uygun
ve amacın doğrudan doğruya düşmanın yok
edilmesine yönelik bir muharebe şekli olduğunu da
belirtmek önemlidir. Taarruz, piyadelerimizin
doğuştan kabiliyetleriyle uyumlu olduğu gibi bu
hareket şekli için onlarda var olan özel yetenekleri
her zaman devam ettirmek görevimizdir.
(Talimname-265).
Harekât müdürü, özellikle düşmanı tasvire
girişmeyerek bu savunma muharebesini bilerek
basitleştirdi. Bu şekilde zaman kazanmaya ve
cephaneyi bundan sonra yaptırmayı düşündüğü
taarruz harekâtı için tasarruf etmeyi başardı.
Meselede, savunma bir tesadüf muharebesi
üzerine seçildi. Verilen duruma göre mevzi
berkitmekten
vazgeçmek
gerekiyordu.
Kararlaştırılmış bir savunma düşüncesinden yola
çıkarak yapılan bir eğitimde özellikle savunma
mevzisinin takviyesi ile ve berkitilmesine önem
verilir (Talimname 404).
Yapılan eğitimlerde, her arazide zarar
vermekten çekinildiğinde bir mevziyi savunma
mevzisi durumuna getirmek ve özellikle avcı
siperlerini hazırlamak için yapılacak işlerin
geneIlikle bir taslağı yapılabilir. Ancak, bundan,
28
ast komutanların taktik görüşlerine göre eğitim ve
öğretim amacıyla yapılan bu tür tatbikatlardan bir
gerçek zarar meydana getirmez; esasen bir
mevziyi, ısrarlı bir savunmanın gerektirdiği gibi
takviye ve berkitmek için bu gibi eğitimler, var
olan zamandan daha fazla zaman gereklidir.
Bu gibi işler, tekniğine uygun yapılmalıdır;
ama bunun için mevzi yerlerinin seçilmiş olması,
özellikle subay ve erlerin bu konuda iyi yetişmiş
olmaları gereklidir. 9
Muharebe
eğitimlerinde,
hazırlanmış
düzenlemeleri,
arazi
göstermekle yetinilir (Talimname-261).
genellikle
üzerinde
Harekat müdürü, gerekli gördüğünde
seferde bu gibi tahkimatın yapılması kendilerine
bırakılacak olan subayları, bu konuda kendisine
kısa raporlar veya kısa ve az sözle anlatılmış
krokiler vermek zorunda bırakabilir. Böylece
subayların bu konularda bilgili olup olmadığını
kesin olarak öğrenirdi.
9
Piyade birlikleri, istihkâm sınıfının yardımına gereksinim
duymaksızın sahra mevzilerini yapabilmek için eğitilmelidir.
Mevzi yerlerinin seçimi ve yapılması işi bütün subaylar
tarafından bilinmelidir. (Talimname 314). Subaylarımızın verilen
böyle bir işin gerektireceği zamanı kesin olarak tahmin etmeye
alışmaları çok önemlidir. Bir mevziyi tahkim edecekleri zaman,
belirli bir zamanda yapabilecekleri işleri daha önceden
hesaplayabilmelidirler.
29
TAARRUZ MUHAREBESİ
Harekât müdürü, bölüğün komutanlığını
Yüzbaşı Bahri Efendi'ye verdi ve cephesi batıda
olmak üzere Yeşiltepe ile demir yolu şevi
arasındaki keçi yolu üzerinde yürüyüş koluna
geçirtti. Bölüğün önünde, mavi flamalarla, taburun
ikinci diğer iki bölükleri gösterilmişti. Daha sonra
aşağıdaki meseleyi verdi:
"Düşmanın,
Pınarlıtepeleri
ile
Pınarlı
Çiftliğinin güneyinde, mevzilerde bulunduğu
bildirildi (Krokide L,R,E).
Bu düşmana, Çiftlik – Lâhna - Karacaorman
hattından taarruz etmeye karar verildi. Taarruz,
topçumuz10
tarafından
hazırlandı;
topçu
muharebesi hararetle devam ediyor.
Alayımız, düşmanın sol yanına karşı (197,6
ve 198, 3 rakımlı tepeler) taarruz etmek için
açılacaktır. Büyük kısım (varsayılmış), düşmanın
sağ yanına karşı kullanılacaktır.
Alayımızın 1’inci
başlangıçta
çiftlikte
birleşeceklerdir.
10
ve 3’üncü Taburları,
bekleme
mevzisinde
Taarruz eden tarafından topçu mevzi, başlangıçta Lahna’nın
batısında, 195 rakımlı tepede ve daha sonra S S tepesinde
varsayılmıştır.
30
2’nci
Taburumuz
Kınalı
üzerine
yürümektedir. Bu tabur orada diğer taburların
açılmalarını örtecektir.
Öncüyü temsil eden 2’nci Taburun 1’inci
Bölüğü ki tabur komutanı dahi bu bölükle
beraberdir. Kınalı çiftliğine gidecektir. Taburun
büyük kısmına bağlı taburumuzun 2’nci, 4’üncü
Bölükleri buraya geldiler.
Alay komutanının emriyle çantalar çıkarıldı
(varsayalım) ve bu çantalardan cephane ve
yedek erzak alındı (Talimname-301).
2’nci Taburun 1’inci, 2’nci ve 3’üncü
Bölükler; mavi flamalarla belirtilmiş ve karşı
tarafında sık avcı hatları on adım aralıklarla
yerleştirilmiş, erler ve toplar çifte avcı erleri ile
gösterilmiştir."
Yüzbaşı Bahri Efendi, oldukça kısa olarak
bölüğüne gereken bilgiyi verdikten sonra bölüğü
yürüyüşe geçirdi; ondan sonra ileriye, tabur
komutanının yanına gideceğini harekât müdürüne
bildirdi. Bunun üzerine harekât müdürü ve bölük
komutanı acele Kınalı'ya vardılar. Kınalı çiftliği
yakınındaki Pınarlı tepelerine karşı tamamen
örtülü bulunuluyordu. İkinci Taburun 1’inci Bölüğü
(tasarlanan) Kınalı Tepesi’nde ava çıkmıştı.
Bunun üzerine harekât müdürü aşağıdaki bilgiyi
verdi:
"Tabur komutanı Kınalı Çiftliği’nin damından
düşman topçusunun Pınarlı Tepeleri üzerinde ateş
31
açmak üzere olduğunu ve bu topçunun önünde
anılan tepeden inen sırtlar üzerinde uzun bir düşman piyade hattını görmeyi başardı. 2’nci Taburun
1’inci Bölüğünün uygun şekilde birleştiğinden emin
olduktan sonra bu noktada toplanmış bulunan
diğer bölük komutanlarına aşağıdaki emri verdi:
"2’nci Bölük, Kınalı Çiftliği’nin 250 metre
kuzeyine ve cepheleri 1’inci Bölüğün cephesine
paralel olarak bu bölüğün 200 metre gerisinde
ikinci hattı oluşturacaklardı (Krokiye bakın)."
Biraz sonra bölükler kendilerine ayrılan
yerlere vardılar.
4’üncü Bölük komutanı bölüğünü kol
düzenine geçirdi ve durdurdu. Harekât müdürü
aşağıdaki açıklamada bulundu:
"Alay komutanı, 1’inci ve 2’inci Taburların;
kum ocağının bulunduğu (F) tepesi Kınalıtepe
hattında açılması için emir gönderdi. 3’üncü Tabur
başlangıçta ihtiyatta kalacaktır.
Taburumuzun komutanı diğer iki bölüğünü
de birinci hatta koyuyor.”
Harekât müdürünün emri üzerine, taburun
2’nci ve 3’üncü Bölükleri, Kınalıtepe üzerinde
bulunan 1’inci Bölüğün yanına hareket ettiler.
Yüzbaşı Bahri Efendi, özel bir emir beklemeksizin
4’üncü Bölüğü yaklaşık 60 metre daha sağa, orada
son bulan küçük hendeğe kadar götürdü. Adı
geçen mevziye varır varmaz bölüğü yere yatırdı.
32
Daha sonra yanında iki mesafe tahmincisi olduğu
hâlde, taburunu 400 metrelik bir cephe üzerinde
yayılmış ve henüz saklı bulunmakta olan diğer üç
bölüğünü görebilecek şekilde kendisi daha ilerdeki
araziye gitti.
Yirmi dakika sonra, Harekât müdürü, daha
önce anılan alayın 1’inci Taburunun sağ yanda ve
10’uncu Alayın taburlarının sol yanda olmak üzere
muharebe hattına girdikleri (varsayım) bildirildi.
Hemen bunu takiben birinci hat (varsayım),
yürüyüşe geçti11 ve çok az zaman sonra bölge çok
arızalı olduğundan bir arazi dalgasının gerisinde
gözden kayboldu. Ama hemen Kınalıtepe'den
işitilen tüfek sesi (Krokide A), birinci hattın
muharebeye tutuştuğunu haber veriyordu.
Yüzbaşı Bahri Efendi, bölüğünü ateş hattına
yanaştırmaya karar verdi. Bölüğü yürüyüşe
geçireceği takım komutanlarına, takımlar arasında
mesafe almayı emredeceği bir sırada harekât
müdüründen aşağıdaki bilgileri aldı:
"Düşman
bataryaları yeni
düşmanını
durdurmak istiyor gibi görünüyor; şüphesiz birinci
hatta tevkif ve tahsis edilmekte olan mermileri
birinci hattı aşarak bölüklerin yakınındaki araziye
düşüyor."
11
Mavi flama müfrezelerinin yürüyüşe geçmeleri harekât
müdürü tarafından daha önce gönderilmiş olan bir emir üzerine
meydana geldi. Bu harekât daha sonra alınan durumlarda da
uygulandı.
33
Bu sırada, Yüzbaşı Bahri Efendi, bölüğüne
sırtları tırmanmasını emretti ve kendisi de bölükten
ileri geçti. Yüz altmış metre ileride avcı hattını gördü.
Bunun üzerine bölüğünü durdurup mevzi aldırdı.
Birinci hatta gelişen durumu görebilmek için
mesafe tahmincileriyle beraber tekrar gizlice ileri gitti.
Borucusunu kendisiyle bölük arasında haberleşme
için kullandı. Bunların hemen başlangıcında 1’inci
Bölüğün işgali altında bulunan mevziye vardı (Krokiye bakın).
Yüzbaşı Bahri Efendi, dürbünüyle düşman
mevzisini keşfetmeye çalıştı. 198,3 rakımlı tepe
üzerinde beş top (varsayılan) gördü. Ancak
bulunduğu yerden düşman topçu hattının ilerisine
sürülmüş ve bu hatta göre sekiz metre ilerde
bulunan düşman piyade hattını ayırt etmek kendisi
için henüz mümkün olmuyordu.
Harekât müdürü, aşağıdaki düşünceleri
ilan etti:
"4’üncü Bölük, ileri yürüyüşü sırasında
muhtemelen kendine yöneltilmemiş olan bazı
topçu mermilerinin isabetinden zayiat verdi. Bu
bölüğü burada oldukça uzun süre beklediğini
kabul edelim; burada düşman piyadesinin büyük
bir olasılıkla diğer bizlere açtığı ateşinden
etkilendi. Şimdi mevzi değireceği zaman,
Teğmen Rıza Efendi ile her takımdan bir çavuş
34
veya onbaşı ve her mangadan bir er, subayları
göstermek için geride kalacaklardır. 12
Bizim tarafın şimdi size görünen durumu
aşağıda olduğu gibidir:
Geniş bir muharebe hattı, Kumlutepe'den
(Krokide F) başlayarak Kınalıtepe'yi geçiyor.
Daha sonra Yeldeğirmeni (Lâhna köyünün
kuzeybatısında) bir dayanak noktası olarak içine
almış bulunmak üzere geriye kademe teşkil
ederek ormana kadar (L'den S'ye kadar)
uzanıyor.
Soldaki bizim bataryaların top sesleri
işitiliyor. İlerimizde piyade ateşleri gittikçe
şiddetleniyor.
Bu sırada gözetleme için ilerde bulunan
bir mesafe tahmincisi, avcı hattının (varsayılan)
sıçramalarla ilerlemeye başladığı haberini
verdi. Harekât müdürü birinci hattın hiç ihtiyatı
kalmadığını ilave ederek verilen haberi
tamamladı.
Yüzbaşı Bahri Efendi, ses ve işaretle
(Talimname-11) 2’nci Takıma hat düzene
geçmek için emir verdi; Teğmen Cevdet Efendi
verilen emirlerin gereğini yaptı.
12
Harekât müdürünün yanındaki yardımcı subaylardan biri
aracılığıyla verilen bir emir üzerine takım ve mangalardan
çıkarılması gereken çavuş, onbaşı ve erleri belirleyeceklerdir.
35
Erler eğilerek ve alabildiği kadar
kendilerini ateşten koruyarak aralarındaki
aralıkları açmaya çalışıyorlardı. Ancak tepeye
pek çok yaklaşıldığından tedbirli hareketin
faydası olmuyordu.
Takım henüz açılamadan tepeyi aştı.
Teğmen Cevdet Efendi burada etkili ateşe hedef
olacağının bilincindeydi; aynı zamanda 800 - 900
metre ilerde Pınarlı Tepelerinin güneydoğu
sırtlarına yerleşmiş bir düşman piyade mevzileri
(Krokide R varsayılan) gördü. 13
Teğmen Cevdet Efendi, takımını koşar
adımla 40 metre ilerlettikten sonra mevzi aldırdı.
Takımı takip etmiş olan Harekât müdürü,
takımın yeniden mevzi değiştireceği zaman her
mangada bir onbaşı ile iki erin geride bırakılmasını
emretti.
Takım, Abdül Çavuş'un komutası altında
kısa ve düzensiz sıçramalarla ilerlemeye devam ve
bu zamana kadar düşmandan yaklaşık 700 metre
mesafede, bir ateş mevzisi (Krokide S, Ş) işgal
etmiş bulunan birinci hattın merkezini takviye etti.
Burada
başladı.
13
düşman
piyadesiyle
muharebe
Büyük aralıklarla birbirinden ayrılmış, flamasız 40 er.
36
Hedef seçimi ve ateş dağılımı uygun olarak
yapıldı.
Harekât
müdürü,
bu
sırada
bölük
komutanının yanına geldi. Yüzbaşı Bahri Efendi,
elinde kalmış olan iki takımına bulundukları yerde
taarruza geçmelerini emretti. Erler bazen eğilerek
bazen
sürünerek
yaptıkları
bu
harekette
duraksama gösterdiler. Her şeye rağmen bu
şekilde meydana gelmiş olan hattın cephesi 200
metreyi geçmedi.
Bölük komutanı, taburun diğer bölükleri
tarafından yapılan ateş muharebesinin uzun
zamandan beri devam etmekte olduğunu
(varsayım) harekât müdüründen öğrendi.
Aynı zamanda, avcı hattında subayları
gösteren flamalar göründü. Yüzbaşı Bahri Efendi,
ateş üstünlüğünü sağlamak için iki takımını
hemen sıçramalarla ileri götürdü.
Takımlar avcı hattının merkezini takviye
ettiler. Burada hızla yeniden düzenleme yapıldı
(Talimname-228).
Bunu takiben ateş başladı. Birkaç saniye
sonra harekât müdürü, bu yerde bulunup zayiatı
gösteren flamaları kaldırttı. Yalnız taburun işgal
ettiği hattın (varsayım) yanlarını gösteren
flamaları yerlerinde bıraktı.
37
Yüzbaşı Bahri
aşağıdaki bilgiyi aldı:
Efendi,
fazla
olarak
"Solumuzdaki komşu alay (10’uncu)
birkaç yüz metre geride bulunuyor, düşmanı
piyade
ateşinin
şiddeti
etkilemiyor.
Taburumuzun avcı hatları ciddi zayiata uğradı.
Avcı hattının ancak merkezinde, bir dereceye
kadar şiddetli ateş ediliyor. Bu sırada size bir
emir verilmiyor."
Yüzbaşı Bahri Efendi, her türlü araca
başvurarak bulunduğu mevzide (Krokide S, Ş)
tutunmaya çalışacağını ve yanlara yeni birlikler
gelmeden ileri hareketi düşünmeyeceğini
söyledi ve bunun üzerine bütün mevzide erden
ere tekrar edilmiş olan aşağıdaki emri verdi.
“Bu mevziyi kesin olarak elde bulundurmak
gerekir”
ve
“Manga
komutanları,
mesafe
tahmincileri ateşe iştirak edin" ve “geriye de
cephane lazım" işaretini verdi (Talimname 12).
Bir süre sonra Yüzbaşı Bahri Efendi,
sabırsızlıkla beklenen takviyelerin, taburun iki
yanına
ulaştıklarını
gördü.
Daha
önce
Kınalıtepenin gerisinde Üsteğmen Rıza Efendi ile
terk edilmiş olan 24 er, bu takviye birliklerini
temsil ediyordu. Yani (harekât müdürü tarafından
verilmiş olan talimat gereğince) sağda 3’üncü
Taburdan bir bölük, solda 10’uncu Alayın sağ
38
yanı göründü. 14 Hemen bütün cephe boyunca
tekrar edilen "Takviye geliyor!..” sesleri üzerine
derhâl ateşler daha şiddetlendirildi.”
Bu takviye kıtaları, sıçramalarla birinci hatta
ulaştıktan ve bu hattın aralarına girerek takviye
ettikten sonra ateşe başladılar. Birkaç dakika
sonra zayiatı gösteren flamalar kaldırıldı... Biraz
sonra flamalar düşman tarafından görüldü.
Üsteğmen Hayri Efendi, değişen bu durumdan iç
güdüyle en önce faydalanmayı düşünerek hemen
takımını sıçramalarla ileri götürdü. Bu örneğe
derhâl uyuldu. Hattın bütün uzanımınca avcı
hattını gerek işgal eden ve gerek temsil eden
takım kuvvetindeki unsurların hepsi beIirsiz
aralıklarla ileriye atılmaya, birbirlerini çiğnercesine
acele ediyorlardı.
Bu unsurlar, subaylar veyahut çavuş ve
onbaşılar aracılığıyla ileriye gönderiliyor ve bunlar
ileri yeni mevzi ele geçirir geçirmez hemen ateşe
başlıyorlardı.
Hücum hattı, düşmana 500 metreye kadar
yaklaştığı zaman (Krokide Y, M) ihtiyatlar (iki
kırmızı flama) düşmanın birinci hat mevzilerini
takviye ettiler ve bu flamalar zayiatı gösteren
flamaların yerine geçtiler. Durdurma ateşini temin
için yeniden muharebe edilecekti.
14
Üsteğmen Rıza Efendi, sağ ve sola 100 metrelik cephe
üzerine yayılmış olan on ikişer er ayırmıştı.
39
Ancak taarruz eden tarafın da yeni takviye
birlikleri yaklaşıyordu. Bu takviye birlikleri,
Kınalıtepe gerisinde Teğmen Cevdet Efendi
komutasına verilmiş olan erlerdi. Bunlar geniş
aralıklarla ve sıçrayışlarla ilerliyor ve harekât
müdürünün talimatına göre 3’üncü Taburun diğer
bölüğünü oluşturuyordu.
Bu sırada harekât müdürü, Yüzbaşı Bahri
Efendi’ye : "Arazi, size uygun olduğu gibi
muharebe hattında sürekli ve oldukça sıktır;
bundan başka düşmanı saran kavsi bir daire
şeklini almış gibidir. Düşman ateşi yavaşlıyor,
düşman avcıları genellikle yukarıdan ateş
ediyorlar." dedi.
Düşman tarafında zayiatı gösteren
flamalar yeniden göründüler. Bununla beraber
taarruz eden kuvvet, düşman mukavemetinin
tamamıyla kırıldığını görünceye kadar ateş
devam etti (harekât müdürünün talimatı
üzerine).
Bu sırada Yüzbaşı Bahri Efendi, avcı
hattının kısmını ileri sevk ederek (bu defa
yaklaşık 100 metre derinliğinde) ve bu kısma
oldukça uzun bir sıçrayış yaptırarak kesin
hareket etmeye karar verdi. Bu hareket,
Teğmen Rıza ve Cevdet Efendi tarafından
takip edildiği ve Hasan Çavuş tarafından da
aynı örneğe uyulduğu gibi Ali Çavuş da
kendiliğinden Teğmen Hayri Efendi'nin
40
takımının başında hareket ettiği için harekât
müdürü tarafından muharebe dışı bırakıldı.
Hücum edenler, bu şekilde hızla ilerlediler
ve hemen düşmanın (Krokide K) 150 metre
mesafesine ulaştılar. Bu sırada düşman,
mevzisini boşaltmaya başladı.
Derhâl bütün hücum hattı takip ateşi açtı.
198,3 rakımlı tepeden yapılan düşmanın topçu
ateşleri, hücum edenlerin üzerine toplandığından
kendi piyadesinin çekilmesini korumak için askerî
sırta kadar sürmüş olduğu toplar üzerine dikkat
çekildi.
Hücum hattının merkezi yere yatıp mevzi
aldı ve ateşlerini düşman topçusunun numara
erleri üzerine çevirdi. Bu esnada harekât müdürü,
"Batarya birinci kademesini çekmeye teşebbüs
ediyor, ama hayvanlar yaklaştıkları oranda
mermileri isabet etmiyor." dedi.
Yüzbaşı Bahri Efendi, derhâl cephe
ilerisine fırladı ve “İleri! Batarya üzerine!”
komutunu verdi. Bundan sonra yanında kuvvetli
bir avcı hattı olduğu hâlde oldukça süratli olarak
tepeye yürüdü. Avcı hattının diğer kısımları da
aynı şekilde hareket ettiler. Yaklaşık dört
dakikada, bölük bataryaya yanaştı ve harekât
müdürünün değerlendirmesine göre bataryanın
ele geçirildiğine karar verilebilirdi.
41
Tepeden, düşman piyadesinin Pınarlı
üzerine geri çekilmesi olduğu gibi görülebiliyordu.
İlk önce Teğmen Cevdet Efendi, çekilen düşmanın
ateşle takibini emretti. Diğer ast komutanlar da onu
taklit ettiler ama emirlerinde bulunan erler ileriye
yapılan çabuk yürüyüş sırasında sıkışmış
olduklarından ateşlerin iyi yapılabilmesi için
birliklerinde disiplinin yeniden sağlanması için
çalıştılar ve disiplinsiz kısımları toplayıp geri
çekmekte tereddüt etmediler (Talimname-212,
350).
Harekât müdürü, ateşin kesilmesini emretti
ve aşağıdaki bilgileri verdi:
“Düşman, gözden kayboldu. Takibe 10’uncu
Alay görevlendirildi.”
Yüzbaşı Bahri Efendi, bölüğünü cephesi
Pınarlı’ya almak üzere topladı (Talimname-232).
Subaylar eleştiriyi dinlemek için toplandılar.
ELEŞTİRİ
Alay, Kınalı'ya gönderilmiş olan 2’nci
Taburun himayesinde olarak çiftlikte hazırlık
mevzisinde kaldı. (Talimname - 265, 366).
Cephesi düşmanın pekiştirilmiş olarak bulunan
sol yanına karşı olmak üzere Kumlu - Kınalı
tepeleri hattına, alay buradan açıldı ve yayıldı.
42
Bu sırada, büyük kısım daha solda ve
düşman uzak bir mesafede bulunuyordu.
Başkomutan,
herhâlde
büyük
kısım
düşmana yaklaştıkça alayın bu hattı geçmesini
istiyordu. Bu amaç için açık ve kesin emirler
verilmeli ve bu emir alay komutanı tarafından
birinci hatta bulunan tabur komutanlarına
ulaştırılmalıdır.
Ancak, muhtemelen 2’nci Tabur komutanı bu
emri henüz aldığı bir sırada muharebe dışı bırakıldı
ve kendi yerine geçene, almış olduğu o emri
bildirmeye vakit bulamadı. Bu yönden 2’nci
Taburun birinci hattını oluşturmuş olan 3’üncü
Bölüğü, zamansız olarak Kınalıtepe’nin ilerisine
geçti ve hemen tehlikeli bir duruma girdi.
4’üncü Bölüğün taktik durumunu iyice
göstermek için bu safhanın meydana çıkması
gerekliydi.
Bu bölüğün göğüs germek zorunda kaldığı
güçlükler, çok büyük olduğu gibi başarılarını da
uzun süre şüpheli bırakabilirdi.
Bununla beraber bölük, muharebenin
devamı süresinde, daima ileri atılmak için takdire
değer faaliyet göstermekten geri kalmadı. Daima
diğer bölüklerin yardımına koşmak gereğini takdir
ve bu konuda durum gerektirdikçe emir
beklemeksizin kendiliğinden harekete geçebilme
yeteneğini gösterdi.
43
Yapılan
doğurur:
eğitim
aşağıdaki
düşünceleri
1. Bölük, yaklaşık 300 metre ileride,
Kınalıtepe'de açılmış olan üç bölüğe dayanak
olmak üzere Kınalı'nın kuzeybatısındaki hendekte
uygun olarak yerleşmişti.
Birinci hat tepeyi geçmedikçe bu bölük
yerini terk etmeyecekti. Bu hâlde, 400 metre
mesafede bulunan avcı hattının (merkezinde
veya bir yanda) dayanağa gereksinim
duyduğunu kabul edersek takviye olarak
görevlendirilecek takım, yerleştiği hendek, işgal
edilmiş olan tepenin yakınında oldukça oradan
çıkıp kolayca avcı hattı oluşturmayı başardı.
Oldukça geniş bir cephe üzerinde taarruza
kalkmak, yanlardan birinin takviyesi ile görevli
kısmın her yan hareketi tepenin düşman
mermileriyle, dövülen düz kısmına ulaştıktan
sonra yapılamaz. Bir de bölük, daima taburun
merkezini takviye etti; gerçek durumlarda ise
bazı defalar merkezde gereğinden fazla erler
bulunduğu hâlde yanlar takviyesiz kaldılar.
2’nci Taburun muharebe hattı, şiddetli bir
piyade ateşi altında Kınalıtepe'yi aştı. Bu yönde
ihtiyatlar çok çabuk kullanıldı. O zaman 4’üncü
Bölük ortadaki takımını hücuma kaldırdı. Bu
takımın sevki (Teğmen Cevdet Efendi) takdire
layıktır.
44
Bu takımın henüz, sık bir hâlde bulunan
avcı hattının bulunduğu sırta ulaştığı zaman
birdenbire şiddetli bir piyade ateşine tutulduğu
pekâlâ hatırınızdadır. Kurtuluşu hemen yere
yatmakta arayacağı yerde, o, şiddetle ileri doğru
bir sıçrama yaptı. Bu anda, düşmanın imha edici
ateşleri altında onları derece şiddetle ileri sevk
etmek erlerin morallerinin bozulmasına neden
olurdu.
Ancak ileri doğru yapılan bu sıçrama,
durumun öldürücü yönünü görmekten onları
alıkoydu ve bu düşman ateşinin kendi
taarruzlarını durduracak durumda olmadığı
zannına kapıldılar. Oldukları yerde yere
yatsalardı çok kolay olarak aksi tesire kapılacaklardı.
3. Avcı hattı düşman mevzisinden 800
metre uzaktı ama daha orada, bu avcı hattının
taarruzu önlendi. Bunun özerine 4’üncü Bölüğün
1’inci ve 3’üncü takımları taburun merkezlerini
takviye ettiler. Bu noktada denge sağlandı.
Ancak, yanlar ihtiyatlardan mahrum oldukları için
savunmanın üstün ateşleri karşısında ezilmek
tehlikesiyle karşılaştı.
Bu şartlarda ileri hareket için ortaya
çıkacak her girişimin o anda yapılması
olanaksızdı. Bu nedenle ondan vazgeçmek
tercih edilirdi. Çünkü kesin olarak geçersiz
kalacaktı.
45
Gerçekte, bu derece tehlikeli bir durumda
mukavemeti devam ettirebilmek için amirIerde
doğuştan dayanıklılık ve erlerde de kuvvetli bir
disiplin olmalıdır.
Düşmanın 700 metre mesafesinde yeni
birliklerle takviye olunmaksızın uzun zaman
düşmanın henüz kırılmamış olan etkili ateşlerine
dayanmak gerçekten güçtü.
Taburun takviye için hiçbir kuvveti kalmamış,
bütün bölükleri elden çıkmıştı. Diğer taburlara bağlı
iki bölük Teğmen Rıza Efendi komutasındaki
(varsayılan) muharebenin gidişini değiştirmek ve
uygun bir safhanın kaderini belirlemek için tam
zamanın yetişti.
4. Düşmana bu kadar yakın mesafeden
doğrudan doğruya ileri harekete kalkışmak
(Teğmen Hayri Efendi), tedbirsizlikti. Aksine oraya
kadar elde edilen kazançların daha çok fayda
sağlamasını beklemek daya uygundu.
Gerçi savunma mevzilerinde zayiat gösteren
flamalar görülüyordu; bunlar düşman ateşine
üstünlük
sağlanmaya
başlandığı
kanısını
gösteriyordu.
Düşmanın zayiata uğradığı anlaşıldığı
zaman onun dayanma gücü tamamıyla kırılıncaya
kadar ateş üstünlüğünün devamına gayret
gösterilmelidir. Eğer düşman üzerinde etki etmeye
uygun olmayacak derecede uzak bulunuluyorsa
46
ona yaklaşma çareleri aranır. Aksine, burada
olduğu gibi küçük aralık bölgesine girilmiş ise
bulunulan mevkide kalınarak doğru atış ve avcı
hattının devamlı takviyesiyle kesin sonucun
alınmasına çalışılır. Bu arazide düşmanın bütün
vasıtalarını saf dışı bırakmadan onun üzerine
yürümeye kalkışmak tehlikeliydi ve bu tedbirsizliğin
uygunsuz bir duruma dönüşmemesi için şartların
sevindirici bir tesadüfe mazhar olması lazımdı.
Burada öyle kötü bir durumun doğmaması;
taarruz kuvvetinin tam zamanında komşu alay ve
özellikle 3’üncü Taburun bir bölüğüyle (Üsteğmen
Cevdet Efendi) aynı zamanda gelmiş olan topçu
tarafından takviye edilmesi nedeniyle olmuştur.
5. Muharebenin son safhası, müfreze
komutanıyla ast komutanların durumu hakkında
tam bir fikir edinmiş olduklarını gösterdi.
Eleştiriden sonra birlik kışlaya döndü.
GÖRÜŞLER
En çok eğitime ihtiyaç duyulan konu, yanları
dayalı bir birliğin muharebesidir.
Çünkü, muharebe çoğunlukla bu durumda
olacağı için araziden en iyi şekilde faydalanmak
gerektiren de bu tür muharebedir. (Talimname
258).
47
Bundan başka, bu ilgilendiğimiz eğitimlerde
kıtanın (özellikle eldeki kuvvet takım veya bölük
ise) bütün muharebe hattının son noktasını teşkil
ettiğini varsaymada hiçbir fayda yoktur. 15
Büyük birliklerde, yanların kapatılması görevi
bir avcı hattının yan tarafından muharebe eden bir
bölüğe düşmez; bu görev gerideki kademelere
bağlı daha büyük birliklere verilmelidir.
Şüphesiz ki, muharebede düşmanı yalnız
takımlar
ve
bölükle
kuşatmak
iddiasında
bulunulamaz. Buna rağmen eğitimlerde, bölüğün
yanları dayalı olduğu durumda manevra meselesini
değiştirmeye hiçbir şey engel olamaz.
Bölüğe, taarruz düzeninin derinliğine olan
kademelerinde çeşitli yerler işgal ettirildiği gibi
bölük ilk taarruza kalkacak birliklerden biri olabilir
veya ikinci hatta bulunup istenildiği zaman taarruz
kademesinin takviyesine ve bu hattı ileri
götürmekle görevlendirilebilinir.
Çeşitli görevler için daha başka araçlar da
vardır. Bölüğün yapacağı görev varsayılan düşman
mevzisinde dayanması, takviye olması, karşı
taarruza geçmesi, erken veya geç geri çekilmesi
gibi düşünülecek tedbirlere uyar. Eğitim yapılacak
araziyi değiştirmek suretiyle daima yeni şartlar
içinde muharebe yapmak da mümkün olur. Ancak
bütün taarruz muharebelerinde her şeyden önce,
15
Ormanlık bölgelerde muharebe bu kaidenin dışındadır.
48
“Piyade sınıfı, özünde bulunan taarruz ruhunu
daima geliştirmeIidir. Her ne pahasına olursa olsun
düşmanın üzerine atılmak fikri bütün tutum ve
davranışlarına egemen olmalıdır.” (Talimname
265,327).
Esas
kaidesinin
birliklere
yerleştirilmesine çalışılmalı ve birliklere gereksiz
korkulu taarruz safhası yaptırmaktan sakınılmalıdır.
Piyademizin, fazilet ve askerî kıymeti
hakkında esasen var olan yüksek bir fikri muhafaza
etmesi gerekir; kendine olan güveni bozulmadan
sürekli olarak korunmalıdır. Üstlerin hatası,
gerçekte bir yenilgi ile sonuçlanacak durumda
olursa kesin sonuçtan önce harekât müdürü
müdahale eder ve olasıdır ki bazı dikkat
çekmelerle kıta komutanında yeni bir karar fikrinin
doğmasına yardımcı olur. Harekât müdürü, kıta
komutanının muharebe hattını düşman mevzisine
çok fazla sokmasına ve ondan sonra bu hattı yüz
geri ettirmek zorunda kalmasına dikkat eder. Bu tip
eğitimde, gerçekte olduğu gibi taarruz edenler,
düşmanın takip ateşi altında geri çekilmesi asla
mümkün olmadığı ve gerçek dışı durumların
meydana gelmesi sonucu mecburen püskürtülmüş
bir taarruzu taklit etmekten sakınmalıdır.
Manevrayı ve taktik harekâtını da kapsayan
seferî hizmet eğitimleri büsbütün başka türlüdür.
Tarafların muharebe hatları birbirine yaklaşınca
hakem, onlardan birine çekilmesini emreder; askerî
disiplini koruma amacıyla bu taraf tam bir düzen
49
içerisinde ve gerçek şartlara uygun olmayacak surette geri çekilir.
Varsayılan düşmana karşı muharebe
eğitimlerinde bu sakınca yok olur ve bu görüşten
anılan
eğitimler
gerçeğe
uygun
olarak
yapılabildiğinden taarruz ve geri çekilme
safhalarını gerçekten göstermek konusunda bu
gibi eğitimlerden faydalanılmalıdır.
Daima, kıta komutanı vasıta seçiminde kendi
yetkilerinin
sınırsız
olmadığını
bilmelidir
(Talimname 270).
Bu
amacın
sağlanması
için
ast
komutanlarını çabuk karar vermeye zorlayacak
muharebe durumları yaratılmalıdır. Özellikle, bu
konuda (varsayıma göre mevcut olan) üstlerin
gönderdiği; amirlerin araçların eksikliğinden, olay
yerinde bulunamayışlarından dolayı bu amirlerin
duruma yeterince uyamamış oldukları, noksan
veya bir işin bitiminden önce şartların değiştiğinden
dolayı olanaksız olduğu varsayılabilir (Talimname304).
Muharebe eğitiminin belirsiz durumları
içermesi faydalı olur. Astlar sonradan gelen
emirleri yerine getirirken tehlike gördüklerinde
cesaretle alacakları kararlarla muharebenin
sonucunu kendi lehlerine değiştirebilirler. Ancak,
ast komutanlar amirlerinin arzuları doğrultusunda
hareket etme alışkanlığını kazanmalıdır. Belirli bir
çerçevede olmak üzere her komutanın inisiyatifini
50
kullanması, muharebenin kazanılmasında temel
ilkelerdendir (Talimname-276).
Eğitimlerimizin asıl amacı, bu temel ilkenin
uygulamasını subaylarımıza öğretmek olmalıdır.
Taarruz sırasında, harekât müdürü, iki
nedenle geride bırakılan bazı subay ve erler
aracılığıyla zayiatı göstermeye çalıştı.
Bu hareket tarzında çok fayda vardır: Önce
talimnamenin 211’inci maddesinde belirtildiği gibi
zayiattan meydana gelen boşlukların doldurulması
öğretime uygundur; sonra tehlikeli anlarda eğitime
ciddi bir hava vereceğinden komutanın gücünün
sağlamlığını göstermesine vesile olur.
Bundan başka, aşırı uzayan bir muharebede
taarruz kademelerinin zayıflığı artacağından bu
usule başvurulur. Aslında gerçeğe uyması için bu
taarruz kademelerini yeni kuvvetlerle takviye etmek
gerekir ki kıtaları takviye etmek üzere gireceği
boşlukları hazırlamak için muharebede ateşten
dolayı meydana gelen boşlukları, eğitimde suni
olarak meydana getirmek gerekir. Bununla beraber
bu sayede kayıpları göstermek üzere geride
kalanlar için bir taarruz kademesinin uygun şekilde
takviyesinin eğitimini yapmak fırsatı elde edilmiş
olur.
Bir de bu şekilde subaylar ile çavuş ve
onbaşılara kayıpları göstererek ast komutanlara,
gerçekte olacağı gibi üst rütbeye ait görevlerin
nasıl yapıldığını öğretmek mümkün olur. Fırsat
51
bulundukça muharebe hattının gerisinde bırakılan
bu erler sonradan başka bir amaç için de
kullanılabilir.
Bu erler, geride toplandıktan sonra taarruz
kademesini takviye edecek yeni ihtiyatlar yerine
geçer.
Burada uygulanan örnekte, bu erler diğer
taburlara bağlı bölükleri gösteriyorlardı ve kısa bir
süre sonra birinci hatta tekrar bir görev alabildiler.
52
BÖLÜĞÜN MUHAREBE TALİMİ
MİSAL
Muhtelif arazi üzerinde, seferî mevcudunda
bölük -kendinden büyük cüzütam dâhilinde
bulunan bölüğün- muharebesi.
MEVKİ-İ MESKÛN MUHAREBESİ DÜŞMAN
TOPÇUSUNA KARŞI MUHAREBE
Tabur komutanı, 21 Teşrinievvel sabahı,
(Kovalar) ve (Kavaklı) arasındaki arazinin; icrasına
teşebbüs etmek istediği talimlere artık müsait
olduğuna hükmetti. Filhakika mezkûr arazide
çiğnenmesinde mahzur olan tarlalar kalmamıştı.
Binbaşı öğlen evamirinde, Mülazımevvel
Tahsin Efendi’nin taht-ı emrinde olmak üzere
seferber mevcudunda bir bölüğün, ertesi gün
sabahleyin tertip ve ihzar edilmesini emretti.
Mezkûr bölük 22’nci günü sabahı, 13.15’te,
cephesi şimal-i garbiye olmak üzere (Kovalar)
fidanlığının garp kenarında (Krokide B) müçtemi
buIunacaktı.
3 küçük zabit, 3 borazan ve 9 nefer, 3 mavi
ve 3 zayiata delalet eden flamaları hamil olarak
aynı cüzütamın diğer bölüklerini göstermek üzere
manevra icra edecek olan bölüğe refakat edecekti.
5 küçük zabit, 3 borazan, 50 nefer dahi 3
kırmızı ve 3 zayiata delalet eden flamaları hamil
olarak düşmanı tasvir etmek üzere sabah saat bire
53
çeyrek kala, (Kovalar)'ın (Doğanca) caddesi
bahricinde bulunacak ve tabur kumandanının
refakat zabitinin taht-ı emrine girecekti.
Kıyafete, tevzi olunacak fişek miktarına ve
seyirci sıfatıyla talime iştirak edecek zabitana
müteallik tenbihat dahi mezkûr emre merbut idi.
Yüzbaşı Bahri ve Nuri Efendiler bilahara
bölüğün kumandasını deruhte etmek üzere hazır
bulunacaklardı.
Manevra günü, müdür daha sabahleyin
bölüğün içtima mahalline gitti ve zabitan ile küçük
zabitanı toplayıp onlara talimin mevzusunu teşkil
edecek olan atideki meseleyi söyledi:
"Mensup olduğumuz Alayın (ki daha büyük
bir cüzütama merbuttur.) Birinci ve Üçüncü
taburları (Doğanca)dan (Osmaniye) üzerine
yürüyen düşman kıtaatiyle muharebeye tutuştu.
(Kovalar)'ı elde ettik. Fakat köyden çıkmak için
kıtaatımız tarafından vaki olan teşebbüsat
(Doğanca) nın cenubu şarkisine yerleşen düşman
topçu ateşiyle şimdiye kadar menedildi.
Taburumuz (2 inci) diğer bir noktada
durdurulmuştu. Şimdi bu cihetle yürüyor, taburun
aksam-ı mütebakiyesine tekaddüm eden 4 üncü
Bölük bu mahalle vasıl oldu."
Müdir, Alaya mensup bölüklerin mavi ve
düşman bölüklerinin kırmızı flâmalarla ve düşman
bataryalarının avcı hattiyle tasvir edileceğini de
54
ilaveten beyan ve aynı zamanda nikat-ı atiye üzerine nazari dikkati celbetti. Hakikatte, bilfiil ittihaz
olunacak olan ve fakat hazırda icrası mümkün
olmayan bilcümle tedabir, talimin cereyanı
esnasında beyan edileceği gibi verilen vaziyet-i
umumiye'ye
nazaran
muhtelif
kademedeki
mafevklere takdime lüzum görecekleri takrirleri ona
isal edeceklerdi.
Müdirin emri üzerine, Mülazımevvel Tahsin
Efendi bölüğüne silah aldırttı. Ve efrada silah
doldurup emniyet tetiğini çevirmelerini emretti.
Bundan sonra efrada, vaziyete ve flâmaların
nelere delalet ettiklerine dair, onlara lazım olacak
kadar malumat verdi.
Badehu, müdir, Tahsin Efendi'ye mütealiik
olan vazifeyi kendisine beyan etti.
"Alay kumandanı, sizi birinci hatta
kullanmağa Iüzum görürse doğrudan doğruya
kendisinin eli altında bulunmuş olmanız için, köy
dahilinde bulunan mescide kadar1 gitmeniz
hakkında emir gönderdi. Bu andan itibaren Alay
Kumandanının doğrudan doğruya tahtı emrine
geçtiniz."
Tahsin Efendi, bölüğünü manga kolu ile
yürüyüşe geçirdi. Köyün mezkûr noktasına
vardıktan sonra, bölüğün muvasalatını Alay
1
Mezkur mescit Kövzene - Urlak ve Osmaniye - Doğanca
yollarının telakki noktasının şarkındadır.
55
Kumandanına bildirmek üzere hayvanını sürüp
ileri gitmek istediğini müdire haber verdi.
Müdir ise Tahsin Efendi'ye düşündüğünü
yapmağa imkan olmadığını ihtar etti: Zira, bu
esnada, düşman topçusu şiddetli ateşlerini
(Kovalar) üzerine tevcih ediyor ve köyün
şimaligarbi methaline giden yolu tamamiyle yan
ateşine alıyordu. Bu hale karşı, hayvanlı olarak
mezkur yol üzerinde harekete kalkışmak gayri
mümkün olduktan başka büyük kumandanı
Mescid'e muvasalat eder etmez yere inmeğe
mecbur idi.
Bu ihtar üzerine, Bölük Kumandanı,
salifüzzikir haberi isal etmek üzere hemen bir
küçük zabit ile bir neferi Alay Kumandanının
nezdine göndereceğini müdire bildirdi. Bunlar,
caddenin
sağındaki
bahçelerden
istifadeye
çalışarak gideceklerdi. Mescid'e muvasalat edilince
Mülazımevvel Tahsin Efendi böIüğünü durdurdu.
Ve badehu cephesi şimale, sol cenahı yolların
telaki noktasına 40 metre mesafede ve efrat "rahat
dur" vaziyetinde olmak üzere safıharb nizamına
koydu. Şimdilik hiç bir tedbir ittihaz etmediği gibi,
bu icraatını müteakip müdire malumat itasına da
lüzum görmüyordu. 1.35 raddelerinde, müdir
kendisine malumat-ı atiye'yi verdi.
"Topçu ve piyade ateşlerinin şiddeti
fevkalade bir surette ziyadeleşti. Maahaza, şimdi
şarapnellerinin bizim üstümüzden pek yüksek
56
geçtiği görünür,2 muharebe hattında işitilen kuvvetli
boru sesleri ve yüksek sada ile verilen kumandalar
katı bir buhranın karibülvuku olduğuna ihtimal
verdiriyordu.”
Filhakika bu esnada3 köyün şimaligarbi methali istikametinde "hücum!" borusu ve aynı
zamanda "hurra!" sadaları işitildi.
Mülazımevvel Tahsin Efendi yolların mahall-i
telakkisi ne koştu. Ve bu taraftan köye girmiş
bulunan düşman piyadesi (kırmızı flâmalar) gördü.
Bunun üzerine bölüğünü manga kolu nizamında
koşar adımla mezkûr telaki noktasına kadar
götürdü. Badehu başta ki manga sağa çark
ederken bölüğünü nısıf kolu nizamına geçirdi. Ve
başta ki nısıf takıma ateş için silaha davranmasını
emretti.
Lakin,
biraz
istical
ile
verilen
kumandalardan şaşıran efrat, harekatı arzu edilen
intizamla icra etmedi. Mangalar yayılırken kısmen
yekdiğerine karıştılar, etraf sıkıştı ve bu sebeple
sıralarda bazı karışıklıklar vukua geldi. Bu suretle
icra edilen bir endahtıta, sıhhat ve büyük bir tesir
bulunamaz. Yapılan hatayı bilcümle efrada güzelce
anlatmak için müdir müdahale ederek intizamın
tesisine onları mecbur etti. Lakin manevra fişeğiyle
2
Muhacimin düşman mevziine takarrub ettiği andan itibaren
düşman ihtiyatlarının tekarrübünü menetmek için topçusuyla
düşman hattının gerilerindeki araziyi dövmelidir (Sahra Topçu
Talimnamesi-346).
3
Mutasavver düşman kumandanı, muharebenin bu safhasının
müdirle kararlaştırdıkları saatte, tamamıyle husula gelebilmesi
için saatini müdirin saatine göre ayar etmeğe evvelce dikkat
etmemişti.
57
endaht etmelerini meneyledi. (Hizmet-i seferiye
nizamnamesinin 668 inci maddesine muvafıktır).
Müdir tarafından bir
mutasavver düşman ricat etti.
işaret
üzerine
Mülazımevvel Tahsin Efendi, bidayetten beri
şiddetli avcı ateşi icra ettirdiğini (farazi) ve mezkûr
ateş müessir oldukça ateşe devam edeceğini
müdire beyan etti.
Yolun iniş kısmı düşmanı takriben 400
metre ilerde nazardan setredince Tahsin Efendi
mezkûr düşmanı takibe kıyam etti. Bölük ilerisinde
yolu bütün arzınca işgal eden yayılmış iki manga
olduğu halde köyün şimaligarbi mahrecine, birkaç
dakikada vasıl oldu.
Bu mahalle gelir gelmez, Mülazımevvel
Tahsin Efendi, bölüğünü, koşar adımla safıharba
geçirdi. Ve ricat eden düşmanı demir yolunun öte
tarafında dahi ateşle takıbetmek için yolun
garbında ve hemen yakınında yerleştirdi.
O zaman, büyük caddenin şarkında ve
garbında, mensub olduğu Alay'ın tepelerde mevzi
almış bulunan (Krokide C, H ve mavi flâmalar)
diğer bölüklerinin ateşleri altında demiryolu
istikametinde
ricat
eden
düşman
piyade
kuvvetlerini görebildi. 4
4
Manevranın bidayetdenberi atlı bir zabitin (müdire mülhak)
nezareti altında olarak krokide C, H noktalarına gönderilmiş
olan mavi flâmaşarı hamil iki neferle onlara refakat eden küçük
zabitan bu hususta mufassal talimat almışlardı.
58
Dördüncü Bölüğün safıharba geçmesi henüz
tamamiyle hitam bulmamış idi, ki bu topçu ateşi
Bölük kumandanının nazarı dikkatini demiryolunun
öte tarafındaki tepelere celbetti. (Yassıtepe)
üzerinde düşmanın topçusunu keşfetmekte
teahhur etmedi. (Yalnız belden yukarıları görülen
beş dizi avcı, her biri bir topu irae eden mezkur
diziler yekdiğerinden yirmişer hatve aralıkla ikame
edilmişlerdi.)
Müdir atideki malumatı irae etti: “Düşman
topçusu ateşini bölükler üzerine tevcih etti; ilk
endahtlardanberi zayiata duçar oluyorsunuz. Bu
anda Tabur Kumandanınızın refakat zabiti, dört nal
buraya vasıl olarak size, Taburun köyün sokağı
dahilinde bulunduğunu ve size doğru yürümekte
olduğunu bildirdi”
Mülazımevvel Tahsin Efendi, bölüğüne
safıharbe girip yere yatmasını ve ricat eden
düşman piyadesi üzerine ateş açmasını emretti.
Müdir tekrar müdahale ederek, Tahsin Efendi'ye
düşmanın pek müessir şarapnel ateşine maruz
bulunan bölüğünü gizlemeye lüzum görüp
görmediğini sordu. Tahsin Efendi bulunduğu yerde
kalıp Taburun muvasalatına bu noktada intizar
etmek istediğini beyan etti.
Müdir bu anda, talime fasıla verdi ve
toplanmış bilcümle zabitan huzurunda veçhiatı
üzere kendi fikrini izah etti.
“Bu son noktada Mülazımevvel Tahsin
Efendi’nin ittihaz eylediği tedbiri tasvip edemem.
59
Eğer 4 ncü Bölük bu mahalde yere yatarak kalırsa
düşman şarapnellerine maruz kalmağa devam
ettikten başka bu vaziyet köyden çıkmasını da
meneder. Köyü dolaşacak yerde, münasebetsiz
olarak içinden geçen mezkûr tabur oradan
çıkamıyacak ve caddenin haricinde çiftlikler ve
bahçeler arasından müşkilatla geçmeye mecbur
olacaktır.
Bu müddet zarfında Bölük zayiat-ı külliyeye
uğrayacaktır. Çünki düşman tarafına meyilli olan
bu sırt üzerinde yere yattığı halde hiçbir suretle
civar tepelerin mahkum-u nezareti olmaktan
(kurtulamaz). Bu ahval dahilinde Bölük Kumandanı
ilk kararında sebat eder mi? Tamamiyle kaniim ki,
kararını tashih edecektir."
Mülazımevvel Tahsin Efendi bunun üzerine,
bölüğünü büyük cadde üzerine götürdü ve onu,
kısa bir mesafe ilerisinde ava çıkmış bir manga
bulunduğu halde nısıf kolu nizamında olarak koşar
adımla sırttan aşağı indirdi.
(Tahsin Efendi, bu tarzdaki hareketinin
tarlaları çiğnemekten içtinap maksadiyle olduğunu
ve fakat hakikatte bölüğünü koşar adımla ava
çıkarmış ve doğru ileri sevketmiş bulunacağını
müdire bildirdi).
Münhat mahalle vasıl olunca, bölüğünü adi
yürüyüşe
geçirdi.
Badehu
demiryolunun
cenubunda bulunup bila mahzur geçilebilen
tarlalara vasıl olduktan sonra bölüğünü cephesi
60
(Yassıtepe) ye olmak üzere ava çıkardı ve yere
yatırdı. (Kroki N).
Kendisiyle mezkûr tepe arasındaki mesafeyi
tahmin ettikten sonra hemen atideki kumandaları
verdi: "Karşıda iki evin bulunduğu tepede topçu!
Soldaki evin ilerisinde en solda bulunan top!
Nişangah 1000 e 1100, avcı ateşi!.".
Derhal ateş başladı. Manga Kumandaları,
akabinde "daha çabuk!" kumandasiyle ateşin
süratini tezyidettiler. Mezkûr kumanda avcı hattının
bir cenahtan diğer cenahına kadar neferden nefere
tekrar edildi.
Müdir refakatinde bulunanlara, üç takımın,
hedefin hangi noktalarına endaht ettiklerini kat’i bir
surette anlamalarını emretti. Mezkûr refakat
zabitanı, silahların kısm-ı küllisinin düşman
bataryasının vasatına tevcih edilmiş olduğunu
gördüler. (Bu noktaya ait tenkide bakın.)
Birkaç dakika sonra batarya geri çekildi.
Avcılar ateşi keser kesmez, müdir beyanat-ı
atiyede bulundu : "Gerinizde trampetler çalındığını
işitiyor ve taburunuzun (Kovalar) dan çıkmak üzere
olduğunu görüyorsunuz. Alayın, tepenin sağında
ve solunda yayılmış bulunan bölükleri demiryoluna
doğru ilerliyorlar. Düşman piyadesi karşıda gözden
kayboldu. (Farazi)."
Mülazımevvel Tahsin Efendi, düşmanın
nerede tevakkuf ettiğini keşfetmek üzere ileriye
61
yalnız bir keşif kolu gönderdi. Bundan sonraki
harekatı için, Tabur Kumandanının, bu mevkide,
evamirine intizar etmekle iktifa eylemek istiyordu.
Müdir "dur!" borusu çaldırttı. Ve zabitan ile küçük
zabitanı (tenkid) için topladı.
TENKİD
Bölük Kumandanı, vazifesini alır almaz, onu
doğrudan doğruya kendi emri altına alan Alay
Kumandaniyle tesis-i irtibata teşebbüs etmesi
doğrudur; lakin Bölük kumandanına verilen
malûmata
nazaran
bölüğün
birinci
hatta
celbolunması muhakkak gibi olduğundan, Bölük
Kumandanının bölüğü, birinci hatta mümkün
olduğu kadar erken isal etmesi icabeden yolları ve
vesaiti ihzar eylemesi iktiza ederdi.
Bölük Kumandanı, hakikatte, bilcümle
istikametlerde bulunan geniş methallerden istifade
ederek (yani avluların kapılarını açtırarak ve bahçe
duvar ve çitlerini devirerek.. ilah) bu maksadı ife
edebilir. (TaIimname - 438) Vakt-ı hazarda ise
icrasını tasmim eylediği hususatın müdire
bildirilmesiyle iktifa eder.
Düşman birdenbire köy dahilinde görüldüğü
zaman Mülazımevvel Tahsin Efendi mezkûr
düşmana doğrudan doğruya karşı gitmeye hiçbir
tereddüt göstermedi. Halbuki düşmanın nazarı
altında safıharba geçmek kıtasını bazı müşkilata
düçar edebilirdi. Nitekim, birkaç saniye devam
eden adem-i intizam, hareket-i vakıasından neşet
62
etmişti. Tahsin Efendi kendi tasavvuru veçhile
doğrudan doğruya avcı ateşi icra ettireceğine
kemal-i sükunet ve şiddetle yaylım ateş ettirmek
üzere kumanda verseydi daha güzel olurdu.
Burada Bölük düşman ateşine hedef
olmadığından safıharbde nısıf takımla iki sıra üzere
ateş ettirmek tavsiye olunabilir; kıtayı el altında
bulundurmağa müsait olan bir kumandanın
istimaline hiç bir mani yoktu. (Talimname 193).iki
üç el yaylım ateş kafi idi; ondan sonra (düşmanın
bulunduğu mesafeye göre) ya avcı ateşine veyahut
düşmanı köyden dışarı atmak için esliha-i cari ha
ile hücuma-(Talimname - 436) geçirirdi.
Bölük, köyün şimaligarbi methalinden çıkar
çıkmaz (Yassıtepe) üzerinde mevzi almış bulunan
düşman bataryasını görememişti. Bu, mazur
görülebilir: Çünki hakikaten, toplar mütesavver idi
ve bu sebeple, hakiki gösterilmiş olduğu hale
nazaran, daha az nazari dikkati celbediyordu.
Lakin bu halden bile, bölüğün doğrudan doğruya
safıharbe geçirmek müşküldü. Hele Bölüğü
düşman bataryasından 1500 metre mesafede yere
yatırmak, onu tamamiyle mahve maruz bırakmaktı.
Bölüğü bu tehlikeden masun bulundurmak için en
iyi bir çare onu koşar adımla ileri sevketmek ve ava
çıkarmaktı. Bu suretle bölük bataryaya 1000 metre
kadar sokulmağa muvaffak olduğu takdirde ateş
muharebesinde muvaffakıyet ümit edilebilir.
(Talimname - 449).
63
Bölük
Kumandanı,
kıtasını
topçunun
münasip mesafesine yaklaştırmak lüzumunu,
(vakıa biraz geç, fakat) taktir etti. Ve filhakika,
Bölüğü ava çıkarmış olduğu halde, bataryanın
1050 metre kadar mesafesine ilerletti. Ve
nişangahını münasip surette tanzim ettikten sonra
bataryayı ateş altına aldı.
Avcı hattında bulunan Bölük Kumandanı,
"tekmil bölüğün tesirini aynı zamanda ve aynı
mahalde birleştirmek" istiyordu. (Talimname-216).
Bu cihetle ateşin kuşadı için iktiza eden
kumandaları bizzat vermesi makuldür (Burada
müstesna olarak).
Ateşin idaresine gelince bu hususu her vakit
olduğu gibi Takım Kumandanlarına terketti. Lakin
ateşlerin hüsnü idaresi için ateşi, döğülecek hedef
üzerinde müsavaten taksim etmek icabetmişti.
Daha bidayette, bataryanın bütün cephesini
ateş altına almak icabederdi. Eğer yalnız birkaç top
üzerine ateş edilmek gafletinde bulunsaydı - ki öyle
yapılmıştı - kavganın sonu pek şüpheli olurdu.
Burada vaziyet gayet sade idi: Hakikaten
bütün avcı hattından, altı topun her biri
görülebilirdi.
Binaenaleyh
efradın
ateşlerini
doğrudan doğruya kendi karşılarında bulunan
toplara tevcih ettirmek, Manga ve Takım
Kumandanlarının
emir
beklemeksizin
kendiliklerinden yaptıracağı bir keyfiyetti.
64
Diğer esbaptan naşi, ateşin taksimi, bizzat
Bölük Kumandanı tarafından tanzim edildi.
Bölük, bu suretle, düşman bataryasına
yaklaştığı için, şüphesiz, taburundan muvakkaten
uzaklaşmış oldu. Lakin bu tarzı hareket burada
zaruri olmakla beraber pek o kadar ehemmiyeti de
haiz değildir.
Bölük bu mahalle gelmekle (Krokide N)
Taburuna en büyük hidematı ifa edebilirdi. Çünki
düşman bataryasını mevziinden tardederek
taburun köyden serbest çıkmasını temin ediyordu.
işte bu;
''Kuva-yi asliyenin ileri yürüyüşünü temin
etmek için bilcümle aksam tekmil kuvvetini
sarfetmelidir" kaide-i umumiyesinin tamamiyle
tatbik olunduğu bir haldir.
Düşman topçusu piyadesinin gerisine ricat
edince, bölük bilatereddüt kendiliğinden daha ileri
atılmalıdır. Filhakika bölüğün de maksadı, çiftlik
hendeğini
boydan
boya
nazarı
altında
bulundurmak ve bu taraftan müessir ateş icra
etmekti.
Bölüğün sağında ve solunda bulunan Alayın
diğer bölüklerinin demiryolu istikametinde arazi kazanmış bulunmaları dahi Bölük Kumandanının
mezkûr kararın ittihazı hususuna nazar-ı intibahını
celbedebilir.
65
Kesbi za’fetmiş bir düşman karşısında,
birinci hatta bulunan kıtaat artık emir beklemeyip
müstakil bir surette hareket eylemelidirler. Mafevk
Kumandan, takip fikrinde bulunmadığı zamanlarda
bölüğe bilahara tavakkuf emri göndermek onun için
daima mümkündür.
MÜTALAAT
Zabitammızın malumat-ı tabiyeviyelerinin
tevsii maksadiyle icra edilecek manevraların ihzar
ve idaresiyle tavzif editen bir amir, mevk-i Askerî
kurbinde kaabil-i istimal bir arazi arayıp bulmağa
her zaman cehdetmelidir. Mezkûr araziyi, talim
icrasından evvel bütün tafsilatiyle tanımış
bulunması dahi faydalıdır. Arazinin hali manevra
meselesinin tertibine tesir edebilir.
İştigal ettiğimiz misalde bu tesir tamamiyle
zahirdir:
22 Teşrinievvel sabahı tatbik edilen
talimlerin fikr-i umumisi (Kovalar) ve (Kavaklı)
arasında bulunan tarlaların kaabil-i murur olması
dolayısiyle müdirin hatırına varid olmuştur.
Müdir, (Kovalar) civarında bulunan araziyi
dolaşarak üç noktayı nazar-i tetkikten geçirdi;
köyün 1500 metre şimalinde bulunan (Yassıtepe),
onda, bir mevki-i meskûn muharebesi ve düşman
topçusuna karşı bir muharebe icra ettirmek fikrini
tevlidetti. (Yeşiltepe) nin güzel bir müdafaa mevzi
arzettiğini gördü, (Kınalı) ile (Pınarlıtepeleri)
arasında bulunan vasi mıntaka-i arazi ise hemen
66
bilcümle matlup şeraiti cami olarak bir taarruz
icrasına tamamiyle müsait idi.
Bu suretle tatbikini tasavvur eylediği
muharebenin heyeti umumiyesi müdirin zihninde
tecelli etti. Mezkûr istihzarat sayesinde müdir için
muhtelif Kumandanların vazifelerini tayin ve her iki
tarafı tasvir edecek olan cüzütamları tahdit ve
tahsis etmek sehil ve manevra meselesini
tertibetmek için muhtaç olduğu bilcümle esasları ve
mutasavver düşman kumandanına mahsus talimatı
hazırlamak mümkün oldu.
Hazarı bir talimin tabi olduğu şerait-i
hususiye, icra olunacak vezaifi tabiaten tahdideder
ve onun tamami-i tatbikine mani' olur.
Mezruat sebebiyle, arazinin her ciheti kaabili murur değildir: Bilhassa bundan dolayı idi ki,
(Kovalar)ın
şimaligarbi
methalinde
bulunan
tarlalardan demiryolu boyunca bulunan tarlalara
gitmek için büyük caddeden yürümek ve mevki-i
meskûndan çıkar çıkmaz yayılmak icabederken
ondan sarfınazar etmek mecburiyeti hasıl olmuştur.
Bu nevi müşkilat gayri kaabil-i içtinaptır. Mamafih,
mütesavver bir düşmana karşı icra olunan
talimlerde müşkilat-ı mezkure kaabil-i iktiham
olduğu gibi talimin cereyan-ı tabiisini sekteye de
uğratmaz.
Zabitanımız topçu tabiyesine kesb-i vukuf
ettirilmelidir. Bu husustaki malumatın cüzütamların
büyük
kıtaat
dahilinde
muharebesi
67
noktainazarından talim ve terbiyede muhakkak
dahlü münasebeti vardır.
Piyade ile topçu suret-i katiyede yekdiğerine
tabidir; muharebede ikisi de, düşmana karşı
tefevvuk-u ateşin istihsali maksad-ı müşterekini
takib ederler. Binaenaleyh bu iki sınıfın
muharebedeki muavenet-i mütekabilesi pek sıkı ve
mükemmel olmalıdır. (Sahra Topçu Talimnamesi 354).
Yekdiğerine istinad etmek, birinin istihsal
eylediği menafiden diğerini müstefit kılmak, biri
tehlikede olduğu zaman icabederse diğeri onun
için kendini feda etmek; hülasa, piyade için topçu
hattının aralıklarından geçmek (Talimname-445):
Muharebede bu iki sınıfın yekdiğerine mütekabilen
icrasına mecbur oldukları husustandır. Hususat-ı
mezkûrenin tabi olduğu şeraiti tetkik etmeğe ve bu
şeraitin tatbikine medar olan talimlerle, bu hususta
kendimizi hazırlamaya behemahal mecburuz.
Kezalik, düşman bataryasıyle karşı karşıya
bulunduğumuz zaman ne suretle hareket
edileceğini, yani düşman topçu ateşi altında icra
olunacak yürüyüşleri, düşman topçusuyla tarz-ı
muharebe ve hülasa bir düşman bataryasının
birdenbire ateşine yakalandığı zamandaki suret-i
hareketi kat'i olarak öğrenmeliyiz.
Hususat-ı mezkûrenin bellenmesini, yalnız
manevra zamanlarında vukua gelecek fırsatlara
terketmek kifayet etmez. Yalnız muharebe
68
talimlerinin icrası zabitammızın harb noktai
nazarından yetiştirilmesini natemam bırakır.
İştigal ettiğimiz işbu muharebe talimlerinde,
düşman topçusunun hakiki olarak gösterilmiş
olması veyahut sadece tasvir edilmiş bulunması
istihsal-j maksat için müsavi gibidir. Ancak haiz-i
ehemmiyet olan nokta, topçu ateşinin tesiridir;
topçu ister tasvir edilmiş olsun, isterse hakiki olarak
gösterilsin, her iki halde de kat'ı bir hesaba atf-ı
ehemmiyet etmek mecburiyetindeyiz. Düşman
topçusunun mezkûr iki halde gösterilmiş
bulunması, onun ateşinden kurtulmak ve onu
mağlub etmek için iktiza eden tedabiri ittihaz
ederek hakikatten bizi menetmez.
Müdir müdahale etmemiş olsaydı; Dördüncü
Bölüğün (Kovalar) şimali garbisinde düşman
topçusunun müessir ateşi altında vakı olan
harekatı muharebeye hatime verebilirdi. O gayri
memul tevekkuf bittabi takib olunan maksadın
mahvını intaç edecekti. Müdir ise; düşman
topçusuyla
bölük
arasındaki
muharebenin
nihayetine kadar cereyanını görmek istiyor ve
umumiyetle iki taraftan birinin zayiat-ı külliyeye
düçar olduğu bir anda talimin katiyen nihayetlenmiş
olmasına meydan bırakmamağa dikkat ediyordu.
Müdir, son tenkidinde, bir amirin bu derece muhlik
bir neticeye iktiran eden harekatı hakkında uzun
uzadıya bast-ı makal etmeyi hoş görmemişti.
Müdir, Bölük Kumandanına muvafık olan hareketi
69
ima ederek onu kendiliğinden verdiği kararın
tashihi cihetine sevketmek istedi.
Bu sebeple ona "düşmanın pek müessir
şarapnel ateşine maruz bulunan bölüğünü
gizlemeye lüzum görüp görmediğini" sordu.
Mülazım Tahsin Efendi "bulunduğu yerde kalıp
Taburun muvasalatına bu noktada intizar etmek
fikrinde sebat etti. Tahsin Efendi'nin bu hareketi,
ihtimal, buna benzer bir halin hatırında kalmış
olmasından neşet etti. Müdir, bir kıta amirinin sebat
ve metanet-i tabını izhar ettirmek için, bazı kerre,
bilailtizam o kıtayı tehlikeli bir vaziyette bırakmamış
mıydı?
Müdir, bu hale karşı da; Tahsin Efendi
tarafından buraya kadar ittihaz edilmiş tedabiri,
tedabir-i mezkûrenin hakikatte tevlidedeceği
netayic-i meşumeyi, muhtasaran tenkidetmek
suretiyle daha müessir bir vasıtaya müracaat etmiş
oldu. Mamafih bu hale karşı yapılacak harekatı
ona bildirmekten tevakki ederek onu artık
vaziyetten kendi kendine istihraç olunan yeni
mütalaata göre ilk kararını tashih serbest bıraktı.
Müdir, bu suretle onu yol üzerine geçirmeye
muvaffak oldu. Vakıa, Mülazımevvel Tahsin
Efendi, artık diğer birinin telkin ettiği bir kararı
ittihaz etmekte hakiki bir bid'at-i zatiye eseri
gösterdi. Lakin bununla beraber, bu hal kendisinin
tabiye efkarını terbiye etmek için bir fırsattı.
Bahsettiğimiz tenkidde, müdir, bölüğün
sevku idaresinde biraz ciddi muhakeme ve
teemmül etmek lüzumu üzerine yalnız zabitanın
70
nazari dikkatlerini celbeylemekle iktifa etti.
Manevranın nihayetinde, içtima etmiş bulunan
zabitan ve küçük zabitan huzurunda idare-i kelam
ederken bilakis talimin bu safhasından daha çabuk
sıyrılmaya muvaffak oldu. Ve bu noktada elfaz-ı
münasibe ile mahdut birkaç sözden başka bir şey
söylemedi ki, hal ve da bunu icab ettiriyordu.
BİR MÜDAFAA MEVZİİNİN İŞGALİ
Talimin birinci kısmına hatime veren
tenkidden sonra, müdir Bölüğün kumandanlığını
yüzbaşı Nuri Efendi'ye tevdi etti. Ve ona atideki
yeni meseleyi verdi:
(Kövzene) istikametinden gelen Fırkamızın
piştarını teşkil eden Alay, (Urlak) tan ilerleyen
düşmanla tesadüfi bir muharebeye tutuştu ve bu
anda gayri müsait ahval içinde harbediyor.
Kısmı küllisinin başında yürüyen Alay, Lâhna
deresinin şarkındaki sırtı, muharebe mevzi i olarak
işgal etmek üzere (Kovalar) büyük caddesinin iki
tarfında açılıyor. Bu alayı takibeden ikinci Uva
(Kovalar-Doğanca) yolunu takibediyor. Bu livanın
başında bulunan bizim Tabur, demiryolunun
cenubundan (Kınalıya) giden keçiyolu üzerinde
livadan ayrıldı ve atideki nizamda yürüyor: Başta
ikinci, badehu dördüncü, üçüncü ve birinci
bölükler5
5
Faraziyata nazaran Liva, büyük caddeyi müteakiben garba
yürümek üzere ancak demiryolunun 400 metre şimalinde
terkediyor. Kınalı’da diğer bir tabur hemen birinci hatta
71
Yüzbaşı Nuri Efendi, dördüncü bölüğü (N)
noktası (krokiye bakın) şimalinde, keçiyolu
üzerinde yürüyüşe amade bir halde, yol kolu
nizamına koydu. Mezkûr bölüğün 100 metre
ilerisine konulmuş mavi flâmalar Taburun diğer
bölüklerini gösteriyordu.
Bütün hazırlıklar6 hitam bulduktan sonra, kol,
boru ile yürüyüşe geçirildi. Hemen bunu müteakip,
müdir: "Tabur Kumandanı, Bölük kumandanlarile
beraber ileri gitmek üzere onları cemettiğinin beyan
etti. Bunun üzerine, müdir, Bölük Kumandanı ve
talimde seyirci sıfatıyle bulunan atlı zabitan,
yukarda zikrolunan keçi yolu üzerinde dört nala
geçtiler.
Tabur Kumandanının refakat zabiti düşmanı
tasvire
tahsis
olunan
efrat
ile
beraber
(Pınarlıtepeleri) ne gitmek ve mezkûr efradı
manevranın üçüncü kısmı için orada tertibetmek
emrini daha evvel almıştı. Mezkûr zabit, en son
kalan mavi filamayı da beraber alıp, onu,
(Kınalıtepesi) üzerine vazetti.
(Yeşiltepe) ye gelindiği zamanda, (K) noktası
civarında müdir, Yüzbaşı Nuri Efendiye tevcih-i
kullanılacak. Mütebaki taburlar ihtiyat-ı umumiyi teşkil edecek
ve bilahare bir mukabil taarruz icrası için (Talimname 298)
intizar
mevziinde
yerleşecektir.
Vaziyet-i
Umumiye
Talimnamenin 360’ıncı maddesinde tasvir olunan vaziyetin
aynıdır.
6
Bu hazırlık esnasında Bölük Kumandanı efrada izahat-ı
lazimede bulundu, onlara vaziyetin ancak esas noktaları
bildirildi.
72
kelam ederek evvelce verilen malumatı berveçhiati
ikmal etti:
“Fırkanın bir topçu Alayı (Yeniçiftlik)in
garbında düşmanla muharebeye tutuştu. Diğer
Alayı, bu noktada mevzi' almak üzere, sağ
cenahtan ilerliyor.
Düşman,
karşıda
(Karaca
Orman)
kenarlarında birçok bataryalar yaydı. Topçu
muharebesi pek seri bir surette kesb-i şiddet etti.
Düşmanın uzun avcı hatları (Lâhna)nın 700:
800 metre mesafesine kadar yaklaştı. Mezkûr hatta
sol cenahının (bekçi kulübesi)nin şimaline kadar
uzandığı görülüyor.
Piştarımızın
(Lâhna)yı
daima
elde
bulundurduğu muhtemel olmakla beraber, birçok
bölüklerin de mezkûr köyü terkederek, yanaşık
nizamda buradan 800 metre cenupta bulunan dere
istikametinde ricat ettikleri görüldü.
Alayımızın Birinci Taburu (Kınalı) da, ikinci
Taburu demiryolunun cenubunda birleşmek
üzeredir. Bunlardan her biri kendi mevzi'lerinde
mukavemet edeceklerdir. Taburunuz Kumandanı
size, emr-i atiyi veriyor:
Dördüncü Bölük, Yeşiltepe'nin cenubunda
müdafaa tertibatı alacaktır. Mezkûr bölüğün
sağında Üçüncü Bölük bulunacak ve cephesi
demiryolu şiv'ine kadar imtidad edecektir. Solunda
ikinci Bölük bulunacaktır. Birinci Bölük bilahare
73
kendisine göstereceğim mahalde bulunmak üzere
ihtiyatı teşkil edecektir."
Yüzbaşı Nuri Efendi, ileri hareket eden
bölüğünü hakikatte, demiryolu hendeğinden
sevkedebileceğini müdire söyledi.
Bunun üzerine müdir, Nuri Efendi'ye atideki
ihtarda bulundu:
"Düşmanın nazar ve ateşinden mesturen
mezkûr hendekten hareket etmek mümkün olduğu
anlaşıldığı halde zaten ikinci Bölük mezkûr yolu
işgal ve diğer bölükler de onu takibetmiş
bulunurlardı. (Farazi)"
Yüzbaşı Nuri Efendi sürat-i mümküne ile
bizzat (Yeşiltepe)nin cenubuna vardı. Orada
endaht meydanını daha iyi tetkik etmek için
hayvandan indi. Sırtı (M) tahdideden ağaçların
gerisinde işgal edilecek güzel bir müdafaa mevzii
buldu. Mezkûr mevzi'den Lâhna ile demiryolu
arasındaki tekmil mıntaka-i arazi muahhar endaht
mesafesine kadar görülebiliyordu.
Yalnız Yeşiltepe'yi muhat olan dikliğin
eteğinde 100 metre genişliğinde bir arazi dalgası
zaviye-i muayenede kalıyordu. Daha solda da ileri
doğru uzayan köyün kurbiyeti ve bahçelerinin
ağaçlarla dolu olması cihetiyle meydan-ı endaht
pek mahdut idi. Yüzbaşı Nuri Efendi iki takımıyla
sırtı işgal etmeye, üçüncü takımını Lâhna deresi
bendi boyunca alçakta yerleştirmeye (zaviye-i
74
muayyeneyi mahvetmek için) karar verdi. Her üç
takım Lâhna'nın şimal kısmına cephe alacaktı.
Bunu müteakip Nuri Efendi bölüğüne
tesadüf
etmek
üzere
döndü.
Bölüğünü
Yeşiltepe'nin şimalinden dolaştırarak manga
kolunda, ağaçların gerisinden mesturen mevzie
sevketti. Vasatta ve nihayette bulunan takımlar
sağa safıharba geçtiler. Başta bulunan takım
safıharba geçmeden evvel daha 60 hatve yürüdü.
Sağ cenah takımı koşar adımla, sırtın dik
kısmından indi. Ve burada cüz'i umukta bulunan
suyu geçtikten sonra karşıdaki su seddine vasıl
oldu. Mezkur seddin gerisinde (Krokide Ke) sola
doğru ava çıktı.
Diğer iki takım dahi işgal eyledikleri mevzide
(M) aynı suretle ava çıktılar. ikinci Bölük, 4 ncü
Bölüğün sağında ve aşağıda sırtın eteği boyunca
mevzi aldı. 7
Bundan sonra müdir, Yüzbaşı Nuri Efendi'ye
yeniden atideki malumatı verdi:
"Piştar Alayımıza mensup kuvvetli avcı
hatları, yanaşık nizamda geri çekilen bölükleri
müteakip Lâhna'yı terketti. Mezkur avcı hatları
tekrar Lâhna deresi boyunca tevakkuf eyledi.
Bununla
beraber,
köyün
kıtaatımız
tarafından tamamiyle tahliye edilmediği anlaşılıyor.
7
Flâmalarla gösterilen aksam hakikatte olduğu gibi hareket
etmelidirler.
75
Çünki hala o taraftan tüfek sadaları işitiliyor.
Düşmanın taarruz eden hattı ilerlememiştir. 8
Mamafih topçumuzun ateşi gittikçe tenakus
ediyor."
Dördüncü Bölüğün, tepede ağaçların
gerisindeki mevziinde bulunan takımları her nefer
kolaylıkla endaht edebilecek surette, mezkur
ağaçların dallarını kesmeyi nazari dikkate aldılar.
Yüzbaşı Nuri Efendi, ateşe başlamak için
emir vereceği zaman efradın mezkur evamiri geç
anlamalarına mahal bırakmamak için, düşmanın,
köyün şimal kenarından hücum edebileceği
istikametleri evler, duvarlar yahut ağaçlıklarla
güzelce tayin ederek efrada göstermeye dikkat etti.
Badehu mezkur işaret noktalarının tefrik
eylediği
mesafatı
tahmin
ve
mesafe
muhamminlerinin tahminleriyle mukayese ve köy
ile demiryolu arasındaki kapalı arazide bazı
mesafatı ölçmek için müdirin kendisine verdiği
telemetreyi istimal eyledi. Bunun netayici takım ve
manga kumandanlarına bildirildi.
Bölük kumandanı, bazı sütreleri tadil etmek
üzere efradın kürekleri ellerine almalarını emretti
ki, bu anda müdir tali mi katettirdi.
8
Müdir piştar alayının düşmanı iğfal etmek için köyün garp
kenarında muvakkaten küçük bir müfreze terkettiğini farzetti.
76
TENKİD
Müdir âtideki noktaları izah etti:
1- Müdafaa mevzinin intihabı : İntihabedilen
mevzi daima düşman noktainazarından dahi
mütalaa edilmelidir.
Yüzbaşı Nuri Efendi bunda kusur etmedi.
Düşman taarruzunun en ziyade nereden vuku
bulmak ihtimali olduğunu kendi kendine sordu.
Buna nazaran mevzinin cephesini (Lâhna) köyüne
tevcih etti.
Piyade mevzi i farz olunan topçu mevziinin
(K) münasip mesafe ilerisinde bulunuyordu.
(Talimname-401) Arazinin müsadesiyle kademeli
ateş mümkün olmuştu; lakin bu vaziyetin Bölüğü
dağıtmak, muharebe esnasında kumandanın
tevhidine sekte iras etmek gibi ciddi bir mahzuru
vardı.
Bölüğü toplu olarak kamilen su seddi
boyunca idik sırtın eteğine yerleştirmek daha
münasip olurdu. Burdan da esas istikamet olan
Lâhna'ya karşı cephe alındığı takdirde aynı
meydan endahta malik, bulunabilirdi; köy ile
demiryolu arasındaki arazi bir kilometreye kadar
kamilen görülüyordu.
Hakikatte, tabur kumandanı bizzat araziyi
tanıdıktan sonra, müdahale ederek Birinci Bölüğe
daha bidayette Dördüncü Bölüğün iki takımı
77
tarafından tedafuî olarak ağaçların gerisinde işgal
edilmiş olan mevzide yerleşmesini emrederdi.
Lâhna köyündeki tehlikenin fevkalade olması
sebebiyle geride bir mıntıka ihtiyatının (burada
müstesna olarak) terkedilmemiş olmasında isabet
edilmiştir.
Hakikaten, muhacimin köyden çıkarken,
tekmil silahları doğrudan doğruya birinci hatta
bulundurabilmek lazımdı.
2. Mevziin tanzimi: Pek doğru olarak Bölük,
her şeyden evvel meydan-ı endahtın tathirini
düşündü. Bunu müteakip, malık olunan zamanın
cüzî olması cihetiyle, efradın nişan almalarını teshil
ve fişeklerini ellerine yakın bulunduracak kadar
basit tertibat-ı tedafuiyyeden başka bir iş
yapılamazdı. Buradaki hale nazaran mahfuz
mahaller inşasını istilzam ve ana müsait olan hal
değildi.
Bilakis zaman olsaydı, ağaçların gerisinde
tesettüre müsait yerler inşa olunacağına şüphe
yoktu. (istihkam Talimnamesi-39-54).
Endaht için birçok mesafeler tahmin edildi.
Hâlbuki, bu, karışıklık ve hata vukuuna badi ve
faydasız yere birçok mesaha işleriyle uğraşmayı
mucip olur. Sizi muhacim tarafın iyice mer'i
hedeflerinden ayıran ve bilhassa müdafaa
mevziine az çok muvazi bulunan hatlara kadar
78
(tarlaların kenarları, iki tarafı ağaçlı yollar.. ilah)
olan bazı mesafeler tahminiyle iktifa olunmalıdır.
Sebat ve mukavemet temin için, şüphesiz,
Bölüğün cephane arabaları boşaltılıp, cephane
efrada tevzi edilmelidir.
3. Mevziin işgali: Yüzbaşı Nuri Efendi
doğrudan doğruya üç takımını da mevzie yaydı.
Burada olduğu gibi, müstesna hallerde bu tedbirler
tamamiyle mutabık-ı hakikattır. Bölüğün daha
bidayette, son neferine varıncaya kadar tekmil
kuvvetini birinci hatta koymaktan içtinaba mahal
yoktu. Bununla beraber layenkati ve kemal-i
dikkatle düşmanı suret-i mahsusada tarassut
ettirmek elzem idi.
Diğer iştigalat ile zaten bitap olan zabitan ve
efradın, bu lazimulicra olan tarassudda dikkatsiz
bulunmaları muhtemel idi. Fakat, her şeyden evvel,
nagehzuhur bir hale maruz kalmamak haiz-i
ehemmiyet olup düşmanın (Lâhna) köyünden
çıktığına delalet eden küçük bir emareden bile
zaman geçmeksizin derhal haberdar olunmalıdır.
MÜTALAAT
İzah safehatı daima basit olan, sırf tedafüi
muharebe, talim ve terbiye noktainazarından bittabi
taarruzi muharebe kadar mucib-i istifade değildir.
Hal-i tedafuide, kıtaat tarafından esasen icra
olunacak hareket, intizar mevziinden ateş mevziine
gitmekten ibarettir. Lakin farazi olduğu halde bile
79
müdafaada ateş muharebesi, endahtın heyet-i
umumiyesinde ateş, hakiki mermi ile icra olunur.
Ve efrat yedinde çok miktarda cephane bulunursa
talim ve terbiyece oldukça istifadeli olur.
Mümkün olduğu kadar mevzileri çok tedbil
edilecek olan hedefler üzerine ica edilecek
endahtların netayicinin dahi nazari dikkate
alınması şayan-ı arzudur. Kurşunsuz fişek istimal
olunduğu zaman, ateş muharebesinin arz
edebileceği başlıca tesir tamamiyle zail olur.
Bu eserde mevzuubahis olan muharebe
talimlerinde
müdafaadan
ziyade
taarruza
ehemmiyet
verilmiştir.
Hakikaten
taarruz
müdafaaya nisbetle daha uzun bir talim ve
terbiyeyi icabettirir; çünki, taarruzda madun
amirlere muhavvel olan vezaif daima mütebeddil
ve bazan pek karışıktır. Müdafaada böyle değildir;
madun kumandanlara terettüb eden vezaif
nisbeten pek sadedir.
Madun amirlerin
berveçhiatidir :
müdafaadaki
vezaifi
Onlara tahsis edilen mıntıka dahilinde bütün
tafsilatiyle müdafaa hattı tayin, mevzi i tanzim ve
cephane tehiyye etmek bizzat mevziin işgaline
başlamak, ateş muharebesini idare ve nihayet
nefselemre muvaffak olarak bölüklerin istinatlariyle
mıntaka ihtiyatlarını istimal eylemektir.
80
Bu muhtelif vezaifede de tenevvu vardır;
onlarda az çok kararsızlıklar tevlideder,
fenalıklara meydan verir, fakat bununla beraber,
taarruzda madun kumandanların duçar olduğu
derecede müşkilat arzetmezler.
Bu
mütalaat,
talimlerin
taarruz
noktainazarından
icrasının
şayan-ı
tercih
olduğunu isbata kafidir. Ancak, taarruzun
bilhassa, vesaitinin şedit ve kat' i olması cihetile,
netice-i katiyenin daha seri bir surette istihsaline
müsait ve maksadı doğrudan doğruya düşmanın
izmihlaline münatıf bir usul muharebe olduğu da
zikredilmek
ehemmiyetlidir.
Taarruz,
piyadelerimizin istidad-ı fitrilerine tamamiyle
mutabık olduğu gibi, bu usul-u hareket için
onlarda mevcut olan meyl-i mahsusu her vakit
idame eylemek vazifemizdir (Talimname-265).
Müdir
bilhassa
düşmanı
tasvire
girişmiyerek bu tedafi muharebeyi biliıtizam ihtisar
etti. Bu suretle zaman kazanmağa ve cephaneyi
bundan sonra icra ettirmeyi tasmim eylediği
taarruzi muharebe için iktisat etmeye muvaffak
oldu.
Meselede, müdafaa, bir tesadüfi muharebe
üzerine ihtiyar olundu. Verilen vaziyete göre
mevzii tahkimden sarfınazar edilmek lazımdı.
Mukarrer bir müdafaa noktainazarından icra
olunan talimde bilhassa mevzii müdafaanın
takviye ve tahkimine hasr-ı gayret edilir
(Talimname-404).
81
İcra olunan talimlerde, her arazide zarar
ikaından ictinaben, mevzii, müdafaa haline vazı'
ve hususiyle avcı metrisleri hazır etmek için icra
olunacak ameliyatın yalnız umumiyetle bir taslağı
yapılabilir.
Mamafih,
bundan,
madun
kumandanların tabiye noktainazarından talim ve
terbiyesi
maksadiyle
yapılan
bir
nevi
manevralardan
hiç
bir
mahzur-ı
hakiki
tevlidetmez; zaten bir mevzii, musırrane bir
müdafanın icabettirdiği veçhile tahkim ve takviye
etmek için bu gibi talimlarde malik olunan
zamandan daha per çok zaman lazımdır.
Bu gibi işlerin muvafık-ı fen olarak icrası
mümkün ve lazımdır; lakin bunun için metris
mahallelerinin intihab edilmiş olması, hususiyle
zabitan ve efradın bu husus ile kesb-i ünsiyet
eylemiş bulunması icabeder. 9
Muharebe talimlerinde, umumiyetle tertibat-ı
ihzariyeyi ittihaz ve ameliyatı arazi üzerinde irae
etmekle iktifa olunur (Talimname 261).
9
Piyade askerleri, istihkâm sınıfının muavenetine muhtaç
olmaksızın sahra istihkamatı inaşı hususunda talim ve terbiye
edilmiş bulunmalıdır. Metris tesis edilecek mahallerin intihabiyle
ameliyatın idaresini zabitanın kaffesi bilmelidir (Talimname
314). Zabitanımızın verilen böyle bir işin istilzam edeceği
zamanı kati olarak tahmin etmeye alışmaları hassaten haiz-i
ehemmiyettir. Bir mevzi tahkim edecekleri zaman, muayyen bir
zamanda icra edebilecekleri ameliyatı daha evvelce
hesabetmeye muktedir olmaları lazımdır.
82
İcab-ı takdirinde, müdir, seferde bu gibi
ameliyat-ı tahkimiyenin icrası uhdelerine tevdi
kılınacak olan zabitanı bu hususta kendisine
muhtasar raporlar veya mücmel krokiler vermeye
mecbur edebilir; bu suretle zabitanın bu hususta
malumat-ı müktesebe sahibi olup olmadığına
itminan hasıl eder.
TAARRUZİ MUHAREBE
Müdir, Bölüğün kumandasını Yüzbaşı Bahr
Efendi'ye tevdi ve cephesi garba olmak üzere (Ye.
şiltepe) ile demiryolu şiv'i arasındaki keçi yolu
üzerinde yürüyüş koluna geçirtti. Bölüğün önünde,
mavi flâmalarla, taburun ikinci diğer iki bölükleri
irae edilmişti. Badehu atideki meseleyi verdi:
"Düşmanın, (Pırnarlı tepeleri) ile (Pırnarlı)
çiftliğinin cenubunda mevzie dahil olduğu buyruldu.
(Krokide L.R.E.)
Mezkûr
düşmana,
(Çiftlik-LâhnaKaracaorman) hattından taarruz etmek takarrur
etmiştir. Taarruz topçumuz10 tarafından hazırlandı;
topcu muharebesi germiyetle devam ediyor.
Alayımız düşmanın sol cenahına karşı
(197,6 ve 198,3 rakımlı tepeler) muharebe etmek
için yayılacaktır. Kısmıkülli (mefruzdur) düşmanın
sağ cenahı aleyhine kullanılacaktır.
10
Muhacim tarafın topçu mevzii bidyette Lahna’nın garbında
195 rakımlı tepede ve biahare S S tepesinde farzedilmiştir.
83
Alayımızın Birinci ve Üçüncü Taburları,
bidayette
(Çiftlikte)
intizar
mevziinde
birleşeceklerdir.
İkinci
Taburumuz,
Kınalı
üzerine
yürümektedir. Mezkûr tabur orada diğer taburların
açılmalarını setredecektir.
Piştarı teşkil eden ikinci Taburun Birinci
Bölüğü ki, Tabur Kumandanı dahi mezkûr bölükle
beraberdir, Kınalı çiftliğine gidecektir. Taburun
kısmıküllisine
mensup
taburumuzun
ikinci,
Dördüncü Bölüğü buraya vasıl oldu. Alay
Kumandanının emriyle çantalar çıkarıldı. (Farazi)
ve mezkur çantalardan cephane ve yedek erzak
ahzolundu. (Talimname-30).
İkinci Taburun Birinci, ikinci ve Üçüncü
Bölükleri mavi flâmalarla tasvir ve mukabil
tarafında sık avcı hatları on hat ve aralıkla ikame
edilmiş efrat ve toplar çifte avcılar ile irade
edilmiştir."
Yüzbaşı Bahri Efendi gayet muhtasar olarak
bölüğüne icabeden malumatı verdikten sonra
bölüğü yürüyüşe geçirdi; badehu ileriye, Tabur
Kumandanının yanına gideceğini müdire ihbar etti.
Bunun üzerine müdir ve Bölük Kumandanı serian
(Kınalı) ya vasii oldular. Kınalı çiftliği kurbinde,
(Pırnarlı tepeleri) ne karşı tamamen mestur
bulunuluyordu. ikinci Taburun Birinci Bölüğü
(mutasavver) Kınalı tepesinde ava çıkmıştı. Bunun
üzerine müdir berveçhiatı malumatı verdi:
84
“Tabur;
Kumandanı
Kınalı
çiftliğinin
damından, düşman topçusunun (Pırnarlı tepeleri)
üzerinde ateş açmak üzere olduğunu ve mezkur
topçunun önünde mezkûr tepeden inen sırtlar
üzerinde uzun bir düşman piyade hattını görmeye
muvaffak oldu. ikinci Taburun Birinci Bölüğünün
münasip surette birleştiğinden emin olduktan sonra
bu noktada toplanmış bulunan diğer Bölük
Kumandanlarına atideki evamiri verdi:
“ikinci Bölük (Kınalı çiftliğinin) 250 metre
şimalindedir. Bölükler beyninde (125) metre aralık
bulunarak ve cepheleri Birinci Bölüğün cephesine
muvazi olarak mezkûr bölüğün (200) metre
gerisinde ikinci hattı teşkil edeceklerdir. (Krokiye
bakın).”
Biraz sonra bölükler kendilerine
edilmiş olan mahallere vasıl oldular.
tahsis
Dördüncü Bölük Kumandanı bölüğünü takım
koluna geçirdi ve durdurdu. Müdir beyanat-ı
atiyede bulundu:
"Alay Kumandanı Birinci ve ikinci Taburların;
kum ocağının bulunduğu (F) tepesi Kınalı tepe
hattında yayılması için emir gönderdi. Üçüncü
Tabur bidayette ihtiyatta kalacaktır.
Taburumuzun Kumandanı diğer iki bölüğünü
de birinci hatta koyuyor."
85
Müdirin emri üzerine Taburun ikinci ve
Üçüncü Bölükleri (Kınalı tepe) üzerinde bulunan
Birinci Bölüğün yanına hareket ettiler. Yüzbaşı
Bahri Efendi, hususi bir emir beklemeksizin,
Dördüncü Bölüğü takriben 60 metre daha sağa
orada nihayet bulan küçük hendeğe kadar götürdü.
Mezkûr mevzie dahil olur olmaz bölüğü yere
yatırdı. Badehu refakatinde iki mesafe muhammini
olduğu halde taburunun 400 metre bir cephe
üzerinde yayılmış ve henüz mestur bulunmakta
olan diğer üç bölüğünü görebilecek surette bizzat
daha ilerideki araziye gitti.
Yirmi dakika sonra, müdir, evvelce
zikrolunan Alayın Birinci Taburunun sağ cenahta
ve Onuncu Alayın taburlarının sol cenahta olmak
üzere muharebe hattına girdikleri (farazi) bildirildi.
Hemen bunu müteakip birinci hat (mutasavver)
yürüyüşe geçti.11 Ve pek az zaman sonra mıntıka
pek arızalı olduğundan bir arazi dalgasının
gerisinde nazardan kayboldu: Lakin akabinde
(Kınalı tepe) den işitilen tüfek sesleri (Krokide A)
birinci hattın muharebeye tutuştuğunu ilan
ediyordu.
Yüzbaşı Bahri Efendi bölüğünü ateş hattına
yanaştırmaya karar verdi. Bölüğü yürüyüşe
geçireceği ve Takım Kumandanlarına takımlar
11
Mavi flâma müfrezelerin yürüyüş geçmesi müdir tarafından
evvelce gönderilmiş olan bir emir üzerinde vukubuldu. Bu
hareket bilahare alınan vaziyetlerde de tatbik olundu.
86
beyninde mesafe almayı emredeceği bir sırada
müdirden atideki , malumatı aldı:
"Düşman bataryaları yeni hasmını tevkif
etmek istiyor gibi görünüyor; şüphesiz birinci hatta
tevkif ve tahsis edilmekte olan mermileri birinci
hattı aşarak bölüklerin yakınındaki araziye isabet
ediyor."
Bu esnada Yüzbaşı Bahri Efendi bölüğüne
sırtları tırmanmasını emir ve kendisi bizzat
kıtasına takaddum etti. Yüz altmış metre ileride
avcı hattını gördü. Bunun üzerine bölüğünü
durdurup yere yatırdı.
Birinci hatta ne cereyan etmekte olduğunu
görebilmek için mesafe muhamminleriyle beraber
tekrar mesturen ileri gitti. Borazanını kendisiyle
bölük arasında muhabere hususunda istihdam etti.
Bunların hemen bidayette Birinci Bölüğün taht-ı
işgalinde bulunan mevzie vasıl (Krokiye bakın)
olmuştu.
Yüzbaşı Bahri Efendi dürbiniyle düşman
mevziini tanımağa çalıştı. 198,3 rakımlı tepe
üzerinde beş top (mutasavver) keşfetti. Lakin
bulunduğu yerden, düşman topçu hattının ilerisine
sürülmüş ve mezkûr hatta nazaran sekiz metre
bulunan düşmanın piyade hattını tefrik etmek
kendisi için henüz mümkün olmuyordu.
Müdir, mülahazat-ı atiyeyi ilave etti:
87
"4 üncü Bölük ileri yürüyüşü esnasında
ihtimal ki kendine tevcih edilmemiş olan bazı topçu
mermilerine musabolarak zayiat verdi. Mezkûr
bölüğün burada oldukça uzun müddet tevakkuf
ettiğini kabul edelim; burada düşman piyadesinin
ağleb-i ihtimal diğer kıtaata icra eylediği ateşinden
müteessir oldu. Şimdi tebdil-i mevzi edeceği
zaman, Mülazımsani Rıza Efendi ile her takımdan
bir küçük zabit ve her mangadan bir nefer, zabitanı
göstermek için geride kalacaklardır. 12
Bizim tarafın şimdi size görünen vaziyeti
berveçhiatidir :
Geniş bir muharebe hattı, Kumlu tepeden
(Krokide F) başlayarak (Kınalıtepe'yi) geçiyor.
Badehu
yeldeğirmeni
(Lâhna
köyünün
şimaligarbisinde) bir nokta-i istinad olarak şamil
bulunmak üzere geriye kademe teşkil ederek
ormana kadar (L den Sa kadar) imtidad ediyor.
Solda bizim bataryaların top sadaları
işitiliyor. ilerimizde piyade ateşi tezyid-i şiddet
ediyor.
Bu
esnada,
tarassud
için
ileride
bulundurulan bir mesafe muhammini, avcı hatının
(mutasavver) sıçrayışlarla mesafe kazanmaya
12
Müdrini refakatine memur zabitandan biri vasıtasıyla verilen
bir emir üzerine takım ve manga kumandanları bu maksatla
takım ve mangalarından çıkarılması lazım gelen küçük zabitan
ve efradı tayin edeceklerdir.
88
başladığını haber verdi. Müdir, birinci hattın hiç
istinadı kalmadığını ilave ederek verilen haberi
itmam etti.
Yüzbaşı Bahri Efendi, seslenme ve işaret ile
(Talimname-11) ikinci Takıma vasattaki ava
çıkmak için emir verdi; Mülazımsani Cevdet Efendi
icabeden kumandanları ita etti.
Efrat eğilerek ve mümkün mertebe
kendilerini ateşe az maruz bulundurarak
beyinlerindeki aralıkları kazanmaya çalışıyorlardı.
Lakin tepeye pek ziyade takarrub edilmiş
olduğundan
ihtiyatkar
hareketin
faydası
olamıyordu.
Takım henüz sık bir hat halinde iken tepeyi
aştı. Mülazımsani Cevdet Efendi burada müessir
ateşIere hedef olduğundan haberdar idi; aynı
zamanda 800 : 900 metre ilerde (Pınarlı tepeler) in
cenub-u şarkı sırtlarına yerleşmiş bir düşman hattı
(Krokide R, mütesavver)13 gördü.
Mülazımsani Cevdet Efendi doğrudan
doğruya takımını jimnastik adımına geçirip daha 40
metre ileri götürdükten sonra yere yatırdı.
Takımı takibetmiş olan müdir, takımın
yeniden tebdil-i mevzi edeceği her mangadan 1
küçük zabit ile 2 neferin geride bırakılmasını
emretti.
13
Büyük aralıklarla yekdiğerinden tefrik olunmuş, flâmasız 40
nefer.
89
Takım Abdül çavuşun taht-ı kumandasında
olarak kısa ve gayrimuntazam sıçrayışlarla
ilerlemeye devam ve bu zamana kadar,
düşmandan takriben 700 metre mesafede bir ateş
mevzii (Krokide S, Ş) işgal etmiş bulunan birinci
hattın merkezini takviye etti.
Buradan
başladı.
düşman
piyadesiyle
muharebe
Nişangah olarak intihap ve ateş muvafık
surette taksim edildi.
Müdir bu esnada Bölük Kumandanının
yanına geldi. Yüzbaşı Bahri Efendi elinde kalmış
olan iki takımına bulundukları yerde ava
çıkmalarını emretti. Efrat kah eğilerek, kah yere
sürünerek icra eyledikIeri bu harekette betaet
gösterdiler. Her şeye rağmen bu suretle teşekkül
etmiş olan hattın cephesi takriben 200 metreyi
tecavüz etmedi.
Bölük Kumandanı, Taburun diğer bölükleri
tarafından icra edilen ateş muharebesinin uzun
zamandan beri devam etmekte olduğunu (farazi)
müdirden öğrendi.
Aynı zamanda avcı hattında zabitanı
gösteren flâmalar göründü. Yüzbaşı Bahri Efendi
(tefevvuk ateşini temin için) derhal iki takımını
sıçrayışlarla ileri götürdü.
90
Takımlar avcı hattının merkezini takviye
ettiler. Orada serian yeniden mukannen aksam
vücuda getirildi. (Talimname-228).
Bunu müteakip ateş başladı. Birkaç saniye
sonra müdir, bu mahalde bulunup zayiata delalet
eden flâmaları kaldırttı. Yalnız taburun işgal ettiği
hattın (mefruz) cenahlarını gösteren flâmaları
yerlerinde bıraktı.
Yüzbaşı Bahri Efendi fazla olarak malumat-ı
atiyeyi aldı:
"Solumuzdaki mücavir Alay (10 ncu) birkaç
yüz metre geride bulunuyor, düşmanı piyade
ateşinin şiddeti tenakus etmiyor. Taburumuzun
avcı hatları ciddi zayiata duçar oldu. Avcı hattının
ancak merkezinde bir dereceye kadar şiddet-i ateş
vardır. Bu esnada size de bir emir verilmiyor.."
Yüzbaşı Bahri Efendi her türlü vesaite
bilmüracaa şimdi bulunduğu mevzide (Krokide S Ş)
sebat etmeye gayret edeceğini ve cenahlarına taze
kıtaatın muvasalatından evvel ileri hareketi
düşünmiyeceğini beyan etti. Ve bunun üzerine
tekmil avcı hattında neferden nefere tekrar edilmiş
olan atideki emri verdi:
"Bu mevzi behemehal muhafaza edilmek
lazımdır."
ve
"manga
başılara
mesafe
muhamminleri ateşe iştirak edin!" ve geriye de
"cephane lazım!" işaretini verdi. (Talimname-12).
91
Bir müddet sonra yüzbaşı Bahri Efendi,
sabırsızlıkla intizar olunan takviyenin taburun iki
cenahına muvasalat etmiş olduğunu gördü.
Evvelce Kınalı tepenin gerisinde Mülazımsani Rıza
Efendi ile terkedilmiş olan 24 nefer mezkûr takviye
kıtaatını tasvir ediyordu. Yani (müdir tarafından
verilmiş olan (talimat mucibince) sağda, Üçüncü
Taburdan bir bölük, solda Onuncu Alayın sağ
cenahı göründü.14 Derekap bütün hat boyunca
tekrar edilen "takviye geliyor!" nidası üzerine ateş
derhal daha ziyade teşdidedildi.
Bu takviye kıtaları sıçrayışlarla birinci hatta
vasıl oldular ve mezkûr hattın aralarına girerek
takviye ettikten sonra ateşe başladılar. Birkaç
dakika sonra zayiata delalet eden flâmalar
kaldırıldı. Bilakis biraz sonra flâmalar düşman
tarafından görüldü. Mülazımsani Hayri Efendi sevki tabii ile vaziyetin bu tebeddülünden en evvel
istifadeyi nazari dikkate alarak hemen sıçrayışla
takımını ileri sevketti. Bu misale derhal imtisal
edildi. Hattın bütün imtidadınca, avcı hattını gerek
bilfiil teşkil ve gerek tasvir eden takım kuvvetindeki
aksamın kaftesinin gayri muntazam fasılalarla ileri
atılmaya tehalük ve istical gösterdiği görülürdü.
Mezkûr aksam zabitan veyahut küçük
zabitan marifetiyle ileri sevkediliyor ve ileride yeni
14
Mülazımsani Rıza Efeni sağ ve sola 100 metrelik cephe
üzerine yayılmış olan on ikişer nefer ayırmış idi.
92
bir mevzi'
açıyorlardı.
kazanır
kazanmaz
hemen
ateş
Hücum hattı düşmana 500 metreye kadar
takarrübettiği zaman (Krokide Y M) istinatlar (2
kırmızı flâma) düşman muharebe hattını takviye
ettiler ve mezkûr flâmalar zayiatı gösteren
flâmaların yerine kaim oldular. Tefevvuk ateşini
temin için yeniden muharebe edilecekti.
Lakin muhacim tarafın dahi yeni takviye
kıtaatı yaklaşıyordu. Mezkûr takviye kıtaatı (Kınalı
tepe) gerisinde Mülazımsani Cevdet Efendi
Kumandasında terkedilmiş olan efrat idi. Bunlar
geniş aralıklarla ve sıçrayışlarla ilerliyor ve müdirin
talimatına nazaran Üçüncü Taburun diğer bir
bölüğünü teşkil ediyorlardı.
Bu esnada müdir, Yüzbaşı Bahri Efendi'ye:
"Arazi size müsait olduğu gibi muharebe hattımız
da mümtedid ve oldukça sıktır; bundan başka
düşmanı deraguş eden bir kavs-i daire şeklini
almış gibidir. Düşman ateşi batileşiyor, düşman
avcıları umumiyetle pek yüksek endaht ediyorlar"
dedi.
Düşman tarafında zayiata delalet eden
flâmalar yeniden göründüler. Maahaza, muhacım
taraf düşman mukavemetinin tamamiyle münkesir
olduğu görülünceye kadar ateşine devam etti.
(Müdürün Talimatı üzerine).
Bu esnada Yüzbaşı Bahri Efendi, avcı
hattının bir kısmını ileri sevkederek (bu defa
93
takriben 100 metre tulinde) ve mezkûr kısma
oldukça uzun bir sıçrayış yaptırarak hareket-i
katiye icrasına karar verdi. Mezkûr hareket
Mülazımsani Rıza ve Cevdet Efendiler tarafından
takibedildiği gibi Hasan Çavuş tarafından dahi aynı
misale imtisal edildiği gibi Ali Çavuş da
kendiliğinden
Mülazımsani
Hayri
Efendinin
takımının başında hareket ettiği için müdir
tarafından muharebeden hariç bırakıldı.
Muhacimin bu suretle süratle ilerlediler ve
derekap düşmanın (Krokide K) 150 metre
mesafesine vasıl oldular. Bu esnada düşman
mevziini tahliyeye başladı.
Derhal tekmil hücum hattı takip ateşi açtı.
198,3 rakımlı tepeden icra edilen topçu ateşleri,
düşmanın, muhacimin üzerine endaht ederek
kendi piyadesinin ricatini himaye eylemek için sırt
Askerîye kadar sürülmüş olan topları üzerine
nazari dikkati celbetti.
Hücum hattının merkezi yere atılarak
ateşlerini numara neferatı üzerine tevcih etti. Bu
esnada müdir: "Batarya birinci kademesini
nakletmeye teşebbüs ediyor, lakin hayvanlar
yaklaştıkları
nisbette
mermiyata
musab
olamıyorlar" dedi.
Yüzbaşı Bahri Efendi derhal cephe ilerisine
fırladı ve ileri! Batarya üzerine! Kumandasını
verdi. Badehu beraberinde kuvvetli bir avcı hattı
olduğu halde mümkün mertebe süratle tepeye
94
yürüdü. Avcı hattının diğer aksamı dahi aynı tarz-ı
hareketi takib ettiler. Takriben dört dakika
nihayetinde bölük bataryaya yanaştı. Ve Müdirin
takdirine nazaran bataryanın zabtolunduğuna
hükmedilebilirdi.
Tepeden, düşmanın piyadesinin (Pırnarlı)
üzerine hal-i ricati tamamiyle görülebiliyordu. En
evvel Mülazımsani Cevdet Efendi takib-i ateş
icrasını emretti. Diğer madun kumandanlar dahi
onu takIidettiler; lakin maiyetlerinde bulunan efrat
ileriye icra olunan seri yürüyüş esnasında sıkışmış
olduklarından ateşlerin hüsn-ü icrasını temin için
kıtalarında yeniden tesisi inzibata gayret ettiler ve
inzibatın iadesi mümkün olmayan aksamı geri
çekip
toplamakta
tereddüt
göstermediler
(Talimname - 212, 350).
Müdir, ateşin kesilmesini emir ve malumat-ı
atiyeyi ilave etti :
"Düşman, nazardan
Onuncu Alay memur edildi."
kayboldu.
Takibe
Yüzbaşı Bahri Efendi, bölüğünü cephesi
(PırnarIı) ya olmak üzere topladı. (Talimname-32).
Zabitan tenkidi dinlemek üzere toplandılar.
TENKİD
Alay (Kınalı) ya gönderilmiş olan ikinci
Taburun himayesi tahtında olarak çiftlikte hazırlık
mevziinde kaldı. (Talimname - 265,366) Cephesi
düşmanın muhkem bir surette müstenit bulunan sol
95
cenahına karşı olmak üzere (Kumlu-Kınalı) tepeleri
hattına, Alay buradan yayıldı.
Bu esnada, kısmı külli daha solda ve
düşmandan uzak bir mesafede bulunuyordu.
Başkumandan, her halde kısmı külli
düşmana miktar-ı kafi takarrüb ettikçe Alayın
zikrolunan hattı geçmesini arzu ediyordu. Bu
maksat için açık ve kat'i emirler verilmeli ve o emri
mezkûr Alay Kumandanı tarafından birinci hatta
bulunan tabur kumandanlarına isal edilmelidir.
Lakin, ihtimal ki, ikinci Tabur Kumandanı bu
bapta o emri henüz aldığı bir sırada muharebeden
hariç kılındı ve kendi yerine geçene, telakki ettiği o
emri bildirmeye vakit bulamadı. Bu cihetle ikinci
Taburun birinci hattını teşkil etmiş olan 3 ncü
Bölüğü vakitsiz olarak (Kınalı tepe)nin ilerisine
geçti ve derhal vaziyetleri tehlikeli bir hal aldı.
Dördüncü Bölüğün vaziyet-i tabiyeviyesini
güzelce göstermek için bu safhanın husulü lazımdı.
Mezkûr bölüğün iktiham etmesine lüzum
hasıl olan müşkilat pek büyük olduğu gibi
muvafakıyeti
uzun
müddet
meşkuk
de
bırakılabilirdi.
Mamafih, bölük, muharebenin bütün
cereyanı müddetince, daima ileri atılmak için
şayan-ı takdir faaliyet ibrazından geri durmadı.
Daima diğer bölüklerin muavenetine şitabetmek
96
lüzumunu takdir ve bu hususta ahval
icabettirdikce emir beklemeksizin kendiliğinden
harekette ibraz-ı iktidar eyledi.
İcra olunan
tevlideder :
talim
mülahazat-ı
atiyeyi
1- Bölük, takriben 300 metre ileride (Kınalı
tepe)de yayılmış olan üç bölüğe istinad olmak
üzere (Kınalı)nın şimaligarbisindeki hendekte
münasip veçhile yerleşmişti.
Birinci hat tepeyi geçmedikçe mezkûr bölük
yerini terk etmiyecekti. Bu halde, 400 metre
imtidadında bulunan avcı hattının (merkezinde
veyahut bir cenahta) istinada ihtiyacı hasıl
olduğunu kabul ettiğimiz takdirde takviyeye memur
edilecek takım, yerleştiği hendek, işgal edilmiş olan
tepenin kurbünde oldukça oradan çıkıp sühuletle
avcı hattı teşkiline muvaffak olur. Oldukça geniş bir
cephe üzerinde ava çıkmak, cenahlardan birinin
takviyesine memur kısmın her yan hareketi tepenin
düşman mermiyatiyle dökülen düz kısmına vasıl
olunduktan sonra icra edilemez. Bir de, bölük
daima taburun merkezini takviye etti; hakikat-i
halde ise bazı defalar merkezlerde fevkalade fazla
efrat bulunduğu halde cenahlar istinadsız kaldılar.
2- Taburun muharebe hattı şiddetli bir
piyade ateşi altında (Kınalı tepe) yi aştı. Bu cihetle
istinadlar pek çabuk sarfedildi. O zaman Dördüncü
Bölük vasattaki takımını ava çıkardı. Bu takımın
sevkı (Mülazımsani Cevdet Efendi) takdire
97
müstahaktır. Bu takımın henüz, sık bir halde
bulunan avcı hattının bulunduğu sırta vasıl olduğu
zaman birdenbire şiddetli bir piyade ateşine maruz
kaldığı pek ala hatırınızdadır. Selameti derhal yere
yatmakta arayacağı yerde, o, şiddetle ileri doğru bir
sıçrama icra etti. Bu anda efradı kemal-i şiddetle
ileri sevketmek, düşmanın mühlik ateşlerinin
onların kuvve-i maneviyesinde hasıl etmekten hali
kalmadığı
inkisare
galebe
çalmak
noktainazarından pek tehlikeliydi.
Lakin ileri icra edilen bu sıçrama vaziyetin
mühlik cihetini görmekten onları men ve bu
düşman ateşinin kendi taarruzlarını tevkif edecek
mahiyette olmadığına zahip etti. Oldukları mahalde
yere yatsalardı pek sehil olarak aks-i tesirata duçar
olacaklardı.
3. Avcı hattı düşman mevziinden 800 metre
uzaktı; lakin daha orada mezkûr avcı hattının
taarruzu menedildi. Bunun üzerine Dördüncü
Bölüğün Birinci ve Üçüncü takımları taburun
merkezlerini takviye ettiler. Bu noktada muvazene
teessüs etti. Lakin cenahlar istinaddan mahrum
oldukları için müdafiinin faık ateşleri altında
ezilmek tehlikesine maruz bulunuyorlardı.
Bu şerait dahilinde, ileri hareket için vakı
olacak her teşebbüs o anda gayrıkaabil-i icra
olabilirdi. Binaenaleyh ondan sarfınazar etmek
müreccahtı. Zira katiyen hükümsüz kalacaktı.
98
Hakikatte, bu derece mühlik bir vaziyette
idamei mukavemet için amirlerde fevkalade
metanet-i tabın ve efradda dahi zapturaptın
vücudu elzemdir.
Düşmanın 700 metre mesafesinde taze
kıtaatla takviye olunmaksızın uzun müddet
düşmanın henüz kesredilmemiş olan müessir
ateşlerine mukavemet etmek cidden müşkül idi.
Taburun takviye için hiç kuvveti kalmamış,
tekmil bölükler elden çıkmıştı! Diğer taburlara
mensup iki bölük (Mülazımsani Rıza Efendi)
kumandasındaki
(mutasavver)
muharebenin
rengini tebdil ve müsait bir safhanın tecellisini
temin etmek için tam zamanında yetişti.
4- Düşmana bu kadar yakın mesafeden doğrudan doğruya ileri. harekete kıyama tasaddi
etmek (Mülazımsani Hayri Efendi) tedbirsizlikti.
Bilakis oraya kadar istihsal olunan fevaidin daha
ziyade semerebahş olmasına intizar eylemek evla
idi.
Vakıa müdafiin mevziinde zayiata delalet
eden flâmalar görülüyordu; lakin bunlar yalnız
düşman ateşine eser-i tefevvukun hissolunmağa
başladığını irae ediyorlardı.
Düşmanın
zayiata
duçar
olduğu
hissolunduğu vakıt onun mukavemet iktidarı
tamamiyle kesredilinceye kadar tefevvuk ateşinin
idamesine gayret olunmalıdır. Eğer düşman
üzerinde hakiki tesir icrasına müsait olmıyacak
99
derecede uzak bulunuluyor ise ona takarrup
çareleri taharri olunur. Eğer bilakis, burada olduğu
gibi küçük mesafat mıntıkasına girilmiş ise
bulunulan mevkide kalınarak, doğru endaht ve
avcı hattının mütemadi takviyesiyle netice-i
katiyenin istihsaline gayret edilir. Bu arazide
düşmanı bilcümle vesaitini hükümsüz bırakmadan
onun üze'rine yürümeye kalkışmak tehlikeli idi. Ve
bu tedbirsizliğin gayri müsait bir hale müncer
olmaması için ahvalin mesut bir tesadüfe mazhar
olması lazımdı.
Burada o hal-i makûsun adem-i husulu;
muhaciminin tam zamanında mücavir Alay ve
bilhassa
Üçüncü
Taburun
bir
bölüğüyle
(Mülazımsani Cevdet Efendi) aynı zamanda vasıl
olan
topçu
tarafından
takviye
olunması
sayesindedir.
5- Muharebenin son safhası müfreze
Kumandaniyle madun kumandanların vaziyet
hakkında tam bir fikir edinmiş olduklarını gösterdi.
Tenkidden sonra kıta kışlaya avdet etti.
MÜTALAAT
En esaslı bir surette talime ihtiyaç gösteren
husus,
cenahları
müstenit
bir
kıtanın
muharebesidir.
Çünki, muharebe ekseriya bu vaziyette vakı
olacağı gibi araziden en mahirane bir surette
100
istifade hususunu istilzam eden de yine bu tarz-ı
muharebedir. (Talimname-258).
Bundan başka, bu iştigal ettiğimiz talimlerde
kıtanın (husisiyle eldeki kuvvet takım veya bölük
ise) bütün muharebe hattının münteliay-ı cenahını
teşkil ettiğini farzetmekte hiç bir faide-i mahsusa
mevcut değildir.15
Büyük cüzütamlarda, cenahların setri
vazifesi bir avcı hattının cenahında muharebe
eden bir bölüğe terettübetmez; bu vazife gerideki
kademelere mensup daha büyük aksama tevdi
olunmalıdır.
Şüphesiz ki, muharebede düşmanı yalnız
takımlar veyahut bölüklerle ihata etmek iddiasında
bulunulamaz.
Mamafih
talimlerde,
bölüğün
cenahları müstenit olduğu halde manevra
meselesini tebdile hiçbir şey mani olamaz.
Bölüğe, taarruz tertibatının derinliğine olan
kademelerinde muhtelif mahaller işgal ettirilebildiği
gibi bölük ilk ava çıkacak aksamdan biri olabilir.
Veyahut ikinci hatta bulunup istenildiği zaman avcı
hattının takviyesine ve mezkûr hattı ileri sürmeye
memur olur.
Tenevvu-ü vezaif için daha başka vesait
dahi vardır. Bölüğün ifa edeceği vazife mütesavver
15
Orman muharebesi bu kaidenin müstesnasını teşkil eder.
101
düşmanın mevziinde sebat etmesi, takviye alması,
mukabil taarruza geçmesi, erken veya geç geri
çekilmesi gibi ittihaz edeceği tedabirine tabi olur.
Talim icra olunan araziyi tebdiletmek suretile daima
yeni şerait dahilinde muharebe icrası da mümkün
olur.
Lakin bilcümle taarruzı muharebelerde her
şeyden akdem "piyade sınıfı, zatında mündemiç
olan meyl-i taarruzu daima perverde eylemelidir.
Her ne pahaya olursa olsun düşmanın üzerine
atılmak fikri bütün efal ve muamelatına hakim
olmalıdır
(Talimname-265,
327)."
kaide-i
esasiyesinin kıtaatta meknuz olmasına gayret ve
kıtaata-bila lüzum vahim bir taarruz safhası icra
ettirmekten içtinab edilmelidir.
Piyademizin, fazilet ve kıymet-i Askerîyesi
hakkında esasen ulvı bir fikir muhafaza eylemesi
lazımdır; zatına olan emniyeti aleddevam halelden
masun kalmalıdır. Mafevklerin hatası, hakikatte bir
mağlubiyeti intacedecek mahiyette olursa, netice-i
katiyeden evvel müdir müdahale eder ve ihtimal ki,
bazı ihtarat ile kıta kumandanında yeni bir fikr-ü kararın husul bulmasına muvaffak olur. Müdir, kıta
kumandanının muharebe hattını düşman mevziine
pek ziyade sokmasına ve ondan sonra mezkûr
hattı yüz geri ettirmek mecburiyetinde kalmasına
dikkat eder. Bu nevi talimde, hakikatte olduğu gibi
muhaciminin düşmanın takıp ateşi altında geri
çekilmesi asla mümkün olmadığı ve bilmecburiye
102
bir takım hakikatten bait ahvalin zuhur ettiği cihetle
püskürtülmüş bir taarruzu taklidetmekten ihtiraz
edilmelidir.
Manevrada ve tabiye harekatında da şamil
olacak olan hizmet-i seferiye talimlerinde büsbütün
başka türlüdür. Tarafeyn muharebe hatları
birbirine tekarrüb edince, hakem, onlardan birine
ricat etmesini emreder; zabturapt-ı Askerîyi
muhafaza maksadiyle mezkûr cihet kemal-i
intizam ve hakikatteki şeraite tevafuk etmiyecek
surette geri çekilir.
Mutasavver bir düşmana karşı muharebe
talimlerinde, bu mahzur zail olur. Ve bu
noktainazardan mezkûr talimler hakikate muvafık
olarak icra edilebildiğinden taarruz ve ricat
safhalarını bilfiil göstermek hususunda bu nevi
talimlerden istifade edilmelidir.
Daime kıta kumandanının intihab-ı vesaitte
kendi hudud-u salahiyetini namahdut bir istiklalden
tefrik etmeyi bilmesi lazımdır (Talimname-270).
Bu maksadın temini için, mesela, madun
kumandanları seri' karar ittihazına mecbur edecek
muharebe vaziyetleri icad edilmelidir. Bilhassa, bu
hususta (faraziyata göre mevcut olan) mafevklerin
gönderdiği; amirlerin, fikdan-ı vesaitten veya
mahall-i icrada bulunmamaktan dolayı mezkûr
amirlerin ahvalı kafi derecede fark ve temyiz
edememiş olmasından noksan veyahut icrasından
103
evvel ahvalin tebeddül ettiği cihetle gayri kabil
olduğu farz olunabilir. (Talimname-304).
Muharebe talimi, şüpheli bir devri havi olursa
faide-i
mahsusayı
camii
bulunur.
Madun
muahharen gelen evamiri icra eylemekle tehlikenin
şiddet kesbedeceğini takdir ettiği zaman cesurane
bir kararla şekl-i muharebeyi kendi menfaatine tadil
edebilir. Aynı zamanda madun kumandanların,
mafevklerin arzusu hilafına hareket etmemeyi
itiyad eylemeleri lazımdır. Hudud-u lazime
dahilinde her kumandanın kendiliğinden iş görmesi
harbde muvaffakiyat-ı azimenin üssül-esasıdır
(Talimname276).
Talimlerimizin gaye-i maksadı mezkûr kaidei esasiye'nin tatbikini zabitanımıza öğretmek
olmalıdır Taarruz esnasında, müdir, iki muhtelif
sebeple, geride bırakılan bazı zabitan ve etraf
marifetiyle zayiattı göstermeye çalıştı.
Bu tarz-ı hareket birçok fevaid-i camiidir:
Evvela Talimnamenin 211 inci maddesinde mezkûr
olduğu veçhile zayiattan hasıl olan aralıkları
kapatmayı talime müsaittir; saniyen tehlikeli
anlarda
muharebeye
bir
reng-i
ciddiyet
vereceğinden kumandanın metanet-i tab'ının
ihzarına medar olur.
Bundan başka ziyade imtidad eden bir
muharebede avcı hatlarının zafı tezayüd
edeceğinden bu usule müracaat olunur; zaten
hakikate mukarenet için mezkûr avcı hatlarını yeni
104
kuvvetlerle takviye etmek lazımdır ki, kıtaatının
takviye etmek üzere, gireceği aralıkları hazırlamak
için muharebede ateşten dolayı hasıl olan
boşlukları hangi bir usule tevfikan suni olarak
vücuda getirmek zaruridir. Maahaza bu sayede
zayiatı göstermek üzere geri kalanlar için bir avcı
hattının münasip suretle takviyesini talim etmek
fırsatına malik olunur. Bir de bu suretle zabitan ve
küçük zabitanın ziyaını gösterecek madun
kumandanlara, hakikatte olacağı gibi, mafevk
rütbeye ait vezaifin ifasını öğretmek mümkün olur.
İmkan bulundukca muharebe hattının gerisinde
bırakılan bu efrat bilahare diğer bir maksat için de
kullanılabilir.
Mezkûr efrat geride toplandıktan sonra avcı
hattını takviye edecek yeni istinatlar makamına
kaim olurlar.
Burada tatbik olunan misalde efrad-ı
mezkûre diğer taburlara mensup bölükleri irae
ediyorlardı. Ve pek az zaman sonra birinci hatta
tekrar bir vazife alabildiler.
105
106
EK
107
108
109
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
2
File Size
1 019 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content