close

Enter

Log in using OpenID

1 i 2 UVOD Medj trgovina 10 9 2014 prof Djurovic

embedDownload
Univerzitet Crne Gore
Fakultet politic
politickih nauka
1. MEDJUNARODNI
EKONOMSKI ODNOSI
- Uvodno predavanje -
Prof. dr Gordana Djurović,
nastavnik,
Ekonomski fakultet, kabinet 208, [email protected]
Termin konsultacija dostupan na web sajtu Ekonomskog fakulteta za svaku
akademsku godinu
PLAN RADA
I nedjelja nastave
Srijedom u
9.15 h
II nedjelja
Upoznavanje - program predmeta i plan rada
1 Uvodno predavanje
2 Medjunarodna trgovina
III nedjelja
3 Osnovna pitanja medj. podjele rada, svjetskog trzista I globalizacije
IV nedjelja
4 Subjekti u svjetskoj privredi
V nedjelja
VI nedjelja
5 Pokazatelji uspješnosti u spoljnoj trgovini
Srijeda u 9.15
PRVI KOLOKVIJUM (30 bodova)
VII nedjelja
Slobodna nedjelja
VIII nedjelja
6 Konkurentnost u meñunarodnoj ekonomiji;
IX nedjelja
7 Medjunarodne ekonomske transakcije
X nedjelja
8 Instrumenti za regulisanje medjunarodne trgovine
XI nedjelja
XII nedjelja
9 Medjunarodne ekonomske i finansijske institucije
Srijeda u 9.15
DRUGI KOLOKVIJUM (30 bodova)
XIII nedjelja
10. Svjetska trgovinska organizacija
11 Regionalne ekonomske integracije
XIV nedjelja
12 EU kao regionalna ekonomska integracija; 13. EU i region;
XV nedjelja nastave
XVI nedjelja
14. CG i EU – evropske ekonomske integracije
Kraj decembra
XVI nedjelja
XVII nedjelja
ZAVRŠNI ISPIT (usmeno) 30 bodova
Ovjera semestra i upis ocjena (6 bodova na esej, 4 boda na aktivnost)
Januar
Popravni ispit
Napomena: Esej i aktivnosti na vježbama – do 10 bodova
(6
6 bodova na esej
esej,, 4 boda na aktivnost);
aktivnost
1
Literatura
• SKRIPTA:
“MEĐUNARODNA EKONOMIJA”
prof. dr Gordana Đurović
Septembar 2013
Preporuč
Preporu
čena literatura
• Krugman Paul, Obstfeld Maurice, Meñunarodna
ekonomija – teorija i politika (prevod), Datastatus,
Beograd, 2009;
• Unković Milorad, Meñunarodna ekonomija, Univerzitet
Singidunum, Beograd, 2010;
• Pelević Branislav, Vučković Vladimir, Meñunarodna
ekonomija, Ekonomski fakultet u Beogradu, 2007;
• Popovčić Avrić Snežana, Vidas Bubanja Marijana,
Meñunarodna ekonomija, Zavod za udžbenike, FEFA,
Beograd, 2009.
• Đurović Gordana, Evropska unija i Crna Gora:
politika proširenja, Ekonomski fakultet, Podgorica,
2012;
2
MEDARODNI EKONOMSKI
ODNOSI
1. U V O D N O P R E D A V A N J E
I glava:
Uvod
Pojam i obuhvat MEO
• cjelokupnost ekonomskih transakcija, koje privredni partneri i
drugi subjekti ekonomskog procesa obavljaju preko državnih
granica.
• dio sveukupnih medjunarodnih odnosa, podsistem velikog
sistema medjunarodne politike
• MEO proučavaju ekonomske odnose izmeñu organizovanih
zejednica i njihovih elemenata, preko granica nacionalne
ekonomije.
• MEO su društveni odnosi koji stvaraju vrijednost, u formi
roba, usluga, razmjene, potrošnje, štednje, investicija
• obuhvata meñunarodnu trgovinu kao granu ekonomije
(robe i usluge) i meñunarodne finansije (meñunarodni
finansijski odnosi -kretanje kapitala i meñunarodni
monetarni odnosi – meñunarodna plaćanja).
3
MEDJUNARODNI EKONOMSKI ODNOSI
•
CILJ IZUČAVANJA PREDMETA - analiza institucionalne strukture,
mehanizama i glavnih trendova u svjetskoj privredi i trgovini
SUBJEKTI MEO
1. Oni koji neposredno obavljaju proizvodne i spoljnotrgovinske poslove
(proizvodna i uslužna preduzeća)
2. Oni koji obavljaju finansijske poslove (banke, organizacije osiguranja)
3. Oni koji sistemom ekonomskih instrumenata opredjeljuju uslove
privredjivanja: suverene države i medjunarodne organizacije
OBLICI MEO
• Spoljna trgovina je najstariji, najmasovniji oblik ekonomske saradnje
sa inostranstvom. (robni i nerobni promet);
• Meñunarodni finansijski odnosi: a) naplate i plaćanja po osnovu
robnog ili uslužnog prometa sa inostranstvom i b) meñ. finansiranje;
• Meñunarodni monetarni odnosi obuhvaćaju probleme novca u
meñunarodnom prometu, i to: a) devizni kurs, b) devizni sistem,
c) carinski sistem, d) pitanje meñunarodne likvidnosti;
• Meñunarodno kretanje radne snage (emigracije i imigracije RS):
• Meñunarodna ekonomska pomoć, odnosno transfer kapitala ili robe
bez neposredne nadoknade.
Meñ
Me
ñunarodna ekonomija
ekonomija
• Meñunarodna ekonomija (International
economics) je samostalna naučna disciplina - dio
ekonomije koji se bavi transakcijama roba i
usluga izmeñu zemalja, analizirajući realne i
monetarne veličine
• Meñunarodnu ekonomiju čine dijelovi ekonomije
koji se tiču odnosa izmeñu različitih država. To
uključuje razmjenu dobara i usluga, kretanje
faktora, kretanje kapitala, transfer tehnologije,
devizni kurs i rezerve. Izučava državne politike,
regionalne institucije i meñunarodno pregovaranje
4
Otvorena i zatvorena ekonomija
ZATVORENA EKONOMIJA
OTVORENA EKONOMIJA
U ovoj ekonomiji input je jednak
dohotku tj. sve što se proizvede u
privredi neke zemlje uravnoteženo je
sa dohotkom te zemlje, jer rezidenti
date države ne mogu da kupe output
druge države, niti da svoj output
plasiraju na inostrano tržište.
Otvara mogućnosti međunarodne trgovine i
dohodak u njoj jednak je privatnoj i javnoj
proizvodnji, investicijama i trgovinskom
bilansu koji predstavlja odnos uvoza i izvoza.
U otvorenoj ekonomiji mogu da se pojave
suficit, deficit i ravnoteža međunarodnih
tokova roba i kapitala.
Nacionalni dohodak se raspodjeljuju
na domaću (privatnu i javnu) Tu postoje dva izvora dobara (dohodak i
uvoz) i četiri upotrebe dobara (privatna
potrošnju i investicije.
potrošnja, javna potrošnja, investicije i
izvoz).
Nivo konkurentnosti (privredna struktura i kvalitet
ponude) i otvorenost (zatvorenost) ekonomije,
neposredno i posredno se održavaju na ulogu i
značaj spoljnotrgovinskog poslovanja.
NACIONALNI RAČUNI – OSNOVNI AGREGATI
BRUTO DOMAĆI PROIZVOD
Godina
tekuće
cijene
1
po glavi stopa
stalne
stanov- realnog
stanovcijene
nika
rasta
2
3
€
hilj.€
Bruto domaći proizvod /tekuce cijene/
cijene/
deflator
4
%
5
%
Lična
potrošnja
domaćinstava
Potrošnja
države
6
7
Bruto
Spoljno investicije Promjene
trgovinski
u osnovna u zalihama
saldo
sredstva
8
9
10
hilj. €
2000
1.065.699
1.750
-
745.691
233.759
179.821
58.772
2001
1.295.110 1.077.420
2.113
1,1
20,2
970.764
325.988
226.683
76.835
-305.160
2002
1.360.353 1.319.768
2.208
1,9
3,1
1.100.461
338.195
198.916
56.301
-333.520
-
-152.344
2003
1.510.128 1.394.126
2.435
2,5
8,3
1.120.474
404.181
200.830
31.940
-247.297
2004
1.669.783 1.576.967
2.684
4,4
5,9
1.221.101
439.238
286.072
-8.368
-268.260
2005
1.814.994 1.739.590
2.912
4,2
4,3
1.267.951
543.420
326.329
-4.594
-318.112
2006
2.148.998 1.970.474
3.443
8,6
9,1
1.660.948
580.054
469.811
77.000
-638.815
2007
2.680.467
4.280
10,7
-
2.368.961
539.340
867.109
39.043 -1.133.986
74.747 -1.682.267
-
2008
3.085.621 2.866.025
4.908
6,9
7,7
2.814.821
698.103 1.180.216
2009
2.980.967 2.911.070
4.720
-5,7
2,4
2.503.696
661.430
797.623
10.855
-992.637
2010
3.103.855 3.054.410
5.006
2,5
1,6
2.550.717
727.215
655.139
52.333
-881.549
2011
3.234.060 3.204.056
5.211
3,2
0,9
2.728.471
714.670
596.453
35.265
-840.799
21%
2%
583.824
30.907
19%
1%
82%
2012
3.148.857 3.151.727
5.062
-2,5
2013
3.335.883 3.258.114
5.363
3,5
2014*
3.517.000
-0,1
2.631.969
84%
23%
679.108
22%
-28%
-776.951
-25%
•Bruto domaći proizvod (BDP ili GDP) u tržišnim cijenama iskazuje vrijednost svih proizvedenih
dobara i usluga rezidentnih jedinica tokom perioda, tj. zbir bruto dodatih vrijednosti po djelatnostima
i poreza na proizvode umanjenih za subvencije na proizvode (MONSTAT).
5
Kruž
Kru
žni tok privredne aktivnosti:
domać
domaćinstva, firme, drž
država i inostranstvo
2. PREDAVANJE
- MEDJUNARODNA TRGOVINA -
6
II glava:
Meñ.trgovina
•
POJAM MEDJ
MEDJUNARODNE
DJUNARODNE
TRGOVINE
MEDJUNARODNA TRGOVINA (MT) je nauka koja proučava složene
fenomene u medj.trgovini, počev od njenog pojma i istorijskog razvoja,
osnovnih specifičnosti nacionalnih, regionalnih i svjetskog tržišta,
subjekata koji nose medjunarodnu trgovinu, vrste i oblika
medjunarodnih ekonomskih transakcija
MTobuhvata ukupno kretanje trgovine izmedju svih zemalja u svijetu, tj.
svjetsku trgovinu u cjelini, a spoljna trgovina (ST) obuhvata trgovinu
jedne zemlje sa svijetom
•
•
SPOLJNA TRGOVINA - privrednu aktivnost jedne zemlje koja
predstavlja razmjenu roba, usluga i proizvoda ljudskog duha
(intelektualne, nematerijalne svojine) koja se obavlja izmeñu preduzeća
iz različitih država, tako što predmet kupoprodaje prelazi carinsku liniju
i teritoriju zemlje prodavca (izvoz) ili zemlje kupca (uvoz), a na osnovu
zaključenih pismenih spoljnotrgovinskih ugovora
ST se obavlja po odredjenim pravilima i zakonima, a prava i obaveze
(interesi) učesnika se izražavaju u zaključenim ugovorima
U ST uključuju se samo konkurentni proizvodi i usluge, u pogledu
kvaliteta, cijene, načina plaćanja, rokova isporuke i sl.
•
•
ISTORIJSKI RAZVOJ MT
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
MT nastala kad i država /stari Egipat, Rim, maslinovo ulje, pšenica, zlato,
srebro, nakit/
Rani srednji vijek : u Evropi,gradovi Venecija, Djenova, Firenca /porcelan svila/,
a u Aziji Kina i Indija /pamuk, svila, biber/
Kraj XV vijeka jača trgovine izmedju Evrope , Azije i Afrike /karavani, kasnije
pomorski putevi/
Od 1492 trgovina na relaciji Evropa – Amerika
XVI-XVII vijek, Holandija najveći trgovac
Prve carine u zemljama jugoistočne Azije i Japana
Prva zabrana izvoza /vune/ zbog razvoja domaće tekstilne industrije, GB /
XVIII vijek
XVIII-XIX vijek Velika Britanija najveći svjetski trgovac
Rast svjetske trgovine 1820-1913 iznosio je 4,5% godišnje, trgovina je rasla
dva puta brže od proizvodnje, povećana 25 puta - period od 1850. godine, pa
sve do I svjetskog rata, označava liberalizomom, odnosno „zlatnim
periodom“ u razvoju meñurodne trgovine
2/3 trgovine činili su primarni proizvodi, a Evropa od tada drži prvo mjesto u
trgovini
Velika ek.kriza 1929-1933 razorno djelovala na spoljnu trgovinu /uvodjenje
protekcionizma/
Poslije II sv.rata osnovan je GATT, IMF i WB, usvojen je Maršalov plan za
obnovu Evrope, osnovano je više regionalnih ekonomskih integracija
Uvedena je konvertibilnost mnogih valuta, te standardizacija i liberalizacija
medjunarodne trgovine
7
Glavni svj
svjetski trgovinski
putevi,
putevi, 14001400-1800
Baltic
Sjeverna Amerika
Zapadna Evropa
Centralna Azija
Kina
Canton
Indija
Hormuz
Mexico Havana
Zapadna Afrika
Karibi
Aden
Manila
Istočna Afrika
Pacifik
Peru
Brazil
Trgovinske rute
Atlantik
Pacifik
Aceh Malacca
Indijski
okean
Southeast Asia
Dominantni tokovi kapitala
Svjetska trgovina u strukturi ukupnog BDP-a porasla je sa 4,6%
1870. godine na 10,5% sto godina kasnije (1973), odnosno na
17,2% u 1998.
• Imajući u vidu dugoročne trendove u
medjunarodnoj trgovini, može se
konstatovati da se svjetska trgovina,
poslije II svjetskog rata, dugoročno brže
povećava nego proizvodnja u svijetu
(mjerana rastom BDP-a), što je bio trend u
čitavom poslijeratnom periodu.
• Tako npr. stopa rasta realnog BDP-a svijeta u
periodu 1950-2007. godine bila je 3,8%, dok je
stopa rasta trgovine (izvoz) bila gotovo
dvostruka i iznosila u prosjeku 6,2%.
8
Prosjecne stope rasta svjetske proizvodnje i trgovine (izvoza) u
periodu 1991-2011. (WTO izvještaj 2012)
Prosječan rast izvoza
1990-2008 cca 6%
2009
-12%
2010
14%
2011
5% (pad)
2012*
2%
Stopa rasta GDP
1990-2008 cca 3,1%
2009
-2,4%
2010
3,8%
2011
2,4%
2012*
2,1%
Multiplikovani ekonomski šokovi
u 2011: Japan; poplave, nemiri
u Sjev. Africi,
kriza dugova u EU...
nastavljaju se i u 2012 –
Sjeverna Afrika, smanjenje
izvoza RZ, eurozona...Sirija..
2012 - U dugoročnom trendu, ovo je prava godina u kojoj su realne stope rasta ova dva indikatora
gotovo identične. Uzrok pada obima trg. razmjene može se tražiti prvenstveno
u smanjenju eksterne tražnje RZ uslijed smanjenjih ukupnih performansi ovih ekonomija u drugoj
polovini godine, gdje je rast izvoza svega 1%, dok je uvoz neznatno smanjen
Sa EU!
1980. godine
Kina je na listi svjetskih izvoznika bila na 30 mjestu, sa
učešćem od 0,89 u svjetskom izvozu, a Njemačka je bila
na 2. mjestu sa učešćem od 9,48%.
Prve su bile SAD sa učešćem od 11,09%, dok je Japan bio
treći (6,4%).
9
Najveći svjetski trgovci - zemlje
% u svjetskom izv
izvozu, 2011, WTO
CH
US
DE
JP
NL
FR
S.Korea
IT
RU
BE
UK
HongKong
CA
Singapore
SaudiArabia
Other
CH
10%
Other
39%
US
8%
DE
8%
JP
5%
NL
4%
SaudiArabia
S.Korea FR
2%
3%
CA
3%
Singapore HongKong UK BE RU IT
2%
3%
3%
2%
2%
3% 3%
% učešća u svjetskom uvozu, 2011, WTO
US
12%
Other
36%
CH
9%
DE
7%
JP
5%
FR
Singapore
4%
2%
NL
UK
HongES BE India CA Kong,CH
S.Korea IT 3% 3%
2% 3% 3% 3%
3% 3% 3%
US
CH
DE
JP
FR
UK
NL
IT
S.Korea
Hong-Kong,CH
CA
India
BE
ES
Singapore
Other
10
Stope rasta izvoza i BDP
16.0
14.0
14.0
12.0
10.0
World goods exports
8.0
6.0
4.0
World GDP
5.5
4.0
2.5
2.0
2.5
3.0
2.0
2.1
0.0
2010
2011
GROWTH RATES
WORLD MERCHANDISE EXPORTS
Agricultural products
Fuels and mining products
Manufactures
World merchandise production
Agriculture
Mining
Manufacturing
WORLD GDP
2012
2005-12
3.5
4.0
2.0
4.0
2.0
2.0
1.0
2.5
2.0
2013*
2010
14.0
7.5
5.5
18.0
6.5
0.0
2.0
9.0
4.0
2011
5.5
6.0
2.5
7.0
2.5
2.0
1.5
3.0
2.5
2012/WTO/ 2013* /IMF/
2.5
2.1
2.0
2.5
2.5
2.0
1.5
3.0
2.0
2.0
3,0
FUNKCIJE MT
• MT koriguje naturalnu strukturu DP kroz medjunarodnu
razmjenu, tako da se deficitarne robe uvoze, a suficitarne
robe izvoze u inostranstvo; na taj način se mijenja i
poboljšava naturalna struktura DP u skladu sa potrebama
potrošača i domaće proizvodnje
• Devizni priliv
• Povoljan uticaj MT na produktivnost rada, privredni rast
i dohodak: razmjena tehnologije (licence, tehnička
saradnja i obuka kadrova), opreme, repromaterijala i sl.
• MT primorava domaće proizvodjače da uvode
medjunarodne standarde poslovanja – rast
konkurentnosti
• MT utiče i na stabilnost cijena, snabdjevenost na
domaćem tržištu, kreiranje novih radnih mjesta, poželjno
stanje u platnom bilansu zemlje /situacija
spoljnotrgovinskog suficita/
11
FAKTORI MT
•
Faktori razvoja djeluju na položaj nacionalne u meñunarodnoj privredi (makrofaktori) I na snagu i konkurentnost neposrednih prizvoñaća I njihovih roba na
svjetskom tržištu (mikro faktori).
•
I makro i mirko faktori su meñusobno isprepleteni, a mogu biti dugoročni (efekti
kroz investicije, tehnološki progres I promjena sektorske strukture BDP I
uvoza/izvoza) I kratkoročni (efekti kroz promjenu cijena, deviznog kursa,
poreza, uslova kredita, izvoznih podsticaja isl.).
•
Mogu biti unutrašnji (endogeni) kao npr. politika unutrašnjeg razvoja, efikasnst
prozvodnje, nivo štednje, produktivnost rada, politika cijena) i spoljni (egzogeni)
kao što su npr. kretanje tražnje na ino-tržištima, djelovanje monopola na istim,
protekcionizam, promjene u odnosuima valutnih kurseva u svijetu, sankcije I sl.).
•
Faktori meñunarodne trgovine mogu biti subjektivni (uticaj različitih aktera u
proizvodnji I meñunarodnoj trgovini kao što su sindikati, država, menadžment I
sl.) i objektivni (svi faktori izvan subjektivnih, kao što su odnosi snaga u svijetu,
položaj pojedinih zemalja i regionalnih integracija, bogatstvo prirodnih resursa,
klima, i sl.).
Makro--faktore razvoja MT
Makro
1. Geopolitički položaj, raspoloživost
prirodnih resursa i stanovništvo
2. Veličina zemlje
3. Tehnološki progres
4. Nivo, dinamika i struktura razvoja
5. Mikro i makro menadžment /strateški i
operativni/
6. Dugoročne strukturne promjene u
svjetskoj privredi
7. Konvertibilnost valuta, liberalizacija i
standardizacija medjunarodne trgovine
12
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
513 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content