close

Enter

Log in using OpenID

7. predavanje

embedDownload
ZRAČENJA
SPEKTAR ELEKTROMAGNETNOG
ZRAČENJA
“ Predmet
“ Doc
Medicinska ekologija
dr Aleksandra Stankovic
Osvetljenost
Svetlost je deo elektromagnetnog spektra
zračenjana koje je osetljivo naše oko
Prirodna svetlost je bele boje i sastoji se iz spektra boja
gde svaka boje ima svoju energiju i talasnu dužinu
Značaj svetlosti
•Omogućava vizuelnu percepciju
•Podiže biotonus
•Stimuliše lučenje hormona
•Podiže opštu otpornost organizma
Izvori svetlost
Prirodni
Veštački
1
Brzina vidljivosti predmeta zavisi
“ Veličine
Kvalitetno osvetljena prostorija
•Postojanje svih boja prirodnog spektra svetlosti u
izvoru
•Ravnomerno i difuzno osvetljenje
•Bez blještanja svetlosnog izvora i površine
“ Osvetljenosti
“ Kontrasta
prema pozadini
Higijenski zahtevi za osvetljenost
prostorije
Samo opšte osvetljenje u lx
Zahtevi
minimalni
prosečni
Veoma mali
30
50
Mali
50
80
Srednji
80
150
Veliki
150
300
Veoma veliki
30
600
Izuzetno
veliki
Nivo osvetljenosti zavisi od namene prostorije i
vrste delatnosti
UV zračenje
Korisno dejstvo
•Poboljšava nespecifični imunitet
•Pojačava sekreciju hormona i vit.D
•Baktericidno dejstvo
Štetno dejstvo
•Keratokonjuktivitis
•Opekotine,atrofija kože
•Ca kože
Preko 1000
Podela UV zracenja
Kada se ispituje njegovo delovanje na
ljudsko zdravlje i okolinu, ultraljubičasto
zračenje se obično deli na
“ UVA (400-315 nm) ili dugotalasno',
“ UVB (315-280 nm) ili srednjetalasno
“ UVC (<-280 nm) ili
kratkotalasno (germicidno).
Karakteristike UV i vidljive
svetlosti
2
UV indeks
Predstavlja stepen oštećenja kože UV
zračenjem
koji se očekuje narednog dana u vreme kada
je sunce najviše na nebu
“
UV indeks
“
“
“
“ Sastavni deo
vremenske prognoze
“
“
Na vrednost UV indeksa utiču:
visina sunca ( UV zračenje je najveće kada je
sunce na najvišoj tački na nebu, a smanjuje se
kada ono zalazi, s obzirom na to da dolzi do
rasipanja UV zraka),
koncentracija ozona u stratosferi (ozon apsorbuje
UV zrake i deluje kao filter, a ukoliko postoje tzv.
ozonske rupe u stratosferi dolazi do
neselektivnog i povećanog propuštanja UV zraka,
pa i UV indeks raste),
oblačnost (oblaci prenose, reflektuju i rasejavaju
UV radijaciju, pa visoka oblačnost može smanjiti
UV indeks i do 70 %) ,
zagadjenost vazduha (čestice u vazduhu
različitog porekla mogu smanjiti UV indeks) i dr.
“
UV indeksi i preporuke za
izlaganje Suncu
UV indeks
“ Zaštita
od UV zračenja
Jonizujuće zračenje
JONIZUJUĆE
ZRAČENJE
Čestice
“ Alfa (α) zračenje
“ Beta (β) zračenje
“ Protoni
“ Neutroni
Elektromagnetn
Elektromagnetna zrač
zračenja
“ γ-zraci
“ X-zraci
3
JONIZUJUĆE ZRAČENJEdefinicija
efinicija
JONIZUJUĆE ZRAČENJE
zračenje koje je sposobno da
proizvede jone u interakciji sa
materijom ( ima dovoljno energije da
pokrene elektron iz atoma)
Prirodni izvori
Veštački izvori:
- kosmičko zračenje
- medicinski (x-zraci,
nuklearna medicina)
- zemaljski
(radioizotopi u vodi,
vazduhu, stenama)
- nuklearne elektrane i
oružje
-gradjevinski materijali - nuklearni akcident
JONIZUJUĆ
JONIZUJUĆE ZRAČ
RAČENJE
ENJE
Najčešće izloženost radijaciji potiče od
prirodnih izvora
►
►
Prirodni izvori(~80%)
izvori(~80%)
“ Radioaktivni
Radioaktivni radon
“ Kosmič
osmički zraci
raci
BERT (Background Equivalent Radiation Time)
21
Opasnosti od pojave karcinoma nakon uobič
uobičajene
izlož
ćem zrač
izloženosti jonizuju
onizujuć
zračenju su relativno
relativno
male
►BERT can not provide direct cancer risk
22
Već
Većina atoma ima stabilne i
radioaktivne izotope
(atomi s istim brojem protona i
različ
različitim brojem neutrona)
neutrona)
23
4
Radioaktivni materijali
JONIZUJUĆE ZRAČENJE
Alfa
Papir
Drvo
Kamen
Energija
“
Slaba
Beta
“
Srednja
Gama
Jaka
“
Primer: 20000 neutrona,
neutrona, šta će biti
nakon 1 h?
Vreme
N neutrona
Alfa čestice
% neutrona u
uzorku
“
“
Nakon 15
minuta
10000
50
Nakon 30
minuta
5000
25
dva neutrona
a)
neutrona i dva protona
protona (jezgro atoma helijum
helijuma
Naelektrisanje +2
Emituju
Emituju se iz jezgra radioak
radioaktivnih
tivnih atoma
atoma
Prenose energiju
energiju na malu daljinu (10 cm u vazduhu)
vazduhu)
Zaustavlja ih list papira ili kož
koža
Primarno
Primarno ošteć
tećenje nastaje unutraš
unutrašnjom
ekspozicijom
Alf
Alfa emiteri
emiteri mogu se akumulirati i različ
različitim tkivima
(kost,
na) i dovode do
kost, bubreg,
bubreg, jetra,
jetra, pluć
luća, slezi
slezin
lok
lokalnog
alnog oš
ošteć
tećenja
“
“
“
“
“
Nakon 45
minuta
2500
12,5
Nakon 60
minuta
1250
6,25
Beta čestice
“
“
“
“
“
“
Vrlo brzi elektroni izbač
izbačeni iz jezgra radioak
radioaktivnih
tivnih
atoma
atoma
Konverzija neutrona u proton
n → p + e( + ν )
Naelektrisanjeaelektrisanje-1
Emitovani
mitovani sa različ
različitom količ
količinom kinetič
kinetičke energij
energije
Zaustavlja ih drvo, prodiru u organizam 0.2 do 1.3 cm
zavisno od energije
Mogu dovesti do opekotina ili oš
ošteć
tećenja unutraš
unutrašnjih
organa ukoliko se unesu ingestijom
nestabilni - emituju energiju da bi se
vratili u stabilnije stanje
Vreme poluraspada – Vreme u kojem
se raspadne polovin
polovina prisutnih
radioaktivnih čestica (neutron vreme
poluž
poluživota oko 15 minuta)
minuta),
mož
može trajati vrlo kratko do milijardu
godina
Gama-zraci
“
“
“
“
“
Elektromagnetni fotoni visoke energije
(identično x-zracima, osim izvora)
Emituju se iz jezgra radioaktivnih atoma
spontanom emisijom
Emituju kinetičku energiju zavisno od
radioaktivnog izvora
Duboka moć prodiranja
Ozbiljno eksterno oštećenje
5
Merenje radioaktivnosti
X-zraci
“
“
“
“
“
“
“
Bq – jedan raspad u sekundi
Donekle slični gama-zracima
Elektromagnetni fotoni ili zračenje
Stvaraju se iz elektrona sa orbita ili
slobodnih elektrona – proizvodi ih
mašina
Različite energije & talasne dužine
Duboka moć prodiranja
Dovode do eksternih oštećenja
Otkrio ih 1895. g. Roentgen
Izloženost – X (coul/kg)
(zavisi od energije)
Apsorbovana doza – Gray (Gy)
(količina apsorbovane energije) zračenje
koje u 1 kg materijala deponujea 1 J
energije
Ekvivalentna doza – Sievert (Sv)
(za razlikovanje ekvivalentnih izvora radijacije,
uključ
uključuje tež
težinske faktore zrač
zračenja)
Standardi
US National Council on Radiation
Protection (NCRP)
International Council on Radiation
Protection (ICRP)
Profesionalna izloženost
100 mSv za period od 5 godina (prosečno -20
mSv/god) sa maksimumom od 50 mSv u
bilo kojoj godini
Stanovništvo – prirodna radijacija oko 3
mSv/god,1 mSv/god
33
Doza - odgovor tkiva
Primeri osetljivosti različ
različitih tkiva
Vrlo osetljivo
Leukociti (kosna srž)
Crevni epitel
Reproduktivne ćelije
Osetljivo
Epitel optičkog sočiva
Epitel jednjaka
Mukozne membrane
Srednje
osetljivo
Mozak – Glijalne ćelije
pluća, bubreg, jetra, štitna
žlezda, epitel pankreasa
Slabo osetljivo Zreli eritrociti
Doza -odgovor
Doza
(Sv)
Efekti / organ
Vreme
do smrti
Smrt
(%)
1-2
Kosna srž
Meseci
0-10
2-10
Kosna srž
Nedelje
0-90
10-15
>50
Dijareja,
groznica
Neurološke
2 nedelje 90-100
1- 4 h
100
Mišići
Zrela kost i hrskavica
6
Jonizujuć
Jonizujuće zrač
zračenje - zdravstvene
posledice
Otporni smo na izvesne doze
prirodnog jonizujućeg zračenja.
Mehanizmi za oporavak oštećenja:
“ vrste
zračenja,
zračenja,
“ otpornosti ozračenih ćelija i tkiva,
“ individualnih razlika organizma u
osetljivosti na zračenje.
Radon, polonij
polonijum, i radij
adijum emituju
emituju alpha
čestice koje mogu izazvati karcinom
► Alpha
čestice
“ najopasnije
“ Oštećuju
tkiva
se zaustavljaju
“ Prodiru do 50 µm
“ Lako
► Inhalacija
“ doze
i ingestija: opasne
“ Radon
►
►
“
Radioaktivni gas
u stenama
radijum
38
Jonizujuć
zu dovodeć
Jonizujuće zrač
zračenje inicira ka
kancerogene
erogenezu
dovodeći do
ošteć
tećenja DNK
DNK
Nuklearne eksplozije izložile su ljude
masovnim dozama jonizujuće
radijacije
► Atomske bombe
“ Hiroshima,
Nagasaki (Japan)
svetski rat
► Leukemija je precenjena kao posledica
• nije najčešći oblik karcinoma
• latentni period je kraći nego kod ostalih
karcinoma
“ Drugi
39
Zaštita od jonizujućeg zračenja
Cilj -sprečiti radijaciona oštećenja i
smanjiti rizik od posledica zračenja.
Jonizujućem zračenju se treba izlagati
samo tada i onoliko koliko je neophodno.
40
Osnovni
Osnovni vidovi
vidovi zaštite
zaštite od
od
jonizujućeg
jonizujućeg zračenja
zračenja
tehničke
tehničke mere
mere
(zaštitni
(zaštitni ekrani,
ekrani, lična
lična zaštitna
zaštitna sredstav,
sredstav, povećanje
povećanje
rastojanja,
rastojanja, dozimetrija,
dozimetrija, skraćenje
skraćenje vremena
vremena ekspozicije...)
ekspozicije...)
medicinske
medicinske mere
mere
(odabiranje
(odabiranje ii kontrola
kontrola osoblja,
osoblja, ukazivanje
ukazivanje medicinske
medicinske
pomoći,
pomoći, smanjivanje
smanjivanje medicinskih
medicinskih intervencija
intervencija
jonizujućim
jonizujućim zracima
zracima na
na najneophodniju
najneophodniju meru)
meru)
7
Osnovni
Osnovni vidovi
vidovi zaštite
zaštite od
od jonizujućeg
jonizujućeg
zračenja
zračenja
vaspitno-obrazovne
vaspitno-obrazovne mere
mere
(za
(za osoblje,
osoblje, za
za stanovništvo
stanovništvo uu celini)
celini)
monitoring
monitoring (vode,
(vode, vazduha,
vazduha, hrane,
hrane, tla)
tla)
biomonitoring
urin, krv,
biomonitoring ((urin,
krv, kosa,
kosa, feces)
feces)
Smanjenje izloženosti
¾ Vreme
Smanjiti provedeno vreme pored izvora radijacije
¾ Razdaljina
Povećati razdaljinu od izvora radijacije
¾ Zaštitni paravani
Postaviti zaštitni materijal izmedju osobe i izvora radijacije
dekontaminacija
a
otpad
dekontaminacija radioaktivnog
radioaktivnog otpada
otpada
bezbedan
bezbedan transport
transport radioaktivnog
radioaktivnog materijala
materijala
8
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
1
File Size
719 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content