close

Enter

Log in using OpenID

DEMI 2011 .indd

embedDownload
ВЕ
ЕТ У БАЊ
О
УЦ
•УНИ
ИТ
ЈЛ
РЗ
И•
1975
Univerzitet u Banjoj Luci
Mašinski fakultet
Banja Luka
Riječ urednika
Riječ Dekana
2
DEMI 1999
DEMI 2002
28
DEMI 2007
46
1
3
DEMI 2000
8
DEMI 1998
12
DEMI 2003
34
DEMI 2009
52
4
DEMI 2001
20
DEMI 2005
40
DEMI 2011
58
2
Riječ urednika
O
ve godine se održava deseta, jubilarna, konferencija o dosƟgnuđima
elektro mašinske industrije DEMI
2011. Tim povodm smo se odluēili da
pripremimo ovu retrospekƟvu koja treba
da nas podsjeƟ kako smo poēeli, kroz šta
smo prošli i gdje smo sada. Prva konferencija DEMI održana je 1998. godine
u okviru Sajma dosƟgnuđa u elektro i
mašinskoj industriji DEMI’98. Organizatori
konferencije su bili ZDP Metal-Banjaluēki
sajam, Elektrotehniēki i Mašinski fakultet
Banja Luka. Osnovni cilj je bio da se
zajedniēkim naporima nauke i struke
približe dosƟgnuđa u oblasƟ mašinske
i elektro industrije razvijenih zapadnih
zemalja našim prostorima. Do 2003. godine
konferencije su se održavale svake godine,
kada se odluēilo da se konferencija DEMI
održava svake druge godine.
Nadali smo se da đe industrija na našim
prostorima doživjeƟ bržu revitalizaciju, ali
ta naša oēekivanja nisu ostvarena. Tako da
smo i ovaj DEMI doēekali sa neostvarenim
željama inženjera elektrotehnike i mašinstva. Ono što nam je pomoglo da i dalje
istrajemo je interes za ovaj naš skup koji
je iz godine u godinu rastao. Kako je tekao
razvoj i kakav je bio interes za konferenciju
može se vidjeƟ i iz broja prijavljivanih
radova po konferencijama, a i broja zemalja
iz kojih su nauēni i struēni radnici uzeli
uēešđe u radu konferencije. Od 28 radova
izloženih na prvoj konferenciji, sa tri rada iz
inostranstva, došli smo do 10. Konferencije
sa prijavljenih 145 radova iz preko 17
zemalja i sa 4 konƟnenta.
Na konferencijama su izloženi vrsni uvodni
referaƟ naših priznaƟh nauēnih radnika
iz RS i inostranstva tako da smo za svaku
konferenciju u ovoj retrospekƟvi prikazali
apstrakte na srpskom i engleskom jeziku.
Sa željom i nadom da konferencija
DEMI i dalje doprinosi razmjeni znanja,
istraživaēkih rezultata i iskustava struēnjaka
sa fakulteta i industrije i da dosƟgnuđa u
elektro i mašinskoj industriji prezentovana
na konferenciji budu pretoēena u industriju
želimo dug i u spješan zajedniēki rad.
Urednik
Prof. dr Snežana Petkoviđ
3
N
auēno-tehnološki razvoj posljednjih
decenija se ostvaruje izuzetno
ubrzano. Nove nauēne spoznaje i
proizvodi zasnovani na njima mijenjaju
svakodnevni život ljudi na svim dijelovima
Zemlje. Savremena civilizacija je duboko
ušla u epohu u kojoj nauēne spoznaje
odreĜuju ne samo naēin i standard života
ljudi, veđ i novi svjetski poredak. Svjesni ove
ēinjenice, a uprkos opštoj devastaciji duha
i materijalnih dobara, izazvanih ratnim
pustošenjima u BiH, profesori Mašinskog
fakulteta su 1998. godine pokrenuli nauēnostruēni skup o dosƟgnuđima elektromašinske industrije DEMI, sa ambicijom da
doprinesu nauēno-tehnološkom i privrednom razvoju BiH i Republike Srpske. U
godinama koje su slijedile od konferencije
lokalnog znaēaja DEMI je dosƟgao nivo
meĜunarodne konferencije sa uēesnicima iz
dvadesetak zemalja. Brojni nauēni i struēni
radovi objavljeni na DEMI konferencijama
imali su znaēajan doprinos u osvjetljavanju
novih nauēnih i struēnih spoznaja, a
prijateljsko druženje istraživaēa i struēnjaka
iz BiH i drugih zemalja postali razlog zašto
rado i ponovo dolaze na ovu konferenciju.
U uvjerenju da je konferencija DEMI
postala ne samo mjesto gdje se sređu
nauka i industrija u cilju stvaranja novih
nauēnih i tehnoloških znanja, veđ i most za
povezivanje, ne samo naroda Balkana, veđ
i cijelog svijeta, želim svim uēesnicima 10.
jubilarna konferencije DEMI 2011 uspješan
rad i prijatan boravak u gradu Banjaluci i RS.
Dekan Mašinskog fakulteta u Banjaluci
Prof. dr Miroslav Rogiđ
Riječ dekana
4
DEMI 1998
I MEĐUNARODNO SAVJETOVANJE
O DOSTIGNUĆIMA ELEKTRO
I MAŠINSKE INDUSTRIJE
DEMI
1998
DEMI 1998
Datum: 24. maj 1998.
Mjesto: Banja Luka
Predsjednik organizacionog odbora:
Prof. Dr Milan Šljiviđ, Mašinski fakultet
Banja Luka
Pokrovitelji:
Sponzori: Jelšingrad – FAM , Banja Luka
Izvod iz predgovora:
„...U okviru Sajma dosƟgnuđa u elektro
i mašinskoj industriji DEMI’98 koji je
održan u organizaciji ZDP Metal-Banjaluēki
sajam organizovano je i Savjetovanje pod
isƟm nazivom. U ovom zborniku daje se
prezentacija radova sa ovog Savjetovanja.
Organizatori Savjetovanja Elektrotehniēki
fakultet Banja Luka, Mašinski fakultet
Banja Luka i ZDP Metal-Banjaluēki sajam
podržali su ideju da se Sajam i Savjetovanje
održavaju redovno svake godine sa ciljem
što uspješnije prezentacije dosƟgnuđa
elektro i mašinske industrije u Republici
Srpskoj i Svijetu. Savjetovanje ima
meĜunarodni karakter, a pruža moguđnost
proizvodnim Įrmama, nauēnim i struēnim
radnicima da predstave svoje radove i
RETROSPEKTIVA
th
1 INTERNATIONAL CONFERENCE
ON ACCOMPLISHMENTS
OF ELETRICAL AND
MECHANICAL INDUSTRIES
posƟgnute rezultate. Na Savjetovanju su
izložena 24 nauēna i struēna rada iz oblasƟ
elektro i mašinske struke, a temaƟka je
podijeljena na ēeƟri oblasƟ: proizvodno
mašinstvo, elektronika, termotehnika i
energeƟka i motori i vozila. I pored toga što
su ove oblasƟ svaka za sebe veoma obimne
i kompleksne, selekƟvnim pristupom izboru
radova ukazano je na najvažnija dosƟgnuđa
i pravce savremenog razvoja...“
Redaktor: Milan Šljiviđ
Banja Luka, juna 1998. godine
DEMI 1998
5
Nau«ni odbor
Prof. dr Jovo MrĜa
Prof. dr Branko Dokiđ
Prof. dr Zlatko Bundalo
Prof. dr Aleksandar Iliškoviđ
Prof. dr Krstan Bošnjak
Prof. dr Milan Šljiviđ
Prof. dr Aleksa Blagojeviđ
Prof. dr Veljko uriēkoviđ
Prof. dr Milan uduroviđ
Prof. dr Slavko Zrniđ
Doc.dr Ostoja MileƟđ
Doc.dr Miroslav Bobrek
Doc.dr Miroslav Rogiđ
Dr Simo Jokanoviđ
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Elektrotehniēki fakultet Banja Luka
Elektrotehniēki fakultet Banja Luka
Elektrotehniēki fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
RETROSPEKTIVA
6
DEMI 1998
Broj radova po tematskim oblastima
4
Motori i vozila
3
Termotehnika i Termoenergetika
4
Elektronka
13
Proizvodno mašinstvo
0
3
6
9
12
Broj radova
Slika 1. Broj radova po tematskim oblasƟma na DEMI-u 1998.
Broj radova po državama
30
25
25
Broj radova
20
15
10
5
1
2
0
RS
Srbija
Slika 2. Broj radova po državama na DEMI-u 1998.
RETROSPEKTIVA
Hrvatska
15
DEMI 1998
7
Zbornici radova
DEMI 1998 – organozovan u saradnji sa „ZDP Banjaluēki sajam“ –
dip. inž. Bojaniđ – direktor
RETROSPEKTIVA
8
DEMI 1999
2. MEĐUNARODNO SAVJETOVANJE
O DOSTIGNUĆIMA ELEKTRO
I MAŠINSKE INDUSTRIJE
DEMI
1999
DEMI 1999
Datum: 23. april 1999.
Mjesto: Banja Luka
Predsjednik organizacionog odbora:
Prof. dr Milan Šljiviđ, Mašinski fakultet
Banja Luka
Pokrovitelji: Ministarstvo za industriju i
tehnologiju RS
Sponzori:
1. Jelšingrad – FAM, Banja Luka
2. AJAVEC HOLDING, Banja Luka
3. Jelšingrad – FM, Garadiška
4. „METAL“, Gradiška
5. „METAL ODP“, „ZDP BANJALUKI
SAJAM“, Banja Luka
Izvod iz predgovora:
„...Iako je društveno-poliƟēka situacija u
Republici Srpskoj i u okruženju u ovom
trenutku dosta složena uloženi su znaēajni
napori da se ova manifestacija održi i da
ona doprinese stabilizaciji i napretku. Cilj
je da se posveƟ veđa pažnja revitalizaciji
industrije kako bi se mogle primijeniƟ
najnovije metode i koncepƟ o dosƟgnuđima
u primarnoj, sekundarnoj i tercijalnoj
industriji. Izloženi radovi daju znaēajnu
podlogu za industrijalizaciju našeg društva
RETROSPEKTIVA
th
2 INTERNATIONAL CONFERENCE
ON ACCOMPLISHMENTS
OF ELETRICAL AND
MECHANICAL INDUSTRIES
za njegovo organizovanje na visokom
profesionalnom nivou funkcionisanja koristeđi nauēno-tehniēku podlogu i sistem
prakƟēnih modela. injenica da raspolažemo sa respekƟvnim ljudskim resursima,
resursima znanja, Įziēkim resursima i
infrastrukturom kao baznim faktorima
industrijalizacije može biƟ putokaz za
kompeteƟvnu strategiju razvoja sistema
vrijednosƟ. To na najbolji naēin potvrĜuju
radovi izloženi u ovom Zborniku. Uēešđe
autora iz S.R. Jugoslavije smatramo kao
veliki doprinos borbi srpskog naroda za
samostalnost i razvijanje prosperitetnog
ekonomsko-industrijskog sistema. Zbog
toga u ovim danima ovi radovi imaju mnogo
veđu vrijednost.
U Zborniku su prezentovana 39 nauēna i
struēna rada iz oblasƟ elektro-mašinske
industrije. Po sadržaju predstavljaju pravce
savremenog industrijskog razvoja i širok
spektar najnovijih dosƟgnuđa iz oblasƟ
proizvodnog i procesnog mašinstva,
termotehnike i energeƟke, motora i
vozila, industrijskog menadžmenta i
projektovanja proizvoda i sistema kvaliteta.
Organizator se zahvaljuje svim uēesnicima
Savjetovanja DEMI’99, autorima izloženih
radova i donatorima, a posebnu zahvalnost
DEMI 1999
9
upuđuje uēesnicima iz Jugoslavije koji su
imali snage da u ovim teškim trenucima
ovoj manifestaciji daju svoj
doprinos...“
Redaktor: Milan Šljiviđ
Banja Luka, april 1999. godine
Redovni uēesnici DEMI-ja – Prof. dr Veinoviđ i Prof. dr Pešiđ (MF KG) u društvu Prof. dr
MrĜe (MF BL), Prof. dr Petroviđa (MF BG) i Prof. dr Grudena (TU Wien)
Nau«ni odbor
Prof. dr Jovo MrĜa
Prof. dr MilenƟje Stefanoviđ
Prof. dr Dorel Banabic
Prof. dr Pavao Bojaniđ
Prof. dr Krstan Bošnjak
Prof. dr Milan Šljiviđ
Prof. dr Aleksa Blagojeviđ
Prof. dr Veljko uriēkoviđ
Prof. dr Milan uduroviđ
Prof. dr Slavko Zrniđ
Doc. dr Ostoja MileƟđ
Doc. dr Miroslav Bobrek
Doc. dr Miroslav Rogiđ
Doc. dr Simo Jokanoviđ
Dr Vid Joviševiđ
Mr Ljubo Glamoēiđ
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Kragujevac
Technical University of Cluj-Napoca
Mašinski fakultet Beograd
Elektrotehniēki fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Ministarstvo za industriju i tehnologiju RS
Republika Srpska
Srbija
Rumunija
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
RETROSPEKTIVA
10
DEMI 1999
Broj radova po tematskim oblastima
Proizvodno i procesno
mašinstvo
19
Termotehnika, energetika,
motori i vozila
Insustrijski menadžment
i projektovanje proizvoda i
sistma kvaliteta
7
9
4
Elektronika i računarstvo
Obrazovanje u oblasti
mašinstva
1
0
5
10
15
Broj radova
20
25
Slika 3. Broj radova po tematskim oblasƟma na DEMI-u 1999.
Broj radova po državama
25
23
Broj radova
20
15
13
10
5
1
1
1
Rumunija
Crna Gora
Hrvatska
0
RS
Srbija
Slika 3. Broj radova po državama na DEMI-u 1999.
RETROSPEKTIVA
DEMI 1999
11
Prof. dr MilenƟje Stefanoviđ (MF KG) – stalni uēesnik DEMI-ja
Okrugli sto – završna diskusija, uvijek je privlaēila interes
uēesnika DEMI-ja
RETROSPEKTIVA
12
DEMI 2000
3. MEĐUNARODNO SAVJETOVANJE
O DOSTIGNUĆIMA ELEKTRO
I MAŠINSKE INDUSTRIJE
DEMI
2000
DEMI 2000
Datum: od 26. do 28. aprila 2000.
Mjesto: Banja Luka
Predsjednik organizacionog odbora:
Prof. dr Milan Šljiviđ, Mašinski fakultet
Banja Luka
Pokrovitelji: Ministarstvo za industriju i
tehnologiju RS
Sponzori:
1. ODP „METAL“ ZDP „METAL – SAJAM“,
Banja Luka
2. INTERENERGETIK d.o.o, Banja Luka
3. Ministarstvo saobrađaja i veza
Republike Srpske, Republijēka direkcija
za puteve, Banja Luka
4. Sloboda aēak – D.O.O „SLOBODA
APARATI“, Banja Luka
5. KAKDERA COMPANY, Laktaši
Uvodna predavanja:
1. P. Bojaniđ – DosƟgnuđa i pravci razvoja
mašinske industrije na poēetku tređeg
milenijuma
2. N. Pantelelis, A. Bikas, A. Kanarachos
– VibraƟon assisted resin transfer
moulding (VIARTM)
3. M. Planēak, D. ViloƟđ, . upkoviđ –
An contribuƟon to the invesƟgaƟon of
double inverted exstrusion
4. S. Sekuliđ – OpƟmizacija obradnih
RETROSPEKTIVA
th
3 INTERNATIONAL CONFERENCE
ON ACCOMPLISHMENTS
OF ELETRICAL AND
MECHANICAL INDUSTRIES
procesa
5. J. Mitroviđ – CondensaƟon of vapour
mixtures
6. R. Jankov – Novi rezultaƟ ultrabrzog
mernog i upravljaēkog sistema za
ispiƟvanje motora i drugih mašina
Izvod iz predgovora:
„...Uloženi su znaēajni napori da se
ova manifestacija održi i da doprinese
stabilizaciji i napretku elektro i mašinske
industrije na poēetku tređeg milenijuma.
Osnovni cilj je da se akƟviraju svi relevantni
potencijali kako bi dali svoj doprinos
bržem i eĮkasnijem razvoju i revitalizaciji
industrije Republike Srpske. Nadamo se da
đe prezentovani radovi ukazaƟ i pomođi da
se industrijalizacija u Republici Srpskoj, sa
raspoloživim ljudskim resursima, resursima
znanja, Įziēkim resursima i infrastrukturom,
može uspješno izvesƟ i daƟ smjernice za
njeno eĮkasnije pridruživanje industrijski
visoko razvijenim zapadnim zemljama. U
Zborniku su prikazana 6 uvodnih referata i
59 nauēna i struēna rada iz oblasƟ elektro
i mašinske industrije. razvrstani u dvije
skupine: proizvodno mašinstvo, 34 rada
i energetsko i saobrađajno mašinstvo, 25
radova. Radovi se odnose na široku temaƟku
DEMI 2000
13
od kojih navodimo neke: razvoj i primjena
Al-legura u izradi elemenata karoserija
putniēkih
automobila;
projektovanje
naprednih funkcija sistema za nadgledanje i
upravljanje procesima; brza izrada protoƟpa
proizvoda - MulƟ-Jet modeling tehnologija;
razvoj robotskih kontrolera sa otvorenom
PC arhitekturom, ener-getski resursi –
potencijali i perspekƟve; eksperimentalni
motori za ispiƟvanje goriva i maziva –
priprema baze znanja...“
Redaktor: Milan Šljiviđ
Banja Luka, april 2000. godine
Nau«ni odbor
Prof. dr Jovo MrĜa
Prof. dr MilenƟje Stefanoviđ
Prof. dr Dorel Banabic
Prof. dr Pavao Bojaniđ
Prof. dr Miroslav Planēak
Prof. dr Krstan Bošnjak
Prof. dr Milan Šljiviđ
Prof. dr Aleksa Blagojeviđ
Prof. dr Milan uduroviđ
Prof. dr Drago Blagojeviđ
Prof. dr Veljko uriēkoviđ
Prof. dr Ostoja MileƟđ
Prof. dr Vid Joviševiđ
Prof. dr Slavko Zrniđ
Doc.dr Miodrag Bulatoviđ
Doc.dr Miroslav Bobrek
Doc.dr Miroslav Rogiđ
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Kragujevac
Technical University of Cluj-Napoca
Mašinski fakultet Beograd
FTN Novi Sad
Elektrotehniēki fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Podgorica
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Republika Srpska
Srbija
Rumunija
Srbija
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Crna Gora
Republika Srpska
Republika Srpska
RETROSPEKTIVA
14
DEMI 2000
Broj radova po tematskim oblastima
Energetsko i
saobraćajno mašinstvo
25
34
Proizvodno mašinstvo
0
5
10
15
20
25
Broj radova
30
35
Slika 4. Broj radova po tematskim oblasƟma na DEMI-u 2000.
Broj radova po državama
35
30
30
23
Broj radova
25
20
15
10
4
5
1
1
FBiH
Crna Gora
0
RS
Srbija
Hrvatska
Slika 5. Broj radova po državama na DEMI-u 2000.
RETROSPEKTIVA
40
DEMI 2000
Uvodni referati
DOSTIGNUA I PRAVCI RAZVOJA
MAŠINSKE INDUSTRIJE NA
POETKU TREEG MILENIJUMA
Pavao Bojaniđ
Mašinski fakultet Beograd
Rezime: Opšta globalizacija i turbulentne
promene u okruženju nameđu potrebu
da se proizvodne kompanije vrlo brlo
prilagoĜavaju novim uslovima. Organizovanje eĮkasne proizvodnje više nije
moguđe na starim Tejlorovim paradigmama. Nove paradigme organizovanja proizvodnih sistema, rekonĮgurabilni tehnološki
sistemi i rekonĮgurabilne mašine alatke
predstavljaju danas glavnu karakterisƟku
razvoja proizvodnje materijalnih dobara,
posebno u oblasƟ mašinske industrije.
Kljuēne reēi: nove paradigme, rekonĮgurabilni tehnološki sistemi.
ACHIEVEMENTS AND DIRECTIONS
OF THE MECHANICAL INDUSTRY
DEVELOPMENT AT THE BEGINNING
OF THE THIRD MILLENIUM
Abstract: The general globalizaƟon and
the turbulent changes in the area impose
a need to producƟon companies for very
fast adjustments to the new condiƟons.
Eĸcient producƟon organizaƟon, based
on Taylor’s paradigms is not possible any
more. The new paradigms of producƟon systems organizaƟon, reconĮgurable
15
manufacturing systems and reconĮgurable
machine tools today represent the main
characterisƟcs for development of material
goods producƟon, especially in the area of
mechanical industry.
Key words: new paradigms, reconĮgurable
manufacturing systems.
OBLIKOVANJE UBRIZGAVANJEM
SMOLE UZ POMO VIBRACIJE
Nikos G. Pantelelis, Athanasios Bikas and
Andreas E. Kanarachos
Nacionalni tehniēki univerzitet u AƟni
Rezime: U ovom radu je razvijen i predstavljen novi sistem sa ciljem da se unaprijedi
postupak oblikovanja ubrizgavanjem smole.
Sistem je zasnovan na teēenju smole uz
pomođ mehaniēkih vibracija koje sƟmulišu
oblikovanje. Potencijalne prednosƟ predloženog metoda su unapreĜenje kvaliteta
kompozitnog dijela (smanjenje praznih
mjesta i dometa), smanjenje vremena
punjenja i/ili maksimalnog primjenjenog
priƟska teēenja. ObezbjeĜen je aparat za
tesƟranje na NTUA da bi se ispitali razliēiƟ
mehanizmi koji se odnose na teēenje smole
kroz preƞormu, sušenje i vanjske vibracije.
Kljuēne rijeēi: oblikovanje ubrizgavanjem
smole, vibracija, simulacija, poliester.
VIBRATION ASSISTED RESIN
TRANSFER MOULDING (VIARTM)
Abstract: At the present paper a new system with the aim to improve the RTM pro-
RETROSPEKTIVA
16
DEMI 2000
cess has been developed and presented.
The system is based on the assistance of the
resig Ňow with mould-inducing mechanical
vibraƟons. PotenƟal advantages of the proposed method are the improvement of the
quality of the composite part (reducƟon of
voids and reach areas), decrease of the Įlling Ɵme and/or the maximum applied Ňow
pressure. A test apparatus has been set up
at NTUA to study the various mechanisms
that relate the resin Ňow throw the prerform mat, the curing and the external vibraƟons.
Key words: Resin Transfer-Moulding, VibraƟon, SimulaƟon, Polyester.
PRILOG ISTRAŽIVANJU
DVOSTRUKOG
SUPROTNOSMJERNOG
ISTISKIVANJA
Miroslav Planēak, Dragiša ViloƟđ, orĜe
upkoviđ
University of Novi Sad, Faculty of Engineering, InsƟtute for ProducƟon Engineering
Rezime: Proces dvostrukog suprotnosmjernog isƟskivanja sa svojim razliēiƟm varijantama omoguđava proizvodnju razliēiƟh
oblika komponenƟ. U osnovi, u ovom procesu u kojem probojac kojim se dobija otvor u njegovom srednjem dijelu djeluje na
ēetveroiviēnu izvaljanu šipku, smještenu
u pripremak. Vanjski preēnik probojca je
manji od unutrašnjeg preēnika pripremka.
Materijal koji treba oblikovaƟ može iđi u
dva razliēita otvora: u a) probijenu rupu
RETROSPEKTIVA
i b) u slobodan prostor izmeĜu vanjske
površine probojca i unutrašnjeg zida pripremka. Koliēina zapremine koja ide bilo ka
a) ili b) pravcu zavisi od geometrije probojac-pripremak. U ovom radu se predstavlja
dio šireg istraživanja isƟskivanja složenih
oblika. Analizom gornje granice predviĜaju
se glavni parametri obrade kao što su
opteređenje, rad i prosjeēan priƟsak.
A CONTRIBUTION TO THE
INVESTIGATION OF DOUBLE
INVERTED EXTRUSION
Abstract: Process of double inverted extrusion with its diīerent variants enables manufacturing of various component shapes.
Basically, in this process punch which is
provided by a hole in its middle part acts
on the billet, placed in the die. Outer diameter of the punch is smaller than inner diameter of the die. Material to be deformed
can Ňow in two diīerent openings: into the
a) punch hole and b) into the free space
between outer punch surface and die inner
wall. The amount of volume Ňowing either
in a) or b) direcƟon depends on the punchdie geometry. The current paper presents
a part of broader invesƟgaƟon of complex
shape extrusion. By the upper bound analysis main process parameters such as load,
work and average pressure have been predicted.
DEMI 2000
OPTIMIZACIJA OBRADNIH PROCESA
Sava Sekuliđ
InsƟtut za industrijske sisteme, Fakultet
tehniēkih nauka Novi Sad
Rezime: OpƟmizacija efekƟvnih proizvodnih sistema obuhvata pored funkcije cilja
ili kriterijuma opƟmizacije, funkciju stanja
i relevantna ograniēenja, pri ēemu se uzimaju u razmatranje svi primarni uƟcaji koji
menjaju izlazne karakterisƟke svih operacija izratka. U radu se detaljno analiziraju
uƟcaji: 1. vrste obrade, 2. tehnolo. režima
obrade. Prva dva uƟcaja predstavljaju
spoljašnju, a tređi unutrašnju opƟmizaciju.
Posebno se isƟēe znaēaj analize structure
operacija preko koncentracije zahvata, pozicionosƟ obrade i tokova, pri izboru opƟmalne varijante efekƟvnog sistema, koji
predstavlja onaj najekonomiēniji system
koji obezbjeĜuje proizvodnju odreĜenog
broja obradaka u odreĜenom period vremena.
Kljuēne reēi: efekƟvni proizvodni system,
opƟmizacija, tehnološka struktura, režim
obrade, troškovi obrade.
OPTIMIZATION OF WORKING
PROCESSES
Abstract: OpƟmizaƟon of eīecƟve producƟon systems includes objecƟve funcƟon,
condiƟon funcƟon and relevant constrains,
while all primary parameters are taken
in consideraƟon, which changing output
characterisƟcs in all operaƟons. Analysis
consists inŇuences: 1. kind of machining,
17
2. technological structures, and 3. cuƫng
condiƟons. First two have represented external, and last one internal opƟmizaƟon.
Specially, we have pointed importance of
analysis structure of operaƟons through
concentraƟon passes, posiƟons, and Ňows
of machining by selecƟon opƟmal variant
of eīecƟve systems, which represent that
economically system obligate producƟon
number of work pieces is promised in determinate Ɵme period.
Key words: eīecƟve producƟon systems,
opƟmizaƟon, technological structures, cutƟng condiƟons, producƟons costs.
KONDENZACIJA MJEŠAVINA PARE
Jovan Mitroviđ
Termische Verfahrenstechnik, Universität
Paderborn
Rezime: Procesi preklapanja prenosa
toplote i mase ēine kondenzaciju
mješavina pare veoma složenom kako
eksperimentalno tako i teorijski. Veđ u
sluēaju binarne mješavine može da se
javi potpuno drugaēije kondenzaciono
ponašanje u poreĜenju sa ēistom parom.
Na primjer, nasuprot ēistoj pari, poveđanje
prenosa toplote sa porastom temperaturne
razlike može da se desi u laminarnoj
oblasƟ toka kondenzata. Kod kondenzacije
višekomponentne mješavine dolazi do
jake interakcije meĜu vrstama u mješavini
a neke od njih mogu i da se kređu proƟv
gradijenta njihove koncentracije.
Predavanje đe prvo daƟ pregled o
RETROSPEKTIVA
18
DEMI 2000
kondenzacionoj oblasƟ. Neki detalji
koji su potrebni za razumijevanje Įzike
kondenzacije đe takoĜe biƟ razmotreni.
U ovom kontekstu je od naroēite važnosƟ
interakcija izmeĜu komponenƟ mješavine a
Maxwell-Stefan jednaēina kojom se opisuje
difuzija u višekomponentnim sistemima
biđe korištena da se rasvijetli meĜusobna
interakcija partnera u mješavini. Ove
jednaēine đe biƟ uvrštene u Įlm model i
korištene kao osnova za svrhe raēunanja.
Predavanje treba da se završi potvrdom
modela poreĜenjem sa eksperimenƟma.
CONDENSATION OF VAPOUR
MIXTURES
Abstract: Overlapped processes of heat
and mass transfer make condensaƟon of
vapour mixtures very complex both experimentally and theoreƟcally. Already in
the case of a binary mixture, a completely
diīerent condensaƟon behavior may occur in comparison with pure vapours. For
instance, in contrast to pure vapours, an increase of heat transfer with rising temperature diīerence can happen in the laminar
region of condensate Ňow. With condensaƟon of mulƟcomponent mixture there
is a strong interacƟon among the mixture
species the some of which may move even
against the gradient of their concentraƟons.
The lecture to be given should Įrst provide an overview in the condensaƟon area.
Some details required for understanding
the condensaƟon physic will also be discussed. Of parƟcular importance in this
RETROSPEKTIVA
contex is the interacƟon among the mixture components, and the Maxwell-Stefan
equaƟons describing diīusion in mulƟcomponent systems will be used to shed some
more light on the mutual interacƟons of
the mixture partners. These equaƟons will
be incorporated in the Įlm model and used
as a basis for calculaƟon purposes. A validaƟon of the model by comparison with
experiments should close the lecture.
NOVIJI REZULTATI RAZVOJA ULTRABRZOG MERNOG I UPRAVLJAKOG
SISTEMA ZA ISPITIVANJE MOTORA I
DRUGIH MAŠINA
Rade Jankov
Mašinski fakultet Beograd
Rezime: U radu su prikazani noviji rezultaƟ razvoja kompleksnog domađeg
višekanalnog mjernog i upravljaēkog sistema visokih performansi ADS2000*.
Sistem je baziran na standardizovanom
VME-busu visokih performansi i može da
korisƟ razliēite procesore visokih performansi (Motorola 68020....68060, Motorola
Pwer Pc 740...7400, Intel PenƟum itd.) Sistem sadrži graĮēki modul visoke rezolucije, 2...12 A/D konvertore sa Sample/Hold
pojaēivaēima visoke rezolucije (12 bit, 350
kHz/kanal), 6...24 pojaēivaēa za davaēe sa
mernim trakama, piezorezisƟvne davaēe i
druge davaēe i 32 bitni mikrokontroler za
upravljanje motora i dr. Sistem omoguđava
merenje i upravljanje u funkciji ugla vraƟla
mašine, vremena ili kombinovano (u funk-
DEMI 2000
ciji ugla i vremena). Maksimalna brzina
merenja (A/D konverzije) pri paralelnom
radu 6...12 A/D konvertorea, sa istovremenim registrovanjem referentne (triger)
marke ugaonog markera (inkrementalnog davaēa ugla), iznosi 3...5 MHz, sa do
50.000.000 i više podataka po ansamblu.
Sistem omoguđava konƟnualno merenje
i odreĜivanje u realnom vremenu niza
karakterisƟēnih, brzopromjenljivih parametara radnog procesa motora i motorskih
vraƟla u funkciji trenutnog ugla vraƟla itd.
uz istovremeno opƟmalno uptavljanje rada
motora. U radu su prikazani neki od primera primene sistema u ispiƟvanju motora i
sistema za ubrizgavanje goriva dizel-motora.
Kljuēne reēi: merni i upravljaēki sistem
ADS-2000, davaē, procesor, pojaēivaē.
NEW RESULTS OF THE
DEVELOPMENT OF ULTRA FAST
DATA ACQUISITION AND CONTROL
SYSTEM FOR ENGINE AND OTHER
MACHINE TESTING
19
ampliĮers (12 bit, 350 kHz/channel), 6…24
ampliĮer for strain gauge, piezorezisƟve
and other transducers and a 32 bit microcontroller for motor-control. Maximum
measuring speed i.e. maximum A/D conversion speed for parallel 6…12 A/D converts operaƟon is 3…5 MHz with simultaneous trigger marc registraƟon, with more
than 50.000.000 measuring values pro
measured series. This system provides conƟnual, real Ɵme measuring and calculaƟon
of engine and engine subsystems operaƟng
cycles parameters such as: cylinder pressure history, force history, acceleraƟons
and movement of various points, drive
shaŌ speed as the funcƟon of drive shaŌ
angle degree etc. Some examples of ADS
2000 system use (for engine operaƟng parameters measurements and diesel engine
fuel injecƟon system operaƟng parameters
measurements) are described in this paper.
Key words: Data acquisiƟon and control
system-ADS 2000, transducers, processor,
ampliĮers.
Abstract: This paper presents new results of Development of an domesƟc high
performance mulƟchannel Data acquisiƟon and control system ADS 2000*. The
system is based on standard high performance VME-bus and it can use various
high performance processor units (Motorola 68020…68060, Motorola Power PC
740…7400, Intel PenƟum etc.). The system
has high resoluƟon graphic unit, 2…12 A/D
high resoluƟon converts with Sample/Hold
RETROSPEKTIVA
20
DEMI 2001
O DOSTIGNUĆIMA ELEKTRO
I MAŠINSKE INDUSTRIJE
B
4. MEĐUNARODNO SAVJETOVANJE
A
NJA LUK
DEMI
2001
DEMI 2001
Datum: 25/26. april 2001.
Mjesto: Banja Luka
Predsjednik organizacionog odbora:
Prof. dr Ostoja MileƟđ, Mašinski fakultet
Banja Luka
Pokrovitelji:
Sponzori:
1. ODP „METAL“ ZDP „METAL – SAJAM“,
Banja Luka
2. FABRIKA VIJAKA „MRKONJI GRAD“,
Mrkonjiđ Grad
Uvodna predavanja:
1. Miroslav Pušonja – Globalni trendovi
u organizaciji i projektovanom obimu
proizvodnje autoindustrije u prvoj
deceniji ovog milenijuma
2. Dušan Malbaški, Danilo obradoviđ –
Objektna tehnologija : sušƟjna, stanje
i perspekƟve
3. Milorad Toprek, Dušan Šušēeviđ,
Željko P. Karan – Biomehaniēko
ispiƟvanje kosƟju
4. Thomas Schelhorn – The 3D Printer
and RP Systems and Materials
EvoluƟon: An ApplicaƟons PerspecƟve
5. Milan Milovanoviđ, Miloš
Radisavljeviđ, Dragan Begoviđ – Razvoj
metoda za analizu efekata primjene
RETROSPEKTIVA
th
A
4 INTERNATIONAL CONFERENCE
ON ACCOMPLISHMENTS
OF ELETRICAL AND
MECHANICAL INDUSTRIES
novih materijala na ponašanje
konstrukcija
6. V. Joviševiđ, P. Dakiđ, O. MileƟđ, M.
Todiđ – Neki aspekƟ istraživanja
moguđnosƟ proizvodnje teških presa
Izvod iz predgovora:
„...Poslednje dvije decenije XX vijeka u
svijetu su karakterisane vrlo intenzivnim
razvojem u elektro i mašinskoj industriji.
MeĜuƟm, u posljednoj deceniji XX
vijeka razvoj proizvodnog mašinstva i
elektrotehnike na prostorima prethodne
Jugoslavije je usporen, ēak šta više u
pojedinim dijelovima nenormalno-prisilno
zaustavljen.
Savjetovanja DEMI svojim redovnim
održavanjem i pored svih nedađa koje su
zadesile naš narod poslednjih desetak
godina, doprinose da još uvijek sa velikom
dozom opƟmizma razmišljamo o buduđnosƟ
struke i nauke u nas. Ovogodišnje
savjetovanje održava se kada Fakultet
obilježava 30 godina studija mašinstva u
Banjoj Luci. Sa ukupno 6 uvodnih referata
i 58 radova, IV MeĜunarodno savjetovanje
DEMI 2001 je zadržao nivo prethodnih
savjetovanja. Uēešđe velikog broja autora
iz Republike Srpske i iz inostranstva kao i
DEMI 2001
21
problemaƟka koja se u radovima obraĜuje,
potvrĜuje opravdanost napora da se i
u ovim teškim vremenima Savjetovanje
održi i Ɵme doprinese razmjeni znanja,
istraživaēkih rezultata i iskustva struēnjaka
i istraživaēa iz industrije, istraživaēkih
insƟtucija i fakulteta...“
Programski i organizacioni odbor
Banja Luka, april 2001. godine
Sveēana veēera, DEMI 2005, Prof Pešiđ,
Veinoviđ MF KG, Prof. Filipoviđ MF SA, Prof.
uduroviđ, Prof. Petkoviđ, MF BL
Nau«ni odbor
Prof. dr Jovo MrĜa
Prof. dr MilenƟje Stefanoviđ
Prof. dr Stevan Veinoviđ
Prof. dr Miroslav Planēak
Prof. dr Aleksa Blagojeviđ
Prof. dr Milan Šljiviđ
Prof. dr Ostoja MileƟđ
Prof. dr Velimir Todiđ
Prof. dr Milan uduroviđ
Prof. dr Krstan Bošnjak
Prof. dr Vid Joviševiđ
Prof. dr Slavko Zrniđ
Prof. dr Danilo Obradoviđ
Prof. dr Miroslav Rogiđ
Doc. dr Miroslav Bobrek
Prof. dr uraĜ Davidoviđ
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Kragujevac
Mašinski fakultet Kragujevac
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Banja Luka
Elektrotehniēki fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Tehnološki fakultet Banja Luka
Republika Srpska
Srbija
Srbija
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
RETROSPEKTIVA
22
DEMI 2001
Broj radova po tematskim oblastima
8
Industrijski sistemi
Termotehnika, energetika,
motori i vozila
Sistemi modeliranja,
optimizacije i simulacije
Mašine i uređaji za
proizvodne tehnologije
Savremene proizvodne
tehnologije, procesi i sistemi
15
10
5
20
0
5
10
15
Broj radova
20
25
Slika 6. Broj radova po tematskim oblasƟma na DEMI-u 2001.
Broj radova po državama
35
32
30
Broj radova
25
21
20
15
10
5
3
1
1
0
RS
FBiH
Srbija
Rusija
Slika 7. Broj radova po državama na DEMI-u 2001.
RETROSPEKTIVA
Hrvatska
DEMI 2001
Uvodni referati
GLOBALNI TRENDOVI U
ORGANIZACIJI I PROJEKTOVANOM
OBIMU PROIZVODNJE
AUTOINDUSTRIJE U PRVOJ DECENIJI
OVOG MILENIJUMA
Miroslav Pušonja
Zastava A.D. Kragujevac
Rezime: Autoindustrija je u veku koji se
završava odnela je apsolutnu pobedu kao
najpropulzivniji i najorganizovaniji deo
privrede. Henri Ford je proglašen za ēoveka
stoljeđa. Svojom genijalnošđu uspeo je
da postavi koncept masovne proizvodnje
koji nije napušten do danas. Obaranje
troškova proizvodnje ispod njegove
konkurencije obezbedilo je da se sa tom
razlikom razvije, ojaēa i pomogne njegovoj
državi da dominira nad ostatkom sveta.
Nije se mnogo toga globalno promenilo
do danas. Veliki broj dobavljaēa i nadalje
isporuēuje svoje komponente dugom lancu
ili direktno na liniju montaže. U mnogim
sluēajevima Ɵ lanci dobavljaēa su verƟkalno
povezani kroz tehnološke i organizacionoupravljaēke forme. Toj formi proizvodnje i
danas podležu menjaē, motor i transimisija
u celini. Prikljuēuju im se i sasvim novi
moduli, komplet komandna tabla, komplet
sedišta, komplet vrata.
Za deo sveta van tri kljuēna tržišta
intelektualnog kapitala, SAD, EU i Japana,
postojale su i forme delimiēne ili potpune
imitacije proizvodnje. To su SKD (SemiKnocked Down) i CKD (Completely-Knocked
23
Down) isporuēenih modula ili lotova.
One su podrazumevale montažu ovih
sklopova vozila, rastavljenih delimiēno ili
u potpunosƟ, isporuēenih, u zemlji novog
tržišta u razvoju.
Sadržaj lota je zavisio od poliƟēke i
ekonomske situacije u doƟēnoj zemlji,
kao i od tehniēkih moguđnosƟ i znanja
da se to novo proizvodi. Ovaj rad se
bavi projekcijom globalnih trendova u
organizaciji proizvodnje i njenog rasta u
prvoj dekadi ovog milenijuma.
Kljuēne reēi: automobilska industrija, originalni delovi, proizvodnja.
THE GLOBAL TRENDS IN THE
ORGANIZATION AND PROJECTED
VOLUME OF THE PRODUCTION OF
MOTOR VEHIVLES AFTER THE YEAR
2000
Abstract: The car manufacturing industry
has in the 20th century won and absolute
victory, as the most propulsive and the best
organized part of the economy. Henry Ford
has been named the men of the century.
With hhis brilliance he has managed to
place the concept of massive producƟon
which is dominant even today. The cost reducgƟon of the producƟon under its compeƟƟon has provided that with the price
diīerence he develops, gets stronger and
help his state dominate over the rest of the
world. Not much has changed on the global
scale up to today. The great number of suppliers conƟnues to deliver its components
to the long chain or directly on the instal-
RETROSPEKTIVA
24
DEMI 2001
laƟon line. In many cases those supplier
chain are verƟcally connected through the
technological and management and organizaƟon form. The gear shiŌ, the engine
and transmission as a whole are sƟll subjected to that form of producƟon. Along
with them are now the completely new
modules, the whole instrument board, the
seats, the door...
For the part of the world which is out of the
three markets of intellectual capital, USA,
EU and Japan, there were forms of parƟal
or total imitaƟon of producƟon. Those are
SKD (Semi-Knocked Down) and CKD (Completely-Knocked Down) of delivered modules or lots. They consisted of the mounƟng
of these vehicle structures, either parƟally
broken down or as totally, delivered in the
countries of the new developing markets.
The content of the lot depended on the poliƟcal and economical situaƟon in the given
country, as well as from the technical possibiliƟes and knowledge that would make
possible for the new ones to be produced
there. This work consist of projecƟng the
global trends in the organizaƟon of producƟon and the volume of its growth.
Key words: automoƟve industry, original
equipment, producƟon.
OBJEKTNA TEHNOLOGIJA: SUŠTINA,
STANJE I PERSPEKTIVE
Dušan Malbaški, Danilo Obradoviđ
Fakultet tehniēkih nauka Novi Sad
Rezime: Objektna orjentacija je trenutno
vodeđi pristup projektovanju u izradi soŌ-
RETROSPEKTIVA
vera. u radu se ukratko razmatra status i
moguđi pravci daljeg razvoja.
Kljuēne reēi: objektna orjentacija, objektna
tehnologija, objektna metodologija.
OBJECT TECHNOLOGY: ESSENCE,
STATE OF THE ART AND
PERSPECTIVE
Abstract: Object orientaƟon is presently
the leading approach to soŌware design
and implementaƟon. The paper considers
state of the art and the possible direcƟons
of its development.
Key words: object-orientaƟon, object technology, object methodology.
BIOMEHANIKO ISPITIVANJE
KOSTIJU
Milorad Toprek1, Dušan Šušēeviđ2, Željko
P. Karan2
1
VZ Kosmos Banja Luka
2
Medicinski fakultet Banja Luka
Rezime: Biomehanika je nauka koja se bavi
primenom zakona mehanike u rešavanju
bioloških problema, uz istovremeno
prouēavanje mehaniēkih osobina živih organizama. Njene osnovne karakterisƟke su:
mulƟdisciplinarnost i interdisplinarnost.
Prvenstveno izuēava povezanost oblika i
funkcije morfoloških struktura kao i problem funkcionalne adaptacije pod dejstvom
mehaniēkih sila, koje na živi organizam djeluju iz spoljašnje sredine. Svi biomehaniēki
procesi se dešavaju u okviru interakcije „organizam-okolina“. Skoro da nema podruēja
DEMI 2001
ljudske akƟvnosƟ koje se ne može ispiƟvaƟ
sa biomehaniēkog stanovišta. Dosadašnje
studije su mnogobrojne ali najegzaktniji
i najprimenljiviji rezultaƟ su dobijeni u
podruēju ispiƟvanja lokomotornog aparata (kosƟ, zglobovi, mišiđi). Osnova ispiƟvanja se svodi na sljedeđe: da se ispiƟvani
materijal, što u našem radu predstavljaju
duge kosƟ ēovjeēijeg skeleta podvrgnu
delovanju mehaniēkih sila što nazivamo
opteređenjem. Opteređenje mora biƟ u
onom obimu koji odgovara zaživotnom
opteređenju ispiƟvanog uzorka u normalnim i patološkim uslovima. Svi dobijeni rezultaƟ moraju se precizno izmeriƟ a aproksimacija mora biƟ svedena na minimum.
Kljuēne reēi: biomehanika, duge kosƟ, skelet, mehaniēke sile, savijanje, uvijanje.
25
most accurate and applicable results have
been obtained in the Įeld of locomotor system (bones, joints, muscles). The research
is based on the following: to have the research material, which in our case includes
long bones of human skeleton, exposed to
mechanical forces that we refer to as load.
Loads must be equal to the loads the researched sample undergoes in normal and
pathological condiƟons. All of the results
obtained need to be precisely calculated
and approximaƟon must be minimized.
Key words: biomechanics, long bones, skeleton, mechanical forces, bending, twisƟng.
3D PRINTER, SISTEM RP I EVOLUCIJA MATERIJALA: PRIMJENA
BIOMECHANICAL INVESTIGATION
OF BONES
Thomas Schelhorn
Area Sales manager, 3D Systems GmbH,
Germany
Abstract: Biomechanics is a science that
deals with applicaƟon of mechanics laws in
solving biological problems while studying
mechanical properƟes of living organisms.
Its main characterisƟcs describe it as mulƟdisciplinary and interdisciplinary. Primarily,
it studies connecƟon of form and funcƟon
of morphological structures as well as a
problem of funcƟonal adaptaƟon when living organisms are aīected by external mechanical forces. All biomechanical processes occur within “organism-environment”
interacƟon. There is hardly an area of human acƟvity that can not be studied from
a biomechanical point of view. So far, there
have been a number of researches but the
Rezime: Dizajneri proizvoda sve više
integrišu Įziēki model iz mašina za brzu
izradu protoƟpova i 3D štampaēa u svoje
procese konstruisanja što im omoguđava
eĮkasniji odabir ideja za dizajniranje proizvoda i brže ponavljanje konstruisanja i razvoja proizvoda. Koristeđi se ovim digitalnim sredstvima stvaranja modela, dizajner
proizvoda može da iskorisƟ prikladnost i
raspoloživost 3D štampaēa u radnoj sredini
svoje kancelarije da bi poboljšao proces
konstruisanja. Ova poboljšanja za rezultat
imaju bržu pojavu proizvoda na tržištu,
proizvodi bolje ispunjavaju potrebe tržišta
zauzimajuđi njegov veđi dio a troškovi razvoja su niži. Studije sluēaja i uspješni primjeri
RETROSPEKTIVA
26
DEMI 2001
automobilske i potrošaēke industrije biđe
korišteni da se prikažu prednosƟ. Druga
važna primjena đe detaljno prikazaƟ proizvodnju voštanih modela u industriji livanja
u kalupu od voska koristeđi se ThermoJet
štampaēem iz 3D Systems primjenjujuđi
postojeđe procese i opremu u svakoj livnici
za livanje u kalupima od voska. ThermoJet
modeli znatano smanjuju vrijeme potrebno za uvoĜenje novog proizvoda u livnice
za livanje u kalupima od voska. Modeli iz
ThermoJet štampaēa se koriste za izradu
protoƟpova i ograniēenih nizova odljevaka
u vosku a takoĜe nalazi primjenu kao sredstvo dokazivanja procesa livanja mnogo
prije nego što se dobiju modeli od voska
iz alata za dobijanje kalupa ubrizgavanjem
voska. Krajnji rezultat je fokusiranje razvoja proizvoda i uvoĜenje procesa u okviru
livnice za livanje kalupa od voska štedeđi
dosta vremena i na troškovima proizvodnje
u odnosu na postojeđe metode.
THE 3D PRINTER AND RP SYSTEM
AND MATERIALS EVOLUTION: AN
APPLICATIONS PERSPECTIVE
Abstract: Increasingly product designers
are incorporaƟng physical model from rapid
prototyping machines and 3D printers into
their design processes to enable more eĸcient selecƟon of product styling ideas and
faster product design iteraƟon and product
development. Using these digitally driven
means of fabricaƟng models product designer take advantage of the convenience
and availability of 3D printers in an oĸce
environment to improve their design pro-
RETROSPEKTIVA
cess. These improvements result in the
beneĮts of faster Ɵme to market, products
that more closely meet the market needs
capturing a larger market share and results
in a lower cost of development. Case studies and success stories from the automoƟve and consumer products industries will
be used to illustrate the advantages. another important applicaƟon will detail the
producƟon of wax paƩerns in the investment casƟng industry using the ThermoJet
printer from 3D Systems using exisƟng processes and equipment in every I/C foundry.
The ThermoJet paƩerns signiĮcantly reduce
new product introducƟon Ɵme I nthe I/C
foundry environment. the ThermoJet printer paƩerns are used for the producƟon of
prototype and limited run investment castings, and also found usage as a means of
proving out the casƟng process far in advance of having wax paƩerns available from
the producƟon wax injecƟon molding tool.
The end result is a streamlining of the product development and introducƟon process
within the I/C foundry environment saving
substanƟal Ɵme and manufacturing costs
over exisƟng methods.
RAZVOJ MODELA ZA ANALIZU
EFEKATA PRIMENE NOVIH
MATERIJALA NA PONAŠANJE
KONSTRUKCIJE
Milan Milovanoviđ, Miloš Radisavljeviđ,
Dragan Begoviđ
InsƟtut za automobile Zastava, Kragujevac
Rezime: Automobilska industrija je suoēena
DEMI 2001
sa potrebom zadovoljenja sve strožijih
zahteva u pogledu propisa kao i zahteva
tržišta. Jedan od naēina je i uvoĜenje novih
materijala. U cilju analize efekata primene
novih materijala u InsƟtutu za automobile
razvijene su laboratorijske probe (staƟēke
i kvazi-staƟēke). Da bi se deĮnisala metodologija ispiƟvanja u radu su analizirana
realna opteređenja i važeđi propisi. Na osnovu rezultata ispiƟvanja moguđe je ceniƟ
opravdanost i efekte primene novih materijala.
Kljuēne reēi: automobil, karoserija, materijali, ispiƟvanja.
DEVELOPMENT OF METHOD FOR
THE ANALYSIS OF NEW MATERIALS
APPLICATION EFFECTS ON
CONSTRUCTION CONDUCT
Abstract: Car industry faces the problem of
saƟsfying strict demands regarding regulaƟons and market demands. One way to
solve this problem is by introducing new
materials. For the analysis of new materials
applicaƟon eīects, laboratory tests (staƟc
and quasi-staƟc) were developed at R&D
InsƟtute Zastava. In order to deĮne tesƟng
methodology, real loads and present regulaƟons were analyzed in the paper. On the
basis of invesƟgaƟon results it is possible to
evaluate jusƟĮableness and eīects of new
materials applicaƟon.
Key words: automobile, car body, materials, tesƟng.
27
NEKI ASPEKTI ISTRAŽIVANJA
MOGUNOSTI PROIZVODNJE
TEŠKIH PRESA
Vid Joviševiđ, Pantelija Dakiđ, Ostoja
MileƟđ, Mladen Todiđ
Mašinski fakultet u Banjoj Luci
Rezime: U radu je data kratka konstrukƟvno tehnološka analiza teških presa. Sa
stanovišta moguđnosƟ proizvodnje analizirana je složenost proizvoda I ekonomski
efekƟ koje je moguđe ostvariƟ u proizvodnji pojedinih familija presa. RezultaƟ su
prikazani preko idenƟĮkovanja tehniēko
tehnoloških zahtjeva za proizvodnju teških
presa i moguđnosƟ ostvarenja bruto proĮta
za ovu vrstu proizvodnje.
Kljuēne reēi: teška presa, tehnologija, analiza, proĮt.
SOME ASPECTS OF RESEARCH OF
HEAVY PRESSES PRODUCTION
POSSIBILITIES
Abstract: This paper treated short construcƟve technological analysis of heavy presses.
From point of possibility of producƟon this
paper analyze level of products and economical eīects which could be accomplish
in producƟon some families of presses. Results are shown through idenƟĮcaƟon of
technical and technological requirements
for producƟon of heavy presses and possibiliƟes of gross proĮt achievement for this
kind of producƟon.
Key words: heavy presses, construcƟon,
technology, analysis, proĮt.
RETROSPEKTIVA
28
DEMI 2002
O DOSTIGNUĆIMA ELEKTRO
I MAŠINSKE INDUSTRIJE
B
5. MEĐUNARODNO SAVJETOVANJE
A
NJA LUK
DEMI
2002
th
A
5 INTERNATIONAL CONFERENCE
ON ACCOMPLISHMENTS
OF ELETRICAL AND
MECHANICAL INDUSTRIES
DEMI 2002
Izvod iz predgovora:
Datum: 25/26. april 2002.
Mjesto: Banja Luka
Predsjednik organizacionog odbora:
Prof. dr Ostoja MileƟđ, Mašinski fakultet
Banja Luka
Pokrovitelji:
Sponzori:
1. „METAL“ a.d. „BANJALUKI SAJAM“,
Banja Luka
2. MAŠINSKI FAKULTET, Banja Luka
3. Valtec BH d.o.o, Busovaēa
4. D&S DESIGN, elinac
5. MODRIA OIL RAFINERY, Modriēa
Uvodna predavanja:
1. Drago Blagojeviđ – Determinizam
mehanike haoƟēnog kretanja
2. Miroslav Planēek – Rapid prototyping
i rapid tooling, eĮkasan naēin
skrađenja „Time To Market“ - A
3. MilenƟje Stefanoviđ – Obradivost
tankih limova pri dubokom izvlaēenju
u uslovima novih tehnologija i
primjene savremenih materijala
4. Vid Joviševiđ – Metalni kompleks
u bosni i hercegovini – stanje i
perspekƟve razvoja
„...Razvoj mašinstva i elektrotehnike na
prostorima prethodne Jugoslavije je usporena, a pojedinim dijelovima ēak nenormalno i prisilno zaustavljen. DrasƟēno
zaustavljenje razvoja posebno je prisutno
u mašinogradnji i metalskoj industriji koje,
kao što je poznato, bitno uƟēe na nivo i
intenzitet razvoja drugih privrednih grana,
kao i obrazovanje struēnjaka svih nivoa u
podruēju proizvodnih tehnika i tehnologija.
I ovo peto po redu savjetovanje DEMI
2002 održava se kao meĜunarodno. Kroz
dosadašnja savjetovanja po broju radova,
njihov kvalitet i uēešđe inostranih autora,
ova manifestacija stekla zavidan ugled meĜu
nauēnim i struēnim radnicima sa fakulteta,
insƟtuta i iz industrije. Programsku strukturu savjetovanja DEMI 2002 ēine sljedeđe
tematske oblasƟ: savremene proizvodne
tehnologije, proizvodni procesi i sistemi,
mehanika i konstrukcije, sistemi modeliranja, opƟmizacije i simulacije, kom-pjuterski
podržane tehnologije (CAD/CAM/CAE), termotehnika, energeƟka, motori i motorna
vozila, elektronika i telekomunikacije, industrijski sistemi, sistemi kvaliteta (TQM
modeli, metode i tehnologije).
Sa ukupno 4 uvodna rada i 52 rada, 5.
RETROSPEKTIVA
DEMI 2002
29
MeĜunarodno savjetovanje DEMI 2002
zadržava nivo prethodnih savjetovanja.
Uēešđe velikog broja autora iz Republike
Srpske i iz inostranstva kao i problemaƟka
koja se u radovima obraĜuje, potvrĜuju
opravdanost napora da se i u ovim
turbulentnim vremenima Savjetovanje
održi i Ɵme doprinese razmjeni znanja,
istraživaēkih rezultata i iskustva struēnjaka
i istraživaēa iz industrije, istraživaēkih
insƟtucija i fakulteta...“
Programski i organizacioni odbor
Banja Luka, april 2002. godine
Prof. dr Vid Joviševiđ (MF BL)
predsjedava sekcijom
Nau«ni odbor
Prof. dr Jovo MrĜa
Prof. dr MilenƟje Stefanoviđ
Prof. dr Stevan Veinoviđ
Prof. dr Pavao Bojaniđ
Prof. dr Miroslav Planēak
Prof. dr Krstan Bošnjak
Prof. dr Milan Šljiviđ
Prof. dr Aleksa Blagojeviđ
Prof. dr Drago Blagojeviđ
Prof. dr Milan uduroviđ
Prof. dr Velimir Todiđ
Prof. dr Veljko uriēkoviđ
Prof. dr Simo Jokanoviđ
Prof. dr Ostoja MileƟđ
Prof. dr Vid Joviševiđ
Prof. dr Miorad Bulatoviđ
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Kragujevac
Mašinski fakultet Kragujevac
Mašinski fakultet Beograd
FTN Novi Sad
Elektrotehniēki fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Podgorica
Republika Srpska
Srbija
Srbija
Srbija
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Republika Srpska
Crna Gora
RETROSPEKTIVA
30
DEMI 2002
Broj radova po tematskim oblastima
9
Industrijski sistemi
Termotehnika, energetika,
motori i vozila
11
Sistemi modeliranja,
optimizacije i simulacije
4
6
Mehanika i konstrukcije
Savremene proizvodne
tehnologije, procesi i sistemi
22
0
5
10
15
Broj radova
20
25
Slika 8. Broj radova po tematskim oblasƟma na DEMI-u 2002.
Broj radova po državama
35
31
30
Broj radova
25
20
15
14
10
5
2
3
1
1
Bugarska
Slovačka
0
RS
Srbija
Hrvatska
Rusija
Slika 9. Broj radova po državama na DEMI-u 2002.
RETROSPEKTIVA
DEMI 2002
Uvodni referati
DETERMINIZAM MEHANIKE
HAOTINIH KRETANJA
Drago Blagojeviđ
RAPID PROTOTYPING I RAPID
TOOLING – EFIKASAN NAIN
SKRAENJA „TIME TO MARKETA“-a
Miroslav Planēak
Rezime: Sve strožiji uslovi na tržištu uslovili
su intenzivan razvoj novih tehnologija sa
ciljem da se do novog proizvoda doĜe u
što krađem vremenu (kratak „Ɵme to market“), uz što manje troškove a da proizvod
bude što veđeg kvaliteta. Kratak „Ɵme to
market“ je jedan od najvažnijih elemenata
koji znaēajno uƟēe na uspeh novog proizvoda na tržištu. Rapid Prototyping (RP) i
Rapid Tooling (RT) (Brza izrada protoƟpova
i alata) omoguđuju znatno skrađenje „Ɵme
to market-a“.
U ovom radu analizirane su vrste modela
koje se koriste u fazi razvoja proizvoda. Ovi
modeli mogu se vrlo brzo izradiƟ nekom od
metoda RP ili RT. Data je klasiĸkacija RP i
RT postupaka s Ɵm što je fokus usmeren
na tri vrste: StereolitograĮja, 3D prinƟng
i LOM procedura. Na kraju su daƟ pravci
daljeg razvoja na tom polju.
31
RAPID PROTOTYPING AND RAPID
TOOLING – EFFICIENT WAY TO
REDUCE “TIME TO MARKET”
Abstract: Ever stronger market requirements in the Įeld of producƟon engineering have iniƟated intensive development of
new technologies with the aim to put new
products with a.) high quality, b.) relaƟvely
acceptable price in c.) short Ɵme to market.
Short “Ɵme to market” is one of the most
important element which inŇuences the
success of the new product at the market.
Rapid prototyping and rapid tooling technologies make possible to shorten “Ɵme to
market” in very eĸcient way.
This paper gives insight into the types of
models/prototypes which are used in the
process of product development. These
models can be manufactured very quickly
by one of the prototyping and prototooling
technologies. Furthermore, classiĮcaƟon
of exisƟng RP and RT is given. Short review
of three procedures is presented:
Š Stereolitography
Š 3D prinƟng
Š LOM procedure
Some of the main development trends in
this Įeld are discussed.
RETROSPEKTIVA
32
DEMI 2002
OBRADIVOST TANKIH LIMOVA
PRI DUBOKOM IZVLAENJU U
USLOVIMA NOVIH TEHNOLOGIJA
I PRIMENE SAVREMENIH
MATERIJALA
FORMABILITY OF THIN SHEET
METALS AT DEEP DRAWING IN
NEW TECHNOLOGIES CONDITIONS
AND APPLICATIONS OF MODERN
MATERIALS
MilenƟje Stefanoviđ1, Srbislav
Aleksandroviđ1, Živko Babiđ2, Tomo
Vujinoviđ3
1
Mašinski fakultet Kragujevac
2
Mašinski fakultet Banja Luka
3
Rudi ajavec, Banja Luka
Abstract: In the paper are considered different approaches to studying the deformability of thin sheets in deep drawing. Aslo,
this paper gives survey of light materials
characterisƟcs for manufacture of light carbody made of such materials: high strength
steel sheet metals, Al-sheet metals, Ɵtan
and its alloys, sandwich and composite
materials, were used more and more. The
paper gives survey of these materials, the
applicaƟon area, main advantages and disadvantages, descripƟon of formability parameters and results of researches, primarily in the area of limits formability of high
strength steel metals, Al-alloys sheet metals and steel-plasƟc laminate sheets. Also,
some direcƟons of the development in the
area of deep drawing process control are
given, Įrst of all control of blank holding
force in forming process.
Key words: formability, deep drawing, light
autobody, control, numerical simulaƟon.
Rezime: U radu su razmatrani neki pristupi
izuēavanja deformabilnosƟ tankih limova
pri dubokom izvlaēenju. takoĜe, daje se
pregled karakterisƟka novih materijala namenjenih izradi lakih karoserija putniēkih
automobila. u tom smislu, poslednjih godina sve više se koriste materijali za izradu karoserija umanjene težine, kao što su: limovi
od ēelika povišene ēvrstođe, AL-limovi, Ɵtan i njegove legure, sendviē i kompozitni
materijali i sl. U radu se daje pregled ovih
istraživanja, prvenstveno u oblasƟ graniēne
deformabilnosƟ limova poveđane ēvrstođe,
limova od Al-legura i laminatnih limova.
U radu se navode i neki elemenƟ razvoja
u oblasƟ upravljanja procesom dubokog
izvlaēenja, pre svega sistemi upravljanja silom držanja tokom procesa.
Kljuēne reēi: obradivost, duboko izvlaēenje,
lake karoserije, upravljanje, numeriēke simulacije.
RETROSPEKTIVA
DEMI 2002
33
METALNI KOMPLEKS U BOSNI
I HERCEGOVINI – STANJE I
PERSPEKTIVE RAZVOJA
Vid Joviševiđ
Mašinski fakultet Banja Luka
Rezime: u radu je dat kratak opis stanja
metalnog kompleksa u BIH i prikaz relevantnih ekonomskih pokazatelja koji ga
odreĜuju. ukazano je da se svjetski trend
u metalnom kompleksu razvija u pravcu
težnje preduzeđa prema kapitalu i znanju.
Na osnovu prethodnih saznanja daƟ su
osnovni strateški pravci razvoja metalnog
kompleksa u BiH.
Kljuēne rijeēi: metalni kompleks, razvoj,
strategija.
METALNI SECTOR IN BOSNIA AND
HERZEGOVINA – SITUATION AND
PERSPECTIVE OF DEVELOPMENT
Prof. dr Miroslav Planēak (FTN NS)
uvodno predavanje (DEMI 2002)
Abstract: This paper shows short descripƟon of metal sector situaƟon in BiH and
survey of relevant economic indexes which
determine that sector. Paper points to fact
that world trend in metal sector has development in direcƟon of aspiraƟon to capital
and knowledge. Based on previous knowledge basic strategic direcƟons of metal sector development are given.
Key words: metal sector, development,
strategy.
RETROSPEKTIVA
DEMI 2003
A
NJA LUK
DEMI
2003
DEMI 2003
Datum: 30/31. maj 2003.
Mjesto: Banja Luka
Predsjednik organizacionog odbora:
Prof. dr Drago Blagojeviđ, Mašinski fakultet
Banja Luka
Pokrovitelji:
Sponzori:
1. MODRIA OIL RAFINERY, Modriēa
2. „BANJALUKI VELESAJAM“ Banja Luka
Uvodna predavanja:
1. orĜe G. Koziđ, Jelena M. Malenoviđ
– Koncept održivog razvoja u
termotehnici i energeƟci
2. Milan Šljiviđ – DosƟgnuđa i perspekƟve razvoja proizvodnih tehnologija
3. Milosav Ognjanoviđ – Fenomeni
vibracija zupēanika u superkriƟēnom
podruēju frekvencija sprezanja zubaca
4. Miroslav Rogiđ – Potencijal i razvojne
moguđnosƟ nanotehnologija
Izvod iz predgovora:
„...I ovo 6. nauēno-struēno savjetovanje
DEMI 2003. održava se kao meĜunarodno.
Kroz dosadašnja savjetovanja po broju
RETROSPEKTIVA
A
6. MEĐUNARODNO SAVJETOVANJE O
DOSTIGNUĆIMA ELEKTRO I MAŠINSKE
INDUSTRIJE
B
34
6 th INTERNATIONAL CONFERENCE
ON ACCOMPLISHMENTS OF
ELECTRICAL AND MECHANICAL
INDUSTRIES
radova, njihov kvalitet i uēešđe inostranih
autora, ova je manifestacija stekla zavidan
ugled meĜu nauēnim i struēnim radnicima.
Tome je bez sumnje doprinijela i ēinjenica
da se ove godine navršava 32 godine
studija mašinstva na Mašinskom fakultetu
u Banjaluci. Programsku strukturu savjetovanja DEMI 2003 obuhvataju 4 uvodna
referata i 110 autorskih radova svrstanih
po tematskim oblasƟma u 4 sekcije, unutar
kojih su radovi rasporeĜeni po grupama
kako slijedi: proizvodne tehnologije i
inženjerstvo (52 rada), A1. Obradni sistemi
(15), A2. Materijali (10), A3. Proizvodni
sistemi (27), B. Mehanika i konstrukcije
(25 radova) , B1. Mehanika (9), B2.
Konstrukcije (16) C. Saobrađajna sredstva
(18 radova) , C1. Motori (6), C2. Vozila (12),
D. Termotehnika i energeƟka (15 radova),
D1. Termotehnika (5), D2. EnergeƟka (10).
Ovogodišnje savjetovanje DEMI 2003.
nadmašilo je visok nivo prethodnih savjetovanja. Uēešđe velikog broja autora
iz Republike Srpske i iz inostranstva,
kao i problemaƟka koja se u radovima
obraĜuje, potvrĜuju opravdanost napora
nauēnih i struēnih kadrova da doprinose interakƟvnom transferu znanja i istraživaēkih rezultata u okviru industrije,
istraživaēkih insƟtucija, fakulteta, privred-
DEMI 2003
35
Nau«ni odbor
Prof. dr Dorel Banabic
Prof. dr Drago Blagojeviđ
Prof. dr Milorad Božiđ
Prof. dr Pavao Bojaniđ
Prof. dr Miodrag Bulatoviđ
Prof. dr edomir Duboka
Prof. dr Milan uduroviđ
Prof. dr Veljko uriēkoviđ
Prof. dr Milisav Georgijeviđ
Prof. dr Dimitrije Jankoviđ
Dr Relja Jovanoviđ
Prof. dr Miloš Kojiđ
Prof. dr Ostoja MileƟđ
Prof. dr Jovo MrĜa
Prof. dr Miroslav Planēak
Prof. dr Dobroslav Ružiđ
Prof. dr Slavko SebasƟjanoviđ
Prof. dr MilenƟje Stefanoviđ
Prof. dr Momir Šarenac
Prof. dr Milan Šljiviđ
Prof. dr Džemo Tufekēiđ
Prof. dr Stevan Veinoviđ
Dr.-Ing. Stefan Wagner
Universitet Cluj Napoca
Mašinski fakultet Banja Luka
Elektrotehniēki fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Podgorica
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Beograd
CIP Beograd
Mašinski fakultet Kragujevac
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Beograd
Strojarski fakultet Slavonski Brod
Mašinski fakultet Kragujevac
Mašinski fakultet Srpsko Sarajevo
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Tuzla
Mašinski fakultet Kragujevac
Universitat StuƩgart
Rumunija
Republika Srpska
Republika Srpska
Srbija
Crna Gora
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Srbija
Srbija
Srbija
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Srbija
Srbija
Hrvatska
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Federacija BiH
Srbija
Njemaēka
RETROSPEKTIVA
36
DEMI 2003
Broj radova po tematskim oblastima
17
Termotehnika i energetika
18
Motori i vozila
25
Mehanika i konstrukcije
Proizvodne tehnologije i
inženjerstvo
50
0
10
20
30
Broj radova
40
50
60
Slika 10. Broj radova po tematskim oblasƟma na DEMI-u 2003.
Broj radova po državama
70
62
60
Broj radova
50
40
30
25
20
14
10
4
1
0
RS
FBiH
Srbija
Hrvatska
Rumunija
2
2
Bugarska
Slovenija
Slika 11. Broj radova po državama na DEMI-u 2003.
RETROSPEKTIVA
DEMI 2003
37
nih asocijacija i državnih subjekata.
Sa zadovoljstvom isƟēemo da je u
prostoru Mašinskog fakulteta ovogodišnje
savjetovanje proprađeno izložbom slika i
skulptura umjetnika Vladimira Kneževiđa...“
vatljivosƟ, indikatori, toplotne pumpe.
Organizacioni i Nauēni odbor
Banjaluka, maj 2003. godine
Abstract: This overviewing paper concerns
sƟll not clearly enough conceptualized
term of sustainable development – before
all from energeƟc aspect. It point out the
fact that to future generaƟon must be leŌ
possibility to fulĮll their needs of energy,
in spite of enormous world populaƟon
growth and, consequently, needs for energy. In order to have this concept successful
it must be based on economical, ecological and social criteria. Newly introduced
terms of acceptability index and indicators
enable, based on mulƟcriterical decisionmaking process, Įnding the best soluƟon
from the aspects of energy consumpƟon
and sustainability in buildings. Importance
of heat pumps applicaƟons is pointed out
as the most serious thermal engineering
contribuƟon.
Keywords: sustainable development, energy saving, environment protecƟon, acceptability index, indicators, heat pumps.
Uvodni referati
KONCEPT ODRŽIVOG RAZVOJA U
TERMOTEHNICI I ENERGETICI
orĜe G. Koziđ, Jelena M. Malenoviđ
Mašinski fakultet Beograd
Rezime: Ovaj pregledni rad razmatra još
uvijek nedovoljno jasno koncipiran, pojam
održivog razvoja – pre svega sa energetskog
stanovišta. Ukazuje se na ēinjenicu da
i buduđim generacijama treba ostaviƟ
moguđnost da zadovolje svoje potrebe
za energijom, uprkos enormnog porasta
svetskog stanovništva i sƟm u vezi potreba
za energijom. Da bi se ovaj koncept mogao
uspešno da ostvari, neophodno je da se on
zasniva na ekonomskim, ekološkim i socijalnim kriterijumima. Novouvedeni pojmovi indeks prihvatljivosƟ i indikatori omoguđavaju da se, na osnovu mulƟkriterijalnog
procesa odluēivanja, odaberu najbolja
rešenja sa aspekta potrošnje energije i
održivosƟ u zgradama. IsƟēe se znaēaj
primene toplotnih pumpi kao najozbiljniji
termotehniēki doprinos ovoj ideji.
Kljuēne reēi: održivi razvoj, štednja energije, zašƟta životne sredine, indeks prih-
SUSTAINABLE DEVELOPMENT IN
THERMAL ENGINEERING AND
ENERGETICS
DOSTIGNUA I PERSPEKTIVE
RAZVOJA PROIZVODNIH
TEHNOLOGIJA
Milan Šljiviđ
Mašinski fakultet Banja Luka
Rezime: U radu se prezentuju neka
dosƟgnuđa i perspecƟve razvoja proizvod-
RETROSPEKTIVA
38
DEMI 2003
nih tehnologija. Ukazuje se na znaēajne
rezultate ostvarene u tehnologiji thixodeformisanja, laserskim tehnologijama,
tehnologiji nanošenja zašƟtnih prevlaka
– PVD postupak zašƟte, stereolitograĮji,
tehnologiji obrade plasƟke, proizvodnji poluprovodnika kao i reciklažnim tehnologijama. Ekonomski aspect kod izbora opƟmalne tehnološke metode stavlja se u prvi
plan i predstavlja limiƟrajuđi factor.
Kljuēne rijeēi: thixo-deformisanje, obrada
laserom, zašƟtne prevlake, obrade plasƟke,
poluprovodnici, stereolitograĮja, reciklaža.
ACHIEVEMENT AND PERSPECTIVE
IN DEVELOPMENT OF PRODUCTION
TECHNOLOGIES
Abstract: In this paper the current achievement and perspecƟve in development of
producƟon technologies are presented.
SigniĮcant results obtained in thixo-deformaƟon, laser technology, technology of
protecƟon covering – PVD, stereolythography, producƟon of plasƟc, semiconductor technologies and recycling technology.
Economic aspect in choosing of opƟmal
manufacturing method is pointed out and
it is considered as a crucial limit factor.
Key words: thixo-deformaƟon, laser technology, technology of protecƟon covering
– PVD, stereolytography, recycling technology, semiconductor technologies, producƟon of plasƟc.
RETROSPEKTIVA
FENOMENI VIBRACIJA ZUPANIKA
U SUPERKRITINOM PODRUJU
FREKVENCIJA SPREZANJA ZUBACA
Milosav Ognjanoviđ
Mašinski fakultet Beograd
Rezime: Vibracije zupēanika se odlikuju nizom speciĮēnosƟ koje su istražene
u znaēajnoj mjeri. Model prinudnih
prigušenih vibracija kod zupēanika je
zadovoljavajuđi samo u subkriƟēnom i
kriƟēnom podruēju. U superkriƟēnom
podruēju znaēajno odstupa. Predložen je
model zasnovan na primeni singularnih
sistema koji je zadovoljavajuđi u sva tri
podruēja frekvencija. Vibracije zupēanika
se treƟraju kao slobodne prigušene ēija se
pobuda obnavlja pri svakom ulasku novog
para zubaca u spregu. Energija pobude se
prenosi sa pobudnih na sopstvene frekvencije. Fenomen uslovno nazvan superkriƟēne
rezonancije, takoĜe je objašnjen.
Kljuēne rijeēi: Vibracije zupēanika, zupēanici, singularni sistemi.
GEAR VIBRATION PHENOMENAS
IN SUPER CRITICAL TEETH MESH
FREQUENZ RANGE
Abstract: Gear vibraƟon is a Įeld with a
high level of research. Model of forced and
damped vibraƟon saƟsĮes this research
only in subcriƟcal and criƟcal mesh frequency range. In supercriƟcal frequency
range there is a great level of deviaƟon
comparing to experimental results. Model,
based on singular systems, is suggested
DEMI 2003
and applied. That model saƟsĮes all three
frequency ranges. Phenomena of three
damped gear vibraƟons with repeatable
excitaƟon, disturbance energy transmission from mesh frequency to natural and
supercriƟcal resonances are also discussed.
Key words: Gear vibraƟon, gear drives, singular systems.
POTENCIJAL I RAZVOJNE
MOGUNOSTI NANOTEHNOLOGIJA
39
scope is expressed in three-Įgure amount
of billions of Euros. Mastering nanometric
dimensions has gained much signiĮcance
throughout the world. First nanoproducts
have emerged in the market whereas others are already available for commercial
applicaƟon in university and scienƟĮc insƟtuƟons around the world.
Key words: nanotechnologies, nanoengineering, nanostructures, nanoparƟcles.
Miroslav Rogiđ
Mašinski fakultet Banja Luka
Rezime: Za skoro jednu deceniju nanotehnologije su se razvile od univerzitetske
nauēnoistraživaēke oblasƟ u kljuēnu tehnologiju 21. vijeka, ēiji se tržišni obim
izražava u trocifrenim iznosima milijardi
evra. Ovladavanje nanometarskim dimenzijama dobilo je u svijetu veliki zamah. Prvi
nanoproizvodi se veđ nalaze na tržištu, dok
drugi veđ ēekaju komercijalnu primjenu
na univerzitetskim i nauēnim insƟtucijama
širom svijeta.
Kljuēne rijeēi: nanotehnologije, nanotehnika, nanostrukture, nanodjeliđi.
Prof. dr Drago Blagojeviđ - predsjednik
organizacionog odbora na otvaranju skupa
DEMI 2003
POTENTIAL AND DEVELOPMENT
POSSIBILITIES OF
NANOTECHNOLOGIES
Abstract: In nearly a decade, nanotechnologies have developed from university
scienƟĮc research Įeld into the key technology of the 21st century, whose market
RETROSPEKTIVA
40
DEMI 2005
JALU
K
AN
DEMI
2005
DEMI 2005
Datum: 27/28. maj 2005.
Mjesto: Banja Luka
Predsjednik organizacionog odbora:
Prof. dr Miroslav Rogiđ, Mašinski fakultet
Banja Luka
Pokrovitelji:
Ministarstvo nauke i tehnologije Republike
Srpske
Sponzori:
1. RAFINERIJA ULJA MODRIA, Modriēa
Uvodna predavanja:
1. Dušan Gruden – Rešenje problema
CO2 emisije putem goriva iz bio-mase
2. Miloš Kojiđ – O metodama primjene
materijalnih modela u modeliranju
konstrukcija
Izvod iz predgovora:
„…Sa do sada rekordnih 103 izlaganja
DEMI 05 pokazuje stalno rastuđi interes
nauēnostruēne javnosƟ na širem balkanskom podruēju. Globalno, na svjetskom
planu svjedoci smo ubrzanog razvoja i
mnoštva novih tehnoloških rješenja, koja
nastaju prije svega u oblasƟ mulƟdisciplinarnog razvoja (mehatronika), ali i razvoja
RETROSPEKTIVA
7th INTERNATIONAL CONFERENCE ON
ACCOMPLISHMENTS OF ELECTRICAL
AND MECHANICAL INDUSTRIES
A
B
VII MEĐUNARODNI NAUČNO-STRUČNI SKUP
O DOSTIGNUĆIMA ELEKTRO I MAŠINSKE
INDUSTRIJE
potpuno novih tehnologija, kao što su
nanotehnologije. Novi energetski izvori,
inteligentne mašine i procesi, mikrotehnika,
nanostrukture, itd. stavljaju istraživaēe i
inženjere pred nove izazove i otvaraju nove,
donedavno ni nesluđene moguđnosƟ za
proizvodima i tehnologijama koje kvalitetno
i kvaniƟtetno olakšavaju ljudski život, šƟte
životnu sredinu, ali i stavaraju nova radna
mjesta. Nasuprot tome elektomašinska
industrija balkanskih prostora, sa ponekim
manjim izuzetkom, nalazi se veđ više
od jedne decenije u procesu stagnacije.
...Jasno je da bez nove intelektualne snage,
bez sveopšte promjene društvenog odnosa
i sƟmulacije inovaƟvnog rada, negaƟvni
trendovi na balkanskim prostorima neđe
biƟ zaustavljeni. Stoga okupljanje nauēnika
i istraživaēa u okviru DEMI – skupa treba
shvaƟƟ ne samo kao izmjenu saznanja i
dosƟgnuđa užeg skupa struēnjaka mašinske,
elektrotehniēke i informaƟēke struke,
veđ i kao jedan stalan i ozbiljan pokušaj
da se društvena svijest i društveni tokovi
usmjereu jedinom pravcu koji obezbjeĜuje
napredak i prosperitet svakog društva, a to
je produkƟvan rad, stvaranje novih znanja i
ekonomski razvoj.“
Predsjednik OO DEMI 05
Prof. dr Miroslav Rogiđ
DEMI 2005
41
Nau«ni odbor
Prof. dr Dušan Gruden
Prof. dr Drago Blagojeviđ
Prof. dr Pavao Bojaniđ
Prof. dr Miodrag Bulatoviđ
Prof. dr Milorad Božiđ
Prof. dr Ilija osiđ
Prof. dr edomir Duboka
Prof. dr Milan uduroviđ
Prof. dr Veljko uriēkoviđ
Prof. dr Milisav Georgijeviđ
Prof. dr Niko Majdandžiđ
Prof. dr Vidosav Majstoroviđ
Prof. dr Ostoja MileƟđ
Prof. dr Dragica Noe
Prof. dr Miroslav Planēak
Prof. dr Dobroslav Ružiđ
Dr Joachim Schmied
Prof. dr MilenƟje Stefanoviđ
Prof. dr Milenko Stegiđ
Prof. dr Mirko Sokoviđ
Prof. dr Džemo Tufekēiđ
Prof. dr Velimir Todiđ
Prof. dr Stevan Veinoviđ
Prof. dr Vojo Višekruna
Universitat StuƩgart
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Podgorica
Elektrotehniēki fakultet Banja Luka
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
FTN Novi Sad
Strojarski fakultet Slavonski Brod
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Banja Luka
Fakultet za strojništvo Ljubljana
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Beograd
Delta JS Zuirich
Mašinski fakultet Kragujevac
Fakultet strojarstva i brodogradnje Zagreb
Fakultet za strojništvo Ljubljana
Mašinski fakultet Tuzla
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Kragujevac
Mašinski fakultet Mostar
Njemaēka
Republika Srpska
Srbija
Crna Gora
Republika Srpska
Srbija
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Srbija
Hrvatska
Srbija
Republika Srpska
Slovenija
Srbija
Srbija
Švajcarska
Srbija
Hrvatska
Slovenija
Federacija BiH
Srbija
Srbija
Federacija BiH
RETROSPEKTIVA
42
DEMI 2005
Broj radova po tematskim oblastima
10
Termotehnika i energetika
18
Motori i vozila
20
Mehanika i konstrukcije
Proizvodne tehnologije i
inženjerstvo
47
0
10
20
30
Broj radova
40
50
Slika 12. Broj radova po tematskim oblasƟma na DEMI-u 2005.
Broj radova po državama
50
43
30
27
20
9
ija
ov
en
Sl
ak
Slika 13. Broj radova po državama na DEMI-u 2005.
RETROSPEKTIVA
3
ja
ed
on
i
rs
ka
un
ija
ga
Bu
Hr
ja
bi
Sr
iH
FB
RS
0
va
ts
ka
1
5
4
3
M
6
Ru
m
10
Cr
na
Go
ra
Broj radova
40
DEMI 2005
Uvodni referati
REŠENJE PROBLEMA CO2 EMISIJE
PUTEM GORIVA IZ BIO-MASE
Dušan Gruden
Ditzingen, Njemaēka
Rezime: Naše visoko razvijeno industrijsko
društvo zavisi u velikoj mjeri od fosilnih
izvora energije (benzina i dizel goriva) tj.
od naŌe i zemnog gasa. Njihove rezerve
sigurno nisu beskonaēne. ova ograniēenost
i pokušaji da se naĜe rješenje problema
nezavisnosƟ u snabdijevanju energijom,
bili su u prošlosƟ glavni moƟvi za traženje
alternaƟvnih izvora energije. U najnovije
vreme uz to dolazi i briga o klimi, koja
se navodno menja zbog CO2-emisije iz
ēovekove akƟvnosƟ. Elegantno rešenje
CO2 i H2O sadržaja atmosfere se preko
fotosinteze stvara biomasa, odliēna
sirovina za dobijanje dobrih motorskih
goriva: alkohola i biljnih ulja. Putem biogoriva stvara se zatvoren krug cirkulacije
ugljenika u atmosferi, tako da više ne dolazi
do porasta CO2 koncentracije.
Kljuēne reēi: energija, saobrađaj, oto i dizel
motori, alternaƟvna goriva, CO2-emisija,
alkoholi, biljna ulja.
SOLVING CO2 EMMISSION PROBLEM USING BIO-MASS FUEL
Abstract: Our highly advanced industrial
society depends to a great extent on fossil sources of energy (petrol and diesel fuels) i.e. from oil and gas. Their reserves are
43
not endless. Such limited availability and
aƩempts to solve the problem of dependence in providing energy were the main
moƟves to search for alternaƟve energy
sources in the past. Most recently, all of
this is followed by concern for the climate
that is supposedly changing due to the CO2
emission resulƟng from human acƟviƟes.
Biomass, important raw material for obtaining engine fuels: alcohol and bio-fuels
are created through photosynthesis from
CO2 and H20 content in the atmosphere.
Bio-mass allows for the circulaƟon of carbon in the atmosphere to be a closed circle, thus C02 concentraƟon is not increasing
any more.
Key words: energy, transportaƟon, OƩo
and diesel engines, alternaƟve fuels, C02
emission, alcohols, bio fuels.
O METODAMA PRIMENE MATERIJALNIH MODELA U MODELIRANJU
KONSTRUKCIJA
Miloš Kojiđ
Mašinski fakultet Kragujevac
Rezime: modeliranje noseđe strukture
podrazumeva deĮnisanje geometrijskog
modela kojim se opisuje oblik konstrukcije
i materijalnih modela kojima se uzimaju u
obzir mehaniēke karakterisƟke materijala.
u radu se pretpostavlja modeliranje metodom konaēnih elemenata. Rad je posveđen
numeriēkim metodama koje se koriste da
bi se što eĮkasnije i taēnije dobio odziv
materijala u procesu inkrementalno-iteraƟvnog postupka rešavanja nelinearnih
RETROSPEKTIVA
44
DEMI 2005
problema konstrukcija. izložen je koncept
metode osnovnog parametra kao opšte
metode za integraciju napona u vremenskom koraku za neelasƟēno deformisanje
materijala i primer implicitne integracije
napona za jedan model mišiđa. Data je
osnovna postavka raēunanja tangentnih
konstrukƟvnih relacija. Na numeriēkim
primerima je pokazana primena razliēiƟh
materijalnih modela.
Kljuēne reēi: Metoda konaēnih elemenata,
inkrementalna nelinearna analiza, integracija napona, tangentne konsƟtuƟvne
relacije.
solved examples.
Key words: Finite element method, incremental nonlinear analysis, stress integraƟon, tangent consƟtuƟve relaƟons.
ON METHODS OF APPLICATION OF
MATERIAL MODELS IN MODELING
OF STRUCTURES
Abstract: Modeling of a supporƟng structure assumes deĮniƟon of geometrical
model for the structural shape and material models by which mechanical characterisƟcs of materials are taken into account.
Modeling by the Įnite element method is
assumed. The paper is devoted to numerical methods used to achieve the most eĸciently and accurately material response in
the process of incremental-iteraƟve procedure for solving nonlinear structural problems. The governing parameter method is
presented as a general method for stress
integraƟon within Ɵme step for inelasƟc
material deformaƟons, and also implicit
stress integraƟon for a muscle model. The
basic idea of calculaƟon of tangent construcƟve relaƟons is given. ApplicaƟon of
various material models is illustrated on
RETROSPEKTIVA
Proslava - veēera
DEMI 2005
45
Prof. dr Dušan Gruden (TU Wien) – uvodno predavanje
DEMI 2005, 2009
Prof. dr Miloš Kojiđ (MF KG) – uvodno
predavanje DEMI 2005
RETROSPEKTIVA
46
DEMI 2007
BANJ
ALUCI
UNIVERZITET U BAN
JA
VIII MEĐUNARODNI NAUČNO-STRUČNI SKUP
O DOSTIGNUĆIMA ELEKTROTEHNIKE
MAŠINSTVA I INFORMATIKE
th
Mašinski fakultet
8 INTERNATIONAL CONFERENCE
ON ACCOMPLISHMENTS IN ELECTRICAL,
MECHANICAL AND INFORMATIC ENGINEERING
DEMI 2007
BANJALUKA, 28-29. 05. 2009.
DEMI 2007
Datum: 25/26. maj 2007.
Mjesto: Banja Luka
Predsjednik organizacionog odbora:
Prof. dr Simo Jokanoviđ, Mašinski fakultet
Banja Luka
Pokrovitelji:
Ministarstvo nauke i tehnologije Republike
Srpske
Sponzori:
1. RAFINERIJA ULJA MODRIA, Modriēa
2. InsƟtut za graĜevinarstvo „IG“ Banja
Luka, Banja Luka
3. DVOKUT pro, Sarajevo
Uvodna predavanja:
1. Dragan MiluƟnoviđ, Miloš Glavonjiđ,
Saša Živanoviđ – Mašine sa
paralelnom kinemaƟkom
2. D. Kakaš, T. Novakov, M. ViloƟđ
– NanomodiĮkacije – u susret
ultrapreciznom mašinstvu
Izvod iz predgovora:
„Posebno mi je zadovoljstvo da saopšƟm
ēinjenicu da DEMI pokazuje stalni rast. Ove
je godine u Zbornik uvršteno rekordnih
RETROSPEKTIVA
133 rada. Nadamo se da đe on brzo postaƟ
jedan od presƟžnih skupova na Balkanu i
da đe paralelno sa obimom rasƟ i kvalitet
radova jer pred njim stoje krupni zadaci.
Razapet je izmeĜu dvije krajnosƟ. Jedna
je potreba da se pomogne maloj i slaboj
domađoj privredi, a druga da se odgovori
nalogu Evrope za izgradnju jedinstvenog
evropskog istraživaēkog prostora. Mogu
li mala i srednja preduzeđa praviƟ velika
djela? Koja su to djela? – DEMI mora
poƟcaƟ odgovore.
ReakƟviranje proizvodnje sa zastarjelim i
prevaziĜenim tehnologijama i ukljuēivanje
u najaktuelnija nauēna istraživanja u
svijetu jesu opreēni zahtjevi, no DEMI ih, u
izvjesnoj mjeri, miri sam po sebi – njegova
je misija da upuƟ neupuđene u dosƟgnuđa i
pravce razvoja kljuēnih grana tehnike.
Struktura radova ocrtava istu sliku. Ima ih
koji obraĜuju sasvim konkretne struēne
probleme i onih koji prikazuju istraživanja
najvišeg nauēnog nivoa, poput uvodnih
radova, ali ne samo njih. Radovi o novim
koncepƟma mašina, o nano-tehnologijama,
o primjeni informaciono-komunikacionih
tehnologija (ICT) u stvarnoj i virtuelnoj
proizvodnji, o energetskoj eĮkasnosƟ
i alternaƟvnoj energiji, podudaraju se
temama koje Evropska zajednica promo-
DEMI 2007
više u svojim razvojnim programima
što potvrĜuje da je poēelo ukljuēivanje
balkanskog nauēnog potencijala u evropski
istraživaēki prostor. Nadajmo se da đe se
rezultaƟ vraƟƟ Balkanu i da đe Balkan što
prije postaƟ društvo koje u centru svojih
47
razvojnih moguđnosƟ drži znanje – društvo
znanja...“
Predsjednik organizacionog odbora
Prof. dr Simo Jokanoviđ
U Banjaluci, 25.05.2007. godine
Nau«ni odbor
Prof. dr Aleksa Blagojeviđ
Prof. dr Drago Blagojeviđ
Prof. dr Pavao Bojaniđ
Prof. dr Miodrag Bulatoviđ
Prof. dr Ilija osiđ
Prof. dr Pantelija Dakiđ
Prof. dr edomir Duboka
Prof. dr Milan uduroviđ
Prof. dr Veljko uriēkoviđ
Prof. dr Milisav Georgijeviđ
Prof. dr Vasilj G. Gerasimēuk
Prof. dr Dušan Gruden
Prof. dr Vid Joviševiđ
Prof. dr Milisav Kalajdžiđ
Prof. dr orĜe Koziđ
Prof. dr Vidosav Majstoroviđ
Prof. dr Ostoja MileƟđ
Prof. dr Dragomir Miliēiđ
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Podgorica
Fakultet tehniēkih nauka Novi Sad
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
FTN Novi Sad
KPI
StuƩgart
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Republika Srpska
Republika Srpska
Srbija
Crna Gora
Srbija
Republika Srpska
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Srbija
Ukraina
Njemaēka
Republika Srpska
Srbija
Srbija
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
RETROSPEKTIVA
48
DEMI 2007
Prof. dr Dragan MiluƟnoviđ
Prof. dr Dragica Noe
Prof. dr Radivoje Pešiđ
Prof. dr Miroslav Planēak
Prof. dr Milan Radovanoviđ
Prof. dr Dobroslav Ružiđ
Prof. dr Vladimir Saviđ
Prof. dr MilenƟje Stefanoviđ
Prof. dr Milenko Stegiđ
Prof. dr Mirko Sokoviđ
Prof. dr Milan Šljiviđ
Prof. dr Velimir Todiđ
Prof. dr Džemo Tufekēiđ
Prof. dr Stevan Veinoviđ
Prof. dr Vojo Višekreuna
Prof. dr Ranko Zriliđ
Mašinski fakultet Beograd
Fakultet za strojništvo Ljubljana
Mašinski fakultet Kragujevac
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Beograd
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Kragujevac
FSB Zagreb
Fakultet za strojništvo Ljubljana
Mašinski fakultet Banja Luka
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Tuzla
Mašinski fakultet Kragujevac
Mašinski fakultet Mostar
Mašinski fakultet Banja Luka
Srbija
Slovenija
Srbija
Srbija
Srbija
Srbija
Srbija
Srbija
Hrvatska
Slovenija
Republika Srpska
Srbija
Federacija BiH
Srbija
Federacija BiH
Republika Srpska
Služba za registraciju je uspješno obavljala svoje zadatke (DEMI 2009)
RETROSPEKTIVA
DEMI 2007
49
Broj radova po tematskim oblastima
22
Termotehnika i termoenergetika
10
Održavanje tehničkih sistema
Saobraćajna sredstva
20
Mehanika i konstrukcije
17
Proizvodne tehnologije i
inženjerstvo
62
0
10
20
30
40
Broj radova
50
60
70
Slika 14. Broj radova po tematskim oblasƟma na DEMI-u 2007.
Broj radova po državama
60
50
59
30
20
7
10
3
7
3
1
7
2
1
sij
a
Ru
ija
ov
en
on
ed
ak
M
Sl
ija
a
ar
sk
Bu
g
ija
un
Ru
m
va
ts
ka
Hr
Uk
ra
jin
a
ja
bi
Sr
FB
iH
0
RS
Broj radova
41
40
Slika 15. Broj radova po državama na DEMI-u 2007.
RETROSPEKTIVA
50
DEMI 2007
Uvodni referati
MAŠINE SA PARALELNOM KINEMATIKOM
Dragan MiluƟnoviđ, Miloš Glavonjiđ, Saša
Živanoviđ
Mašinski fakultet Beograd
Rezime: U radu se daje presek stanja
istraživanja i razvoja u oblasƟ mašina sa
paralelnom kinemaƟkom kao i rezultaƟ
istraživanja na Mašinskom fakultetu u Beogradu.
Kljuēne rijeēi: paralelni mehanizam, hibridni mehanizam, konĮgurisanje, upravljanje.
PARALLEL KINEMATIC MACHINES
Abstract: The paper presents the stateof-the art in the Įeld of parallel kinemaƟc
machines as well the results in this Įeld
achieved at the Mechanical Engineering
Faculty of Belgrade University.
Key words: parallel mechanism, hybrid
mechanism, conĮguraƟon, control.
NANOMODIFIKACIJE – U SUSRET
ULTRAPRECIZNOM MAŠINSTVU
D. Kakaš, T. Novakov, M. ViloƟđ
Fakultet tehniēkih nauka Novi Sad
Rezime: NanomodiĮkacije materijala
postaju sve znaēajnije za razvoj tehnike, a
posebno za razvoj novih generacija alata.
Trend razvoja preciznog i ultrapreciznog
mašinstva jasno pokazuje da se veđ ovih
godina pod Ɵm pojmovima podrazumijevaju taēnosƟ obrade reda veliēina do par
deseƟna nanometara. To nameđe potrebu
RETROSPEKTIVA
da se kod alata izvrši modiĮciranje sa ciljem
poboljšanja osobina alata na dubinama 30100 nanometara. U radu đe biƟ analizirane
moguđnosƟ nanomodiĮkacije sa ciljem da
se dobije površinski sloj kod alatnih ēelika
koji đe daƟ potreban kvalitet alatu. TakoĜe
đe biƟ daƟ neki uvodni rezultaƟ istraživanja
moguđnosƟ nanomodiĮciranja putem implantacije kriptona.
Kljuēne rijeēi: nanomodiĮkacija, implantacija kriptona, ultraprecizna obrada.
NANOMODIFICATION – TOWARDS
ULTRAPRECISION MACHINING
Abstract: NanomodiĮcaƟons are becoming more important by the day for technology development and especially for
development of new generaƟon tools. The
development trend of precision and ultraprecision machining clearly show that
means that we are dealing with up to few
tens of nanometres in size. This requires,
for depths of modiĮcaƟon of tools to be
between 30-100nm. In this paper, we will
analyze the possibility of nanomodiĮcaƟon
with the aim of obtaining high quality surface layers on tool steels. Also, we will give
some preliminary results of invesƟgaƟons
of possibiliƟes that nanomodiĮcaƟon gives
by Kr ion implantaƟon.
Key words: nanomodiĮcaƟon, ion implantaƟon, Kr, ultra precision machining.
DEMI 2007
51
Prof. dr Dragan MiluƟnoviđ (MF BG) uvodno predavanje (DEMI 2007)
KolovoĜe - kad Rumuni i Norvežani igraju srpsko kolo (DEMI 2009)
RETROSPEKTIVA
52
DEMI 2009
BANJ
ALUCI
UNIVERZITET U BAN
JA
BANJALUKA
28-29. 05. 2009.
DEMI 2009
MAŠINSKI FAKULTET
DEMI 2009
Datum: 28/29. maj 2009.
Mjesto: Banja Luka
Predsjednik organizacionog odbora:
Doc. dr Živko Babiđ, Mašinski fakultet
Banja Luka
Pokrovitelji: Ministarstvo nauke i
tehnologije Republike Srpske
Sponzori:
1. RAFINERIJA ULJA A.D. MODRIA,
Modriēa
2. AD BOKSIT MILII, Miliđi
3. DVOKUT pro, Sarajevo
Uvodniēari:
1. Dušan Gruden – Razvoj automobila
prađen predskazanjima o ekološkim
katastrofama
2. Hubert Kosler – Visoko produkƟvna
robotska đelija za zavarivnje u
automobilskoj industriji
Izvod iz predgovora:
„Konferencija DEMI je postala tradicija
okupljanja nauēnih i struēnih radnika iz
oblasƟ elektrotehnike, mašinstva i informaƟke. U poēetku su konferencije održavane
RETROSPEKTIVA
9. MEĐUNARODNA KONFERENCIJA
O DOSTIGNUĆIMA ELEKTROTEHNIKE,
MAŠINSTVA I INFORMATIKE
9th INTERNATIONAL CONFERENCE
ON ACCOMPLITONTS IN ELECTRICAL
AND MECHANICAL ENGINEERING
AND INFORMATION TECHNOLOGY
svake godine, da bismo posljednjih
nekoliko zakazivali svake druge godine.
Prvo savjetovanje, DEMI’98 održano
je 1998. godine, sa prijavljena 32 rada,
uglavnom iz Republike Srpske. Stalni porast
zainteresovanosƟ nauēno-struēne javnosƟ
za ovu konferenciju vidi se iz ovogodišnjeg
broja prihvađenih radova. lako smo,
nažalost, neke radove odbili, u zborniku
radova ove devete po redu konferencije
DEMI 2009 je 137 radova. Može se stvarno
govoriƟ o meĜunarodnoj konferenciji, jer
su radovi iz veđeg broja zemalja: Austrija,
BiH, Crna Gora, Hrvatska, Makedonija,
Njemaēka, Rumunija, Slovaēka, Slovenija
i Srbija. Radovi su svrstani u pet glavnih
tematskih oblasƟ: mehanika i konstrukcije,
proizvodne tehnologije i inženjerstvo,
termotehnika i energeƟka, saobrađajna
sredstva i transport, i odžavanje tehniēkih
sistema. lako su poslednje dvije decenije
u svijetu karakterisane sa vrlo intenzivnim
razvojem u oblasƟ elektro i mašinske
industrije, na prostorima Zapadnog Balkana
razvoj mašinstva i elektrotehnike je usporen
i zaustavljen, što naravno bitno uƟēe na nivo
i intenzitet razvoja drugih privrednih grana.
Ovakve konferencije, pa i konferencija DEMI,
svojim održavanjem doprinosi oēuvanju
vitalnosƟ nauēnoistraživaēkog kadra, kao
DEMI 2009
i razvoju mladih nauēno-struēnih radnika
na fakulteƟma, insƟtuƟma i u industriji.
Stalni porast uēesnika konferencije govori
o potrebi i opravdanosƟ njenog redovnog
održavanja i daje opƟmizam da đe
doprinosiƟ razmjeni znanja, istraživaēkih
53
rezultata i iskustava struēnjaka, kako sa
fakulteta tako i iz industrije...“
Predsjednik Organizacionog odbora
Dr Živko Babiđ
Banjaluka, maj 2009. godine
Nau«ni odbor
Prof. dr Aleksa Blagojeviđ
Prof. dr Drago Blagojeviđ
Prof. dr Pavao Bojaniđ
Prof. dr Miodrag Bulatoviđ
Prof. dr Ilija osiđ
Prof. dr Pantelija Dakiđ
Prof. dr edomir Duboka
Prof. dr Vlatko Doleēek
Prof. dr Veljko uriēkoviđ
Prof. dr Ivan Filipoviđ
Prof. dr Milisav Georgijeviđ
Prof. dr Vasilj G. Gerasimēuk
Prof. dr Dušan Gruden
Prof. dr Vid Joviševiđ
Prof. dr Milisav Kalajdžiđ
Prof. dr Miloš Kojiđ
Prof. dr Eduard Kostolansky
Prof. dr orĜe Koziđ
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Podgorica
Fakultet tehniēkih nauka Novi Sad
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Beograd
Univerzitet u Sarajevu
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Sarajevo
FTN Novi Sad
KPI
TU Wien
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Beograd
Harvard University
University of Cyril and Metodius Trnava
Mašinski fakultet Beograd
Republika Srpska
Republika Srpska
Srbija
Crna Gora
Srbija
Republika Srpska
Srbija
Federacija BiH
Republika Srpska
Federacija BiH
Srbija
Ukraina
Austrija
Republika Srpska
Srbija
SAD
Slovaēka
Srbija
RETROSPEKTIVA
54
DEMI 2009
Prof. dr Vidosav Majstoroviđ
Prof. dr Ostoja MileƟđ
Prof. dr Dragomir Miliēiđ
Prof. dr Dragan MiluƟnoviđ
Prof. dr Hong Seok Park
Prof. dr Radivoje Pešiđ
Prof. dr Miroslav Planēak
Prof. dr Nicolae Pop
Prof. dr Milan Radovanoviđ
Prof. dr Dobroslav Ružiđ
Prof. dr Vladimir Saviđ
Prof. dr MilenƟje Stefanoviđ
Prof. dr Milenko Stegiđ
Prof. dr Mirko Sokoviđ
Prof. dr Milan Šljiviđ
Prof. dr Velimir Todiđ
Prof. dr Džemo Tufekēiđ
Prof. dr Stevan Veinoviđ
Prof. dr Vojo Višekruna
Prof. dr Ranko Zriliđ
Doc. dr Nenad Zrniđ
RETROSPEKTIVA
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Beograd
University of Ulsan
Mašinski fakultet Kragujevac
FTN Novi Sad
North University of Baia Mare
Mašinski fakultet Beograd
Mašinski fakultet Beograd
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Kragujevac
FSB Zagreb
Fakultet za strojništvo Ljubljana
Mašinski fakultet Banja Luka
FTN Novi Sad
Mašinski fakultet Tuzla
Mašinski fakultet Kragujevac
Mašinski fakultet Mostar
Mašinski fakultet Banja Luka
Mašinski fakultet Beograd
Srbija
Republika Srpska
Republika Srpska
Srbija
Korea
Srbija
Srbija
Romania
Srbija
Srbija
Srbija
Srbija
Hrvatska
Slovenija
Republika Srpska
Srbija
Federacija BiH
Srbija
Federacija BiH
Republika Srpska
Srbija
DEMI 2009
55
Broj radova po tematskim oblastima
16
Održavanje tehničkih sistema
39
Saobraćajna sredstva
19
Termotehnika i termoenergetika
Proizvodne tehnologije i
inženjerstvo
45
20
Mehanika i konstrukcije
0
10
20
30
Broj radova
40
50
Slika 16. Broj radova po državama na DEMI-u 2009.
Broj radova po državama
80
70
70
50
40
32
30
8
2
m
on
ed
ak
2
1
1
un
i
ija
ja
tri
Au
s
va
ts
ka
Hr
ač
em
Nj
Sr
bi
ja
ka
0
FB
iH
7
1
M
3
ja
Cr
na
Go
ra
No
rv
eš
ka
Sl
ov
ač
ka
12
10
Ru
20
RS
Broj radova
60
Slika 17. Broj radova po tematskim oblasƟma na DEMI-u 2009.
RETROSPEKTIVA
56
DEMI 2009
Uvodni referati
RAZVOJ AUTOMOBILA PRAEN
PRESKAZANJIMA O EKOLOŠKIM
KATASTROFAMA
Dušan Gruden
Ditzingen, Njemaēka
Rezime: MeĜu najvažnije tehniēke proizvode modernog ēoveēanstva spada bez
sumnje automobil. Razvoj automobila odvija se veđ decenijama u jednoj društvenoj
klimi, gde se ēesto u javnim diskusijama i
medijima automobil proglašava „neprijateljem prirode“ odnosno „klima kilerom
broj 1“. I pored dugogodišnjih velikih napora automobilske industrije da smanji negaƟvan uƟcaj na prirodu, još uvek se šire vesƟ, da automobil i dalje ugrožava ēovjekovu
okolinu.
Stvarni uƟcaj automobila na prirodu i
ēovekovu okolinu je danas dobro poznat.
Red veliēina Ɵh uƟcaja – u poreĜenju sa uƟcajem i tragovima drugih ēovekovih delatnosƟ – dozvoljava tvrdnju da se automobil
neopravdano i diskriminirajuđe proglašava
„neprijateljem prirode broj 1“.
Kljuēne rijeēi: Automobil, motor, goriva,
ekologija, klima CO2.
DEVELOPMENT OF CARS FOLLOWED
BY PREDICTIONS ABOUT ECOLOGICAL
DISASTERS
Abstract: Undoubtedly, cars are among the
most signiĮcant technical products of modern age. Development of cars has been
going on for decades in a social climate
RETROSPEKTIVA
where it is oŌen proclaimed “the enemy of
nature”, that is “number 1 climate killer”
in public discussions and media. Regardless great eīorts that automoƟve industry
has invested for many years in reducing the
negaƟve impact on nature, there is sƟll an
disseminaƟon of informaƟon that cars sƟll
endanger the environment.
Real impact of cars on the environment,
both natural and man-made, is well known
today. Impact values – in comparison with
the impact and traces of other human acƟviƟes – allows for the claim that cars have
been unjustly and discriminaƟngly proclaimed “number 1 enemy of nature”.
Key words: car, engine, fuels, ecology, climate, CO2.
VISOKO PRODUKTIVNA ROBOTSKA ELIJA
ZA ZAVARIVANJE U AUTOMOBILSKOJ
INDUSTRIJI
Hubert Kosler
Motoman Robotec d.o.o. Ribnica, Slovenija
Rezime: U prilogu je predstavljen projektni
pristup ka rješavanju izazova po automaƟzaciji, roboƟzaciji operacije zavarivanja
mehanizama vrata za prtljažni prostor Audi
B8 i Q5. Robotska đelija je strogo namenska i mora odgovaraƟ zahtevu po visokoj
produkƟvnosƟ, kontroli i stabilnosƟ procesa posluživanja te zavarivanja zahtevanih
proizvoda. Robotska đelija je bila razvijena
za poznatog kupca CIMOS d.d. te je rezultat znanja i dugogodišnjih iskustava na
podruēju roboƟzacije i proizvodnih procesa
preduzeđa Motoman Robotec d.o.o. iz Ribnice.
DEMI 2009
57
Kljuēne rijeēi: automaƟzacija, inovaƟvnost, roboƟka, integracija, zavarivanje,
posluživanje, vizualnost, laserska triangulacija.
HIGH PRODUCTIVE WELDING ROBOT CELL
IN THE AUTOMOTIVE INDUSTRY
Abstract: A project approach in solving
challenges in regards with the automaƟon,
robot-operaƟng welding of the trunk door
mechanisms in Audi B8 and Q5 is presented in the presentaƟon. A robot cell has an
explicit use and needs to meet the requirements of high producƟvity, control and stability of serving process as well as welding
of the required products. Robot cell has
been developed for the renowned buyer
CIOMS d.d. and is a result of know-how
and long experience in the automaƟon and
producƟon processes of Motoman Robotec Ltd. from Ribnica.
Key words: automaƟon, innovaƟon, robotics, integraƟon, welding, servicing, visuality, laser triangulaƟon.
Prof. dr Thomeensen Trygve, (NUST) –
uēesnik iz Norveške (DEMI 2009)
Vinko Bogdan – pomođnik ministra nauke i
tehnologije otvara DEMI 2009
RETROSPEKTIVA
58
DEMI 2011
DEMI 2011
Datum: 26/28. maj 2011.
Mjesto: Banja Luka
Predsjednik organizacionog odbora:
Prof. dr Gordana Goloboēki-Lakiđ, Mašinski
fakultet Banja Luka
Pokrovitelji:
Ministarstvo nauke i tehnologije Republike
Srpske
Ministarstvo industrije, energeƟke i
rudarstva Republike Srpske
Sponzori:
TurisƟēka organizacija grada Banja Luka
Uvodna predavanja:
Izvod iz predgovora:
Ove godine održava se jubilarna, deseta
po redu, MeĜunarodna konferencija o
dosƟgnuđima elektrotehnike, mašinstva i
informaƟke DEMI. Broj zemalja uēesnika
u radu Konferencije DEMI je u stalnom
porastu, tako da ove godine na Konferenciji
uēestvuju nauēnini radnici i istraživaēi iz 18
zemalja. Ovaj skromni jubilej, ali i znaēajan
broj uēesnika, ukazuje na ēinjenicu da
Konferencija DEMI postaje meĜunarodno
RETROSPEKTIVA
priznata konferencija sa respektabilnim
uēesnicima iz tehnološki razvijenih zemalja.
Prva Konferencija DEMI održana je 1998.
godine u organizaciji Mašinskog fakulteta
iz Banje Luke sa ciljem da okupi nauēne i
struēne radnike sa univerziteta i insƟtuta
i struēnjake iz vrlo oslabljene, posljeratne
privrede. Ta misija u uloga Konferencije
DEMI ostala je i do danas jedan od njenih
prioriteta. DEMI je postala konferencija sa
tradicijom i svojim redovnim održavanjem
preuzela je zaēajnu, ali i tešku ulogu
okupljanja istraživaēa i nauēnih radnika, kao
i struēnjaka iz privrede sa ciljem što brže
inplementacije svaremenih istraživanja
i novih tehnologija u proizvodne tokove
kako bi se podstakla konkurentnost
domađe industrije. Sigurno da to nije
nimalo lak zadatak. Ova, 10. jubilarna
konferecija DEMI je doživjela znaēajan
napredak. Po prvi put je službeni jezik
Konferencije engleski. Broj radova koji ce
biƟ saopšten na Konferenciji je 146 iz 16
zemalja (zemlje bivše Jugoslavije, Austrija,
Njamaēka, Švajcarska, Italija, Norveška,
Poljska, Rumunija, Bugarska, Sjverni Kipar,
Australija, Novi Zeland). AkƟvnosƟ na
Konferenciji đe se realizovaƟ kroz šest sekcija
koje obuhvataju sljedeđe tematske oblasƟ:
Proizvodne tehnologije i inženjerstvo,
DEMI 2011
59
Nau«ni odbor
Blagojeviđ Aleksa
Blagojeviđ Drago
Bobrek Miroslav
Faculty of Mechanical Engineering Banja Luka
Faculty of Mechanical Engineering Banja Luka
Faculty of Mechanical Engineering Banja Luka
B&H
B&H
B&H
Bojaniđ Pavao
Bulatoviđ Miodrag
osiđ Ilija
Dakiđ Pantelija
Doloēek Vlatko
uriēkoviđ Veljko
Filipoviđ Ivan
Gerasimēuk G. Vasilj
Gruden Dušan
Ivkoviđ Branko
Jokanoviđ Simo
Joviševiđ Vid
Kojiđ Miloš
Kostolansky Eduard
Koziđ orĜe
Lukaē Duško
Maksimoviđ Stevan
MileƟđ Ostoja
Miliēiđ Dragomir
MiluƟnoviđ Dragan
Nediđ Bogdan
Ninkoviđ Dobrivoje
Ognjanoviđ Milosav
Pešiđ Radivoje
Planēak Miroslav
Pop Nicolae
Radovanoviđ Milan
Faculty of Mechanical Engineering Beograd
Faculty of Mechanical Engineering Podgorica
FTN Novi Sad
Faculty of Mechanical Engineering Banja Luka
University of Sarajevo
Faculty of Mechanical Engineering Banja Luka
Faculty of Mechanical Engineering Sarajevo
“KPI”
TU Wien
Faculty of Mechanical Engineering Kragujevac
Faculty of Mechanical Engineering Banja Luka
Faculty of Mechanical Engineering Banja Luka
Harvard University
University of Cyril and Metodius Trnava
Faculty of Mechanical Engineering Beograd
University of Applied Science
AeronauƟcal InsƟtute
Faculty of Mechanical Engineering Banja Luka
Faculty of Mechanical Engineering Banja Luka
Faculty of Mechanical Engineering Beograd
Faculty of Mechanical Engineering Kragujevac
ABB Turbo-Systems AG
Faculty of Mechanical Engineering Beograd
Faculty of Mechanical Engineering Kragujevac
FTN Novi Sad
North University of Baia Mare
Faculty of Mechanical Engineering Beograd
Serbia
Montenegro
Serbia
B&H
B&H
B&H
B&H
Ukrainia
Austria
Serbia
B&H
B&H
USA
Slovakia
Serbia
Germany
Serbia
B&H
B&H
Serbia
Serbia
Switzerland
Serbia
Serbia
Serbia
Romania
Serbia
RETROSPEKTIVA
60
DEMI 2011
Ravano Giambaƫsta
Saviđ Vladimir
Schmied Joachim
Seok Park Hong
Šljiviđ Milan
Sokoviđ Mirko
Stefanoviđ MilenƟje
Stegiđ Milenko
Thomeensen Trygve
Todiđ Velimir
Tufekēiđ emo
Veinoviđ Stevan
Vereš Miroslav
Zeljkoviđ Milan
Zriliđ Ranko
Zrniđ Nenad
University SUPSI
FTN Novi Sad
Delta JS
University of Ulsan
Faculty of Mechanical Engineering Banja Luka
Faculty of Mechanical Engineering Ljubljana
Faculty of Mechanical Engineering Kragujevac
FSB Zagreb
Norwegian University of Science and Technology
FTN Novi Sad
Faculty of Mechanical Engineering Tuzla
Faculty of Mechanical Engineering Kragujevac
Faculty of Mechanical Engineering BraƟslava
FTN Novi Sad
Faculty of Mechanical Engineering Banja Luka
Faculty of Mechanical Engineering Beograd
Mehanika i konstrukcije, Saobrađajna
sredstva i transport, Termotehnika i
energeƟka, Održavanje tehniēkih sistema
i Mehatronika. Uvodne referate na ovoj
Konferenciji izložiđe uvaženi nauēni radnici
sa univerziteta iz Švajcarske, Norveške,
Srbije i Hrvatske koji treƟraju istraživanja
najvišeg nauēnog nivoa iz oblasƟ: mehatronike, energeƟke, savremenih pristupa
u dizajniranju mašinskih struktura i razvoju
proizvoda, ekologije transporta i globalnog
zagrijavanja, paradigmama savremene
proizvodnje i prilagoĜavanju preduzeđa
savremenim zahtjevima tržišta itd.
Nadamo se da ce izloženi radovi donijeƟ
sagledavanju trenutnog stanja istraživanja
u oblasƟ mašinstva, elektrotehnike i informaciono-komunikacionih tehnologija u
RETROSPEKTIVA
Switzerland
Serbia
Switzerland
Korea
B&H
Slovenia
Serbia
CroaƟa
Norway
Serbia
B&H
Serbia
Slovakia
Serbia
B&H
Serbia
domađim uslovima, omoguđiƟ komparaciju
sa evropski razijenim zemljama i ponudiƟ
nove modele što brže implementacije
savremenih istraživanja sa ciljem oživljavanja domađe proizvodnje. Od Konferencije
DEMI, kao najznaēajnijeg nauēno-struēnog
skupa iz oblasƟ mašinstva i informacionokomunikacionih tehnologija u našoj zemlji,
to se sa pravom oēekuje.
U ime Organizacionog odbora Konferencije
DEMI 2011 zahvaljujem se svim autorima,
ēlanovima recenzentskog Ɵma, kao i
insƟtucijama, kompanijama i pojedincima
koji su doprinijeli kvalitetnoj realizaciji
programa Konferencije.
Predsjednik Organizacionog odbora
Prof. dr Gordana Globoēki-Lakiđ
DEMI 2011
Uvodni referati
RENEWABLE ENERGY AS A DRIVER OF
ECONOMIC GROWTH
Neven Duiđ
Sveuēilište u Zagrebu - Fakultet strojarstva
i brodogradnje
The new European energy strategy, so
called energy-climate package, sets up ambiƟous goals of having 20% renewable energy in gross energy demand, reduce carbon dioxide emissions by 20% and improve
energy eĸciency by 20% by 2020. One of
the goals of this is to use the necessary
need to reduce the inŇuence on environment and increase the security of energy
supply for opening new and beƩer quality
jobs, regional development and reindustrializaƟon of the European economy. This
is also a potenƟal for new development
of CroaƟan, and also southeast European
economies, based on future inevitable
investments that may be used to spearhead the local economy growth. Countries
should approach this in an integral way,
best for their individual economies. It will
be necessary to lay down Įnancial support mechanisms that will create both,
supply and demand for new technologies.
On one side, Įnancial mechanisms that
open the way to increased investment in
renewables and energy eĸciency are being put in pracƟce, like feed-in tariīs, but
others are needed to support innovaƟve
development of new technologies which
create jobs in industry and academia. New
Įnancial mechanisms, oŌen used in coun-
61
tries that successfully gain from increasing
both supply and demand of renewables,
are suggested. They would help Įnance the
development of new products, by bringing
together the research capaciƟes of academia and industry, while in the same Ɵme
avoiding extra budgetary strains. Most of
renewable energy technology, especially
those that will stem from applicaƟon of
Buildings direcƟve, are quite simple and
can be produced locally. Meanwhile, those
technologies have high development costs,
due to need to constantly innovate, which
can then be supported through the suggested Įnancial mechanism.
SUSTAINABLE INNOVATION AND
INNOVATION FOR SUSTAINABILITY:
THE EVOLUTION AND INVOLUTION OF
PRODUCTION PARADIGMS
Claudio R. Boër
Director ICIMSI-SUPSI, Manno-Lugano,
Switzerland
Abstract: The consumer market is conƟnuosly evolving requiring new products with
more funcƟons, beƩer design, more personalized, and lately, more sustainable. The
evoluƟon of products has been followed
closely by the evoluƟon of the means to
manufacturing them, to assemble them
and to delivering them to the market.
Studying the evoluƟon of producƟon, it is
possible to see that diīerent paradigms
have appeared from pre-industrializaƟon,
to industrializaƟon, to mass producƟon
and then mass customizaƟon. InnovaƟon
has always been the driver of the evoluƟon
RETROSPEKTIVA
62
DEMI 2011
of products and related process and the
present keynote will present an overview
of the past evoluƟon and the future trends.
In parƟcular it will be shown how important is that innovaƟon is sustainable in Ɵme
for a company to be successfull and how innovaƟon is a key for the future sustainable
producƟon paradigm.
Key words: ProducƟon paradigm, sustainble producƟon, mass customizaƟon, innovaƟon.
MALICIOUS ECOLOGY ON VEHICLES AND
TRAFFIC EXAMPLE
STOJAN PETROVI, BOŽIDAR NIKOLI,
EMIL HNATKO, JOVO MRA, STEVAN
VEINOVI
Mašinski fakultet: Beograd, Podgorica,
Slavonski Brod, Banja Luka, Kragujevac
Abstract: During the epoch of human progress and ecology there is a big interest for
malware ecology as well protecƟon against
them. IdenƟfying the enƟre value stream
for each product is the Įrst step in ecological thinking. By improvement a technical
faciliƟes we degrease energeƟc and ecologic environment overload. For example,
vehicles are the cases where to posiƟve
eīect of complex energy balance over the
propulsion system in them. Around 60 million vehicles are produced per year and
800 million vehicles are in traĸc today in
the world. The biggest power has been situated in transport sector: up to 15 Ɵmes
bigger of all energy resources in the EU and
up to 10 Ɵmes bigger of all energy resources in Serbia.
RETROSPEKTIVA
Such huge number of vehicles has, of
course, a certain negaƟve inŇuence on nature and human environment. The overall
polluƟon of environment –air, water and
soil – enforcement geneƟc bases uncontrolled changes wherever the enƟre world
of our Planet exists. The global conclusion is
that there is no chance to change the road
Ňeet from fossil fuels to electric power.
COOPERATION MODELS BETWEEN
UNIVERSITIES AND INDUSTRY IN
APPLIED RESEARCH, SWITZERLAND
CASE STUDY AND SOME PRACTICAL
EXAMPLES
GIAMBATTISTA RAVANO
University of Applied Sciences and Arts of
Southern Switzerland
Abstract: Switzerland has a very well established economic environment of small and
medium size industries (SMI). Thank to a
posiƟve Įnancial situaƟon and a long-term
policy of development an interesƟng system of cooperaƟon between UniversiƟes
(parƟcularly UniversiƟes of Applied Sciences) and SMI could be established.
Some key successful factors are described:
Š Direct Įnancing of industrial projects
with proved business plan
Š ParƟcipaƟon of main key player in
strategic decision (industrial organizaƟons, research partners, Federal and
Cantonal government)
Š Balanced mix of cooperaƟon and concurrence between research partners.
Thanks to this approach a posiƟve trend to
DEMI 2011
innovaƟon could be reached.
Three examples of applied research projects in the Įelds of “materials for precision
mechanics, traĸc systems, biotech precision systems” which turned into innovaƟon
and new business are presented.
DESIGN CONSTRAINTS AND ROBUST
DESIGN AS THE MODERN APPROACH
TO MECHANICAL STRUCTURE
DEVELOPMENT
MILOSAV OGNJANOVI
Mašinski fakultet Beograd
Abstract: Actual approaches in technical
systems design understand horizontal integraƟon of various scienƟĮc and technological knowledge and various market and user
needs in harmony with human environment. Robust design provides high level of
design results in the Įrst aƩempt and design structures insensiƟve of service condiƟons variaƟon. AxiomaƟc method in connecƟon with robust design gives possibility
for design parameters deĮniƟon using various design constraints. The arƟcle has intenƟon to present and analysed relaƟons
between these methods and approaches.
The case study of power transmission (PT)
components is carried out in order to present eĸciency of the new approaches in design parameters selecƟon and calculaƟon.
Reliability, vibraƟons and noise as design
constraints in the stage of the Embodiment
design of PT components make condiƟons
for axiomaƟc method applicaƟon and robustness provision. Reliability as the design
63
constraint is deĮned and modelled in a speciĮc way suitable for this purpose and applicaƟon. Also, the model of gear vibraƟons
and gear units noise generaƟon is presented in a new way suitable for applying as the
design constraint. Those design constraints
provide design parameters deĮniƟon in an
eĸcient way, with high-level service quality indicators. The presented models are
based on a great volume of experimental
data about service condiƟons probability,
gear and bearing failure probability, gear
units vibraƟon and modal behaviour etc.
TheoreƟcal knowledge and models are insuĸcient yet to provide the necessary data.
The arƟcle contains presentaƟon of tesƟng
methods and data processing oriented to
provide data necessary for the applicaƟon
in the suggested approach.
TRANSPORT ECOLOGY AND GLOBAL
CLIMATE CHANGE
RADIVOJE PEŠI, STEVAN VEINOVI
Norwegian University of Science and
Technology
Abstract: Heavy criƟcs claim that a group
of Western scienƟsts has put together
the preposiƟons for Kyoto protocol. The
Kyoto protocol limits the producƟon
of the following six components with
anthropogenic acƟviƟes: carbon dioxide,
methane, nitrous oxide, per Ňuorocarbons,
sulphur
hexaŇuoride
and
hydro
Ňuorocarbons. The most dangerous role
is assigned to carbon dioxide, so, on that
basis, the eliminaƟon of carbon dioxide
producƟon is proclaimed as ecological
RETROSPEKTIVA
64
DEMI 2011
success. The escalaƟon is conƟnued in such
a pace, that clean technologies (?), clean
fuels (?) and clean vehicles (?) and similar
are deĮned. The controversy over global
warming gets even more complicated
when you include poliƟcs, economics,
greed, and the self interests of the various
governments, NGOs and companies.
Astronomer MiluƟn Milankovic studied
changes in the orbital eccentricity, obliquity,
and precession of Earth’s movements. Such
changes in movement and orientaƟon
change the amount and locaƟon of
solar radiaƟon reaching the Earth. He
hypothesized that when some parts of the
cyclic variaƟons are combined and occur
at the same Ɵme, they are responsible for
major changes to the earth’s climate (even
ice ages). The next stage of power train
and fuel strategy involves using new high
economy combusƟon engines that can be
run with parƟally renewable fuels and used
worldwide. Researchers are hard at work
exploring new fuels, engines and vehicle
technologies- but there are not clean
cars, clean energy or full renewable fuels.
Contrary to popular belief electric vehicles
don’t hold all the emission answers, unƟl
the electric power comes from coal-Įred
power staƟons or part renewable sources
(hydro, wind and sun).
Key words: global warming, IC engine,
renewable fuels, transport ecology
XXXXXXXXX
THOMEENSEN TRYGVE
Norwegian University of Science and
Technology
Prof. Bobrek, Prof. Jokanoviđ - Otvaranje
skupa DEMI 2007
RETROSPEKTIVA
DEMI 2011
65
Broj radova po tematskim oblastima
26
Mehanika i konstrukcije
Proizvodne tehnologije i
inženjerstvo
37
21
Termotehnika i termoenergetika
26
Saobraćajna sredstva
22
Mehatronika
13
Održavanje tehničkih sistema
0
5
10
15
20
25
Broj radova
30
35
40
Slika 18. Broj radova po državama na DEMI-u 2011.
Broj radova po državama
80
71
70
50
40
30
31
20
12
10
2
2
1
6
2
5
1
1
1
1
3
1
1
pa
ed r
o
Cr nija
na
G
Nj ora
em
ač
ka
Sr
Bu bija
ga
rs
k
Po a
lj
Ru ska
m
un
Au ija
st
ra
lij
a
Ita
Sl lija
ov
en
i
Au ja
st
Šv rija
aj
ca
r
No ska
rv
e
Hr ška
va
ts
ka
5
M
ak
Ki
FB
iH
0
RS
Broj radova
60
Slika 19. Broj radova po tematskim oblasƟma na DEMI-u 2011.
RETROSPEKTIVA
66
DEMI 2011
Broj radova po državama
150
135
120
Republika Srpska
Federacija BiH
Srbija
105
Hrvatska
Crna Gora
Rumunija
90
Rusija
Bugarska
75
Slovačka
Slovenija
Makedonija
60
Ukrajina
Rusija
Njemačka
45
Austrija
Norveška
30
Švajcarska
Australija
Italija
15
Poljska
Kipar
0
DEMI DEMI DEMI DEMI DEMI DEMI DEMI DEMI DEMI DEMI
1998 1999 2000 2001 2002 2003 2005 2007 2009 2011
Slika 19. Broj radova po državama na svim DEMI-ima
RETROSPEKTIVA
DEMI 2011
67
Uēesnici skupa DEMI 2007
Uēesnici skupa DEMI 2009
RETROSPEKTIVA
68
DEMI 2011
CIP - Каталогизација у публикацији
Народна и универзитетска библиотека
Републике Српске, Бања Лука
061.3:621”1998/2011”
РЕТРОСПЕКТИВА Научно-стручних
Retrospektiva Naučno-stručnih konferencija o
dostignućima elektrotehnike, mašinstva i
informatike : DEMI : 1998-2011 / [glavni urednik
Snežana Petković]. - Banja Luka : Mašinski
fakultet, 2011 (Laktaši : Grafomark). - 68 str. :
ilustr. ; 24 cm
Tekst djelimično upor. na srp. i engl. jeziku. Tekst štampan dvostubačno. - Tiraž 200.
ISBN 978-99938-39-35-4
a) Међународна конференција о достигнућима
електротехнике, машинства и информатике- DEMI 1998-2011
COBISS.BH-ID 2023448
RETROSPEKTIVA
19
ISBN 978-9993839-35-4
9 789993 839354
71
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
4
File Size
2 544 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content