close

Enter

Log in using OpenID

+ t

embedDownload
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
«Εξελίξεις
στην Ηλεκτρομηχανική Μετατροπή Ενέργειας,
Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον»
Αθανάσιος Ν. Σαφάκας
Ομότιμος Καθηγητής Δρ.- Μηχανικός
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Πανεπιστήμιο Πατρών
email: [email protected]
url: www.lemec.ece.upatras.gr/users/safacas
IEEE POWER & ENERGY SOCIETY, GREECE CHAPTER
Πάτρα, Αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου Πατρών, 13 Απριλίου 2011
-1-
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Θεματικά αντικείμενα:
1. Σύντομη ιστορική ανασκόπηση
2. Βασική δομή συστήματος Ηλεκτρομηχανικής
Μετατροπής Ενέργειας (Η.Μ.Ε.)
3. Θεμελιώδεις νόμοι ηλεκτρομαγνητισμού και
ηλεκτροδυναμικής
4. Εξελίξεις στο σχεδιασμό και στην κατασκευή
ηλεκτρικών μηχανών και μετασχηματιστών – υλικά,
μονώσεις, ψύξη, δείκτες: ισχύς/βάρος και απόδοση
5. Έλεγχος λειτουργικής συμπεριφοράς – εφαρμογές
ηλεκτρονικών μετατροπέων ισχύος και μικροϋπολογιστικών διατάξεων
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
-2-
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
6. Ηλεκτρικά κινητήρια συστήματα – εφαρμογές στη
βιομηχανία και στα μέσα μεταφορών
7. Συστήματα Η.Μ.Ε. και Α.Π.Ε.
8. Ηλεκτρικές μηχανές πολύ μεγάλης και πολύ μικρής
ισχύος
9. Εφαρμογές της υπεραγωγιμότητας στις ηλεκτρικές
μηχανές
10. Διαφαινόμενες μελλοντικές εξελίξεις
11. Εκπαιδευτικοί και ερευνητικοί στόχοι
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
-3-
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
1. Ιστορικά γεγονότα:
•
Η σύγχρονη ζωή της ανθρωπότητας θα ήταν αδιανόητη χωρίς
την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και τη μετατροπή της σε
άλλες μορφές (π.χ. φωτισμός, μηχανικό έργο).
•
Η ηλεκτρική ενέργεια, κατά το μέγιστο μέρος, παράγεται μέσω
ηλεκτρικών μηχανών (εξαιρούνται οι φωτοβολταϊκές πηγές και
οι ηλεκτροχημικοί συσσωρευτές). Η ενέργεια αυτή κατά πολύ
μεγάλο μέρος μετατρέπεται σε μηχανικό έργο επίσης μέσω των
ηλεκτρικών μηχανών (σ΄ αυτή τη συνολική διαδικασία
συμμετέχουν και οι μετασχηματιστές – ακίνητες μηχανές).
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
-4-
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
1825
ανακάλυψη του ηλεκτρομαγνήτη από τον Άγγλο W. STURGEON.
1831
ανακάλυψη του νόμου της μαγνητικής επαγωγής από τον Άγγλο M.
FARADAY, κατασκευή μετασχηματιστή.
1832
πρώτη μηχανή εναλλασσόμενου ρεύματος από τον Ιταλό S. DAL
NEGRO, πρώτη γεννήτρια συνεχούς ρεύματος από το Γάλλο H. PIXII.
ανακάλυψη του συλλέκτη από τον Άγγλο W. RITCHIE, ο Γερμανός
H.F.E. LENZ ανακάλυψε το νόμο της αντιστρεψιμότητας,
κινητήρας
γεννήτρια.
1833
1843
1856
1860
ο Γερμανός E. STOEHRER κατασκεύασε την πρώτη μηχανή με
πολλούς πόλους.
ο Γερμανός W. SIEMENS κατασκεύασε τύμπανο με αυλακώσεις.
ο Ιταλός Α. PACINOTTI κατασκεύασε μία ολοκληρωμένη μηχανή
συνεχούς ρεύματος και ακολούθησαν πολλές και σημαντικές
εξελίξεις στις μηχανές αυτού του είδους.
1866
ο W. SIEMENS ανακάλυψε τη δυναμοηλεκτρική αρχή θέτοντας τις
βάσεις για τη δημιουργία των μεγάλων ηλεκτρικών μηχανών.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
-5-
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
1883
ο ELLHU THOMSON ανέδειξε ότι ένα επαγωγικό τύμπανο με
συλλέκτη και ψήκτρες μπορεί να περιστρέφεται εντός
εναλλασσομένου μαγνητικού πεδίου – εφαρμογή στον κινητήρα
«Repulsion motor».
1885
o Ιταλός GALILEO FERRARIS κατασκεύασε ένα μοντέλο ασύγχρονου
πολυφασικού κινητήρα.
1887
ο Γερμανός F.A. HASELWANDLER κατασκεύασε μία τριφασική
σύγχρονη με δακτυλοειδές τύμπανο.
ο Γιουγκοσλάβος NICOLA TESLA κατασκεύασε ένα διφασικό
επαγωγικό κινητήρα.
ο Άγγλος BRANDLEY ανέπτυξε μία πολυφασική γεννήτρια με
δακτυλοειδές τύμπανο με σημεία σύνδεσης.
1889
ο Γερμανός M. v. DOLIVO – DOBROVOLSKY κατασκεύασε τον πρώτο
τριφασικό ασύγχρονο κινητήρα με κλωβό.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
-6-
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Οι παραπάνω ημερομηνίες αποτελούν ορόσημα στην
εξέλιξη των μέσων της ηλεκτρομηχανικής μετατροπής
ενέργειας. Τα αναφερθέντα ονόματα παραπέμπουν στους
θεμελιωτές αυτής της φυσικοτεχνικής ενεργειακής
διαδικασίας.
Ασφαλώς, πολλοί άλλοι ερευνητές είχαν μεγάλη συμβολή
στην ανάπτυξη των στρεφόμενων ηλεκτρικών μηχανών
καθώς και των μετασχηματιστών.
Από τότε υπήρξαν ραγδαίες εξελίξεις, οι οποίες συνεχίζονται
επί των ημερών μας και θα συνεχίζονται στο μέλλον.
(Κύρια πηγή πληροφόρησης: «Elektrische Maschinen, Th. Boedefeld und H. Sequenz».)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
-7-
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
2. Βασική σχηματική δομή συστήματος Η.Μ.Ε.
α)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
-8-
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
β)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
-9-
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Απαιτήσεις από τις ηλεκτρικές μηχανές:
α) Επιτυχής διαδικασία μετατροπής ισχύος (αύξηση αξιοπιστίας)
β) Υψηλός βαθμός απόδοσης (μείωση απωλειών)
γ) Υψηλός δείκτης εκμετάλλευσης (βέλτιστη διαστασιολόγηση και χρήση
προηγμένων υλικών)
[Στη διαδικασία σχεδιασμού χρησιμοποιείται ο λόγος
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
]
- 10 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
3. Οι θεμελιώδεις νόμοι ηλεκτρομαγνητισμού και
ηλεκτροδυναμικής αποτελούν τη βάση για τη
δημιουργία των ηλεκτρομηχανικών μετατροπέων
ενέργειας.
1) Εξισώσεις Maxwell:
α)
β)
2) Εξίσωση ηλεκτρομαγνητικής δύναμης
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 11 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
3) Γενική εξίσωση ενέργειας:
Στο στοιχειώδη όγκο dV ενός σώματος συσσωρεύεται
ενέργεια:
1
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 12 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
4) Εξίσωση ενεργειακού ισολογισμού ενός ηλεκτρομηχανικού
μετατροπέα:
1
εισερχόμενη ηλεκτρική ενέργεια = ωμικές απώλειες + μεταβολή της
μαγνητικής ενέργειας + μηχανική ενέργεια (υπόθεση: κίνηση στον άξονα χ)
5) Συσσωρευμένη μαγνητική ενέργεια σε ένα χώρο όπου
επικρατεί ηλεκτρομαγνητικό πεδίο:
πυκνότητα μαγνητικής ενέργειας στο στοιχειώδη όγκο dV
μαγνητική ενέργεια στον όγκο V
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 13 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
6) Ηλεκτρομαγνητική ροπή:
7) Από τους Νόμους του Maxwell προκύπτουν:
7.1) Νόμος διαρρεύματος
7.2) Νόμος επαγωγής
8) Ορισμός του διανυσματικού δυναμικού:
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 14 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
4. Εξελίξεις στο σχεδιασμό, στην κατασκευή και στη
συντήρηση ηλεκτρικών μηχανών και μετασχηματιστών:
• Νέες δυνατότητες σχεδιασμού και υπολογισμών (π.χ. ανάλυση
ηλεκτρομαγνητικού πεδίου με μεθόδους πεπερασμένων στοιχείων)
• Νέα υλικά. Εκτός από τα γνωστά μονωτικά εμφανίστηκαν τα
νανοδομημένα διηλεκτρικά με αυξημένη διηλεκτρική αντοχή. Επίσης,
προέκυψαν νέα μαγνητικά υλικά υψηλής ενέργειας, όπως «Neodym –
Eisen – Bor (NdFeB)» που καθιστούν δυνατή τη δημιουργία ισχυρών
μόνιμων μαγνητών κ.λ.π.
Η εξελιγμένη μοντελοποίηση και η χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών
οδήγησαν σε βελτίωση της διαστασιολόγησης, μείωση του όγκου και του
βάρους, μείωση του κόστους και αύξηση του βαθμού απόδοσης.
Νέοι μέθοδοι διάγνωσης σφαλμάτων με ευνοϊκές επιπτώσεις στην έγκαιρη
αντιμετώπιση αυτών με αποτέλεσμα την επιμήκυνση της εύρυθμης
λειτουργίας και τη μείωση δαπανών.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 15 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
• Στα αγώγιμα και στα ηλεκτρομαγνητικά υλικά έχουν
σημειωθεί αξιόλογες εξελίξεις, όπως οι φερίτες για χρήση σε
διατάξεις μικρής ισχύος.
• Βελτιστοποίηση της ψύξης, όπως η μετάβαση από την ψύξη
με αέρα στην ψύξη με νερό οδηγεί στην αυξημένη
εκμετάλλευση των τυλιγμάτων.
• Νέες τεχνολογίες εφαρμόζονται στην έδραση όπως είναι η
χρήση ατρακτοειδών εδράνων με κεραμικές μπάλες αντί
μπάλες από ατσάλι, μειώνοντας έτσι το μέγεθος και
επιτυγχάνοντας υψηλότερες στροφές. Επίσης, έχει
αναπτυχθεί η μαγνητική έδραση, όπου αποφεύγεται η επαφή
υλικών, με χρήση ελεγχόμενων ηλεκτρομαγνητών. Αυτή η
έδραση επιτρέπει την επίτευξη πολύ μεγάλου αριθμού
στροφών π.χ. 40000 min-1.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 16 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα:
α) Σύγκριση τεχνικών χαρακτηριστικών δύο αερόψυκτων
ασύγχρονων μηχανών του ίδιου κατασκευαστή (στοιχεία από
τους καταλόγους μεγάλου κατασκευαστή):
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 17 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 18 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
β) Σύγκριση δύο σύγχρονων κινητήρων μεγάλης ροπής - μικρής
ταχύτητας, ένας με κατανεμημένο τύλιγμα διέγερσης και ελεγχόμενο
ρεύμα διέγερσης ανάλογα με το φορτίο (παλαιά κατασκευή) και ένας
με μόνιμο μαγνήτη στο δρομέα (νέα κατασκευή):
 Η νέα κατασκευή προσφέρεται με δύο είδη ψύξης, αερόψυκτος
κινητήρας και υδρόψυκτος κινητήρας
(Στοιχεία από καταλόγους μεγάλου κατασκευαστή)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 19 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 20 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Διαπιστώσεις:
 Από το 1973 μέχρι το 2007 παρατηρείται σημαντική αύξηση
του λόγου α = ισχύς / βάρος.
 Για τις ασύγχρονες μηχανές: α = 137 → 210
αύξηση Δα ≈ 53%
 Για τις σύγχρονες μηχανές: α = 198 →216 → 288
αύξηση Δα ≈ 9% → 45%
 Επίσης: καινοτομίες στην ψύξη και στη διέγερση.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 21 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Τα σύγχρονα εργαλεία μοντελοποίησης των στρεφόμενων
μηχανών και των μετασχηματιστών και τα εργαλεία
ανάλυσης του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου βοήθησαν πολύ
στην επίτευξη του εξελιγμένου σχεδιασμού και των
ακριβέστερων υπολογισμών των κατασκευαστικών και των
λειτουργικών μεγεθών. Έτσι γίνεται καλύτερη εκμετάλλευση των υλικών και μειώνονται οι διαστάσεις με
προφανή τα οφέλη.
Παρουσιάζεται ένα σύντομο video που δημιουργήθηκε στο
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής ενέργειας από Υποψήφιο
Διδάκτορα.
Φαίνονται τα βήματα ακριβούς υπολογισμού του μαγνητικού πεδίου
σε συνδυασμό με τις δυνατότητες αλλαγών της γεωμετρίας (π.χ. των
αυλακώσεων) και γρήγορης μελέτης των κατασκευαστικών θεμάτων.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 22 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
5. Έλεγχος της Λειτουργικής συμπεριφοράς των ηλεκτρικών
μηχανών μέσω ηλεκτρονικών μετατροπέων ισχύος και
μικροϋπολογιστικών διατάξεων
 Η εφεύρεση του θυρίστορ το έτος 1958 (δέκα χρόνια αργότερα από την
και η ταχύτατη διάδοσή του στις διάφορες
εφαρμογές και κυρίως για τον έλεγχο των ηλεκτρικών μηχανών σήμανε
μια «επανάσταση» στον τομέα της ηλεκτρομηχανικής μετατροπής
ενέργειας.
εφεύρεση του τρανζίστορ 1948)
Δημιουργία των σύγχρονων ηλεκτρικών κινητηρίων συστημάτων, τα
οποία έχουν τη δυνατότητα να εκτελούν πολύπλοκες και «έξυπνες»
κινήσεις γρήγορα, με αυξημένο βαθμό απόδοσης και μεγάλη αξιοπιστία.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 23 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας

Οι εξελίξεις των ηλεκτρικών, ηλεκτρονικών και μηχανικών
συνιστωσών που συνθέτουν τα διάφορα σύγχρονα κινητήρια
συστήματα οδήγησαν στη δημιουργία ενός νέου
επιστημονικού κλάδου που ονομάζεται «ΜΗΧΑΤΡΟΝΙΚΗ».
Με τη χρήση διατάξεων ηλεκτρονικών ισχύος διαφόρων τοπολογιών,
εξελιγμένων ηλεκτρικών κινητήρων, νέων μετρητικών διατάξεων,
κατάλληλων αισθητήρων, βελτιστοποιημένων μηχανικών στοιχείων και
εφαρμόζοντας τις σύγχρονες μεθόδους αυτομάτου ελέγχου,
δημιουργήθηκαν κινητήρια συστήματα ικανά να ανταποκριθούν σε κάθε
επιθυμητή λειτουργία της εκάστοτε εφαρμογής. Το γεγονός αυτό
προκάλεσε σημαντικές αλλαγές στις βιομηχανικές υποδομές παραγωγής
ποικίλων προϊόντων καθώς και στη δημιουργία νέων συστημάτων
κίνησης των μεταφορικών μέσων.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 24 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Έχουν δημιουργηθεί συστήματα ηλεκτρικής κίνησης με υψηλές ροπές,
συστήματα με υψηλό αριθμό στροφών, καθώς και συστήματα με υψηλές
στροφές και μεγάλη ισχύ.
 Τα συστήματα αυτά ελέγχονται με μεγάλη ακρίβεια, αξιοπιστία, υψηλό
βαθμό απόδοσης και χαρακτηρίζονται από μείωση του λειτουργικού
κόστους.
Υπάρχουν βιομηχανικά κινητήρια συστήματα της τάξεως των MW (π.χ.
τσιμεντοβιομηχανία, αντλιοστάσια, μεταλλοβιομηχανία κ.λ.π.).
 Χρησιμοποιούνται ελεγχόμενα ηλεκτρικά κινητήρια συστήματα μεγάλης
ισχύος σε πλοία, τρένα, σε μετατροπείς αιολικής ενέργειας σε ηλεκτρική
με απευθείας μηχανική ζεύξη του ανεμοκινητήρα με την ηλεκτρική
γεννήτρια, δηλαδή χωρίς ενδιάμεσο μηχανισμό διαβίβασης της κίνησης
κ.λ.π.
 Μεγάλη διείσδυση θα έχουν στην επερχόμενη ηλεκτροκίνηση των
οδικών οχημάτων (υβριδικών και αμιγώς ηλεκτροκίνητων).
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 25 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Ηλεκτρονικά διακοπτικά στοιχεία ισχύος:
 IGBT (Insulated Gate Bipolar Transistor)
ενσωματωμένα 6 στοιχεία
Οριακές τιμές:
6,5 kV
3,6 kA
(750 A, VCEsat = 4,5 V, td(on) + tr + tf + td(off) = 7390 ns),
(1,7 kV, VCEsat = 3 V, )
 IGCT (Integrated Gate Commutated Thyristor)
Οριακές τιμές:
(6 kV, 2,03 kA) , (4 kV, 3,8 kA)
td(on) + td(on)SF + tr + td(off)SF + td(off) = 27 μs
(Πηγή: ΑΒΒ κατάλογος 2011)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 26 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 MOSFET (Metal Oxide Semiconductor Field Effect Transistor)
Οριακές τιμές: 1,5 kV, 4 A, td(on) + tr + tf + td(off) = 155 ns
24 V, 429 A, td(on) + tr + tf + td(off) = 438 ns
 GTO (Gate Turn Off) Thyristor
Οριακές τιμές: 4,5 kV, 4 kA, t(on) + t(off) = 200 μs
IGQM = 1100 A (ρεύμα σβέσης)
 Thyristor
Οριακές τιμές: 8,5 kV, 3,15 kA, tq = 1080 μs (I
8,625 kA, 2,8 kV, tq = 400 μs (I
TRM
TRM
= 2 kA)
= 2 kA)
Fast Thyristor: 3 kV, 1,112 kA, tq = 100 μs
1,4 kV, 0,568 kA, tq = 8 μs
(Πηγή: ΑΒΒ, IR, ST κατάλογοι 2011)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 27 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Μικροϋπολογιστικές διατάξεις :
Πλακέτα με μικροεπεξεργαστή και διάφορα ψηφιακά
και αναλογικά κυκλώματα
(Evaluation Board)
Παράδειγμα χαρακτηριστικών μεγεθών:
Αρχιτεκτονική: 16bit, Ταχύτητα CPU: 30 MIPS, RAM: 2kB,
Εσωτερικός ταλαντωτής: 7,37 MHz, Τύπος μνήμης: Flash,
Αριθμός καναλιών για λειτουργία PWM: 6
 Με τους μικροεπεξεργαστές παράγονται επιθυμητές παλμοσειρές για την
οδήγηση ηλεκτρονικών διακοπτικών στοιχείων ισχύος, π.χ. με μεθόδους
PWM, SPVM, Hysteresis mode.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 28 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Βασική δομή τυπικών ηλεκτρονικών μετατροπέων:
α) Κανονική τοπολογία
β) Τοπολογία συντονισμού
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 29 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
γ) Τοπολογία πολλών επιπέδων
(Πηγή: Muhammad Rashid, Power Electronics Handbook, Elsevier 2007)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 30 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
δ) Τοπολογία “Matrix”
(Πηγή: Muhammad Rashid, Power Electronics Handbook, Elsevier 2007)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 31 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Κάθε τοπολογία παρουσιάζει τα δικά της πλεονεκτήματα
και μειονεκτήματα όπως:
 απώλειες – βαθμός απόδοσης
 πρόκληση ανώτερων αρμονικών στο δίκτυο
 αναγκαιότητα φίλτρων
 αναγκαιότητα αέργου ισχύος
 δυνατότητα αντιστροφής ενέργειας
 αξιοπιστία
 δημιουργία ρευμάτων στα έδρανα της μηχανής
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 32 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Χαρακτηριστικές κυματομορφές τάσεως και ρεύματος σε μια ασύγχρονη
μηχανή ελεγχόμενη μέσω αντιστροφέα με τη μέθοδο SPVM:
(Αποτελέσματα προσομοίωσης)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 33 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
6. Ηλεκτρικά κινητήρια συστήματα – εφαρμογές στη
βιομηχανία και στα μέσα μεταφορών
Τα ελεγχόμενα μέσω ηλεκτρονικών μετατροπέων ισχύος κινητήρια
συστήματα οδηγούν σε σημαντική εξοικονόμηση ενέργειας κατά τη
μετατροπή μεγάλων ποσοτήτων ηλεκτρικής ενέργειας σε μηχανική.
 Ένα παράδειγμα δείχνει τη διαφορά που επέρχεται από τη χρήση
των ηλεκτρονικών μετατροπέων ισχύος κατά τον έλεγχο κινητηρίου
συστήματος.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 34 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Παράδειγμα:
(Πηγή: W. Hoffmann, Technische Universitat Dresden, 2009)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 35 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Μαγνητικό τραίνο, κίνηση με
γραμμικό κινητήρα,
ταχύτητα > 500 km/h (Κίνα),
(vmax = 581 km/h στην Ιαπωνία)
 Ηλεκτροκίνητο τραίνο TGV
(στη Γαλλία), vmax = 574,8 km/h
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 36 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Αμιγώς ηλεκτροκίνητα
αυτοκίνητα: Nissan – LEAF
Tesla – Model S
Vauxhall – Ampera
 Υβριδικό αυτοκίνητο, Toyota – Prius
(Πηγή: Διαδίκτυο 2011)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 37 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Βιομηχανικά ρομποτικά συστήματα (ελεγχόμενα ηλεκτροκινητήρια συστήματα)
(Πηγή: Διαδίκτυο 2011)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 38 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Μηχανές CNC (Computer Numerical Control)
(Πηγή: Διαδίκτυο 2011)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 39 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Συστήματα κίνησης
με γραμμικούς
κινητήρες
(Πηγή: Yaskawa κατάλογος 2011)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
(Πηγή: LENZE κατάλογος 2011)
- 40 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Συστήματα ηλεκτροκίνησης σε πλοία
(Πηγή: Siemens 2011)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 41 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
7. Συστήματα Η.Μ.Ε. και Α.Π.Ε.:
 Μετατροπή αιολικής ενέργειας σε ηλεκτρική μέσω
ανεμογεννητριών διαφόρων τύπων
 Μετατροπή υδραυλικής ενέργειας σε ηλεκτρική (μικρά
υδροηλεκτρικά, υδροστρόβιλος – γεννήτρια)
 Μετατροπή ενέργειας θαλασσίων κυμάτων σε ηλεκτρική
(ειδικός στρόβιλος – γεννήτρια)
 Μετατροπή γεωθερμικής ενέργειας σε ηλεκτρική
(γεωθερμικό απόθεμα – ατμοστρόβιλος – γεννήτρια)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 42 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας

Συστήματα μετατροπής της αιολικής ενέργειας σε ηλεκτρική με
ασύγχρονη γεννήτρια και ηλεκτρονικούς μετατροπείς ισχύος
Α.Μ. κλωβού
Α.Μ. διπλής τροφοδοσίας
Α.Μ. με δακτυλιοφόρο δρομέα
Α.Μ. κλωβού
(Πηγή: Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας Πανεπιστημίου Πατρών)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 43 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Αιολικά πάρκα
«Horns Rev wind farm»,
80x2 ΜW, Δανία
Παναχαϊκό
41x750kW
Αγ. Ιωάννης, Λασίθι,
Κρήτη, 9x850kW
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 44 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Σχηματική αναπαράσταση ανεμογεννήτριας με σύγχρονη γεννήτρια εξωτερικού δρομέα
με μόνιμο μαγνήτη
(Πηγή: Prof. Andreas Binder
Πανεπιστήμιο
Darmstadt)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 45 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Σύγχρονες γεννήτριες εξωτερικού δρομέα με μόνιμο μαγνήτη
3 ΜW, 606 V, 17 min-1
1,2 ΜW, 690 V, 21 min-1
(Πηγή: Prof. Andreas Binder
Πανεπιστήμιο
Darmstadt)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 46 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Οι ανεμογεννήτριες των προηγουμένων εικόνων έχουν τα
ακόλουθα χαρακτηριστικά:
 Δεν χρησιμοποιούν κιβώτιο ταχυτήτων,
 χρησιμοποιούν ηλεκτρικές γεννήτριες με μόνιμο μαγνήτη
αυξάνοντας το βαθμό απόδοσης, ο οποίος είναι της τάξεως του 96%
(αποφυγή απωλειών διέγερσης),
 παρουσιάζουν συμπαγή διάταξη,
 τα ζεύγη πόλων είναι της τάξεως των 50, (f = p x n ≈ 14 Hz),
 χρησιμοποιούν μετατροπέα με διόδους για την ανόρθωση της τάσης
του στάτη και μετατροπέα ανύψωσης συνεχούς τάσης,
 χρησιμοποιούν ηλεκτρονικό αντιστροφέα ισχύος με IGBT για τη
σύνδεση με το δίκτυο των 50 ή 60 Hz.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 47 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
8. Ηλεκτρικές μηχανές πολύ μεγάλης και πολύ μικρής ισχύος
Από τη θεμελιακή εξίσωση ισχύος των στρεφόμενων ηλεκτρικών μηχανών
,
όπου D = διάμετρος τυμπάνου, l = μήκος τυμπάνου, n = αριθμός στροφών,
C = σταθερά μηχανής ([C] = kVAmin/m3),
προσδιορίζεται το εκάστοτε μέγεθος της ισχύος.
 Οι κατασκευαστές συνδυάζουν τα τέσσερα μεγέθη C,D, l, n και καταλήγουν
στο σχεδιασμό των μηχανών.
Επίσης ισχύει ότι όσο πιο μεγάλο είναι το μέγεθος μιας μηχανής ή ενός
μετασχηματιστή τόσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός απόδοσης.
Επικρατεί η τάση για αύξηση του μεγέθους των γεννητριών και των
κινητήρων με προσαρμογή στις απαιτήσεις των εκάστοτε φορτίων.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 48 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Σε ό,τι αφορά το μέγεθος των πολύ μεγάλων μηχανών, χαρακτηριστικά είναι τα στοιχεία
που παρουσιάστηκαν στην 42η σύνοδο της CIGRE στο Παρίσι τον Αύγουστο του 2008:
Α. Σύγχρονες μηχανές με κατανεμημένους πόλους (Turbogenerators)
Siemens:
f = 50 Hz
f = 60 Hz
4 πόλοι
≥ 2222 MVA
≥ 1520 MVA
2 πόλοι
≥ 1300 MVA
≥ 1200 MVA
Ψύξη:
στάτης με νερό,
δρομέας με υδρογόνο.
Βαθμός απόδοσης: η ≈ 99%, cosφ = 0,9 , UN = 27 kV
Η δημιουργία της σύγχρονης γεννήτριας των 2222 ΜVA αποτελεί τη
μέγιστη κατάκτηση μέχρι σήμερα στον τομέα των ηλεκτρικών μηχανών.
Στόχος: Κατασκευή μηχανών με δύο πόλους και ισχύ P ≥ 1500 MVA.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 49 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
ALSTOM:
f = 50 Hz
f = 60 Hz
4 πόλοι
2000 MVA
2000 MVA
2 πόλοι
1400 MVA
1100 MVA
4 πόλοι
1300 MVA
1570 MVA
2 πόλοι
1120 MVA
1230 MVA
4 μηχανές των 1710 ΜVA λειτουργούν
στη Γαλλία (Chooz & Civaux) από το
1996 με αξιοπιστία 99,97 %, ήταν οι
μεγαλύτερες εν λειτουργία μηχανές στον
κόσμο το 2008.
HITACHI:
f = 50 Hz
f = 60 Hz
DOOSAN (Κορέα):
GENERAL ELECTRIC:
f = 50 Hz
f = 60 Hz
4 πόλοι
1540 MVA
1559 MVA
Στόχος: Ισχύς των 2000 ΜVA
2 πόλοι
f = 50 Hz
f = 60 Hz
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
4 πόλοι
2 πόλοι
1690 MVA
1222 MVA
- 50 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
MITSUBISHI ELECTRIC:
f = 50 Hz
f = 60 Hz
4 πόλοι
1045 MVA
1600 MVA
2 πόλοι
1008 MVA
Electrocila (Ρωσία):
4 πόλοι
f = 50 Hz
f = 60 Hz
2 πόλοι
1200, 1500 MVA
Β. Σύγχρονες μηχανές με έκτυπους πόλους (Hydrogenerators)
Electrocila (Ρωσία):
f = 50 Hz
n/min-1
64 πόλοι
500 MVA
93,75
42 πόλοι
720 MVA
142,8
40 πόλοι
363,2 MVA
150
66 πόλοι
333,3 MVA
90,9
Υπό κατασκευή: 1000 MVA, 56 πόλοι, 107,1 min-1.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 51 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
ANDRITZ, VATECH HYDRO:
20 πόλοι
334 MVA
300
f = 50 Hz
n/min-1
14 πόλοι
270 MVA
428
10 πόλοι
165 MVA
600
52 πόλοι
212 MVA
115
f = p.ns, p = ζεύγη πόλων, ns = σύγχρονος αριθμός στροφών
VOITH SIEMENS:
Ισχύς/ΜVΑ
n/min-1
διάμετρος / m
855,6
125
13,8
840
75
18,5
825
85,5
18,808
300
600
3,859
 Τα οριακά μεγέθη ποικίλουν: π.χ. μέγιστη τάση 23 kV και αερόψυξη, μέγιστη
εσωτερική διάμετρος 18,808 m, μέγιστο μήκος πυρήνα 3,8 m κ.λ.π.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 52 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
8. Ηλεκτρικές μηχανές πολύ μεγάλης και πολύ μικρής ισχύος
Turbogenerator, 4 pole
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 53 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 54 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Hyrdogenerator
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 55 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Στον αντίποδα των συστημάτων – διατάξεων ηλεκτρομηχανικής μετατροπής ενέργειας μεγάλης ισχύος βρίσκονται τα συστήματα – διατάξεις πολύ μικρής ισχύος.
 Έχει αναπτυχθεί ένας ολόκληρος επιστημονικός – τεχνολογικός κλάδος με την
επωνυμία Μικροηλεκτρομηχανικά συστήματα (Microelectromechanical
Systems – MEMS), ο οποίος εξελίσσεται διαρκώς και ήδη παρουσιάζει
εντυπωσιακά πρακτικά αποτελέσματα.
• Τα συστήματα αυτά έχουν ως επίκεντρο διατάξεις μετατροπής ηλεκτρικής ενέργειας
σε μηχανική πολύ μικρών διαστάσεων, δηλ. τους Mικροκινητήρες (Micromotors).
• Οι μικροκινητήρες έχουν πολύ μικρές διαστάσεις, π.χ. υπάρχουν στρεφόμενοι
κινητήρες με διάμετρο της τάξεως 1 mm.
 Μεγάλη εφαρμογή παρουσιάζεται στην Ιατρική, όπως στη χειρουργική, στους
καθετήρες, κ.λ.π.
 Επίσης χρησιμοποιούνται στα οπτικά συστήματα για τη δημιουργία ηλεκτρονικών
ολοκληρωμένων κυκλωμάτων.
• Ανάλογα με την κίνηση που εκτελούν, διακρίνονται κυρίως στους περιστρεφόμενους
και στους γραμμικούς μικροκινητήρες με ουσιώδεις διαφορές στην κατασκευαστική
δομή και στα λειτουργικά χαρακτηριστικά.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 56 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
• Μία άλλη κατάταξη των μικροκινητήρων γίνεται με βάση τις φυσικές αρχές
λειτουργίας τους.
Έτσι, υπάρχουν οι μαγνητικοί κινητήρες, οι ηλεκτροστατικοί, οι πιεζοηλεκτρικοί
και οι θερμικοί (π.χ. διμεταλλικοί). Σε όλες τις περιπτώσεις τα κύρια λειτουργικά
χαρακτηριστικά είναι η παραγόμενη ροπή, η δύναμη, η ισχύς, η ταχύτητα
απόκρισης και η ηλεκτρική τάση, που πρέπει να επιβληθεί για να λειτουργήσει
η μηχανή.
• Σε ό,τι αφορά το σχεδιασμό και τη βιομηχανική (μαζική) παραγωγή
μικροκινητήρων, το βασικό ερώτημα είναι : μικραίνοντας τις διαστάσεις πόση
ενέργεια μπορεί να αποθηκευθεί, η οποία στη συνέχεια να μετατραπεί σε
μηχανικό έργο επιφέροντας κίνηση μαζών;
→ Για την πυκνότητα ενέργειας ισχύει:
α) ηλεκτρικό πεδίο wel = 0,5.ε.Ε2 , β) μαγνητικό πεδίο wm = 0,5.μ.Η2 = 0,5.(Β2/μ)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 57 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Λαβαίνοντας υπόψη τις ιδιότητες του ηλεκτρικού και του
μαγνητικού πεδίου και ιδιαίτερα το γεγονός ότι η ενέργεια
συσσωρεύεται στο διάκενο, διαπιστώθηκε ότι σε διάκενα της
τάξεως 5 μm η ενεργειακή πυκνότητα στις δύο περιπτώσεις είναι
συγκρίσιμη υπό ηλεκτρική τάση τροφοδοσίας της τάξεως των 80 V.
Προσοχή: στο μαγνητικό περιβάλλον τίθεται όριο στο μέγεθος Β λόγω
κορεσμού και διαστάσεων των πηνίων που δημιουργούν το μαγνητικό
πεδίο, ενώ στο ηλεκτροστατικό πεδίο τίθεται όριο στο μέγεθος Ε λόγω της
διάσπασης του διηλεκτρικού πάνω από μία κρίσιμη τιμή τάσεως.
Η έρευνα στα μαγνητικά υλικά (μαγνητική χαρακτηριστική Β=f(H),
μόνιμοι μαγνήτες) και στα διηλεκτρικά (νανοδομημένα διηλεκτρικά)
αναπτύσσεται και έτσι το τοπίο στη δημιουργία των μικροκινητήρων
αλλάζει.
• Ακολουθούν μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα διατάξεων με
μικροκινητήρες:
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 58 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
(Πηγή: ALBERT- LUDWIGS – UNIVERSITAT FREIBURG, IMTEK, Ulrike Wallrabe, 2006)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 59 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Elektromotor: eisenbehafteter DCMikromotor 0.28 - 29 W, ø 12 - 60 mm
CANON USA
Kleiner AC-Elektromotor, 0.5 - 7 W,
CROUSET
BALDOR linearmotor
FAULHABER
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 60 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
9. Εφαρμογές της υπεραγωγιμότητας στις ηλεκτρικές μηχανές
 Η πρόοδος στην ερμηνεία του φαινομένου της υπεραγωγιμότητας,
σύμφωνα με το οποίο η ωμική αντίσταση διαφόρων αγώγιμων υλικών
τείνει στο μηδέν σε θερμοκρασία κάτω μιας ορισμένης τιμής (π.χ. κάτω
από 10 βαθμούς Kelvin), και η ανακάλυψη υλικών με κρίσιμη
θερμοκρασία αρκετά υψηλότερη από το απόλυτο μηδέν (π.χ. 120ο Κ),
οδήγησαν σε σημαντικές τεχνολογικές εφαρμογές βασιζόμενες σε
αυτή την ιδιότητα. Οι ηλεκτρικές μηχανές αποτελούν ένα χαρακτηριστικό πεδίο εφαρμογής.
 Κατασκευάζονται υπεραγώγιμες ίνες διαμέτρου 50 μm. Έτσι μπορούν
να κατασκευαστούν υπεραγώγιμα τυλίγματα μηχανών πολύ μικρής
διατομής, που είναι κατάλληλα για τη διέλευση μεγάλου ρεύματος
π.χ. 10 kΑ/ cm2.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 61 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Η χρήση της υπεραγωγιμότητας στις ηλεκτρικές μηχανές μελετάται
εκτεταμένα. Είχαν δημιουργηθεί υπεραγώγιμες σύγχρονες γεννήτριες
σε πιλοτικό επίπεδο κατά τη δεκαετία του 1970. Το πρόβλημα της
ψύξης στη χαμηλή θερμοκρασία σε συνδυασμό με το κόστος αποτελεί
ένα σοβαρό εμπόδιο για την ευρεία εφαρμογή. Τελικά, τα συγκριτικά
οφέλη έναντι των συμβατικών κατασκευών δεν ήταν σημαντικά.
 Ειδικά για τις μεγάλες σύγχρονες γεννήτριες η προσοχή στράφηκε
προς το τύλιγμα διέγερσης μόνον (μείωση διαστάσεων και
ενεργειακών απωλειών), διότι για το στάτη, στον οποίον επικρατεί
εναλλασσόμενο μαγνητικό πεδίο, προκύπτουν ζητήματα για τη
λειτουργική συμπεριφορά του τυλίγματός του (π.χ. ηλεκτρομαγνητικές
δυνάμεις Β, μαγνητική χαρακτηριστική).
 Εν τούτοις, σε συστήματα όπου προτεραιότητα έχει η μείωση του
βάρους και του όγκου, η υπεραγωγιμότητα μπορεί να εφαρμοστεί.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 62 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
 Παράδειγμα εφαρμογής σύγχρονης υπεραγώγιμης γεννήτριας:
(Πηγή: Prof. Andreas Binder Πανεπιστήμιο Darmstadt)
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 63 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
10. Διαφαινόμενες μελλοντικές εξελίξεις
 Βελτιώσεις στο σχεδιασμό και ακριβέστεροι υπολογισμοί των ηλεκτρομαγνητικών και μηχανικών μεγεθών.
 Σε συνδυασμό με νέα υλικά θα επιδιωχθεί σμίκρυνση των διαστάσεων
και του βάρους.
 Θα επιδιωχθεί αύξηση του βαθμού απόδοσης, ιδίως στις μηχανές
μικρού και μεσαίου μεγέθους (εξοικονόμηση ενέργειας).
 Ανάδειξη μεθόδων ανίχνευσης σφαλμάτων, κυρίως για τις μεγάλες μηχανές.
 Βελτιώσεις στην προληπτική συντήρηση → αύξηση του ορίου ζωής.
 Πρόοδος στην ανάπτυξη των μικροκινητήρων (ΜΕΜS) καθώς και των
κινητήρων μικρής ισχύος.
 Εξελίξεις στα συστήματα και στις μεθόδους ελέγχου (ηλεκτρονικοί μετατροπείς ισχύος, μικροηλεκτρονικές διατάξεις, νέες τεχνικές ελέγχου).
 Νέα ηλεκτρομηχανικά συστήματα για εφαρμογές στη ρομποτική, στην
ιατρική, στα συστήματα παραγωγής κ.λ.π..
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 64 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
11. Εκπαιδευτικοί και ερευνητικοί στόχοι
 Οι εξελίξεις στην ηλεκτρομηχανική μετατροπή ενέργειας στα 180 και
πλέον χρόνια προσέλκυσαν το ενδιαφέρον μεγάλων επιστημόνων και
λαμπρών εφευρετών.
 Η εκπαίδευση και η έρευνα στον τομέα αυτόν κατέκτησε πολύ υψηλά
επίπεδα σ’ όλον τον κόσμο.
 Για να συνεχιστεί αυτή η πορεία πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα
εκπαιδευτικά προγράμματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ιδιαίτερα
αυτή την περίοδο των υψηλών απαιτήσεων της ανθρωπότητας για την
εξασφάλιση της απαιτούμενης ενέργειας και για την οικονομική ανάπτυξη της κοινωνίας, σε συνδυασμό με την αντιμετώπιση των προβλημάτων του περιβάλλοντος.
 Πρέπει να προκηρύσσονται σοβαρά προγράμματα για την υποστήριξη της
έρευνας και της τεχνολογίας σε ποικίλες επιστημονικές και τεχνολογικές
κατευθύνσεις συμπεριλαμβανομένης και της ηλεκτρομηχανικής μετατροπής
ενέργειας στην Ευρώπη, στην Ελλάδα και σ’ όλες τις χώρες του κόσμου.
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 65 -
Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών
Πανεπιστήμιο Πατρών
Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικής Μετατροπής Ενέργειας
Ευχαριστώ
για την προσοχή σας!
Ομότιμος Καθηγητής Δρ. - Μηχ. Αθανάσιος Σαφάκας
- 66 -
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
2
File Size
3 538 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content