close

Enter

Log in using OpenID

18 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

embedDownload
18
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
- Η Ελλάδα στην Περιφέρεια των Αναπτυγμένων Χωρών
- Α Tudomanyos - Technikai Fοπadalοm όε a Munkasok
- Ιδιομορφίες της Ανάπτυξης στη Νότια Ευρώπη
- Η Θέση της Ελλάδας στη Διεθνή Οικονομία
563
567
568
573
Ηλίας Ιωακείμογλου, Γιάwης Μηλιός
Δείκτες Αποδοτικότητας της Ελληνικής Οικονομίας (1964-2004) .. 577
Θεόδωρος Π. ι\ιανός, τζένη Καβουνίδη
Ροπές προς Εμβίβαση των Μεταναστών στην Ελλάδα
609
Ευάγγελος Ξυδέας
Οι Προσδιοριστικοί Παράγοντες της Μετανάστευσης
Ελλήνων στη Γερμανία, 1960-2001
623
Ναπολέων Μαραβέγιας
Οι Ιδιομορφίες της Αγροτικής Οικονομίας:
Η Ελληνική Περίπτωση
637
Γιάwης Βαβούρας, Γιώργος Μανωλάς
Η Παραοικονομία στην Ελλάδα: Τάσεις,
Προοπτικές και Παράγοντες που την Επηρεάζουν
655
Γεώργιος ΟΙΚΟΥομάκης,Αθανασία Ξενάκη,
Σπύρος Σακελλαρόπουλος
Άμεσες Ξένες Επενδύσεις: Θεωρητική Διερεύνηση και
μια Εμπειρική Ανίχνευση των Τάσεων Επένδυσης Ξένου
Κεφαλαίου στην Ελλάδα την Περίοδο 1990-2002
677
Α vτώνιoς Μανιάτης
Η Πολιτειοκρατία στην Ελληνική Οικονομία
719
Πάρις Τσάρτας, Δημήτρης ι\αγός
Η Πολιτική του Ελληνικού Τουρισμού μέσα από τα
Αναπτυξιακά Προγράμματα
733
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος ΣταυΡΙΥούδης
Στρατηγικές Κατευθύνσεις Ανάπτυξης του Ελληνικού
Τουρισμού υπό Συνθήκες Εξάρτησης
από τους Ευρωπαίους Tour Operators
763
Στρατηγικές Κατευθύνσεις Ανάπτυξης του Ελληνικού
Τουρισμού υπό Συνθήκες Εξάρτησης από τους
Ευρωπαίους Tour Operators
Δημήτριος Κούτουλας
Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο
Θεόδωρος Α. Σταυρινούδης
Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων
Περίληψη
Στην παρούσα εργασία εξετάζεται ο ρόλος που διαδραματίζουν οι tour
operators στο πλαίσιο της τουριστικής αγοράς καθώς και η συμμετοχή
τους στην ενίσχυση της τουριστικής ζήτησης. Έμφαση δίδεται ειδικότερα στις σχέσεις εξάρτησης του ελληνικού τουρισμού από τους μεγάλους
tour operators της Ευρώπης. Αναλυτικότερα, μετά την αΡΧΙΚ11
επισκόπηση του κυκλώματος παραγωγής και διάθεσης των τουριστικών πακέτων,
περιγράφεται η γιγάντωση των tour operators όπως αυτή έλαβε χώρα τα
τελευταία χρόνια στη Ευρώπη. Στη συνέχεια αναλύεται η συμμετοχή
τους στον εισερχόμενο τουρισμό της Ελλάδας και γίνεται ποσοτικός
προσδιορισμός του σχετικού μεριδίου τους. Η εργασία ολοκληρώνεται
με στρατηγικές προσεγγίσεις ως προς τη διαχείριση -από τη σκοπιά
ενός προορισμού όπως η Ελλάδα - της δράσης των tour operators.
Βάση της παρούσας εργασίας αποτέλεσε η επισκόπηση της σχετικής
με τα οργανωμένα ταξίδια βιβλιογραφίας καθώς και άλλων πηγών για
τους tour operators. Επίσης, πραγματοποιήθηκε στατιστική επεξεργασία των αφίξεων ξένων τουριστών στην Ελλάδα, προκειμένου να προσδιοριστεί ποσοτικώς η συμμετοχή τούς στο συνολικό εισερχόμενο τουρισμό της χώρας.
764
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος Α. Σταυρινούδης
Abstract
The main purpose of this paper is to examine the role of tour operators
within the tourism market and to exploit their contribution to the enhancement of tourism demand. Particular emphasis is given to the experience,
which is eamed from European tour operators activation ίη Greece.
Explicitly, after reviewing the production and distribution network of
package tour, it is delineated the recent expansion of tour operators all
around Europe. Moreover, the participation of tour operators ίη the
incoming τοιιτίεσι of Greece is analyzed and the proportion of their share
is quantified. The paper is concluded by presenting the key strategic
approaches - as they featured ίη a ιοιιιίεω destination like Greece regarding the administration of tour operators action.
Bibliographical references οτι organized travel and νετίοιιε sources of
information related to tour operators and their actions are being the conspectus of this paper. Also, an exquisite statistical analysis of foreign
τουτίειε' εττίνείε ίn Greece is elaborated, ία order to quantify the participation of tour operators ίη the formation of total incoming ιοιιτίεηι ίτι
Greece.
Λέξεις κλειδιά: Τουρισμός (Τοιιτίεπι), Ελλάδα (Greece), Τουτ operator,
Τουριστικό πακέτο (Package ιοιιτ), Charter flights, τυι
Ελληνικός τουρισμός και ευρωπαίοι ιουτ-ορετετίοα
765
Εισαγωγή
Για τη συγγραφή της παρούσας εργασίας πραγματοποιήθηκε
επισκόπηση της ελληνικής και διεθνούς βιβλιογραφίας για τα οργανωμένα: ταξίδια και τους tour operators ενώ κρίθηκε απαραίτητη η στατιστική επεξεργασία πρωτογενών στοιχείων που αφορούν τις αφίξεις αλλοδαπών
τουριστών στην Ελλάδα.
Μέσω αυτής της δευτερογενούς έρευνας κατεγράφη η εξέλιξη των
τουριστικών γραφείων, τα οποία ασχολούμενα από τη δεκαετία του
1950 αποκλειστικά ή κυρίως με την οργάνωση πακέτων, αποτέλεσαν
έναν ξεχωριστό επιχειρηματικό τύπο (Hebestreit 1992). Αυτά τα γραφεία (tour operators) συνέβαλαν στην ικανοποίηση της μεγάλης ζήτησης
για παραθεριστικά ταξίδια που παρατηρήθηκε μετά τον Β' Παγκόσμιο
Πόλεμο, ιδίως στην Ευρώπη, μέσω της διάθεσης πακέτων που αφενός
διευκόλυναν τους τουρίστες στην προετοιμασία και την οργάνωση των
ταξιδιών τους και αφετέρου μείωσαν το κόστος των διακοπών (Σταυρινούδης 2003). Τα βασιζόμενα σε charter τουριστικά πακέτα έκαναν
ιδιαίτερα προσιτά τα θέρετρα της Μεσογείου για τον Δυτικοευρωπαίο
τουρίστα μειώνοντας τόσο το κόστος των διακοπών όσο και τη διάρκεια
της μετακίνησης.
Αυτή η εξέλιξη πυροδότησε και τη ραγδαία τουριστική ανάπτυξη
της Ελλάδας. Είναι χαρακτηριστικό
ότι οι αφίξεις τουριστών στην
Ελλάδα κυμαίνονταν στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στο ένα εκατομμύριο, για να υπερτετραπλασιαστούν
δέκα χρόνια αργότερα και να
ξεπεράσουν το 1994, για πρώτη φορά, τα δέκα εκατομμύρια (στοιχεία
ΕΣΥΕIΕΟΤ).
Τα τελευταία τριάντα χρόνια είναι σε εξέλιξη μια διαδικασία έντονης συγκεντροποίησης
μεταξύ των Ευρωπαίων tour operators συνοδευόμενη από την κάθετη ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων
τους.
Μέσα από αλλεπάλληλες εξαγορές και συγχωνεύσεις πολλαπλασιάστηκε το μερίδιο αγοράς των μεγάλων tour operators, δημιουργώντας
ισχυρά ολιγοπώλια στην αγορά των οργανωμένων ταξιδιών. Παράλληλα, οι περισσότεροι εξ αυτών επεξέτειναν τις δραστηριότητές τους σε
κάθε πτυχή παραγωγής και διάθεσης των τουριστικών πακέτων. Έτσι,
σήμερα έχουν στην ιδιοκτησία τους πολυεθνικές ξενοδοχειακές
αλυσίδες, αεροπορικές
εταιρίες charter, τοπικά γραφεία εισερχόμενου
τουρισμού (incoming tour operators) καθώς και εκτεταμένα δίκτυα
λιανικής πώλησης με τη μοοφη αλυσίδων τουριστικών γραφείων.
766
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος Α. Σταυρινούδης
Ο ρόλος των tour operators στην παραγωγή και διάθεση των
πακέτων οργανωμένου μαζικού τουρισμού
Το εμπόριο στον τουρισμό
Όπως σε κάθε αγορά, έτσι και στην περίπτωση του τουρισμού διακρίνονται οι παραγωγοί από τους μεσάζοντες ή εμπόρους (Paul1977). Οι
μεσάζοντες διακρίνονται με τη σειρά τους στους χονδρεμπόρους
και
στους λιανοπωλητές.
Οι λιανοπωλητές - η κυρίαρχη μορφή τους είναι τα τουριστικά γραφεία ή πρακτορεία - δεν αγοράζουν εμπόρευμα για να το μεταπωλήσουν προσθέτοντας στην τιμή το εμπορικό τους κέρδος, αλλά πρακτορεύουν τα προϊόντα των τουριστικών παραγωγών αμειβόμενοι με προμήθεια επί της τιμής πώλησης που ορίζει ο παραγωγός, όπως λ.χ. ένα
ξενοδοχείο ή μια μεταφορική επιχείρηση.
Οι χονδρέμποροι παρουσιάζουν, στην περίπτωση του τουρισμού, την
ιδιομορφία ότι σε πολλές περιπτώσεις είναι ταυτόχρονα και παραγωγοί
(Paul 1977). Πρόκειται για τους tour operators, οι οποίοι αγοράζουν μεμονωμένες υπηρεσίες από τους τουριστικούς παραγωγούς και συνδυάζοντάς τις δημιουργούν νέα συνολικά προϊόντα, τα λεγόμενα τουριστικά πακέτα. Η λιανική πώληση των πακέτων γίνεται κυρίως μέσω των
τουριστικών γραφείων (Roth 1992). Για παράδειγμα, στη Βρετανία πωλείται το 80% των αεροπορικών πακέτων από τα τουριστικά γραφεία
(Davies and Downward 2001). Άλλοι τρόποι διανομής περιλαμβάνουν
τις ταχυδρομικές και τηλεφωνικές πωλήσεις, την πώληση σε super market, πολυκαταστήματα κ.λπ. (Sίilberg 1983).
Η ύπαρξη του εμπορίου έχει μεγάλη χρησιμότητα για τους τουριστικούς παραγωγούς (Coltman 1989), καθώς οι περισσότεροι εξ αυτών
είναι μικρές επιχειρήσεις με περιορισμένα μέσα για την προβολή τους.
Οι παραγωγοί μπορούν με τη βοήθεια των μεσαζόντων να απευθυνθούν σε καταναλωτές, τους οποίους δεν θα μπορούσαν από μόνοι τους
να προσεγγίσουν
(είτε λόγω της γεωγραφικής απόστασης, είτε λόγω
του υψηλού κόστους). Για τους μεσάζοντες είναι πολύ πιο εύκολη η
προσέγγιση
των διαφόρων
αγορών, γιατί αφενός διαθέτουν τις
απαιτούμενες
διασυνδέσεις
και γνώσεις και αφετέρου μπορούν να
δημιουργήσουν πακέτα. Έτσι, 9Ι μεσάζοντες μετατρέπουν έναν κλάδο
διασπασμένο σε πολλές μικρές επιχειρήσεις σε ένα ενιαίο τουριστικό
σύστημα,
Ελληνικός τουρισμός και ευρωπαίοι tour-operation
767
Ο ρόλος των toιtr operators στην τουριστική αγορά
Οι τουρίστες και οι tour operators αντιλαμβάνονται το τουριστικό προϊόν
με τον ίδιο τρόπο, το βλέπουν δηλαδή στη συνολική του διάσταση και
όχι στο επίπεδο του επιμέρους ποοϊόντο; που παράγει μια μεμονωμένη
τουριστική επιχείρηση (Middleton 1988). Η αντίληψη αυτή οδήγησε
τους tour operators στο να συνδυάσουν τις επιμέρους τουριστικές υπηρεσίες σε ενιαία πακέτα, τα οποία εξασφαλίζουν στους καταναλωτές τη
συνολική ικανοποίηση των ταξιδιωτικών τους αναγκών.
Η βαρύτητα που απέκτησαν οι tour operators στην τουριστική αγορά
οφείλεται στο γεγονός ότι ικανοποιούν ταυτόχρονα τις ανάγκες των
παραγωγών - των οποίων τα προϊόντα ενσωματώνουν στα πακέτα τους
- και των τουριστών, οι οποίοι τα καταναλώνουν (Middleton 1988).
Συγκεκριμένα, με την παρέμβασή τους επιτυγχάνουν τρία πράγματα:
• Συνδέουν την προσφορά με τη ζήτηση, γεγονός πολύ σημαντικό
εάν αναλογιστεί κανείς την εποχικότητα της τουριστικής ζήτησης
και τη γεωγραφική απόσταση που χωρίζει τους τόπους προέλευσης των τουριστών από τους προορισμούς.
• Εξασφαλίζουν χαμηλότερες τιμές για τις τουριστικές υπηρεσίες
που ενσωματώνουν στα πακέτα τους λόγω της μαζικής αγοράς ξενοδοχειακών κλινών και αεροπορικών θέσεων.
• Επιλύουν - για λογαριασμό του τουρίστα - πολλά οργανωτικά
προβλήματα που συνδέονται με την προετοιμασία ενός ταξιδιού
σε έναν ξένο τόπο και του παρέχουν προστασία και αίσθηση
ασφάλειας.
Όπως έδειξε η εμπειρία της Ελλάδας αλλά και άλλων μεσογειακών
προορισμών, η δραστηριοποίηση των tour operators ουσιαστικά υποκατέστησε τη λειτουργία του μάρκετινγκ και περιόρισε την ανάγκη των
ξενοδόχων και των λοιπών τουριστικών παραγωγών - συνήθως πρόκειται για μικρομεσαίες επιχειρήσεις - να απασχολούν στελέχη πωλήσεων, να συντηρούν πολύπλοκα συστήματα κρατήσεων και να διαφημίζονται. Οι παραγωγοί περιορίζονται εν πολλοίς στη μαζική πώληση
της διαθέσιμης δυναμικότητας στους tour operators, μεταθέτοντας στους
τελευταίους τον επιχειρηματικό κίνδυνο που σχετίζεται με την πώληση
αυτής της δυναμικότητας (Bastakis et a1. 2004).
Χάρη στις τιμές και τις διευκολύνσεις που προσφέρουν τα τουριστικά πακέτα, οι tour operators εισήγαγαν στην τουριστική δραστηριότητα
768
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος Α. Σταυριvούδης
νέα κοινωνικά στρώματα και δημιούργησαν νέες αγορές (Hebestreit
1992). Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα, οι καταναλωτές να αντιλαμβάνονται τα πακέτα ως αυτόνομα προϊόντα και μάλιστα ως προϊό- ~
ντα του εκάστοτε tour operator και όχι του ξενοδόχου, της αεροπορικής
εταιρίας κ.λπ., επειδή οι ίδιοι οι καταναλωτές δεν θα μπορούσαν να
«παράγουν» αυτό το προϊόν (το πακέτο) με τους ίδιους όρους.
α Hebestreit ορίζει τον tour operator (Reiseveranstalter) ως: «μια
τουριστική επιχείρηση, η οποία συνδυάζει τα προϊόντα κυρίως άλλων
επιχειρήσεων σε ένα νέο αυτοτελές προϊόν ικανό να ικανοποιήσει την
ανάγκη για μετάβαση και προσωρινή παραμονή σε έναν ξένο τόπο
καθώς και τις άλλες ανάγκες που απορρέουν από αυτήν. Η εν λόγω
επιχείρηση ιδρύθηκε με αποκλειστικό σκοπό την παραγωγή αυτού του
ποοϊόντοτ, το οποίο και διαθέτει στην αγορά υπό την ονομασία της και
για λογαριασμό τη;».
Τουριστικό πακέτο: το προϊόν του tOUl' operαtor
Το αποτέλεσμα της παραγωγικής διαδικασίας των tour operators είναι
τα τουριστικά πακέτα (package tours ή inclusive tours στα αγγλικά, pauschalreisen στα γερμανικά). Πρόκειται για δέσμες επιμέρους τουριστικών υπηρεσιών, περιέχουν δηλαδή τις υπηρεσίες των ξενοδοχείων, των
μεταφορικών εταιριών κοκ. Αποτελούν σύνθετα προϊόντα, αφού συντίθενται από στοιχεία που μπορούν να διατεθούν στην αγορά ως αυτόνομα προϊόντα (Κούτουλας 2001).
Η μεγάλη διάδοση των τουριστικών πακέτων - κυρίως για τα ταξίδια
διακοπών - οφείλεται στη χρησιμότητά τους για τους καταναλωτές
(Middleton 1988). Τα πακέτα αποτελούν για τους ταξιδιώτες μια λύση, η
οποία μειώνει πιθανούς κινδύνους από τη μετάβαση σε έναν ξένο τόπο
παρέχοντας ευκολία, προστασία και την αξιοπιστία του tour operator,
ενώ και η τιμή τους είναι σημαντικά χαμηλότερη από το άθροισμα των
τιμών που αντιστοιχούν στα επιμέρους συστατικά στοιχεία των πακέτων.
α Hebestreit (1992) παραθέτει τον ακόλουθο ορισμό για τα τουριστικά πακέτα: «ΤΟπροϊόν του tour operator είναι ένα πακέτο υπηρεσιών
(Dienstleistungspaket) αποτελούμενο από δύο τουλάχιστον ταξιδιωτικές
υπηρεσίες, οι οποίες ταιριάζουν μεταξύ τους και αλληλοσυμπληρώνονται. Το πακέτο προπαρασκευάζεται
για κάποιον άγνωστο τη στιγμή
εκείνη πελάτη και διατίθεται στην αγορά σε μια ενιαία τιμή, στην οποία
Ελληνικός τουρισμός και ευρωπαίοι tour-operation
769
δεν μπορούν να εντοπιστούν οι τιμές των επιμέρους υπηρεσιών που
ενσωματώθηκαν σε αυτό».
Αυτός ο ορισμός αναφέρεται στο προπαρασκευασμένο τουριστικό
πακέτο (ready-made package tοurή vorgefertigte pauschalreise), το οποίο
είναι τυποποιημένο προϊόν που διατίθεται στην αγορά με μια συγκεκριμένη εμπορική επωνυμία (brand) (Midd1eton 1988). Στις υπηρεσίες του
πακέτου συγκαταλέγονται (Sch6rcher 1983, Σταυρινούδης 2003):
• Η μεταφορά προς και από τον προορισμό.
• Τα τράνσφερ από το αεροδρόμιο στο ξενοδοχείο.
• Η διαμονή (ενδεχομένως σε συνδυασμό με διατροφή).
• Οι περιηγήσεις παρουσία συνοδού που ταξιδεύει με την ομάδα
των τουριστών και φροντίζει τις ανάγκες και τις απαιτήσεις
τους.
• Οι λοιπές υπηρεσίες όπως λ.χ. η ενοικίαση αυτοκινήτου, η άθληση και η ταξιδιωτική ασφάλιση.
Για τα τουριστικά πακέτα μπορεί, εν ολίγοις, να ειπωθεί ότι (Κούτουλας 2001):
• Συντίθενται από τουλάχιστον δύο επιμέρους υπηρεσίες, τις οποίες συνήθως παρέχουν επιχειρήσεις διαφορετικές από τον παραγωγό του πακέτου (τον tour operator).
• Διατίθενται σε μια ενιαία τιμή' έτσι δεν μπορούν να εντοπιστούν
από τον αγοραστή οι τιμές των επιμέρους υπηρεσιών που ενσωματώθηκαν στο πακέτο.
• Προπαρασκευάζονται για άγνωστους, τη στιγμή της παραγωγής
τους, καταναλωτές.
• Φέρουν τη δική τους μάρκα, έχουν δηλαδή τη δική τους ξεχωριστή υπόσταση στην αγορά, διαφορετική από την υπόσταση των
συστατικών τους στοιχείων.
• Πρόκειται για προϊόντα τυποποιημένα, των οποίων η παραγωγή
μπορεί να επαναληφθεί.
• Διατίθενται προς πώληση στο ευρύ καταναλωτικό κοινό,
• Περιγράφονται με λεπτομέρεια σε έντυπα ή άλλα μέσα.
• Η τιμή τους δημοσιεύεται.
Τα τουριστικά πακέτα αποτελούν έναν τρόπο αγοράς για μια δέσμη τουριστικών υπηρεσιών - τις οποίες θα αγόραζε ούτως ή άλλως ένας τουρίστας - καθώς και έναν τρόπο οργάνωσης του ταξιδιού (Κούτουλας 2001).
770
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος Α. Σταυρινούδης
Η γιγάντωση των Ευρωπαίων tour operators
Τις τελευταίες δεκαετίες έλαβε χώρα στην Ευρώπη μια διαρκής γιγάντωση των tour operators που εδρεύουν στις κυριότερες χώρες προέλευσης τουριστών. Αυτή η εξέλιξη πήρε, ειδικότερα, τις εξής μορφές:
• Αύξηση του μεριδίου των tour operators στη διαρκώς αναπτυσσόμενη αγορά των οργανωμένων ταξιδιών.
• Οριζόντια επέκταση με την εξαγορά tour operators στο εσωτερικό
καθώς και σε άλλες ευοωπαϊκε; χώρες.
• Κάθετη επέκταση τόσο στο πεδίο των τουριστικών παραγωγών
(αεροπορικές εταιρίες, ξενοδοχειακές αλυσίδες) όσο και στο
λιανικό εμπόριο με την απόκτηση αλυσίδων τουριστικών γραφείων.
Η παραπάνω εξέλιξη εντοπίζεται κυρίως στη Γερμανία και τη Βρετανία, με τους γερμανικούς ομίλους τυι και Thomas Cook καθώς και το
βρετανικό MyTravel να έχουν επεκταθεί σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Το
παράδειγμά τους ακολούθησαν - σε μικρότερη έκταση - και άλλες
ευρωπαϊκό; επιχειρήσεις. Ο κατάλογος με τους δέκα μεγαλύτερους
Ευρωπαίους tour operators για το 1999 παρατίθεται στον Πίνακα 1.
771
Ελληνικός τουρισμός και ευρωπαίοι tour-operation
Πίνακας 1
Κύκλος εργασιών των μεγαλύτερων
tour operators
της Ευρώπης
για τα έτη 1999 και 2003
Οι δέκα μεγαλύτεροι
tour operators
της Ευρώπης για το 1999
Έσοδα
(σε εκ.
Ευρώ)
Έσοδα
(σε εκ.
Ευρώ)
Οι έξι μεγαλύτεροι
tour operators
της Ευρώπης για το 2003
(Γερμανία)
7,1
τυι (με Thomson και
Nouvelles Frontieres)
Airtours (Βρετανία)
5,7
Thomas Cook (πρώην C&N)
C&N (Γερμανία)
4,6
MyTravel (πρώην Airtours)
Thomson (Βρετανία)
4,5
Rewe (με
First Choice (Βρετανία)
2,2
First Choice
3,3
Kuoni (Ελβετία)
2,2
Kuoni
2,2
ιτυ
2,0
τυι
(Γερμανία)
Rewe (Γερμανία)
1,7
Club Med (Γαλλία)
1,5
Nouvelles Frontieres
(Γαλλία)
1,4
Συνολικός κύκλος
εργασιών των μεγαλύτερων tour operators
Πηγή: CREM 2000, Rheinsberg
ιτυ)
Συνολικός κύκλος
32,9 δισ.
εργασιών των μεγαλύΕυρώ
τερων tour operators
12,7
Ι
7,2
6,1
4,1
35,6 δισ.
Ευρώ
2004
Τέσσερα χρόνια μετά σημειώθηκαν ριζικές ανακατατάξεις με την εξαγορά της βρετανικής Thomson και της γαλλικής Nouvelles Frontieres
από την τυι καθώς και της LTU από τη Rewe. Η C&N μετονομάστηκε
σε Thomas Cook και η Airtours σε MyTraveJ. Έτσι, παρά την ύφεση που
σημειώθηκε στην τουριστική αγορά της Ευρώπης την τριετία 20012003, οι έξι μεγαλύτεροι tour operators - για το έτος 2003 ; έχουν μεγαλύτερο κύκλο εργασιών απ' ό,τι οι δέκα μεγαλύτεροι του 1999 (35,6 δισ.
Ευρώ έναντι 32,9 δισ. Ευρώ).
772
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος Α. Σταυρινούδης
Η παγίωση της θέσης των tour operators μεταξύ των τουριστικών παραγωγών και των καταναλωτών, σε συνδυασμό με τη γιγάντωση μερικών εξ αυτών, δημιούργησε έντονα ολιγοπωλιακές και ολιγοψωνιακές
συνθήκες στην ευρωπαϊκή αγορά ταξιδιών διακοπών, Αυτό οδήγησε σε
αφόρητες πιέσεις των tour operators επί των μικρομεσαίων επιχειρήσεων που συνθέτουν τη συντριπτική πλειοψηφϊα της τουριστικής προσφοράς, Χώρες όπως η Ελλάδα εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο βαθμό τόσο
από την πελατεία που θα τους φέρουν οι μεγάλοι tour operators όσο και
από τις πτήσεις charter των tour operators που εξασφαλίζουν τη μαζική
πρόσβαση των τουριστών (Bastakis et a1. 2004).
Η γερμαΥική αγορά των tour operators
Ο κύκλος εργασιών όλων των tour operators της Γερμανίας εκτιμάται
στα 17,9 δισ. Ευρώ για το 2003, δηλαδή σχεδόν διπλασιάστηκε σε μια
δεκαετία (Gruner + Jahr 2004). Συνολικά διακινήθηκαν 33,2 εκ. τουρίστες μέσω αυτών των επιχειρήσεων. Αναλυτικότερες
στατιστικές τηρούνται για τους 59 μεγάλους tour operators της Γερμανίας, οι οποίοι
πέτυχαν το 2003 τζίρο 14 δισ. Ευρώ διακινώντας 25,1 εκ. τουρίστες. Οι
δύο μεγάλοι tour operators (TUI και Thomas Cook) ελέγχουν το 51 %
της γερμανικής αγοράς για πακέτα, η δε πρώτη πεντάδα το 79,5%. Από
τη σύγκριση με τα προ πενταετίας ποσοστά προκύπτει ότι οι τρεις μεγάλοι tour operators της Γερμανίας αύξησαν το μερίδιό τους επί του συνολικού τζίρου από 60,3% το 1998 σε 68% το 2003. Εάν μάλιστα γίνει
σύγκριση με όσα ίσχυαν προ δεκαπενταετίας,
διαπιστώνεται τριπλασιασμός του μεριδίου των τριών μεγάλων tour operators, αφού το 1988 η
TUI, η NUR (σήμερα Thomas Cook) και η LTT (σήμερα Rewe) ήλεγχαν
μόλις το 22% της γερμανικής αγοράς (Mundt 1993).
Αντίστοιχη εξέλιξη παρατηρείται και στους αριθμούς των ταξιδιωτών, με την τυι να αυξάνει τους πελάτες της στη Γερμανία κατά 31 %,
από 5,1 εκ. το 1998 σε 6,7 εκ. το 2003. Η δε C&N/Thomas Cook είχε 4,9
εκ. πελάτες το 1998 και 6 εκ. πελάτες το 2003, σημειώνοντας αύξηση
22% (Gruner + Jahr 1999 & 2004). Παρά την αύξηση των οργανωμένων
ταξιδιών, η πλειοψηφϊα των Γερμανών οργανώνουν μόνοι τους το κύριο
ταξίδι διακοπών (Gruner + Jahr 2004). Συγκεκριμένα, το 54% αυτών
των ταξιδιών ~ίναι ανεξάρτητα, ενώ το 46% οργανωμένα από tour operator ή τουριστικό πράκτορα;
773
Ελληνικός τουρισμός και ευρωπαίοι tour-operation
Η βρετανική αγορά των tour operαtors
Μετά την εξαγορά της Thomson και δεδομένων των οικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η MyTravel, η τυι εδραιώθηκε ως ο μεγαλύτερος tour operator και στη Βρετανία. Την τρίτη θέση καταλαμβάνει
η First Choice, ενώ στην τέταρτη βρίσκεται η Thomas Cook. Σύμφωνα
με τις άδειες ATOL που χορηγεί η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας της
Βρετανίας, τη μισή βρετανική αγορά για αεροπορικά ταξιδιωτικά
πακέτα ελέγχουν οι πέντε μεγαλύτεροι tour operators της χώρας.
Πίνακας 2
Μερίδιο αγοράς των μεγαλύτερων tour operators της Βρετανίας στην αγορά
των αεροπορικών πακέτων για το τουριστικό έτος 2003 - 2004
Οι μεγαλύτεροι tour operators της
Βρετανίας για την περίοδο 2003-2004
ΤUI
υκ (πρώην
Αριθμός Πελατών
Μερίδιο Αγοράς
Thomson)
4.709.571
16,9%
MyTravel (πρώην Airtours)
2.953.506
10,6%
First Choice (πρώην Owners Abroad)
2.849.082
10,2%
Thomas Cook
2.512.540
9,0%
Direct Holidays
657.633
2,4%
Trailfinders
1,9%
Avro
532.063
516.338
Gold Medal
497.955
1,8%
Lotus International
394.664
1,4%
385.791
1,4%
27.800.000
100%
Panorama Holiday Group
Σύνολο αεροπορικών πακέτων που πωλήθηκαν στη Βρετανία την περίοδο 2003 - 2004
1,9%
Πηγή: CAA 2004
Μάλιστα, οι δύο εξ αυτών συμφερόντων.
Ηπερίπτωση της
τυι
και Thomas Cook - είναι γερμανικών
τυι
Η γερμανική τυι εξελίχθηκε τα τελευταία χρόνια στον μεγαλύτερο tour
operator της Ευρώπης μέσα από αλλεπάλληλες εξαγορές επιχειρήσεων
774
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος Α. Σταυρινούδης
σε δεκάδες χώρες. Ο τζίρος της από τον τουρισμό ανήλθε το 2003 στα
12,7 δισ. Ευρώ. Το προσωπικό των εκατοντάδων τουριστικών επιχειρήσεων του ομίλου περιλαμβάνει 52.000 υπαλλήλους. Με την επέκτασή
της στο χώρο των ξενοδοχείων, των αεροπορικών εταιριών, των κρουαζιέρων και των τουριστικών γραφείων, η ΤυΙ έγινε η πλέον καθετοποιημένη επιχείρηση στο χώρο του τουρισμού με παρουσία τόσο στις
χώρες προέλευσης των πελατών της όσο και στους ταξιδιωτικούς τους
προορισμούς (ΤυΙ 2004 και εταιρικά δελτία τύπου).
Ο όμιλος της τυι περιλαμβάνει 84 επιμέρους tour operators, οι
οποίοι δραστηριοποιούνται σε 18 ευρωπαϊκές χώρες προέλευσης τουριστών, μεταξύ αυτών τη Γερμανία (με 7,1 εκ. πελάτες για όλες τις μάρκες της TUI), τη Βρετανία (4,5 εκ. πελάτες), τη Γαλλία (1,6 εκ. πελάτες),
τις Σκανδιναβικές χώρες και τη Φινλανδία (1,2 εκ. πελάτες), την
Ολλανδία (1,2 εκ. πελάτες), το Βέλγιο (1,2 εκ. πελάτες), την Αυστρία
(760.000 πελάτες), την Ιρλανδία (380.000 πελάτες), την Ελβετία
(190.000 πελάτες) καθώς επίσης την Πολωνία, τη Ρωσία, την Ουγγαρία
κοκ. Με τους tour operators του ομίλου της τυι ταξίδεψαν συνολικά
πάνω από 18 εκατομμύρια τουρίστες το 2003.
Πέρα από τους επιμέρους tour operators, στον όμιλο της τυι ανήκουν 3.600 ταξιδιωτικά γραφεία σε 16 χώρες καθώς και γραφεία εισερχόμενου τουρισμού (incoming tour operators) ευρισκόμενα σε 21 χώρες,
τα οποία εξυπηρέτησαν το 2003 συνολικά 8,7 εκ. πελάτες. Επιπλέον,
υπάρχει η TQ3, ένα δίκτυο γραφείων ειδικευμένων σε επαγγελματικά
ταξίδια, το οποίο εξυπηρετεί, με τη βοήθεια 1.700 καταστημάτων και
12.000 συνεργατών, πελάτες σε 80 χώρες. Η τυι έχει στην ιδιοκτησία
της επτά αεροπορικές εταιρίες τακτικών πτήσεων και πτήσεων charter με
συνολικά 104 αεροσκάφη. Πρόκειται για τις εταιρίες Hapag-Lloyd Flug,
Britannia Airways uκ, Βτίτεηιιίε Airways SE, TUI Airlines Belgίurn,
Corsair, Hapag-Lloyd Express και Thomsonfly.com. Το 2002 μεταφέρθηκαν 18 εκ. επιβάτες στις πτήσεις αυτών των εταιριών. Στον όμιλο της ΤυΙ
ανήκει και η εταιρία Hapag-Lloyd Cruises με τέσσερα κρουαζιερόπλοια.
Τα 290 ξενοδοχεία δώδεκα αλυσίδων με συνολικά 76.000 δωμάτια
κατατάσσουν τη θυγατρική τυι Hotels & Resorts στη 13η θέση της παγκόσμιας κατάταξης των μεγαλύτερων ξενοδοχειακών αλυσίδων στον
κόσμο (Wolchuk and Scoviak 2004). Τα ξενοδοχεία αυτά λειτουργούν
υπό τις επωνυμίες RIU, Grecotel, Grupotel, Iberotel, Dorfuotel,
Robinson, Magic Life, Paladien, Atlantica, Gran Resort Hotels, Sol ΥMar
και Nordotel. Ετησίως εξυ~ρετoύν πάνω από 3 εκ. πελάτες που
Ελληνικός τουρισμός και ευρωπαίοι tour-operation
775
πραγματοποιούν 31,3 εκ. διανυκτερεύσεις, εξασφαλίζοντας έτσι μέση
πληρότητα 80% (Rheinsberg 2004).
Πέντε από τις ξενοδοχειακές αλυσίδες της τυι - πρόκειται για τις
Grecotel, Robinson, Magic Life, Paladien και Atlantica - εκπροσωπούνται και στην Ελλάδα, όπου επίσης δραστηριοποιείται η τυι Hellas
(πρώην Airtour Greece), το μεγαλύτερο γραφείο εισερχόμενου τουρισμού της χώρας, από το 1971. Αυτή η θυγατρική του γερμανικού ομίλου
διατηρεί 22 υποκαταστήματα σε όλη τη χώρα. Συνολικά, η ΤυΙ πούλησε
σε δώδεκα ευρωπαϊκό; χώρες 2,6 εκ. πακέτα για ελληνικούς προορισμούς το 2003 (TUI 2004). Εάν αναλογιστεί κανείς ότι το 2003 πραγματοποιήθηκαν 13,1 εκ. αφίξεις από ευρωπαϊκό; χώρες (14,8 εκ, από όλο
τον κόσμο), τότε προκύπτει ότι μόνη της η τυι διακινεί το 20% όλων
των Ευρωπαίων που επισκέπτονται την Ελλάδα,
Η Συμμετοχή των Tour Operators στον Εισερχόμενο
Τουρισμό της Ελλάδας
Επιχειρώντας αφενός να καταδείξουμε το βαθμό γιγάντωσης και διεθνοποίησης των πολυεθνικών τουριστικών επιχειρήσεων (tour operators) και
των δραστηριοτήτων τους και αφετέρου να παρουσιάσουμε και να ερμηνεύσουμε την επίδραση τους στη διαμόρφωση της ελληνικής τουριστικής
προσφοράς είναι εξαιρετικά χρήσιμη η εξέταση της διαχρονικής εξέλιξης
των αφίξεων αλλοδαπών (κυρίως των αεροπορικών και των πραγματοποιούμενων με πτήσεις οίιετιοτ). Η εξέταση της εξέλιξης αυτών των τουριστικών δεικτών, σε εθνικό επίπεδο, επιτρέπει την εξαγωγή συμπερασμάτων καθώς η διαμόρφωσή τους είναι σε σημαντικό βαθμό αποτέλεσμα
αφενός της επιτυχημένης δράσης αυτών των επιχειρήσεων και αφετέρου
των στρατηγικών επιλογών της ελληνικής τουριστικής πολιτική;'
Αφ(ξεις
Ο πίνακας 3 παρουσιάζει την εξέλιξη των αφίξεων (ανά τριετία) για τις
κύριες χώρες αποστολής τουριστών προς την Ελλάδα. Από αυτόν γίνεται εμφανής η διαχρονική αύξηση των αφίξεων στο σύνολο, των παρουσιαζόμενων στον πίνακα, χωρών αποστολής τουριστών προς την Ελλάδα, Οι βραχυχρόνιες και για περιορισμένο αριθμό 'ετών μειώσεις της
776
Δημήτριος
Κούτουλας,
Θεόδωρος
Α. Σταυρινούδης
ζήτησης δεν επηρέασαν τις μακροχρόνιες αυξητικές τάσεις οι οποίες σε
κάποιες χώρες έφτασαν ακόμη και το 353,49% (Βέλγιο / Λουξεμβούργο) μεταξύ των ετών 1981 και 2002. Σε επίπεδο χωρών, από την αρχή
της εξεταζόμενης περιόδου είναι εμφανής η κυριαρχία στις αφίξεις περιορισμένου αριθμού χωρών, με σημαντικότερες το Η. Βασίλειο, τη
Γερμανία και τις Σκανδιναβικές χώρες (Δανία, Νορβηγία, Σουηδία και
Φιλανδία). Η κυριαρχία αυτή μεταφράζεται στο 43,62% των συνολικών
αφίξεων της χώρας για το έτος 2002. Παρόλα αυτά και σ' αυτές τις κύριες αγορές ο ανταγωνισμός είναι ιδιαίτερα έντονος. Το μερίδιο αγοράς της Ελλάδας στα συνολικά 79,9 εκατομμύρια ταξίδια διακοπών
(διάρκειας τουλάχιστον πέντε ημερών) των Γερμανών ανήλθε το 2002
στο 3,3% (DRV 2003). Το αντίστοιχο μερίδιο της Τουρκίας ήταν 4,8%,
της Ισπανίας και Πορτογαλίας 12,1%, της δε Ιταλίας 9,5%.
Πίνακας 3
Συνολικές Αφίξεις (1981 - 2002)
ΧώQ«
1981
1984
1987
1990
1993
Η. Βασίλειο
964.707 1.043.363 1.927.589 1.647.361 2.191.347
Αυστρία
146.818
237.918
252.063
286.525
288.636
Μ"αβολή
1981/2002
1996
1999
2002
1.687.999
2.433.033
2.858.360
196,29
359.604
501.602
461.672
214,45
353,49
78.946
76.825
122.143
201.807
224.036
213.567
332.913
358.010
Γαλλία
296.499
405.907
605.844
565.407
554.644
462.732
545.981
735.568
148,08
Γερμανία
625.121
864.000 1.442.133 1.922.029 2.069.379
1.907.863
2.450.137
2.510.849
301,66
Δανία
131.918
124.037
235.942
281.598
253.622
298.959
336.248
342.966
159,98
Ελβετία
143.844
156.995
118.393
151.695
164.999
256.425
308.138
220.476
53,27
Ιρλανδία
23.484
30.515
52.043
67.835
62.'180
54.050
48.649
58.634
149,68
225.479
328.598
482.080
620.766
625.509
491.081
745.915
805.008
257,02
157.722
269.419
181.383
88,80
Βελ/ Λουξ
Ιταλία
Νορβηγία
96.072
106.608
126.987
91.755
102.452
Ολλανδία
170.002
192.879
378.336
495.699
510.872
452.179
616.807
721.413
324,36
Σουηδία
252.146
194.356
245.044
259.669
317.030
448.257
468.793
465.772
84,72
96.627
134.164
180.253
238.020
116.518
120.837
188.971
147.322
52,46
576.763
559.165
788.226
871.042
789.622 1.025.775
1.263.431
1.137.443
97,21
9.246.606
Φιλανδία
Σκανδιναβία"
Σύνολο
13
ΣΥΝ EYPΩIllIΣ
ΣΥΝ ΑΜΕΡΙΚΗΣ
ΣΥΝ ΑΦΡΙΚΗΣ
ΣΥΝ ΑΣΙΑΣ
ΣΥΝ ΩΚFANIAΣ
fΈNΣYNOΛO
3.251.663 3.896.165 6.168.850 6.830.166 7.481.824
6.911.275
9.867.433
203,46
4.139.498 4.402.819 6.874.703 7.992.715 8.470.616
8.419.060 11.320.013 13.375.590
223,12
436.907
600.185
317.698
382.623
343.344
298.144
305.261
217.369
-50,25
91.848
101.274
80.844
67.056
48.538
43.571
48.040
52.800
-42.51
412.997
434.276
470.429
53,82
59.523
56.498
63.811
-43,05
305.826
112.051
298.739
110.608
258.058
105.876
275.870
114.090
370.171
62.994
5.577.109 6.027.266 8.053.052 9.310.492 9.913.267
167,49
9.782.061 12.605.928 14.918.177
,
• Η Σκανδιναβία αποτελεί το άθροισμα των αφίξεων της Δανίας, της Νορβηγιας,
Σουηδίας και της Φινλανδίας, για το Μγο αυτό δεν υπολογίζεται στο Σύνολο 13.
Πηγή: ΕΣΥΕ Ι ΕΟΤ
της
Ελληνικός τουρισμός και ευρωπαίοι tour-operation
777
Σε επίπεδο Ηπείρων, είναι εμφανής η διαχρονική και σημαντική αύξηση των αφίξεων από ευρωπαϊκό; χώρες οι οποίες κυριαρχούν πλέον
στις αφίξεις προς την Ελλάδα, Την περίοδο 1981 - 2002 οι συνολικές
αφίξεις προς Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 167,49% ενώ οι αφίξεις από την
Ευρωπαϊκή Ήπειρο αυξήθηκαν κατά 223,12%, Η κυριαρχία αυτή της
Ευρώπης ενισχύθηκε και από την αδυναμία της χώρας να προσελκύσει
τουρίστες προερχόμενους από άλλες Ηπεϊροικ. Είναι χαρακτηριστικό
ότι για την περίοδο 1981 - 2002 η μόνη Ήπειρος, πλην της Ευρώπης,
που παρουσιάζει αύξηση στις αφίξεις προς Ελλάδα είναι η Ασία
(53,82%).
Ουσιαστικά η Ελλάδα ως χώρα υποδοχής τουριστών εξαρτάται πλήρως από την Ευρώπη και δη την Ευρωπαϊκή Ένωση έχοντας σταματήσει να προσελκύει ικανοποιητικό αριθμό τουριστών από μη Ευρωπα'ίκές χώρες. Ενδεικτικό της αυξανόμενης εξάρτησης του ελληνικού
τουρισμού από τους ευρωπαίους τουρίστες και κατά συνέπεια και από
τους ευρωπαίους tour operators είναι ότι το 1999 οι αλλοδαποί που
επισκέφθηκαν την Ελλάδα από χώρες της Ευρωπαϊκή; Ηπείρου εφθασαν να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 90% του συνόλου!
Στο Διάγραμμα 1 παρουσ;ιάζεται η ποσοστιαία συμμετοχή των κύριων χωρών αποστολής τουριστών προς την Ελλάδα στις συνολικές
αφίξεις από την Ευρωπαϊκή Ήπειρο. Από τα στοιχεία του διαγράμματος γίνεται εύκολα αντιληπτή η σημασία των συγκεκριμένων χωρών
για τον αλλοδαπό τουρισμό της Ελλάδας καθώς στα προς εξέταση έτη
οι συγκεκριμένες χώρες μόνο το 2002 συγκέντρωσαν αθροιστικά λιγότερο από το 50% των αφίξεων από την Ευρώπη, Τα υπόλοιπα έτη με
αποκορύφωση το 1987 (60,48%) το ποσοστό τους, αθροιστικά, υπερβαίνει αυτό των υπολοίπων ευρωπαϊκών χωρών αποστολής τουριστών
προς την Ελλάδα.
778
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος Α. Σταυρινούδης
Διάγραμμα 1
Ποσοστό αφίξεων επί του συνόλου της Ευρώπης
30,00
25,00
~
20,00
g
t:::'"
15,00
t>
10,00
5,00
..
...
~
~
~
.....•
~
~
•
-.
-.
___
Η. Βασίλειο
__
Γερμανία
---*-
Σκανδιναβία
0,00
I\J
Ο
Ο
I\J
Έτος
Πηγή:
ΕΣΥΕ / ΕΟΤ
Αεροπορικές Αφίξεις
Οι αεροπορικές αφίξεις αλλοδαπών τουριστών προς την Ελλάδα παρουσιάζουν και αυτές σημαντική διαχρονική αύξηση. Ενδεικτικά και
συγκρίνοντας τα έτη 1981 και~002 οι εξεταζόμενες χώρες παρουσίασαν αύξηση των αεροπορικών τους αφίξεων προς Ελλάδα της τάξης
του 243,97%. Η χώρα με την εντυπωσιακότερη ποσοστιαία αύξηση
είναι η Ιταλία'<632,23%) και ακολουθούν η Ολλανδία (397,88%), το
Βέλγιο - Λουξεμβούργο (383,66%) και η Γερμανία (375,12%). Το σύνολο των αεροπορικών αφίξεων από την Ευρωπαϊκή Ήπειρο παρουσίασε, με σύγκριση τα έτη 1981 και 2002, αύξηση ίση με 253,95%.
Άξιο λόγου είναι το γεγονός ότι η ποσοστιαία αύξηση, για την ίδια
περίοδο, των αεροπορικών αφίξεων είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη ποσοστιαία αύξηση των συνολικών αφίξεων. Σε αντίθεση με
την Ευρώπη, οι υπόλοιπες Ήπειροι παρουσίασαν μείωση στα μεγέθη
τους που αφορούν την αποστολή τουριστών προς την Ελλάδα με
αεροπλάνο. Έτσι, από τα τέλη της δεκαετίας του '80 η Αμερικανική
Ήπειρος, η Αφρική και η Ωκεανία όχι μόνο δεν ενισχύουν αλλά
παρουσιάζουν αξιόλογη μείωση των αερομεταφερόμενων τουριστών
προς Ελλάδα παύοντας να συνεισφέρουν ουσιαστικά στις αφίξεις
αλλοδαπών τουριστών προς τη χώρα. Εξαίρεση αποτέλεσε και πάλι η
Ασία η οποία για την ίδια χρονική περίοδο σημείωσε αύξηση των
αεροπορικών αφίξεων της τά.ξηςτου 28,62%.
Ελληνικός τουρισμός και ευρωπαίοι tour-operation
779
Η σημαντική αύξηση των αεροπορικών αφίξεων είναι άμεσα συνυφασμένη αφενός με την καθιέρωση του αεροπλάνου ως κύριου μεταφορικού μέσου για την πραγματοποίηση διακοπών και αφετέρου με τη
στροφή του ελληνικού τουρισμού προς το πρότυπο διακοπών μαζικού
τουρισμού, όπως αυτό συγκροτείται και ενισχύεται από τους tour operators. Ταυτόχρονα η σταδιακή «γιγάντωση» των ευρωπαίων tour operators και των πακέτων διακοπών και η εντατική χρήση των μη τακτικών
πτήσεων (charter) συνέβαλλαν στην ενίσχυση των αεροπορικών αφίξεων στις χώρες που βρίσκονται σχετικά μακριά από τις κύριες χώρες
αποστολής τουριστών, όπως η Ελλάδα.
Στον πίνακα 4 εξετάζονται οι αεροπορικές αφίξεις προς την Ελλάδα
ως ποσοστό των συνολικών αφίξεων. Από τα στοιχεία που περιλαμβάνονται σ' αυτόν τον πίνακα, ως προς τις κύριες χώρες αποστολής τουριστών, προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι οι προερχόμενοι από τις
χώρες αυτές τουρίστες επιλέγουν στη συντριπτική τους πλειοψηφία το
αεροπλάνο για τη μετακίνησή τους προς την Ελλάδα, ως τόπο διακοπών. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι τα υπόλοιπα μέσα μεταφοράς (κυρίως
ο σιδηρόδρομος) περιορίζουν σημαντικά τη συνεισφορά τους ως μέσα
μετακίνησης αλλοδαπών τουριστών προς τη χώρα. Είναι ενδιαφέρον
ότι το 2002 το 97,24% των κατοίκων του Η. Βασιλείου που πραγματοποίησαν διακοπές στην Ελλάδα ταξίδεψαν με αεροπλάνο. Εξίσου σημαντικά όμως είναι και τα ποσοστά των υπολοίπων χωρών τα οποία παρουσιάζονται ενισχυμένα από τις αρχές τη; δεκαετίας του '80.
780
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος Α. Σταυρινούδης
Πίνακας 4
Ποσοστό Αεροπορικών
Χώρα
1981
1984
επί Συνολικών Αφίξεων
1990
1993
'1996
1999
2002
Η. Βασίλειο
94,85
93,87
90,95
95,12
95,79
96,45
97,24
Αυστρία
75,60
64,92
81,95
93,24
94,95
94,51
91,75
Βελ/ Λουξ
84,49
83,69
72,12
84,51
89,28
89,26
90,11
Γαλλία
74,17
78,26
72,32
83,16
89,11
83,68
85,36
Γερμανία
76,43
68,48
78,93
88,33
93,77
92,23
90,41
Δανία
79,42
85,60
77,95
88,99
93,17
94,91
93,27
Ελβετία
77,23
81,02
86,92
92,92
98,21
99,50
99,20
Ιρλανδία
84,73
91,02
71,77
75,57
84,63
85,37
88,08
Ιταλία
37,37
35,44
38,95
58,45
71,01
75,27
76,64
Νορβηγία
80,72
93,12
91,42
93,88
94,96
95,48
94,71
Ολλανδία
78,83
85,85
78,10
91,28
90,67
92,68
92,49
Σουηδία
91,92
91,81
92,71
96,84
96,61
95,39
95,06
Φιλανδία
80,86
93,89
91,76
94,85
92,78
94,47
95,21
Σκανδιναβία
85,35
91,18·
87,54
93,64
94,90
95,14
94,48
Σύνολο 13
80,94
78,40
78,72
88,27
92,32
92,12
91,74
ΣΥΝ ΕΥΡΩΙΠΙΣ
67,33
72,63
70,38
81,11
-
80,74
73,75
ΣΥΝ ΑΜΕΡΙΚΗΣ
78,85
80,49
81,67
82,58
-
85,42
ΣΥΝ ΑΦΡΙΚΗΣ
82,86
86,38
84,40
81,10
-
ΣΥΝΑΣΙΑΣ
74,44
78,81
79,23
54,48
-
ΣΥΝ ΩΚΕΑΝΙΑΣ
62,04
64,69
68,73
72,94
-
-
ΙΈΝΣΥΝΟΛΟ
62,88
67,66
67,72
75,62
78,55
Πηγή:
79,03
90,23
62,25
73,65
69,97
ΕΣΥΕ / ΕΟΤ
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ποσοστιαία συμμετοχή των αεροπορικών αφϊξεων επί του συνόλου των αφίξεων από την Ευρώπη το 2002 έφθασε το
73,75%. Η μικρότερη εξάρτηση των υπολοίπων, μη ευοωπαϊκων χωρών,
από το αεροπλάνο μπορεί να εξαχθεί και από το μικρότερο σχετικά
ποσοστό των αεροπορικών αφίξεων επί των συνολικών αφίξεων, οι
οποίες βέβαια παραμένουν υψηλές φθάνοντας το 1999το 79,03%. Ενδια-
Ελληνικός τουρισμός και ευρωπαίοι tour-operation
781
φέρον παρουσιάζει ότι η διαχρονική ποσοστιαία μεταβολή τόσο των
συνολικών όσο και των αεροπορικών αφίξεων είναι για τα περισσότερα έτη ανάλογη, φυσικό επακόλουθο της μεγάλης εξάρτησης των συνολικών αφίξεων από τις αεροπορικές.
Στην περίπτωση των αεροπορικών αφίξεων η Ελλάδα εξαρτάται
ακόμη εντονότερα από λίγες - συγκεκριμένες χώρες (Η. Βασίλειο, Γερμανία, Σκανδιναβία). Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι αθροιστικά οι χώρες αυτές, για το σύνολο των ετών που υπάρχουν διαθέσιμα
στοιχεία, αντιπροσωπεύουν στη χειρότερη περίπτωση το 62,08% (2002)
των αεροπορικών αφίξεων από την Ευρώπη. Ιδιαίτερη σημασία αξίζει
και πάλι να δοθεί στο Η. Βασίλειο το οποίο κυριαρχεί στις αεροπορικές
αφίξεις συγκεντρώνοντας μέχρι και το 32,83% (1981) των συνολικών
αεροπορικών αφίξεων από την Ευρωπαϊκή Ήπειρο. Όσον αφορά τις
συνολικές αεροπορικές αφίξεις προς Ελλάδα, η ποσοστιαία συμμετοχή
των εξεταζόμενων χωρών είναι αναμενόμενα καταλυτική (το 1993 αποτέλεσαν το 62,05% του συνόλου) ενώ τα ποσοστά που καταγράφονται
διαχρονικά είναι σαφώς ανώτερα από αυτά που αφορούν τις συνολικές
αφίξεις. Σε επίπεδο Ηπείρων, η κυριαρχία της Ευρώπης είναι ακόμη
μεγαλύτερη από ό,τι στις συνολικές αφίξεις, γεγονός που καταδεικνύει
τη διαρκώς αυξανόμενη προτίμηση των ευρωπαίων τουριστών προς το
αεροπλάνο και το τουριστικό πακέτο. Ιδιαίτερα το 2002 η προτίμηση αυτή είχε ως αποτέλεσμα σχεδόν 95 στους 100τουρίστες που επισκέφθηκαν
την Ελλάδα για τουρισμό με αεροπλάνο να είναι Ευρωπαίοι.
ΑφιΊ;εις με πrήσεις chαrter
Όπως στην περίπτωση των προηγούμενων δεικτών (συνολικές και αεροπορικές αφίξεις) έτσι και στην περίπτωση των αφίξεων με πτήσεις
charter, καταγράφεται σημαντική διαχρονική αύξηση από τις κύριες
χώρες αποστολής τουριστών προς την Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστικό
ότι μεταξύ των ετών 1981 και 2000 η αύξηση στις αφίξεις με charter
έφθασε για κάποιες χώρες ακόμη και το 404,53% (Ολλανδία) χωρίς βέβαια να παραβλέπονται και περιπτώσεις όπως αυτή της Ιταλίας όπου
για τα ίδια έτη ο αντίστοιχος δείκτης έφθασε το 4.648,11%! Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι και κατά την εξέταση αυτού του τουριστικού
μεγέθους η τουριστική ζήτηση για Ελλάδα προέρχεται από περιορισμένο αριθμό χωρών (Η. Βασίλειο, Γερμανία και Σκάνδιναβικές χώρες) οι
782
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος Α. Σταυρινούδης
οποίες για το 2000 συγκέντρωσαν το 68,10% των συνολικών αφίξεων με
charter. Οι επιδόσεις αυτών των χωρών δεν είναι άσχετες αφενός με τη
διαχρονική ενίσχυση της δύναμης των tour operators και αφετέρου με το
ότι οι κυρίαρχοι tour operator σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι γερμανικών
ή βρετανικών συμφερόντων.
Η τάση αύξησης της, ήδη μεγάλης, εξάρτησης από περιορισμένο
αριθμό χωρών στην περίπτωση των αφίξεων με πτήσεις charter
προκύπτει και από το ότι το 98,32% του συνόλου των αφίξεων με πτήσεις charter προέρχονταν το 2000 από χώρες της Ευρώπης. Όσον αφορά τις υπόλοιπες Ηπείρους, η Αμερική και η Αφρική έχουν αμελητέα
συμμετοχή στις αφίξεις με πτήσεις charter ενώ τα μεγέθη της Ωκεανίας
απλά καταγράφονται για στατιστικούς λόγους. Μικρή εξαίρεση σε αυτή
την τάση αποτελεί και πάλι μόνον η Ασιατική Ήπειρος η οποία, αν και
η συνεισφορά της σε απόλυτους αριθμούς παραμένει ακόμη εξαιρετικά
περιορισμένη, παρουσιάζει συνεχή αύξηση των τουριστών που
επιλέγουν τις πτήσεις charter για να επισκεφθούν την Ελλάδα.
Στον πίνακα 5 παρουσιάζεται η ποσοστιαία συμμετοχή των αφίξεων
με πτήσεις charter επί των συνολικών αφίξεων. Στη μεγάλη πλειοψηφία
των χωρών οι αφίξεις με πτήσεις charter αποτελούν εξαιρετικά σημαντικό τμήμα των συνολικών αφίξεων, χαρακτηριστικό που γίνεται εντονότερο με το πέρασμα των χρόνων, Σε κάποιες μάλιστα περιπτώσεις η
εν λόγω συμμετοχή ξεπερνάει και το 90%, ιδιαίτερα στο Η. Βασίλειο
και στις Σκανδιναβικές χώρες. Στις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης τα
ποσοστά είναι μικρότερα ενώ δεν λείπουν και οι χώρες (Ιταλία, Γαλλία,
Ελβετία) όπου η εξάρτηση από τις πτήσεις charter είναι σημαντικά μικρότερη. Σε κάθε περίπτωση όμως ο ευρωπαϊκό; μέσος όρος για το
1999 (66,30%) τονίζει την κυριαρχία των charter και κατά συνέπεια των
tour operators στις μετακινήσεις με σκοπό τις διακοπές προς την
Ελλάδα.
Ελληνικός
τουρισμός
και ευρωπαίοι
783
tour-operation
Πίνακας 5
Ποσοστό Αφίξεων με Cbarter επί Συνολικών Αφίξεων
Χώρα
1981
1984
1990
1987
1993
1996
Η. Βασίλειο
86,35
87,26
91,17
91,91
90,53
Αυστρία
55,05
44,39
50,56
69,15
83,92
Βελ! Λουξ
61,59
70,06
56,81
70,01
66,55
Γαλλία
44,84
51,46
51,17
58,44
60,76
62,73
Γερμανία
63,85
52,40
50,75
57,46
74,75
-
-
-
65,16
71,37
46,62
57,10
54,07
58,91
-
-
-
24,35
Δανία
Ελβετία
Ιρλανδία
Ιταλία
82,66
1999
2000
87,29
84,25
82,99
79,67
76,75
70,31
69,96
64,62
52,37
52,24
81,70
79,71
77,94
83,60
89,87
86,92
86,52
71,07
59,78
58,53
51,94
49,67
73,58
75,99
2,76
8,26
7,34
15,73
30,25
30,85
33,01
35,89
Νορβηγία
-
-
-
74,66
88,38
89,52
81,00
79,70
Ολλανδία
58,92
67,37
71,47
63,79
68,93
70,60
80,53
77,12
Σουηδία
-
-
-
84,26
91,66
92,30
94,93
93,51
Φιλανδία
-
-
-
89,92
74,54
81,58
92,36
91,18
Σκανδιναβία
72,60
86,02
61,71
78,62
82,19
88,07
90,23
88,16
Σύνολο 13
64,17
63,12
61,93
65,78
75,18
76,34
76,76
74,73
66,30
63,16
8,12
7,28
ΣΥΝΕΥΡΩΠΗΣ
ΣΥΝ ΑΜΕΡΙΚΗΣ
ΣΥΝ ΑΦΡΙΚΗΣ
ΣΥΝ ΑΣΙΑΣ
ΣΥΝ ΩΚΕΑΝΙΑΣ
ΓΈΝΣΥΝΟΛΟ
Πηγή:
51,33
56,87
58,33
57,28
67,27
67,12
6,04
6,75
1,32
5,11
4,82
4,27
11,38
18,02
9,59
1,42
6,03
12,70
11,35
10,01
9,24
7,19
2,33
2,15
4,54
16,14
34,30
22,99
0,11
0,00
0,00
0,16
0,13
0,00
1,12
0,60
39,27
42,88
49,44
49,46
57,85
58,63
60,97
57,84
ΕΣΥΕ / ΕΟΤ
Στον Πίνακα 6 παρουσιάζονται στοιχεία σχετικά με την ποσοστιαία
συμμετοχή των πτήσεων charter επί των αεροπορικών αφίξεων. Όπως
ήταν αναμενόμενο, το ποσοστό των πτήσεων charter επί των αεροπορικών αφίξεων είναι υψηλότερο από ότι επί των συνολικών αφίξεων
και παρουσιάζεται εξαιρετικά υψηλό για το σύνολο των εξεταζόμενων
ετών. Ενδιαφέρον έχουν το Η. Βασίλειο και οι Σκανδιναβικές χώρες οι
οποίες παρουσιάζουν τα υψηλότερα ποσοστά, φθάνοντας μάλιστα το
95,17% (1993) και το 94,84% (1999) αντίστοιχα! Η Ευρωπαϊκή Ήπειρος παρουσιάζει διαχρονικά πολύ υψηλά ποσοστά φθάνοντας μάλιστα
το 1993 το 82,94%. Όσον αφορά το σύνολο των χωρών αποστολής του-
784
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος Α. Σταυρινούδης
ριστών προς την Ελλάδα, το 1999 οι αφίξεις με πτήσεις charter αποτέλεσαν το 77,15% των αεροπορικών αφίξεων. Ο ουσιαστικός έλεγχος
επί των ετήσιων τουριστικών επιδόσεων της χώρας από συγκεκριμένους tour operators (κυρίως Βρετανούς και Γερμανούς) που ελέγχουν
τις αγορές των κύριων χωρών αποστολής τουριστών προς την Ελλάδα
αντικατοπτρίζεται στο ποσοστό των αφίξεων με charter από το Η. Βασίλειο, επί των συνολικών αφίξεων με charter των ευρωπαίων πολιτών.
Είναι χαρακτηριστικό το έτος 1987 οπόταν το ποσοστό αυτό έφθασε το
43,31%! Λιγότερο ισχυρή αλλά εξίσου καταλυτική είναι και η θέση της
Γερμανίας, η οποία εμφανίζει σταδιακή βελτίωση της συμμετοχής της
φθάνοντας τα ποσοστά του Η. Βασιλείου, με αποτέλεσμα για κανένα
από τα εξεταζόμενα έτη το ποσοστό των δύο αυτών να χωρών να μην
είναι αθροιστικά κάτω από το 50% των συνολικών αφίξεων με charter.
Πίνακας 6
Ποσοστό Αφίξεων με Charter επί Αεροπορικών Αφίξεων
Χώρα
Η.Βασίλειο
Αυστρία
Βελ! Λουξ
Γαλλία
Γερμανία
Δανία
Ελβετία
Ιρλανδία
Ιταλία
Νορβηγία
Ολλανδία
Σουηδία
Φιλανδία
Σκανδιναβία
Σύνολο
13
ΣΥΝΕΥΡΩΙΠΙΣ
ΣΥΝ ΑΜΕΡΙΚΗΣ
ΣΥΝ ΑΦΡΙΚΗΣ
ΣΥΝΑΣΙΑΣ
ΣΥΝ ΩΚΕΑΝΙΑΣ
ΓΕΝΣΥΝΟΛΟ
ΠηΥ1ί:
ΕΣΥΕ / ΕΟΤ
1981
1984
1990
1993
1996
1999
2000
91,04
92,95
101,05
95,17
86,29
90,51
87,51
72,81
68,38
84,37
90,01
87,41
84,30
81,63
72,90
83,71
97,06
78,75
78,75
78,38
72,28
60,45
65,76
80,80
73,07
70,40
62,59
61,15
83,54
76,51
72,79
84,62
87,13
86,42
84,42
-
60,37
-
70,47
83,60
80,19
89,72
94,69
91,16
67,78
93,11
72,37
60,09
58,81
-
-
33,93
68,74
58,70
86,19
86,61
7,39
23,30
40,38
51,76
43,45
43,86
46,20
-
-
81,67
94,14
94,26
84,84
82,58
78,48
81,68
75,52
77,87
86,89
82,24
74,74
-
-
94,65
95,54
99,53
98,48
-
98,00
78,58
87,93
97,77
96,09
85,07
94,34
89,81
87,77
92,80
94,84
92,38
82,70
83,33
80,80
-
79,29
80,51
83,56
85,17
76,24
78,31
81,40
82,94
-
82,12
7,66
8,39
6,26
5,83
-
8,80
13,73
20,86
1,68
7,44
-
14,26
8,34
-
32,67
12,42
9,12
2,71
0,17
0,00
0,24
0,17
-
1,50
-
62,45
63,37
73,04
76,50
74,65
77,15
75,06
Ελληνικός τουρισμός και ευρωπαίοι tour-operation
785
Στρατηγικές Κατευθύνσεις για τη Μείωση της Εξάρτησης του
Ελληνικού Τουρισμού απότούς Tour Operators
Από τα στατιστικά στοιχεία της προηγούμενης ενότητας γίνεται εμφανής η μεγάλη εξάρτηση του ελληνικού τουρισμού από τους tour operators της Ευρώπης. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 57,84% όλων των τουριστών και το 63,16% των ευρωπαίων τουριστών έρχεται στη χώρα μας
μέσω των πτήσεων charter που δρομολογούν οι tour operators (στοιχεία
ΕΣΥΕ/ΕΟΤ για το 2000). Εάν συνεκτιμηθούν και τα πακέτα που περιέχουν μετακινήσεις με τακτικές πτήσεις ή με άλλα μεταφορικά μέσα, αυξάνει ακόμη περισσότερο το ελεγχόμενο από τους tour operators μερίδιο εισερχόμενου τουρισμού.
Μεγάλη εξάρτηση από τους tour operators υπάρχει κυρίως στις παραδοσιακές για τον ελληνικό τουρισμό αγορές της Δυτικής Ευρώπης,
ιδίως στην περίπτωση της Σουηδίας (93,51% των αφίξεων του 2000 έγινε με charter), της Φινλανδίας (91,18%), της Δανίας (86,92%) και του
Η. Βασιλείου (84,25%). Αντιθέτως, σχετικά μικρό είναι το μερίδιο των
charter στην περίπτωση της Ελβετίας (58,53% επί του συνόλου των αφίξεων για το 2000), της Γαλλίας (52,24%) και κυρίως της Ιταλίας
(35,89%). Αυτές οι τρεις παραδοσιακές αγορές της Ελλάδας διαφοροποιούνται από το μοντέλο του μαζικού τουρισμού που συναντάται σε
άλλες δυτυωευρωπαϊκό; χώρες.
Η γιγάντωση των tour operators και οι συνθήκες ολιγοψωνϊου που
αυτοί επέβαλαν στην αγορά, θέτουν στις χώρες υποδοχής τουριστών,
όπως η Ελλάδα, το εξής δίλημμα: να συνεχιστεί η υφιστάμενη κατάσταση ή να επιδιωχθεί η μείωση της εξάρτησης από τους tour operators;
Η παρούσα κατάσταση συνίσταται στην εκχώρηση του μάρκετινγκ
και των αεροπορικών συνδέσεων της Ελλάδας με τις δυτικοευρωπα'ίκές
αγορές αποστολής τουριστών στους tour operators. Συγκεκριμένα, παρατηρείται ότι η πλειοψηφϊα των παραθεριστικών - και σε μικρότερο
βαθμό των αστικών - ξενοδοχείων δεν ασκούν μάρκετινγκ, καθώς δεν
διαθέτουν τα ίδια τη δυναμικότητά τους στους τελικούς καταναλωτές
αλλά περιορίζονται στο να συνάπτουν συμβάσεις με τους tour operators
έναντι χαμηλών τιμών. Οι tour operators είναι αυτοί που ασκούν το μάρκετινγκ των ξενοδοχείων αναλαμβάνοντας παράλληλα το επιχειρηματικό ρίσκο της διάθεσης των δωματίων τους. Η παρατηρούμενη την τελευταία τριετία μείωση των τουριστών που στέλνουν οι tour operators στην
Ελλάδα φανέρωσε την έκταση του προβλήματος, αφού πολλά ξενο-
786
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος Α. Σταυρινούδης
δοχεία επέδειξαν πλήρη αδυναμία να σταθούν στην αγορά με το δικό
τους μηχανισμό μάρκετινγκ (βλ. Bastakis et al. 2004).
Εξάλλου, όπως φάνηκε από τα μεγέθη της προηγούμενης ενότητας,
οι tour operators ελέγχουν πάνω από το 50% των διεθνών πτήσεων προς
την Ελλάδα. Μια αλλαγή στην επιχειρηματική πολιτική των tour operators έναντι της Ελλάδας (π.χ. εάν θεωρηθούν πιο συμφέροντες οι προορισμοί εκτός Ευρωζώνης), θα επηρεάσει εντονότατα τη δυνατότητα πρόσβασης των ευρωπαίων τουριστών στη χώρα. Οι υφιστάμενες εναλλακτικές λύσεις είναι περιορισμένες, με τον εθνικό αερομεταφορέα να
διανύει παρατεταμένη περίοδο κρίσης και την παράλληλη έλλειψη ελληνικής εταιρίας charter. Σε αυτό προστίθεται και η παρατηρηθείσα μετά
τη διαίρεση της Γιουγκοσλαβίας απώλεια μεγάλου μέρους των Γερμανών
και Αυστριακών τουριστών που ταξιδεύουν οδικώς προς την Ελλάδα.
Με δεδομένη αυτήν την κατάσταση διαφαίνονται οι εξής στρατηγικές επιλογές για την Ελλάδα στο πλαίσιο ενός εθνικού σχεδιασμού
τουριστικής ανάπτυξης:
• Η εξάρτηση από τους μεγάλους Ευρωπαίους tour operators καθιστά καταρχήν αναγκαία την ομαλή συνεργασία μαζί τους. Οι tour
operators αποτελούν τον πλέον αποτελεσματικό δίαυλο διανομής
για ταξίδια διακοπών, γεγονός που δεν προβλέπεται να ανατραπεί τα προσεχή χρόνια. Με το κατάλληλο μάρκετινγκ από πλευράς ΕΟΤ και λοιπών τουριστικών φορέων μπορεί να ενισχυθεί η
παρουσία των ελληνικών προορισμών στα προγράμματα των tour
operators και να αυξηθούν τα δρομολόγια charter προς την Ελλάδα. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στην προώθηση συγκεκριμένων στόχων όπως λ.χ. της αυξημένης πώλησης πακέτων κατά τη
χαμηλή σαιζόν και της ανάδειξης νέων ελληνικών προορισμών.
• Το μάρκετινγκ που ασκείται από τον ΕΟΤ πρέπει να στοχεύσει
στους ανεξάρτητους ταξιδιώτες που αποτελούν, εξάλλου, την
πλειοψηφία των Ευρωπαίων τουριστών. Βασικό εργαλείο για την
ανάπτυξη αυτής της αγοράς αποτελεί η υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής Intemet Marketing. Ταυτόχρονα, πρέπει να
επιδιωχθεί η απόκτηση τεχνογνωσίας μάρκετινγκ από τις ελληνικές τουριστικές επιχειρήσεις και. να διευκολυνθεί η πρόσβασή
τους σε διεθνή δίκτυα διανομής και κρατήσεων.
• Οι ενέργειες τουριστικής προβολής δέον είναι να στοχεύσουν
στις αγορές με σχετικά περιορισμένο έλεγχο από τους tour operators, όπως είναι η Γαλλία, η Ελβετία και η Ιταλία.
Ελληνικός τουρισμός και ευρωπαίοι tour-operation
787
• Με τις αγορές της Δυτικής Ευρώπης να έχουν εδώ και χρόνια ουσιαστικά εγκαταλειφθεί από τους ελληνικούς φορείς στις επιχειρηματικές επιλογές των tour operators, είναι απαραίτητο να υπάρξει μια πιο επιθετική παρέμβαση της Ελλάδας στις ταχύτατα αναπτυσσόμενες αγορές της Ανατολικής Ευρώπης. Αυτό προϋποθέτει την υλοποίηση ολοκληρωμένων προγραμμάτων μάρκετινγκ
με επαγγελματισμό, στόχευση στους ανεξάρτητους ταξιδιώτες
και παράλληλη ενθάρρυνση επαρκών συγκοινωνιακών συνδέσεων (αεροπορικών, οδικών και σιδηροδρομικών).
• Η ανάπτυξη εναλλακτικών λύσεων στις πτήσεις charter των ευρωπαίων tour operators αποτελεί βασική προϋπόθεση για την περαιτέρω ανάπτυξη του ελληνικού τουρισμού. Πρέπει να διασφαλιστεί
επαρκής δυναμικότητα αερομεταφοράς τουριστών, εάν σε κάποια
χρονική στιγμή οι tour operators κρίνουν ότι τα ελληνικά πακέτα
δεν είναι αρκούντως ελκυστικά και πριμοδοτήσουν άλλους
προορισμούς. Πιθανές λύσεις αποτελούν (1) η ίδρυση ελληνικών
εταιριών charter, (2) η αύξηση των διεθνών τακτικών αεροπορικών
συνδέσεων της χώρας, (3) η εφαρμογή μιας πολιτικής υποστήριξης
των ελληνικών αεροπορικών εταιριών και κυρίως (4) η προσέλκυση εταιριών χαμηλού κόστους στα ελληνικά αεροδρόμια.
Βι6λιογραφία
Bastakis, C., Buhalis, D., and Butler, R., 2004, "The perception of small
and medium sized tourism accommodation providers οτιthe impacts of
the tour operators' power ίτι Eastem Mediteuanean", Tourism
Management, Υοl. 25, Νο. 2, ρρ. 151-170.
CAA, 2004, ATOL Business (Issue 24, July), Civil Aviation Authority.
Coltman, Μ., 1989, Tourism Marketing, New York:Van Nostrand Reinhold.
CREM, 2000, "Feasibility and market study for a European Eco-label for
tourist accommodations (FEMATOUR)", Amsterdam: Consultancy
and Research for Environmental Management.
Davies, Β., and Downward, Ρ., 2001, ''Industrial Organization and Competition ίη the U.K. Tour Operator/Travel Agency Busίness, 19891993:An Econometric Investigation", Journal ofTraνel Research, ΥοΙ
39 (May), ρρ. 411-425.
788
Δημήτριος Κούτουλας, Θεόδωρος Α. Σταυρινούδης
DRV, 2003, Fakten und Zahlen zLlm deutschen Reisemarkt, Berlin: Deutscher Reisebίiro und Reiseveranstalter Verband.
Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος, Στοιχεία για τα έτη 1981 έως 2002.
Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού, Στοιχεία για τα έτη 1981 έως 2002.
Goodall, Β., 1990, "Opportunity sets as analytical marketing instruments:
a destination area view", ίτι Ashworth, G., and Goodall, Β., (eds.),
Marketing tourism places, London: Routledge, ρρ. 63-84
Gruner + Jahr, 2004, Veranstalteueisen: Branchenbild, Hamburg: Gruner
+ Jahr.
Hebestreit, D., 1992, Τουτιειί]; Marketing: Grundlagen, Ziele, BasisInformationen, Ιαεαυωσαιετίεα, Strategien, Organisation und Planung
des Marketing vοn Reiseveranstaltem, 3. Auflage, Berlin: Amo Spitz.
Ηόίεοί, R., 1983, "Aufgaben und Leistungen der Reiseveranstalter", ίτι:
Ηεοοτίοίι, G., Kaspar, C., Κ1einert, Η., und Κ1emm, κ., (Hrsg.), Tourismus-Management:
TourismL/s-Marketing Llnd Fremdenνerkehrsplanung, Berlin - New York: Walter de Gruyter, ρρ. 115-130
Κούτουλας, Δ., 2001, «ο Θεωρητικός Προσδιορισμός του Τουριστικού
Προϊόντο; ως Βασική Προϋπόθεση του Τουριστικού Μάρκετινγκ»,
Διδακτορική Διατριβή, Χίος: Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
Laws, Ε., 1991, ToLlrism Marketing: Serνice and Quality Management
Perspectiνes, Cheltenham: Stan1ey Thomes.
Middleton, v., 1988, Marketing in Traνel and Tourism, Oxford: Heinemann Professional Publishing.
Mundt, J., 1993, "Deutschland: Das Rekordland der Pauschalreise", ίτι:
Mundt, J., (Hrsg.), Reiseνeranstaltung: Lehr- und HandbLlch, Mίinchen
- Wien: R. Oldenbourg Verlag, ρρ. 37-65
Paul, Η., 1977, Marketing fίir Fremdenverkehr:
Leitlinien fίir die
Dienstleistungs- und Absatzpolitik im Herstellerbereich der Fremdenverkehrswirtschaft,
Frankfurt: RΚW Ratίοnalίsίerungs-Κuratοήum
der Deutschen Wirtschaft.
Rheinsberg, Τ., 2004, Change is the Challenge is the Chance, Intemational
WTO Conference, Lamaca: October 22nd.
Roth, Ρ., 1992, "Grundlagen des Touristik-Marketing",
ίη Roth, Ρ., und
Schrand, Α., (Hrsg.), Touristik-Marketing: Das Marketing der TOLlrismus-Organisationen. VerkehrstriigeI; Reiseνeranstalter und Reίsebίίωs,
Mίinchen: Verlag Franz Vahlen.
Schorcher, U., 1983, "Marketing im Luftverkehr", ίη Ηaedήch, G., Kaspar, C., Κ1einer, Η., und Κ1emm, Κ., (Hrsg.), TourismLls-Management:
Ελληνικός τουρισμός και ευρωπαίοι tour-operation
789
Tourismus-Mαrketίng
und Fremdenverkehrsplαnung,
Berlin - New
York: Walter de Gruyter, ρρ. l31-147
Σταυρινούδης, Θ., 2003, Το Timeshare και οι Δυνατότητες Αποτελεσματικότερης Επιχειρησιακής
Εφαρμογής του στην Ελλάδα, Διδακτορική Διατριβή, Χίος: Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
Sίilberg, W., 1983, ''Aufgaben und Leistungen νοn Reisebίiros", ίn, Haedrich, G., Kaspar, C., Κleiner, Η., und Κlemm, Κ., (Hrsg.), TourismusMαnαgement: Tourismus-Mαrketing
und Fremdenverkehrsplαnung,
Berlίn - New York: Walter de Gruyter, ρρ. 95-114
Τσάρτας, Π., 1996, Τουρίστες, Ταξίδια, Τόποι: ΚοινωΥιολογικές Προσεγγίσεις στον Τουρισμό, Αθήνα: Εξάντας.
TUI, 2004, Jαhresbericht 2003, Hannover: TUI AG.
Wolchuk, S., and Scoviak, Μ., 2004, ''Hotels' 325", Hotels, Υοl. 38, Νο.
7 (July), ρρ. 38-54
Ζαχαράτος, Γ., 2000, Package Tour. Παραγωγή και Διάθεση του Τουρισηκού Ταξιδιού, Αθήνα: Εκδόσεις Προπομπός.
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
11 629 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content