close

Enter

Log in using OpenID

2. Ο χρυσός αριθμός φ. (Ευστράτιος Αντωνέας)

embedDownload
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ
Εισαγωγή
Στο παρακάτω σχέδιο βλέπουμε την απεικόνηση τεσσάρων διαφορετικών κορνιζών. Ποια θα επιλέγατε, σαν την καλύτερη αισθητικά προκειμένου να τοποθετήσετε μία φωτογραφίας σας;
Μετά απο έρευνα που διεξήχθη διαπιστώθηκε ότι η πλειοψηφία των ερωτηθέντων προτιμά το
σχέδιο (II).
Αν πάρουμε το λόγο μήκους προς πλάτος του προηγούμενου σχεδίου θα διαπιστώσουμε ότι αυτός
είναι προσεγγιστικά ίσος με 1, 618.
Στο παρακάτω ζωγραφικό σχέδιο απεικονίζονται τρείς πίνακες που αναπαριστούν ένα τοπίο θάλασσας και ουρανού. Και στους τρεις πίνακες φαίνεται το ίδιο τοπίο σε διαφορετικές αναλογίες κάθε
φορά. Ποιός πίνακας κατά την γνώμη σας θεωρείτε ότι είναι αισθητικά πιο όμορφος;
1
2
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ
Μετά από απόψεις που συγκεντρώθηκαν για τους παραπάνω πίνακες παρατηρήθηκε από την
πλειοψηφεία ότι αισθητικά το προτιμότερο είναι το σχέδιο (II).
Αυτό που διαπιστώθηκε όταν μετρήσαμε την αναλογία της θάλασσας και του ουρανού που απεικονίζονται στον δεύτερο πίνακα, είναι ότι ο αριθμός που προκύπτει είναι ο 1, 618.
Στα δύο προηγούμενα παραδείγματα η αναλογία που βρέθηκε, και που όπως είδαμε είναι προσεγγιστικά ίση με τον αριθμό 1, 618, ονομάστηκε αργότερα Χρυσή Τομή.
1.1
Χωρισμός τμήματος σε μέσο και άκρο λόγο
Στο παραπάνω σχήμα έχουμε ένα ευθύγραμμο τμήμα AB και ένα εσωτερικό του σημείο Γ . ΣχηAB
AΓ
ματίζουμε τους λόγους
και
. Όταν το σημείο Γ παίρνει διάφορες θέσεις στο εσωτερικό του
AΓ
ΓB
τμήματος AB, οι δύο λόγοι είναι γενικά διαφορετικοί μεταξύ τους.
Αναρωτιώμαστε τώρα το εξής: Ποιά θέση είναι αυτή που πρέπει να πάρει το σημείο Γ , προκειμένου οι
δύο λόγοι να είναι ίσοι μεταξύ τους;
Το πρόβλημα της χρυσής τομής αναφέρεται στη διαίρεση ενός ευθύγραμμου τμήματος , από ένα
εσωτερικό σημείο Γ , σε δυο άνισα τμήματα που το μεγαλύτερο να είναι μέσο ανάλογο του μικρότερου
μέρους και ολόκληρου του τμήματος. Δηλαδή
AB
AΓ
=
⇐⇒ AΓ 2 = AB · Γ B
AΓ
ΓB
Ο Ευκλείδης προσδιόρισε την αναλόγια η όποια εξάγεται από αυτή τη διαίρεση ενός ευθύγραμμου
τμήματος και την αποκάλεσε «άκρο και μέσο λόγο». Συμφώνα με τα λόγια του ίδιου του Ευκλείδη:
Στοιχεία Ευκλείδη, Βιβλίο VI, ορισμός 3
Ἄκρον καὶ μέσον λόγον εὐθεῖα τετμῆσθαι λέγεται, ὅταν ᾖ ὡς ἡ ὅλη πρὸς τὸ μεῖζον
τμῆμα, οὕτως τὸ μεῖζον πρὸς τὸ ἔλαττον.
Δηλαδή
Ένα ευθύγραμμο τμήμα λέγεται ότι κόβεται σε άκρο και μέσο λόγο όταν, όλο το ευθύγραμμο τμήμα είναι ανάλογο προς το μεγαλύτερο τμήμα όσο και το μεγαλύτερο τμήμα
προς το μικρότερο.
1.2. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΧΡΥΣΗΣ ΤΟΜΗΣ ΕΝΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ AB
3
Η διαίρεση ενός τμήματος σε μέσο και άκρο λόγο, ονομάστηκε αργότερα «Χρυσή Τομή», «Χρυσός
Λόγος», ονοαμασία που αποδίδεται στον Leonardo Da Vinci.
Το σύμβολο που χρησιμοποιήθηκε για το συμβολισμό της χρυσής τομής ήταν το γράμμα τ , το πρώτο
γράμμα της ελληνικής λέξης τομή. Όμως, στις αρχές του εικοστού αιώνα ο Αμερικανός Μαθηματικός
Mark Barr έδωσε στον λόγο το όνομα ϕ, το πρώτο γράμμα από το όνομα του μεγάλου Έλληνα γλύπτη
Φειδία, ο οποίος τον χρησιμοποίησε συχνά και σχολαστικά στα έργα του.
Η χρυσή τομή είχε αποκαλεστεί νωρίτερα και «Θεία Αναλογία» από το μοναχό-μαθηματικό του
15ου αιώνα Luca Pacioli, επηρεασμένος από την αντίληψη της εποχής του η οποία ήθελε τις νέες
γνώσεις της επιστήμης να εντάσσονται στο εκκλησιαστικό δόγμα.
Ο χρυσός λόγος ενώ ορίστηκε μαθηματικά, θεωρείται ότι έχει ελκυστικές, αρμονικές ιδιότητες.
1.2
Κατασκευή της χρυσής τομής ενός τμήματος AB
Η παρακάτω κατασκευή βασίστηκε στο θεώρημα της δύναμης σημείου, το οποίο ήταν γνωστό
από την εποχή του Ευκλείδη και καταγράφεται στα βιβλία του «Στοιχεία». Η πρόταση αυτή ήταν ήδη
γνωστή από την εποχή του Αρχύτα, αρχές του 4ου π.χ. αιώνα.
Στοιχεία Ευκλείδη, Βιβλίο III, πρόταση 36
Ἐάν κύκλου ληφθῇ τι σημεῖον ἐκτός, καί ἀπ' αὐτοῦ πρός τόν κύκλον προσπίπτωσι
δύο εὐθεῖαι, καί ἡ μεν αὐτῶν τέμνη τόν κύκλον, ἡ δε ἐφάπτηται, ἕσται τό ὑπό ὅλης
τῆς τεμνούσης καί τῆς ἐκτός ἀπολαμβανομένης μεταξύ τοῦ τε σημείου και τῆς κυρτῆς
περιφερείας ἴσον τῷ ἀπό τῆς ἐφαπτομένης τετραγώνω.
Δηλαδή
«Εάν πάρουμε σημείο εκτός κύκλου και δύο ευθείες που περνούν από αυτόν, εκ των
οποίων η μία τον τέμνει και η άλλη εφάπτεται σε αυτόν, το ορθογώνιο που περιέχεται
ανάμεσα στην τέμνουσα ευθεία και το σημείο εντός της κυρτής περιοχής προς την ευθεία
αυτή θα είναι ίσο με το τετράγωνο της εφαπτόμενης.»
Σύμφωνα με αυτήν, εάν πάρουμε ένα σημείο εκτός του κύκλου από
το οποίο περνούν δυο ευθείες, εκ των οποίων η μια τέμνει τον κύκλο και η άλλη εφάπτεται σε αυτόν, το γινόμενο των τμημάτων
από το σημείο εκτός του κύκλου μέχρι τα σημεία που τέμνει ο κύκλος, ισούται με το τετράγωνο του εφαπτόμενου τμήματος.
Δηλαδή
P A · P B = P Γ · P ∆ = P E2
Σχεδιάζουμε ένα ευθύγραμμο τμήμα AB = a.
Θέλουμε να βρούμε το σημείο Γ το οποίο χωρίζει το τμήμα AB σε μέσο και άκρο λόγο.
Ονομάζουμε AΓ = x οπότε Γ B = a − x.
Τότε:
AΓ 2
x2
x2
a2
a2
=
=
=
=
=
AB · Γ B ⇐⇒
a(a − x) ⇐⇒
a2 − ax ⇐⇒
x2 + ax ⇐⇒
x(x + a)
4
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ
Τώρα θα κατασκευάσουμε με κανόνα και διαβήτη το τμήμα x, όταν γνωρίζουμε το τμήμα a, ώστε
να ισχύει η ισότητα: x(x + a) = a2 .
Αυτό θα γίνει σε τέσσερα βήματα, όπως παρακάτω:
ΒΗΜΑ 1: Σχεδιάζουμε το τμήμα AB = a στο
οποίο θέλουμε να βρούμε σημείο Γ που να το
χωρίζει σε μέσο και άκρο λόγο.
ΒΗΜΑ 2: Κατασκευάζουμε κύκλο με κέντρο O
a
και ακτίνα , ο οποίος εφάπτεται του τμήματος
2
AB στο σημείο B.
ΒΗΜΑ 3: Eνώνουμε το A με το κέντρο O του
κύκλου με αποτέλεσμα το τμήμα AO να τέμνει
τον κύκλο στο ∆ και η προέκταση του στο E.
Από το θεώρημα της δύναμης
σημείου
(
) έχουμε:
a
a
2
A∆ · AE = AB ⇔ x x + 2 + 2 = a2 ⇔
x(x + a) = a2 .
ΒΗΜΑ 4: Τέλος, γράφουμε κύκλο με κέντρο A
και ακτίνα A∆, ο οποίος τέμνει το τμήμα AB
στο σημείο Γ .
Το ζητούμενο σημείο είναι το Γ .
1.3
Ο αριθμός ϕ.
Θεωρούμε ένα τμήμα AB και ονομάζουμε Γ το σημείο της χρυσής τομής που βρίσκεται ανάμεσα
στα σημεια A και B. Θέτουμε AΓ = α και Γ B = β. Τότε AB = AΓ + Γ B = α + β. Αφού το σημείο
1.4. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΕΝΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ AB ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ ΤΟΥ
5
Γ χωρίζει το τμήμα AB σε μέσο και άκρο λόγο, θα έχουμε:
AB
AΓ
α+β
α
α β
+
α α
β
1+
α
Ονομάζουμε το λόγο
AΓ
⇐⇒
ΓB
α
=
⇐⇒
β
α
=
⇐⇒
β
α
=
β
=
α
= x και η τελευταία ισότητα γίνεται:
β
1+
1
= x ⇐⇒ x + 1 = x2 ⇐⇒ x2 − x − 1 = 0
x
Η διακρίνουσα της δευτεροβάθμιας εξίσωσης
είναι: ∆ = (−1)2 − 4√· 1 · (−1) = 1 + 4 = 5.
√
1± 5
1− 5
Οι λύσεις της εξίσωσης είναι: x =
. Επειδή η τιμή x =
είναι αρνητική, παίρνουμε ότι
2
2
√
1+ 5
x=
.
2
√
5+1
AΓ
AB
=
=
. Ο αριθμός αυτός συμβολίζεται με ϕ.
Επομένως,
AΓ
ΓB
2
√
ϕ=
1.4
5+1
= 1, 6180339887498948482 . . .
2
Κατασκευή ενός τμήματος AB γνωρίζοντας τη χρυσή τομή του
Σtην προηγούμενη κατασκευή βρίκαμε το σημείο Γ που χωρίζει ένα τμήμα AB σε μέσο και άκρο
λόγο, δηλαδή βρήκαμε τη χρυσή τομή του.
Τώρα θα δουλέψουμε αντίστροφα. Θα κατασκευάσουμε το τμήμα AB αν γνωρίζουμε το τμήμα AΓ ,
όπου Γ είναι η χρυσή τομή του AB.
ΒΗΜΑ 1: Σχεδιάζουμε το τμήμα AΓ = a και
βρίσκουμε το μέσο του M .
a
Τότε: AM = M Γ = .
2
6
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ
ΒΗΜΑ 2: Στο σημείο Γ φέρνουμε κάθετη
στο τμήμα AΓ και παίρνουμε σ΄αυτήν τμήμα
M ∆ = a. Από το Πυθαγόρειο θεώρημα στο τρίγωνο M Γ ∆ έχουμε:
( a )2
a2
M ∆2 = M Γ 2 +Γ ∆2 =
+a2 = +a2 =
2
4
a2 4a2
5a2
+
=
.
4
4
√4
√
5a2
a 5
Άρα M ∆ =
=
.
4
2
ΒΗΜΑ 3: Κατασκευάζουμε κύκλο
με κέντρο το
√
a 5
σημείο M και ακτίνα M ∆ = 2 , ο οποίος τέμνει την ευθεία AΓ στο
σημείο B.
√
a 5
Τότε M B = M ∆ = 2 .
√
a
a 5
Άρα AB = AΓ + Γ B =
+
=
2
2
√
√
a+a 5
a( 5 + 1)
=
.
2
2
√
5+1
AB
AB
Δηλαδή
=
=
= ϕ.
a
AΓ
2
1.5
Κατασκευή της χρυσής τομής στα στοιχεία του Ευκλείδη
Η εύρεση της χρυσής τομής ενός τμήματος βρίσκεται στα Στοιχεία του Ευκλείδη, στο βιβλίο II,
Πρόταση 11.
Τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν ὥστε τὸ ὑπὸ τῆς ὄλης καὶ τοῦ ἑτέρου τῶν τμημάτων περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἴσον εἶναι τῷ ἀπὸ τοῦ λοιποῦ τμήματος τετραγώνω.
Δηλαδή
Να τμηθεί ευθύγραμμο τμήμα έτσι, ώστε το γινόμενο όλου του τμήματος με ένα από
αυτά να είναι ίσο με το τετράγωνο του άλλου.
Η περιγραφή της λύσης που παρουσιάζεται στα Στοιχεία είναι:
Κατασκευάζουμε αρχικά τετράγωνο με πλευρά AB και στη
συνέχεια ενώνουμε το B με το μέσο E της AΓ . Πάνω
στην ευθεία Γ παίρνουμε τμήμα EZ = EB. Ύστερα κατασκευάζουμε τετράγωνο με πλευρά AZ και αποδεικνύει ότι
η πλευρά του είναι το μεγάλο τμήμα της χρυσής τομής του
AB. Ισχύει δηλαδή AΘ2 = AB · ΘB.
Δηλαδή το Θ αποτελεί την χρυσή τομή του τμήματος AB.
1.6. Η ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΑ ΣΧΟΛΗ ΚΑΙ Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ
1.6
7
Η Πυθαγόρεια σχολή και η χρυσή τομή
Ο Πυθαγόρας έζησε τον 5ο αιώνα π.χ. και ήταν γιός πλούσιου έμπορα από τη Σάμο. Αφού άκουσε
τις διδασκαλίες των Ιώνων φιλοσόφων, μετά από παρότρυνση του Θαλή έφυγε για την Αίγυπτο για να
αποκτήσει περισσότερη μόρφωση. Αφού έμεινε δέκα χρόνια στην Αίγυπτο, λέγεται ότι μεταφέρθηκε
αιχμάλωτος από τους Πέρσες στη Βαβυλωνία όπου έμεινε 1-2 ακόμα χρόνια και διδάχθηκε από τους
σοφούς της. Σε ηλικία γύρω στα 45 χρόνια επέστρεψε στη Σάμο, αλλά δεν έμεινε για πολύ επειδή
δεν άντεχε το τυραννικό καθεστώς του Πολυκράτη. Μετά από περιπλανήσεις σε διάφορα μέρη της
αρχαίας Ελλάδας κατέληξε στην κάτω Ιταλία, την Μεγάλη Ελλάδα και συγκεκριμμένα στον Κρότωνα.
Στον Κρότωνα ο Πυθαγόρας βρήκε κατάλληλες συνθήκες για να εφαρμόσει τις πολιτικοθρησκευτικές του ιδέες και πεποιθήσεις. Εκεί ίδρυσε τη Σχολή του, ένα είδος αδελφότητας, όπου γίνονταν
μυστικές ιεροτελεστίες και στο στενότερο περιβάλλον συστηματικότερη σπουδή στη Μουσική, τα
Μαθηματικά, την Ιατρική και στη θρησκεία.
Η στρατολόγηση των μυστών γινόταν με προσοχή, ανάλογα με τη φυσιογνωμία, το παράστημα, τις
συνήθειες και τις κλίσεις των υποψηφίων. Το αρχικό στάδιο της μύησης διαρκούσε δύο με πέντε χρόνια
και περιλάμβανε μια σειρά δοκιμασιών (διαπεΐρα). Ο μαθητευόμενος υποβαλλόταν στη δοκιμασία της
σιωπής (έχεμυθία), περιοριζόταν δηλαδή αποκλειστικά στο να ακούει τις διδασκαλίες δίχως να ζητά
οιαδήποτε εξήγηση γι’ αυτό και οι δόκιμοι ονομάζονταν ακουσματικοί. Κατά το αρχικό αυτό στάδιο
της μύησης οι μαθητές δεν αντίκριζαν το δάσκαλο τους, που ήταν κρυμμένος πίσω από μια κουρτίνα,
γι’ αυτό και οι μαθητές ονομάζοντανοί έξω. Στη συνέχεια, οι νεόφυτοι ανέρχονταν στις τάξεις των
μαθηματικών και, απαλλαγμένοι πια από τον όρκο σιωπής, όφειλαν να διδάξουν. Τελικό στάδιο ήταν
η τάξη των φυσικών, των μελετητών δηλαδή των φυσικών φαινομένων. Στις τάξεις των Πυθαγορείων
γίνονταν δεκτές και γυναίκες. Όλα τα μέλη πάντως όφειλαν απόλυτη υπακοή και το «Αυτός έφα»
επείχε θέση ύπατου αξιώματος. Η αίρεση εμφάνιζε όλα τα χαρακτηριστικά ενός μοναστικού τάγματος: περίπατος και προσευχή τα πρωινά, συχνές νηστείες, αποχή από κάθε ζωική τροφή, απαγόρευση
οιασδήποτε θρησκευτικής θυσίας για κάποιον ανεξήγητο ακόμα λόγο απαγορευόταν επίσης και το να
τρώνε κουκιά.
Οι Πυθαγόρειοι πίστευαν πως η ψυχή δε χάνεται με τον θάνατο, αλλά ακολουθεί μια συνεχή διαδικασία μετενσάρκωσης, σε κατώτερες ή ανώτερες μορφές ζωής κάθε φορά, έως ότου επιτευχθεί η
τελική κάθαρση που οδηγεί τελικά στην αθανασία της. Γι’ αυτό, τόσο με τα διδάγματα όσο και με τις
ασκήσεις πειθαρχίας, καλλιεργούσαν τη φιλοσοφία της οποίας σκοπός είναι να καθαρίσει και να απελευθερώσει τον συσκοτισμένο νου από τα δεσμά του. Πίστευαν ότι μόνον ο νους μπορεί να φθάσει
στη γνώση της Αλήθειας για τους Θεούς και τον κόσμο. Και ότι για να συμβεί αυτό χρειάζεται να τιθασσευθούν οι ορμές του σώματος και η ταραχή που προκαλούν τα ερεθίσματα των αισθήσεων, ώστε
να φθάσει κάποιος σε σταθερή ευδιαθεσία και εγκράτεια, απαλλαγμένος από πάθη κι ελαττώματα.
Η μουσική, δηλαδή η μελέτη των αριθμητικών αναλογιών της μουσικής κλίμακας (αρμονία), και
η αριθμητική ερμηνεία της φύσης, ήταν οι κύριοι τομείς του έργου των Πυθαγορείων. Η διδασκαλία
του Πυθαγόρα μπορεί να διακριθεί σε δύο είδη: Εκείνη με αντικείμενο την ηθική διαμόρφωση προς
βελτίωση της ψυχής κι εκείνη με αντικείμενο την γεωμετρία και τα μαθηματικά προς μελέτη της περί
ουρανίων σωμάτων επιστήμης.
Οι Πυθαγόρειοι απέδιδαν πολύ μεγάλη σημασία στα Μαθηματικά, πρεσβεύοντας ότι αυτά αποτελούν την οδό για την απελευθέρωση της ψυχής. Βάσει της πεποίθησης του Πυθαγόρα πως «τα στοιχεία
των αριθμών είναι στοιχεία όλων των όντων», οι Πυθαγόρειοι απέδωσαν στην Αριθμητική μέγιστη σημασία, μελετώντας τις ιδιότητές της. Καθώς δε ο αριθμός είναι κάτι που δε γίνεται αντιληπτό μέσω
της αίσθησης, αλλά μέσω της νόησης, οι Πυθαγόρειοι αναγκάστηκαν να παύσουν να θεωρούν την ουσία των όντων ως υλική και προσιτή στις αισθήσεις. Αντιθέτως η ουσία γίνεται αντιληπτή, κατά τους
Πυθαγόρειους, μόνο μέσω της αφηρημένης σκέψης.
8
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ
Οι Πυθαγόρειοι χρησιμοποιούσαν το πεντάγραμμο, το πεντάκτινο αστέρι, ως σύμβολο της αδελφότητάς τους και το ονόμαζαν «Υγεία».
Το πεντάγραμμο συνδέεται με το κανονικό πεντάγωνο, το επίπεδο σχήμα που έχει πέντε ίσες πλευρές και ίσες γωνίες. Το σχήμα που δημιουργείται από τις διαγώνιες ενός κανονικού πενταγώνου, είναι
ένα πεντάγραμμο. Οι διαγώνιες επίσης σχηματίζουν ένα μικρότερο πεντάγωνο στο κέντρο, και οι διαγώνιοι αυτού του πενταγώνου σχηματίζουνένα πεντάγραμμο και ένα ακόμα μικρότερο πεντάγωνο.
Αυτή η διαδικασία μπορεί να συνεχιστεί επ’ άπειρον, δημιουργώντας όλο και μικρότερα πεντάγωνα
και πεντάγραμμα.
Η εκπληκτική ιδιότητα όλων αυτών των σχημάτων είναι ότι τα ευθύγραμμα τμήματα που δημιουργούνται με φθίνουσα τάξη μήκους είναι:
Κάθε ευθύγραμμο τμήμα είναι μικρότερο από το προηγούμενό του κατά έναν παράγοντα
που ισούται ακριβώς με τον Χρυσό Λόγο, το ϕ.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΣΧΗΜΑΤΑ
2.1
Το χρυσό ορθογώνιο
Ένα ορθογώνιο λέγεται χρυσό, όταν ο λόγος των δύο διαστάσεών του είναι ίσος με ϕ.
Στο σχήμα έχουμε ένα χρυσό ορθογώνιο ABΓ ∆ για το οποίο ισχύει ότι ο λόγος των πλευρών του
AB
είναι ίσος με ϕ, δηλαδή
= ϕ.
BΓ
Τώρα θα δούμε ποιά ιδιότητα έχει το χρυσό ορθογώνιο.
Εάν κατασκευάσουμε μέσα στο ορθογώνιο ABΓ ∆ ένα τετράγωνο AA1 ∆1 ∆ τότε μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι το νέο ορθογώνιο που δημιουργείται, δηλαδή το A1 BΓ ∆1 είναι και αυτό χρυσό.
Από το σχήμα βλέπουμε ότι:
AA1 + A1 B
AA1 A1 B
AB
= ϕ ⇐⇒
= ϕ ⇐⇒
+
= ϕ ⇐⇒
BΓ
BΓ
BΓ
BΓ
A1 B
BΓ
1
A1 B
= ϕ ⇐⇒
= ϕ − 1 ⇐⇒
=
.
1+
BΓ
BΓ
A1 B
ϕ−1
Όμως ϕ2 = ϕ + 1 ⇐⇒ ϕ2 − ϕ = 1 ⇐⇒ ϕ(ϕ − 1) = 1 ⇐⇒ ϕ − 1 =
Άρα
2.2
BΓ
= ϕ.
A1 B
Το χρυσό τρίγωνο
9
1
.
ϕ
10
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΣΧΗΜΑΤΑ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3
Η ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ FIBONACCI
Ο Λεονάρδος Φιμπονάτσι γεννήθηκε το 1175 μ.Χ στην Πίζα της Ιταλίας. Ήταν γνωστός έμπορος και μαθηματικός της εποχής που τελείωνε στον Ευρωπαικό χώρο ο σκοτεινός μεσαίωνας και άρχιζε η αναγέννηση με πρωτοπόρες τις Ιταλικές πόλεις Γένοβα, Φλωρεντία, Μιλάνο και
Πίζα όπου και βρίσκεται ο ομώνυμος κεκλυμμένος πύργος. Ταξίδεψε σε
ανατολική Μεσόγειο και Κωνσταντινούπολη κυνηγώντας περισσότερο
τη γνώση παρά τα πλούτη του εμπορίου. Σπούδασε Αραβικά και Αρχαιοελληνικά μαθηματικά, έγραψε σημαντικά έργα με σημαντικότερα
το Liberabbaci, Practica geometria.
Ένα από τα θέματα που ασχολέιται στο Liberabacci ειναι το πρόλημα:
Πόσα ζευγάρια κουνέλια μπορούν να γεννηθούν μέσα σε ένα χρόνο από ένα νεογέννητο
ζευγάρι, αν κάθε ζευγάρι γεννάει καθε μήνα ένα ζευγάρι, το οποίο απο το δεύτερο μήνα
αρχίζει να γεννά.
Ας δούμε τώρα τη λύση του προβλήματος:
11
12
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Η ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ FIBONACCI
Ξεκινάμε από ένα ζεύγος μετά τον πρώτο μήνα, το πρώτο ζεύγος γεννάει ένα άλλο ζεύγος, επομένως
είναι δύο.
Μετά τον δεύτερο μήνα, το ώριμο ζεύγος γεννάει ένα άλλο ζεύγος, ενώ το νεαρό ζεύγος ωριμάζει.
Επομένως υπάρχουν τρία ζευγάρια.
Μετά τον τρίτο μήνα, καθένα από τα δύο ώριμα ζεύγη γεννάει ένα άλλο ζευγάρι και το νεαρό ζεύγος
ωριμάζει. Έτσι έχουμε πέντε.
Μετά τον τέταρτο μήνα, καθένα από τα τρία ώριμα ζεύγη, γεννάει ένα ζεύγος και τα δύο νεαρά ζεύγη
ωριμάζουν, δίνοντας μας ένα σύνολο οχτώ ζευγαριών.
Μετά τους πέντε μήνες, έχουν ένα μικρό ζεύγος από το καθένα από τα πέντε ενήλικα ζεύγη, συν τρία
ζευγάρια που ωριμάζουν, ένα σύνολο δεκατριών.
Μέχρι τώρα έχουμε κατανοήσει τη διαδικασία, για τη λήψη των αριθμών των ώριμων ζευγαριών, των
νεαρών ζευγαριών και των ζευγαριών στο σύνολο στους διαδοχικούς μήνες. Ας υποθέσουμε ότι εξετάζουμε μόνο τον αριθμό των ενηλίκων ζευγαριών σε κάποιο συγκεκριμένο μήνα. Αυτός ο αριθμός
δημιουργείται από τον αριθμό των ενηλίκων ζευγαριών του προηγούμενου μήνα, συν τον αριθμό των
νεαρών ζευγαριών(που έχουν ωριμάσει) από τον ίδιο προηγούμενο μήνα. Όμως, ο αριθμός των νεαρών ζευγαριών από τον προηγούμενο μήνα στη πραγματικότητα ισούται με τον αριθμό των ενηλίκων
ζευγαριών του προηγούμενου μήνα. Επομένως, σε ένα συγκεκριμένο μήνα (ξεκινώντας από τον τρίτο)
ο αριθμός των ενηλίκων ζευγαριών απλώς ισούται με το άθροισμα των αριθμών των ενηλίκων ζευγαριών τους δύο προηγούμενους μήνες.
Ο αριθμός των ενηλίκων ζευγαριών επομένως ακολουθεί τη σειρά:
1 , 1 , 2 , 3 , 5 ,...
Φυσικά, ο συνολικός αριθμός των ζευγαριών είναι απλώς το άθροισμα αυτών και δίνει την ίδια ακολουθία με αυτή των ενηλίκων ζευγαριών, όπου έχει παραληφθεί ο πρωτος όρος (1, 2, 3, 5, 8, ...).
Η ακολουθία
1 , 1 , 2 , 3 , 5 , 8 , 13 , 21 , 34 , 55 , 89 , 144 , 233 , 377 , 610 , 987 , . . .
στην οποία κάθε όρος, ξεκινώντας από τον τρίτο, ισούται με το άθροισμα των δύο προηγούμενων
όρων, ονομάστηκε δικαίως ακολουθία Fibonacci τον 19ο αιώνα από τον Γάλλο μαθηματικό Ενtιάρ
Λικάς (Eduard Lucas 1842-1891). Οι αριθμητικές ακολουθίες όπου η σχέση μεταξύ των διαδοχικών
όρων μπορεί να εκφραστεί από μια μαθηματική πρόταση είναι γνωστές ως επαναληπτικές. Η ακολουθία Fibonacci ήταν η πρώτη τέτοια επαναληπτική ακολουθία που έγινε γνωστή στην Ευρώπη.
Η ακολουθία του Fibonacci έχει τον αναδρομικό τύπο:
fν = fν−1 + fν−2
για
ν>2
και
f1 = 1
,
f2 = 1
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4
Ο φ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ
4.1
Ο Παρθενώνας
Ο Παρθενώνας είναι το καλύτερο παράδειγμα μαθηματικής προσέγγισης στην τέχνη. Οι αρχαίοι
Έλληνες αρχιτέκτονες φαίνεται πως γνώριζαν τις διάφορες αναλογίες που τείνουν να ισούνται με ϕ.
Έτσι λοιπόν η βάση και το ύψος της πρόσοψης του Παρθενώνα, αν συνυπολογίσει κανείς και το τμήμα
του αετώματος που λείπει, έχουν λόγο ίσο με τη Χρυσή Τομή. Ο ναός ταιριάζει σε ένα χρυσό ορθογώνιο. Οι υποδιαιρέσεις του ορθογωνίου ευθυγραμμίζονται σχεδόν στο μεγαλύτερο μέρος τους με την
αρχιτεκτονική δομή του κτίσματος.
Ο Παρθενώνας για αυτούς τους λόγους είναι γνωστός ως «τέλειο κτήριο».
4.2
Η Παναγία των Παρισίων
Ο αριθμός ϕ και η χρήση της Χρυσής Αναλογίας
έχει βρεθεί και στο σχέδιο της Παναγίας των
Παρισίων. Η δυτική πρόσοψη της εκκλησίας είναι η μεριά όπου η παρουσία των χρυσών ευθύγραμμων τμημάτων είναι ιδιαίτερα αισθητή.
13
14
4.3
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ο φ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ
Το κτίριο των Ηνωμένων Εθνών
Η Χρυσή Αναλογία φαίνεται και στο κτίριο των Ηνωμένων Εθνών (UN Building). Στο συγκεκριμένο κτίριο, ο λόγος του πλάτους του κτιρίου προς το ύψος κάθε 10 ορόφων ισούται με ϕ.
4.4
Ο Πύργος των Τηλεπικοινωνιών CN
Ο Πύργος Τηλεπικοινωνιών (CN Tower) στο
Τορόντο, ο ψηλότερος πύργος στον κόσμο, περιλαμβάνει τη χρυσή τομή στο σχεδιασμό του.
Ο λόγος του συνολικού ύψους του, 553, 33 μέτρα, προς το ύψος του «καταστρώματος παρατήρησης» (observation deck), 342 μέτρα, είναι
1, 618 δηλαδή ο αριθμός ϕ.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5
Ο φ ΣΤΗΝ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
Στην Αναγέννηση, η διεύρυνση της προοπτικής και η αναζήτηση των ιδανικών αναλογιών για
την ομορφιά, ένωσαν καλλιτέχνες και επιστήμονες. Η κωδικοποίηση της προοπτικής σήμανε επίσης
το ξεκίνημα της προβολικής γεωμετρίας, την οποία οι ίδιοι οι αναγεννησιακοί ζωγράφοι θεμελίωσαν
απεικονίζοντας με ρεαλιστικό τρόπο τα τρισδιάστατα αντικείμενα στους πίνακες τους, δηλαδή σε δύο
διαστάσεις. Καθοριστικός ήταν ο ρόλος του Λεονάρντο ντα Βίντσι στην προοπτική τέχνη, όπως και
των Ραφαήλ και Ντίρερ. Τα πάντα εδραιώθηκαν ως οινέοι κανόνες όπως αυτοί που εμφανίζονται στις
περίφημες φράσεις «πρωταρχική προ’υ’πόθεση για έναν ζωγράφο είναι να γνωρίζει γεωμετρία» και «ο
πίνακας είναι το ανοιχτό παράθυρο μέσα από το οποίο παρουσιάζεται το ζωγραφισμένο αντικείμενο». O
Λεονάνρντο ντα Βίντσι συνέχισε τη μελέτη της προοπτικής στο επίσημο και θεωρητικό απόγειο της
εποχής του .Επιβεβαίωσε πως «η προοπτική είναι το ηνίο και το πηδάλιο της ζωγραγικής». Η επιρροή
του είναι εμφανέστερη σε πολλούς καλλιτέχνες που τον διαδέχτηκαν, ειδικά τον Άλμπρεχτ Ντίρερ,
που είχε δείξει ανάλογο ενδιαφέρον για την έρευνα των επιστημονικών βάσεων της ζωγραφικής.
5.1
Ο άνθρωπος του Βιτρούβιου
Ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου, που φυλάσσεται στη Βασιλική Ακαδημία της Βενετίας, είναι ένα
15
16
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Ο φ ΣΤΗΝ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
διάσημο σχέδιο με συνοδευτικές σημειώσεις του το Leonardo Da Vinci, που φτιάχτηκε περίπου το 1490
σε ένα από τα ημερολόγιά του. Απεικονίζει μία γυμνή αντρική φιγούρα σε δύο αλληλοκαλυπτόμενες
θέσεις με τα μέλη του ανεπτυγμένα και συγχρόνως εγγεγραμμένη σε ένα κύκλο και ένα τετράγωνο.
Ο λόγος ανάμεσα στο τετράγωνο και στην ακτίνα του κύκλου είναι χρυσός. Το σχέδιο και το κείμενο
συχνά ονομάζονται Κανόνας των Αναλογιών.
Σύμφωνα με τις σημειώσεις του Da Vinci στο συνοδευτικό κείμενο, οι οποίες είναι γραμμένες με
καθρεπτιζόμενη γραφή, το σχέδιο έγινε ως μελέτη των αναλογιών του (ανδρικού) ανθρώπινου σώματος όπως περιγράφεται σε μια πραγματεία του Ρωμαίου αρχιτέκτονα Βιτρούβιου¹, που είχε γράψει για
το ανθρώπινο σώμα.
Η επαναφορά των ανακαλύψεων των μαθηματικών αναλογιών του ανθρώπινου σώματος τον 15ο
αιώνα από τον Da Vinci και άλλους θεωρείται ένα από τα μεγάλα επιτεύγματα που οδήγησαν στην
Ιταλική Αναγέννηση. Αξίζει να σημειωθεί ότι, το σχέδιο του ντα Βίντσι συνδυάζει μια προσεκτική ανάγνωση του αρχαίου κειμένου με τις δικές του παρατηρήσεις σε αληθινά ανθρώπινα σώματα. Κατά το
σχεδιασμό του κύκλου και του τετραγώνου πολύ σωστά παρατήρησε ότι το τετράγωνο δεν μπορεί να
έχει το ίδιο κέντρο με τον κύκλο, στον ομφαλό, αλλά κάπου χαμηλότερα στην ανατομία. Αυτή η ρύθμιση είναι μια καινοτομία στο σχέδιο του Da Vinci και το ξεχωρίζει από προγενέστερες απεικονίσεις.
Το ίδιο το σχέδιο συχνά χρησιμοποιείται ως ένα υπονοούμενο σύμβολο της ουσιώδους συμμετρίας
του ανθρώπινου σώματος και κατά προέκταση του σύμπαντος ως σύνολο. Μπορεί να παρατηρηθεί
από την εξέταση του σχεδίου ότι ο συνδυασμός των θέσεων των χεριών και των ποδιών μπορεί να
δημιουργήσει δεκαέξι διαφορετικές στάσεις. Η στάση με τα χέρια εκτεταμένα μακριά και τα πόδια
ενωμένα είναι εγγεγραμμένη στο τετράγωνο. Η στάση με τα χέρια ελαφρώς υψωμένα και τα πόδια
ανοικτά εγγράφεται στον κύκλο. Αυτό εικονογραφεί το θεώρημα ότι κατά την εναλλαγή μεταξύ των
δύο στάσεων, το φαινόμενο κέντρο της φιγούρας φαίνεται να κινείται, αλλά στην πραγματικότητα ο
ομφαλός της φιγούρας που είναι το πραγματικό κέντρο της βαρύτητας παραμένει ακίνητος.
5.2
Ο Μυστικός Δείπνος του Dali
Το έργο αυτό του μεγάλου Ισπανού ζωγράφου Σαλβατόρ Νταλί (11 Μαΐου 1904 – 23 Ιανουαρίου
¹Ο Μάρκος Πολλίωνας Βιτρούβιος (Marcus Vitruvius Pollio) ήταν Ρωμαίος συγγραφέας, αρχιτέκτονας και μηχανικός
ο οποίος έζησε τον 1ο αιώνα π.χ. Έγραψε μια πραγματεία σχετικά με την αρχιτεκτονική και άλλες επιστήμες (αστρονομία,
μαθηματικά, φυσιολογία, μουσική, πολεοδομία, κλπ) στη λατινική γλώσσα που ονομάστηκε De architectura, γνωστό στις
μέρες μας με τον τίτλο Δέκα Βιβλία Αρχιτεκτονικής.
5.3. Ο ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΔΕΙΠΝΟΣ ΤΟΥ DA VINCI
17
1989) κοσμεί για πολλά - πολλά χρόνια (από την φοιτητική εποχή της Αθήνας) το ονομαζόμενο «καθιστικό» μας δωμάτιο. Φαίνεται σαν να έχουμε μεγαλώσει δίπλα του. Όχι μαζί του, γιατί αυτό δεν
πρόκειται να μεγαλώσει ποτέ. Μπροστά του έχουμε σταθεί ή καθίσει αμέτρητες φορές και ατέλειωτες
ώρες, με πολλούς φίλους, ειδικούς και μη. Το έχουμε ατενίσει, το έχουμε αναλύσει, έχουμε εκφράσει πολλές σκέψεις μας γύρω από το ξεχωριστό αυτό έργο. Μια από τις ενδιαφέρουσες φιλοσοφικοθεολογικές αναλύσεις και σκέψεις μας είναι και η εξής: Η φιγούρα του Χριστού είναι διαφανής, ενώ
στο πάνω μέρος (στον ουρανό) εμφανίζεται το στήθος και τα ανοικτά χέρια ένός ανδρός (προφανώς
του Χριστού), μάλλον δείχνοντας πως αναλαμβάνεται στους ουρανούς.
5.3
Ο Μυστικός Δείπνος του Da Vinci
Aναφορικά με τη χρήση της χρυσής αναλογίας,συνθέσεις έργων του όπως Ο Μυστικός Δείπνος
του Ντα Βιντσι εντυπωσιάζουν για τα κοινά χαρακτηριστηκά που παρουσιάζουν με διάφορα χρυσά
σχήματα, και ειδικά με το ορθογώνιο. Στο εν λόγω έργο το χρυσό ορθογώνιο προσδιορίζει τόσο τις
αναλογίες του τραπεζιού όσο και τη διαρρύθμιση γύρω από τον Χριστό και τους μαθητές του. Με τη
γνώση που διαθέτουμε πια για τη χρυσή αναλογία, μπορούμε να επιβεβαιώσουμε με την πρώτη ματιά
πως την ακολουθούν ακόμη και οι τοίχοι του δωματίου αλλά και τα παράθυρα στο βάθος.
18
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Ο φ ΣΤΗΝ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
5.4
Η Mona Liza
Στο πορτρέτο της Τζοκόντα, όπως έδειξαν διάφορες
μελέτες, τόσο το πρόσωπο όσο και συνολικά στις λεπτομέρειες του, εμπεριέχεται ακριβώς σε μια καλαίσθητη ακολουθία χρυσών ορθογωνίων. Στην μεταγενέστερη εποχή χρησιμοποιείται στους πίνακες μεγάλων ζωγράφων όπως του Da Vinci που δόμησε την
Mona Lisa με βάση ένα χρυσό τρίγωνο και την ζωγράφισε επεκτείνοντάς το με άλλα χρυσά τρίγωνα, σε
σχέδια που βασίζονται σε γεωμετρικά σχήματα όπως
τα Fractals.
5.5
Αγιος Ιερωνυμος
Ένα άλλο έργο του Leonardo Da Vinci που φαίνεται να είναι βασισμένο στο Χρυσό Αριθμό είναι και
ο πίνακας του Άγιου Ιερώνυμου (Saint Jerome). Ένα
χρυσό ορθογώνιο ταιριάζει τόσο προσεγμένα γύρω
από την κεντρική φιγούρα που λέγεται πως ο καλλιτέχνης το σχεδίασε μόνο και μόνο γι’ αυτό. Παρατηρούμε επίσης πως η υποδιαίρεση του τετραγώνου
βρίσκεται στην ίδια σειρά με το εκτεταμένο χέρι του
Αγίου Ιερώνυμου.
5.6. Η ΠΛΑΤΕΙΑ ΟΜΟΝΕΙΑΣ
5.6
19
Η πλατεία Ομονείας
Γραμμικός αφηρημένος πίνακας του Πιε Μοντριαν –περιέχει επάλληλα Χρυσά Ορθογώνια. Τουλάχιστον τρια φαίνονται καθαρά. Το ένα υποδεικνύεται με το σημείο x σε κάθε γωνια, το άλλο με
το y είναι τρίτο με το z. Πιθανότατα δεν έγιναν συνειδητά. Ο ίδιος ο Μοντριαν δεν αποσαφηνίζει
την έννοια των σχημάτων του λέγοντας ότι αυτό που επείωκε ήταν μόνο να εκαταστρέψει τον όγκο.
Όταν τον ρώτησαν αν ζωγραφίζει αποκλειστηκά τετράγωνα αποκρίθηκε: «Τετράγωνα; Μα δεν βλέπω
τετράγωνα στους πίνακες μου.»
5.7
Παρέλαση
Παράδειγμα από την Γαλλία στην εποχή του Γαλλικού Ιμπρεσιονισμού, στον πινακα, του Q.Suerat
με τιτλο «Παρελαση» , 1888, όπου μπορεί να παρατηρήσει κανείς μια σειρά από χρυσά ορθογώνια.
20
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Ο φ ΣΤΗΝ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
5.8
Η Αγία Οικογένεια
Φαίνεται και πως ο Μιχαήλ Άγγελος γνώριζε τις αναλογίες του αριθμού φ. Στο συγκεκριμένο έργο του,
Τhe Holy Family (H Αγία Οικογένεια) παρατηρούμε
πως οι θέσεις των κύριων φιγούρων ευθυγραμμίζονται με ένα χρυσό πεντάγραμμο ή αλλιώς ένα χρυσό
αστέρι.Η Εικόνα παρουσιάζει την Αγία Οικογένεια και
το χρυσό αστέρι που σχεδιάζουν οι θέσεις των φιγούρων.
5.9
Η Αυτοπροσωπογραφία του Rembrandt
Ο Rembrandt ήταν άλλος ένας καλλιτέχνης που βασίστηκε στην χρυσή αναλογία. H συγκεκριμένη Αυτοπροσωπογραφία του (Self-Portrait) αποτελεί όπως
φαίνεται μια τριγωνική σύνθεση που περικλείει την
κεντρική φιγούρα.
5.10
Οι Λουόμενοι
Στον πίνακα του George-Pierre Seurat “Bathers at Asnières” είναι οφθαλμοφανείς οι χρυσές του
υποδιαιρέσεις. Επίσης παρατηρούμε πως τρεις φιγούρες είναι εγγεγραμμένες σε χρυσά τετράγωνα.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6
Ο ϕ ΣΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΣΩΜΑ
6.1
Ο χρυσός λόγος και η ανατομία του ανθρώπου
Παρά τη μεγάλη ποικιλοµορφία των ανθρώπινων προσώπων, η «µέση προσωπογραφία» ενός ανθρώπου που προκύπτει από την αλληλεξέταση πολλών φωτογραφιών ανθρωπίνων προσώπων είναι
ένα ιδανικό πρόσωπο που ακολουθεί τον κανόνα του Χρυσού ορθογωνίου. Δηλαδή, µπορεί να εγγραφεί σε ένα Χρυσό ορθογώνιο. Επιπλέον, µπορεί εύκολα να διαπιστωθεί ότι πολλές από τις λεπτοµέρειες του προσώπου βρίσκονται σε αυστηρά καθορισµένους γεωµετρικούς τοµείς ή σε σηµεία
που προκύπτουν από την αρµονική ανάλυση του Χρυσού ορθογωνίου, ενώ ο ανθρώπινος οφθαλµός
έχει την ικανότητα να εντοπίζει άµεσα ακόµη και ελάχιστες αποκλίσεις από µια τέτοια αρµονική δοµή
(Ghyka, 1977). Το κεφάλι σχηµατίζει χρυσό ορθογώνιο µε τα µάτια στο µέσον του. Το στόµα και η
µύτη είναι τοποθετηµένα σε χρυσές τοµές της απόστασης µεταξύ των µατιών και του κάτω µέρους
του σαγονιού.
Ο Ελβετός αρχιτέκτονας Le Corbusier (1887-1965), επεξεργάστηκε ένα νέο αναλογικό σύστημα,
που ονομάστηκε «Modulor», μια σειρά αριθμητικών αναλογιών που σχετίζουν το κτίριο με τις αναλογίες του ανθρώπινου σώματος.
Ένας άνθρωπος ύψους 1,83μ., με το χέρι σηκωμένο(σε ένα ύψος 2,26μ. ) είναι εγγεγραμμένο σε ένα
τετράγωνο. Ο λόγος του ύψους του άνδρα (1,83μ) προς το ύψος του αφαλού του θεωρείται ότι αντιστοιχεί ακριβώς στον Χρυσό Λόγο. Το συνολικό ύψος από τα πόδια έως το ανυψωμένο χέρι χωρίζεται
επίσης στον Χρυσό Λόγο σε 1,40μ και στη συνέχεια 0,86μ στο ύψος του καρπού ενός χεριού που κρέμεται προς τα κάτω.
Οι δύο λόγοι (113/70) και (140/86) χωρίζονται στη συνέχεια σε μικρότερες διαστάσεις, σύμφωνα με
την ακολουθία Fibonacci.
21
22
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. Ο ϕ ΣΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΣΩΜΑ
6.2
Η Χρυσή αναλογία στα άκρα
Το χέρι µας παρουσιάζει τη χρυσή τοµή και την ακολουθία Fibonacci. Κάθε τµήµα είναι 1.618
φορές µεγαλύτερο από το προηγούµενό του. Κάθε φάλαγγα του ανθρώπινου δείκτη, από το ακροδάκτυλο µέχρι τη βάση του στον καρπό είναι µεγαλύτερη από την προηγούµενή της κατά περίπου 1.618,
δηλαδή περίπου κατά το χρυσό λόγο, προσαρµοζόµενη επίσης στους αριθµούς Fibonacci 2, 3, 5 και 8.
Με αυτή την κλίµακα το νύχι µας έχει µοναδιαίο µήκος.
Προχωρώντας σε λεπτομερέστερα σημεία του ανθρωπίνου σώματος μπορούμε να παρατηρήσουμε
και άλλες διαιρέσεις σε χρυσό λόγο. Για παράδειγμα ο καρπός διαιρεί το χέρι από τον αγκώνα και κάτω
σε λόγο χρυσής τομής, ενώ αν παρατηρήσουμε τις φάλαγγες του δείκτη μας, φαίνεται πως καθεμιά
βρίσκεται σε χρυσή αναλογία με την επόμενή της. (παρατηρήστε τους αριθμούς Fibonacci στις μετρήσεις)
6.3
Η Χρυσή αναλογία στο αυτί
Η χρυσή αναλογία, όπως φαίνεται και στην
προηγούμενη εικόνα, εμφανίζεται στις αναλογίες του αυτιού μας. Αξίζει να προσέξουμε ιδιαίτερα την χρυσή σπείρα που εμφανίζεται στο εικονιζόμενο αυτί.
6.4. Ο ϕ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
6.4
Ο ϕ στο καρδιολογικό σύστημα
6.4.1
Ο καρδιακός παλμός
23
Η ανθρώπινη καρδιά χτυπά µε περίπου 60 σφυγµούς το λεπτό σε κατάσταση ηρεµίας και µε έως
και 120 σφυγµούς σε κατάσταση άγχους ή έντονης κίνησης. Η πίεση του αίµατος µεταβάλλεται κατά
τη διάρκεια της καρδιακής λειτουργίας. Φθάνει τη µέγιστη τιµή της στην αριστερή καρδιακή κοιλία
τη στιγµή της συστολής. Στις αρτηρίες κατά τη διάρκεια της κοιλιακής συστολής η πίεση του αίµατος
φθάνει τη µέγιστη τιµή των 115-125 mm στήλης υδραργύρου. Τη στιγµή της χαλάρωσης του καρδιακού µυός (διαστολή) η πίεση µειώνεται µέχρι τα 70-80 mm στήλης υδραργύρου. Ο λόγος της µέγιστης
προς την ελάχιστη πίεση ισούται κατά µέσο όρο µε 1, 6, δηλαδή, πολύ κοντά στη χρυσή αναλογία.
Είναι αυτή η σύµπτωση τυχαία ή µήπως απεικονίζει κάποια αντικειµενική κανονικότητα της αρµονικής οργάνωσης της καρδιακής δραστηριότητας;
Η καρδιά χτυπά συνεχώς από τη στιγµή της γέννησης του ανθρώπου ως τη στιγµή του θανάτου του.
Και η δραστηριότητά της πρέπει να είναι η βέλτιστη και να υπόκειται στους νόµους αυτοοργάνωσης των βιολογικών συστηµάτων. Και καθώς η χρυσή αναλογία είναι ένα από τα κριτήρια των αυτόοργανωµένων συστηµάτων µπορούµε φυσικά να υποπτευθούµε ότι η καρδιακή λειτουργία υπόκειται
στο νόµο της χρυσής τοµής.
6.4.2
Το ανθρώπινο καρδιογράφημα
Στο καρδιογράφηµα µπορούµε να επιλέξουµε δύο τµήµατα διαφορετικής διάρκειας που αντιστοιχούν στη συστολική (t1 ) και τη διαστολική (t2 ) καρδιακή δραστηριότητα. Αποδεικνύεται ότι υπάρχει
η βέλτιστη («χρυσή») παλµική συχνότητα για τον άνθρωπο αλλά και για άλλα θηλαστικά. Εδώ οι
διάρκειες της συστολής, της διαστολής και του πλήρους καρδιακού κύκλου () βρίσκονται σε χρυσή
αναλογία:
T
t2
=
t2
t1
Επομένως, για τον άνθρωπο η «χρυσή συχνότητα» είναι 63 παλµοί το λεπτό.
Το σχεδιάγραμμα δίπλα είναι ένα καρδιογράφημα σε στιγμή
ηρεμίας. Για τους γιατρούς είναι μία ιδιαίτερα ικανοποιητική
ένδειξη όταν το διάστημα μεταξύ δύο οξέων επαρμάτων R
διαιρείται σε λόγο χρυσής τομής από ένα έπαρμα Τ. (το κόκκινο βέλος στο διάγραμμα)
6.5
Χρυσή αναλογία στην οδοντιατρική
Oι γιατροί πρέπει να επιδιώκουν την «Χρυσή τομή» δηλαδή την αναλογία 1.618 : 1 που οι αρχαίοι
Έλληνες θεωρούσαν απαραίτητη για ένα αντικείμενο ώστε αυτό να φαίνεται όμορφο. «Η Χρυσή τομή
24
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. Ο ϕ ΣΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΣΩΜΑ
δεν αναφέρεται μόνον στη γραμμική διάσταση του πλάτους» δηλώνει ο Goldstein που ασχολείται με
την αισθητική Οδοντιατρική. «Δεν μπορείτε να μετρήσετε κάθε δόντι ξεχωριστά για να δείτε αν αυτό
βρίσκεται στην Χρυσή τομή». Αντίθετα, χρησιμοποιώντας την απεικόνιση σε υπολογιστή, ο Goldstein
καθορίζει αυτήν την αναλογία βασιζόμενος στον τρόπο με τον οποίο τα δόντια συμμετέχουν στο τόξο.
Π.χ. ένας κεντρικός τομέας πλάτους 8mm συνήθως δεν έχει καλή αναλογία με ένα πλάγιο τομέα
πλάτους 7mm. Εν τούτοις, αν ο τελευταίος στραφεί κατά μία γωνία, ο συνωστισμός μπορεί να κάνει
τα δόντια να φαίνονται καλά. «Αν κατόπιν αυτά τα δόντια διευθετηθούν, μπορεί να μην φαίνονται
ικανοποιητικά»”, λέει ο Goldstein «γιατί δεν εμπίπτουν στην αναλογία της Χρυσής τομής».
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7
Ο ϕ ΣΤΟ ΖΩΙΚΟ ΚΑΙ ΦΥΤΙΚΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ
Από παρατηρήσεις που έχουν γίνει, έχει διαπιστωθεί ότι ο λόγος της χρυσής τομής συναντάται
σχεδόν παντού στη φύση. Έχει παρατηρηθεί επίσης ότι οι αριθμοί Fibonacci εμφανίζονται συχνά στη
φύση, τόσο στο φυτικό όσο και στο ζωικό βασίλειο. Επομένως, αφού οι αριθμοί Fibonacci συνδέονται
άμεσα με το λόγο χρυσής τομής, περιμένουμε ότι και αυτός θα εμφανίζεται με τη σειρά του στη φύση.
Έτσι πραγματικά, οι σπείρες στα ανθύλλια των λουλουδιών, ή σπείρες στα σαλιγκάρια, είναι χρυσές
σπείρες στις περισσότερες περιπτώσεις. Αυτό συμβαίνει γιατί τα πάντα αυξάνονται με έναν ρυθμό ίσο
με ϕ. Σ’ αυτή την ενότητα θα δώσουμε εικόνες από τη Φύση όπου εμφανίζεται ο λόγος χρυσής τομής,
με κάποια από τις γεωμετρικές εκδοχές που έχουμε ήδη αναφέρει.
7.1
Η χρυσή σπείρα στα οστρακοειδή
Στο ζωικό βασίλειο υπάρχουν όμορφες σπειροειδής δομές πολλών κοχυλιών των μαλακίων και ένα
από αυτά είναι ο Ναυτίλος (Nautilus pompilius). Στην ινδική μυθολογία ο χορευτής Σίβα κρατάει έναν
τέτοιο Ναυτίλο στο ένα του χέρι, ως σύμβολο ενός από τα όργανα που ξεκίνησαν την δημιουργία.
Επίσης, πολλές αρχιτεκτονικές κατασκευές έχουν εμπνευστεί από αυτό το κοχύλι. Το σχήμα της σπείρας περιγράφει μια βασική ιδιότητα που είναι μοναδική: δέν αλλάζει το σχήμα της όσο μεγαλώνει το
μέγεθός της. Αυτό το χαρακτηριστικό είναι γνωστό ως αυτο-ομοιότητα. Αυτή η ιδιότητα απαιτείται
για πολλά φαινόμενα ανάπτυξης στη φύση. Για παράδειγμα, όσο μεγαλώνει σε μέγεθος το μαλάκιο
μέσα στο κοχύλι του ναυτίλου, κατασκευάζει όλο και μεγαλύτερους θαλάμους αποκλείοντας τους μικρότερους, που δεν χρησιμοποιούνται πια. Κάθε τμήμα κατά μήκος του κοχυλιού συνοδεύεται απο
μια αναλογική αύξηση στην ακτίνα του, έτσι ώστε το σχήμα να παραμένει αναλλοίωτο.
25
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
2
File Size
8 070 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content