close

Enter

Log in using OpenID

3. Ölçme ve Değerlendirme 2015 - 248 sayfa

embedDownload
kpss
2015
konu anlatımlı
ayrıntılı çözümlü
örnekler
uyarılar
pratik bilgiler
çıkmış sorular ve
açıklamaları
ÖSYM
tarzına en yakın
özgün sorular
ve açıklamaları
ölçme ve
değerlendirme
2014 kpss’de
68 soru
yakaladık
Komisyon
KPSS ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ISBN 978-605-364-845-1
Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir.
© Pegem Akademi
Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları
Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti. ne aittir.
Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri,
kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt
ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz.
Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır.
Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında
yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları
satın almamasını diliyoruz.
“Bu kitapta yer alan geçmiş yıllarda ÖSYM'nin yapmış olduğu sınavlardaki ÇIKMIŞ
SORULAR'ın her hakkı ÖSYM'ye aittir. Hangi amaçla olursa olsun, tamamının veya bir
kısmının kopya edilmesi, fotoğraflarının çekilmesi, herhangi bir yolla çoğaltılması ya da
kullanılması, yayımlanması ÖSYM'nin yazılı izni olmadan yapılamaz. Pegem Akademi
Yayıncılık telif ücreti ödeyerek bu izni almıştır.”
5. Baskı: Eylül 2014, Ankara
Yayın-Proje Yönetmeni: Demet Tamer
Dizgi-Grafik Tasarım: Şermin Demirhan
Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı
Baskı: Tuna Matbaacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Bahçekapı Mahallesi 2460. Sokak No: 7
Şaşmaz/ANKARA
(0312-278 34 84)
Yayıncı Sertifika No: 14749
Matbaa Sertifika No: 16102
İletişim
Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA
Yayınevi: 0312 430 67 50 - 430 67 51
Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60
Dağıtım: 0312 434 54 24 - 434 54 08
Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38
Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60
İnternet: www.pegem.net
E-ileti: [email protected]
SUNU
Değerli Öğretmen Adayları,
Bu kitap Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) Eğitim Bilimleri Testinde önemli bir yer tutan
“Ölçme ve Değerlendirme” kapsamındaki yaklaşık 12 soruyu etkili bir şekilde çözebilmeniz
amacıyla hazırlanmıştır.
Kitap, sorulmuş ve sorulması olası soruların titizlikle incelenmesiyle meydana getirilmiş olup;

Ölçme ve Değerlendirmede Temel Kavramlar,

Ölçme Araçlarında Bulunması Gereken Nitelikler,

Eğitimde Kullanılan Ölçme Araçları,

Test ve Madde İstatistikleri bölümlerinden oluşmaktadır.
Kitapta; bölümlerin sınav formatına uygun ve soru çözümünü kolaylaştıracak bir şekilde ele alınmasına ve bilgilerin açık ve anlaşılır bir dille ifade edilmesine, bilginin resim ve şekillerle somutlaştırılmasına ve tablolarda akılda kalıcı biçimde sunulmasına özen gösterilmiştir.
Her ünitenin sonunda;

özet,

bulmaca,

doğru - yanlış testi,

boşluk doldurma,

çözümlü test,

cevaplı test ve

çıkmış sorulara;
yer verilmiştir.
Bu kitabın hazırlanmasında yardım, destek ve katkılarını esirgemeyen meslektaşlarımıza,
PEGEM AKADEMİ yayınevi ve dershanesi çalışanları ile öğrencilerine teşekkürü bir borç biliriz.
Bu kitap, uzun bir birikimin ve yoğun bir emeğin ürünüdür. Kitapla ilgili görüş ve önerileriniz bu ürünün niteliğini daha da arttıracaktır. Değerli görüş ve önerilerinizi lütfen bizimle
[email protected] aracılığıyla paylaşınız.
Kitabın çalışmalarınızda yararlı olması dileğiyle, KPSS’de ve meslek hayatınızda başarılar.
Komisyon
İÇİNDEKİLER
1. BÖLÜM
Tanıma Yerleştirme (Diagnastik) Değerlendirme ... 23
Ölçme ve Değerlendirmede
Temel Kavramlar
Biçimlendirme Yetiştirme Değerlendirmesi
(İzleme, Formative Değerlendirme)....................23
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMENİN
EĞİTİM SİSTEMİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ ..............4
EĞİTİM PROGRAMI VE ÖLÇME VE
DEĞERLENDİRME .................................................5
Düzey Belirleme Değerlendirmesi (Değer Biçme
Sonuç ya da Summative Değerlendirme) .........24
BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE ÖLÇME .....................27
Bilimsel Araştırmalarda Evren ve Örneklem ......28
Evren ..................................................................28
EĞİTİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDEN
HANGİ AMAÇLAR İÇİN YARARLANILABİLİR? ......5
Örneklem............................................................28
ÖLÇME ...................................................................6
Korelasyon Grafikleri ..........................................29
Ölçme Tanımından Çıkarılabilecek Sonuçlar .......6
ÖZET .....................................................................31
Ölçme İşlemi Ögeleri ............................................6
BULMACA .............................................................33
Değişken .............................................................7
DOĞRU - YANLIŞ TESTİ ......................................34
Özelliklerine Göre Değişkenler.............................7
BOŞLUK DOLDURMA ..........................................35
Yapılarına Göre Değişkenler ................................8
ÇÖZÜMLÜ TEST...................................................36
Araştırmaya Konu Oluşlarına Göre Değişkenler ...8
ÇÖZÜMLER ..........................................................38
Ölçme Kuralı .......................................................9
CEVAPLI TEST .....................................................39
Birim ....................................................................9
ÇIKMIŞ SORULAR ................................................43
Doğal Birim.........................................................10
ÇIKMIŞ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ ......................48
Korelasyon .........................................................29
Yapma / Standart birim.......................................10
Tanımlanmış/Türetilmiş Birim .............................10
Birimin Taşıması Gereken Nitelikler .................. 11
Ölçme Türleri ..................................................... 11
2. BÖLÜM
Doğrudan Ölçme ................................................ 11
Ölçme Araçlarında Bulunmasıı
Ö
Gereken Nitelikler
Dolaylı Ölçme .....................................................12
Türetilmiş Ölçme ................................................12
Ölçmede Ölçek...................................................14
Sınıflama Ölçeği .................................................14
Sıralama Ölçeği..................................................15
Eşit Aralıklı Ölçekler ...........................................16
Eşit Oranlı Ölçek ...............................................18
DEĞERLENDİRME ...............................................19
Değerlendirme Türleri ........................................20
Ölçütüne Göre Değerlendirme Türleri ................20
Mutlak Değerlendirme ........................................20
Bağıl Değerlendirme ..........................................21
Amacına Göre Değerlendirme Türleri ...............23
ÖLÇME ARAÇLARINDA BULUNMASI
GEREKEN NİTELİKLER .......................................54
GEÇERLİLİK .........................................................54
GEÇERLİK TÜRLERİ ............................................55
Kapsam Geçerliği ..............................................55
Kapsam Geçerliğini Belirleme Yolları .................56
Görünüş Geçerliği ..............................................58
Ölçüt Geçerlikleri ................................................59
Yordama Geçerliği .............................................59
Uygunluk Geçerliği (Mevcut durum,
eş zaman, zamandaş geçerlik) ..........................61
vi
Yapı Geçerliği .....................................................61
3. BÖLÜM
Sonuçsal Geçerlik ..............................................63
Eğitimde Kullanılan
Ölçme Araçları
Geçerliği Etkileyen Faktörler ..............................63
GÜVENİRLİK .........................................................65
TESTLERİN SINIFLANMASI ...............................102
Ölçmede Hata ve Güvenirlik ..............................66
Ölçmede Hata Kaynakları ..................................67
**Ölçtükleri Özelliklere Göre
Testlerin Sınıflanması ...................................102
Hata Türleri ........................................................68
Tipik Davranış Testleri .................................102
Güvenirlik Belirleme Yolları ................................70
Maksimum Performans Testleri ...................103
Test - Tekrar Test Yöntemi
(Kararlılık Katsayısı) ...........................................70
**Cevaplama Tepkisine Göre Testler................104
Eş Değer Formlar Yöntemi
(Paralel Testler Yöntemi - Eş Değerlik
Katsayısı ya da Tutarlılık Katsayısı) ...................72
Hız Testleri ....................................................104
**Ayrılan Zamana Göre Testler ........................104
Güç Testleri ..................................................105
**Puanlama Biçimine Göre Testler ...................105
Eş Değer Yarılama (Testin iki yarıya bölünmesi)
(İç Tutarlılık Katsayısı) Yöntemi .........................73
**Testi Alan Birey Sayısına Göre Testler ..........105
İç Tutarlılık Katsayıları Yoluyla
Güvenirliğin Belirlenmesi....................................73
KLASİK ÖLÇME ARAÇLARI ...............................107
Standart Hata .....................................................75
GÜVENİRLİĞİ ARTTIRMAK İÇİN
YAPILMASI GEREKENLER ..................................77
GEÇERLİLİK VE GÜVENİLİRLİK
ARASINDAKİ İLİŞKİ ..............................................79
KULLANIŞLILIK .....................................................81
ÖZET ...................................................................... 82
BULMACA .............................................................. 84
DOĞRU - YANLIŞ TESTİ ....................................... 85
BOŞLUK DOLDURMA ........................................... 86
ÇÖZÜMLÜ TEST.................................................... 87
ÇÖZÜMLER ........................................................... 90
Test Planı ......................................................105
Yazılı Yoklama ..................................................107
Yazılı Yoklamalarda Geçerlik ve Güvenirlik ...... 112
Yazılı Yoklamalarda Puanlama......................... 112
Kısa Cevaplı Testler ......................................... 115
Kısa Cevaplı Testlerde Geçerlik ve Güvenirlik ... 117
Eşleştirmeli Testler ........................................... 117
Doğru - Yanlış Testleri ...................................... 119
Çoktan Seçmeli Testler ....................................120
Çoktan Seçmeli Testlerde Geçerlik ve
Güvenirlik .........................................................123
Çoktan Seçmeli Testlerin Puanlanması............125
Sözlü Sınavlar ..................................................126
CEVAPLI TEST ...................................................... 92
Sözlü Sınavlarda Geçerlik, Güvenirlik ve
Kullanışlılık .......................................................127
ÇIKMIŞ SORULAR ................................................. 95
TAMAMLAYICI ÖLÇME ANLAYIŞI ......................128
ÇIKMIŞ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ ....................... 97
Kavram Haritaları .............................................130
Tanılayıcı Dallanmış Ağaç (TDA) .....................131
Kelime İlişkilendirme Tablosu (KİT) ..................132
Yapılandırılmış Grid..........................................133
Performans Değerlendirme ..............................134
Performans Ödevleri .......................................136
Proje Ödevleri ..................................................136
Ürün Seçki Dosyası (Portfolyo) ........................137
Portfolyo Türleri ................................................138
Portfolyoların Sınırlılıklarını Ortadan
Kaldırmak İçin Yapılması Gerekenler ...............141
vii
TAMAMLAYICI ÖLÇME ANLAYIŞINDA
PERFORMANSI PUANLAMA ARAÇLARI ..........142
Kontrol Listesi...................................................142
Dereceli Puanlama Ölçeği (Rubric) ..................143
Gözlem Formları ..............................................147
Anekdot Kayıtları ..............................................148
Görüşmeler (Mülakatlar) ..................................148
Normal ya da Simetrik Dağılım ........................192
Sağa Çarpık Pozitif Kayışlı Dağılım ................193
Sola Çarpık Negatif Kayışlı Dağılımlar .............193
STANDART PUANLAR (Z VE T PUANI) ............197
Z Puanı.............................................................197
T Puanı.............................................................198
ÖĞRENCİNİN DEĞERLENDİRME SÜRECİNE
KATILIMINI SAĞLAMA ARAÇLARI .....................148
MADDE İSTATİSTİKLERİ ...................................202
Öz Değerlendirme Formları..............................149
Madde Güçlük İndeksi......................................204
Akran Değerlendirme Formu ............................149
Madde Ayırt Edicilik İndeksi .............................205
Grup Değerlendirme Formu .............................150
ÖZET ...................................................................152
BULMACA ...........................................................154
DOĞRU - YANLIŞ TESTİ ....................................155
BOŞLUK DOLDURMA ........................................156
ÇÖZÜMLÜ TEST.................................................157
ÇÖZÜMLER ........................................................160
CEVAPLI TEST ...................................................161
Basit Yöntemle Madde Analizi .........................204
Korelasyon Yöntemi ile Madde
Ayırt Ediciliğinin Hesaplanması ........................ 211
Diğer Madde İstatistikleri ..................................212
Madde Varyansı ve Madde Standart Sapması .... 212
Madde Güvenirlik Katsayısı .............................213
ÖZET ...................................................................216
BULMACA ...........................................................219
ÇIKMIŞ SORULAR ..............................................164
DOĞRU - YANLIŞ TESTİ ....................................220
ÇIKMIŞ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ ....................169
BOŞLUK DOLDURMA ........................................221
ÇÖZÜMLÜ TEST.................................................222
ÇÖZÜMLER ........................................................225
CEVAPLI TEST ...................................................227
4. BÖLÜM
Test ve Madde İstatistikleri
ÇIKMIŞ SORULAR ..............................................230
ÇIKMIŞ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ ....................234
TEST VE MADDE İSTATİSTİKLERİ ....................176
MERKEZÎ YIĞILMA - TOPLANMA MERKEZÎ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ ............................176
BULMACA CEVAPLARI ......................................236
Aritmetik Ortalama ...........................................176
DOĞRU - YANLIŞ TESTİ CEVAPLARI ...............237
Medyan ............................................................180
BOŞLUK DOLDURMA CEVAPLARI ...................238
Mod (Tepe Değer) ...........................................183
KAYNAKÇA .........................................................239
MERKEZÎ YAYILIM (DEĞİŞİM, FARKLILAŞMA,
DAĞILIM) ÖLÇÜLERİ..........................................186
Ranj ..................................................................186
Çeyrek Sapma ................................................188
Standart Sapma ...............................................189
Varyans (Değişkenlik) ......................................191
Bağıl Değişkenlik Katsayısı ..............................191
Çarpıklık Katsayısı ...........................................192
1
PEGEM AKADEMİ
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE
TEMEL KAVRAMLAR

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMENİN EĞİTİM SİSTEMİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ

EĞİTİM PROGRAMI VE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

EĞİTİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDEN
HANGİ AMAÇLAR İÇİN YARARLANILABİLİR?

ÖLÇME

DEĞERLENDİRME
<×
2005
3
2006
7
OOD
6R UD*
UX |
$ UH
QD d×
OL] NP
OHU ×Ā
L
2007
4
2008
5
2009
3
2010
3
2010-2
3
2011
3
2012
3
2013
2014
2
4
Ölçemediğinizi değerlendiremez, ölçüp değerlendiremediğinizi geliştiremezsiniz.
KAVRAM HARİTASI
Ölçme ve Değerlendirme
Eğitim programı
sınama
durumları
Ögesidir.
Eğitim sistemine
Dönüttür.
Eğitim programına
Ölçüm
Öğrenciye
Ölçüt
Öğretmene
Karar
Ölçme
işleminden önce
yapılır.
Değerlendirme
işleminden önce
yapılır.
Ögeleridir.
Doğrudan
Türleri
Dolaylı
Ölçme
Tanıma
yerleştirme
Değerlendirme
Türetilmiş
Türleri
Gözlemdir.
İşlem olarak
Sonucudur.
İşlemlerinde
kullanılır.
Ölçme
kuralı
bulunur.
Ölçüm
Ölçmeye
konu olan
özelliklerdir.
Ölçütüne
göre
Amacına
göre
Değişken
Mutlak
Test
yönergelerinde
Ölçme
aracı
Düzey
belirleme
Bağıl
Aralıkları eşit
Gruplanır.
En küçük
parçasıdır.
Genel
Olmalıdır.
Kullanışlı
Yapısındadır.
Özelliklerine göre
Birim
Süreksiz
Türetilmiş
Dört türlüdür.
Sınıflama
Sıralama
Eşit aralıklı
Araştırmaya konu
oluşlarına
Sürekli
Nitel
Nicel
Yapma
Aldığı değere göre
Ölçek
Üç türlüdür.
Doğal
Biçimlendirme
yetiştirme
Eşit oranlı
Bağımsız
Bağımlı
1. BÖLÜM
ÖLÇME VE
DEĞERLENDİRMEDE
TEMEL KAVRAMLAR
si
Bölüm Önce
kavdirme iki ana
e ve değerlen
amçm
vr
öl
ka
m
el
lü
m
bö
te
u
B
dönük olan
a
ın
as
e,
lm
çm
şı
öl
la
le
ramının an
de öncelik
.
dır. Bu bölüm
ır
ta
kt
ak
ca
m
la
uş
ru
ol
lardan
üzerinde du
i
er
rl
tü
i,
el
er
n öz
ölçmenin öğel
n sonra ölçüle
tanımlandıkta
, ölçek
m
ri
bi
ı,
ac
Ölçme işlemi
ar
k, ölçme
çe
öl
,
n)
değerke
a
iş
nr
lik (değ
aha so
lenecektir. D
ce
rlenin
ğe
rı
de
la
ve
am
i
kavr
enin öğeler
rm
di
e
en
rl
ğe
nd
Değerle irm
lendirme, de
e alınacaktır.
el
i
du
er
rl
de
tü
in
in
er
dirmen
eleri üz
l
çüt, karar öğ
ğı
öl
,
ba
m
ve
çü
öl
k
i
la
er
ut
öğel
ne göre m
tü
çü
öl
ra,
ti
nr
eş
rl
rulduktan so
re tanıma ye
e, amacına gö
belirleme
y
ze
dü
değerlendirm
ve
e
irme yetiştirm celenecektir. Bu
me, biçimlend
rı in
e yaklaşımla
emleri ve
değerlendirm
aştırma yönt
ar
l
se
lim
bi
ca
rı
ay
aktır. Bu bölü
bölümde
da ele alınac
a
su
ın
nu
as
ko
lm
şı
on
la
sy
korela
mlerin an
ası diğer bölü
l ortamün anlaşılm
lümden her yı
bö
u
B
.
ır
kt
ca
ra
tu
temel oluş
lmektedir.
lama 4 soru ge
N
YAŞAMDA
rileayanır. Ve
nuçlarına d
so
ğru
e
o
d
m
lç
ile
ö
u
)
ygunluğ
irmelerimiz
izde
ölçütlerin u
im
ve
(değerlend
iğ
u
d
ız
ğ
e
m
d
lu
rı
i”
ru
a
ğ
rl
tün kara
anken gib
leminin do
ruz. Ve0-60-90 m
Hayatta bü
u, ölçme iş
yapmış olu
e ya da “9
e
d
n doğruluğ
m
iz
rı
ir
a
d
im
rl
n
iğ
e
ra
d
rl
e
e
ka
cek
rip değ
kadın” d
“Ne güzel
bir karar ve
orantılıdır.
lçme sonra
ö
i
n
ya
m
özle
önce bir g
kararlarla;
receğimiz
bırakırız…
un hale ge
rimize uyg
ır ya da işi
ırız…
n
tle
lış
ü
şa
ça
o
lç
r
b
ö
i
lu
a
d
u
d
İş b
r ya
r, onu ken
k sahibi olu
ra âşık olu
Evlenir çocu
da kalanla
ın
ış
d
n
ri
ütle
lçer,
Normal ölç
n doğru ö
lışırız…
iştiririz…
eriz… Baze
ğ
de
lç
e
ö
e
d
m
ir
lış
h
lç
n
ö
tirmeye ça
şe
ya
n
nir. Baze
r? Bazen
. alır, satar,
u
ile
d
vb
tk
u
e
a
m
rar
b
n
ra
a
ka
ru
a
r
ğ
rd
Ev,
mız do
iğimiz he
mız bunla
n kararları
isi
onuçta verd
a kararları
d
S
çt
n
u
r.
n
ke
tı
o
n
lış
S
Peki, bütü
tı
n
ya
…
a zaman ya
yalıdır. Ha
t kullanırız
a
m
ü
d
A
a
lç
e
d
ö
in
r
r…
a
m
u
lış
d
d
n
le
ya
uygun
Bir o ka
e ölçme iş
ölçütler de
re dayalı…
en
endirme d
tle
B
rl
ü
e
ir.
ğ
lç
d
e
ö
e
d
doğrudur,
k
r
m
e
tla
lç
H
t bir ö
idir? Mu
ndirmedir.
dığı… Haya uygun ölçütlerle
me değil m
bir değerle
eğerlendir
üzel”ini ara
r,
d
le
“G
ir
i
m
b
d
ü
n
v
lç
a
ö
ke
n
de bir sı
t, herkesin
m ki: Doğru
ya
ru
a
o
h
iy
d
ir
k
id
m
ç olara
un….
bağıl değil
ım… Sonu
“Güzel” ols
ıkça anlad
“Hayat”ınız
k
ra
la
o
O’nu yazd
lı
ğ
a
kararlara b
lmuştur.
verdiğiniz
rek oluşturu
lene
:4 ten esin
rkuş, 2006
Kaynak: E
4
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMENİN EĞİTİM
SİSTEMİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ
Eğitim belli uzak, genel ve özel amaçlara ulaşmak üzere oluşmuş bir sistemdir.
Eğitim sistemi girdiler, işlemler, çıktılar ve dönüt ögelerinden oluşmaktadır. Eğitim
sisteminin belli noktalarında dönütleri olan ve başka sistemlerle de ilişkileri olan
açık bir sistemdir.
*ð5'ð/(5
9–ßUHQFL¶]HOOLNOHUL
9–ßUHWPHQQLWHOLNOHUL
9–ßUHWLPSURJUDPñ
9(ßLWLPDPD§ODUñ
9%LOJLYHN¼OW¼UHOELULNLP
9(ßLWLPIHOVHIHVL
ðĞ/(0/(5
9–ßUHQPH¶ßUHWPH
X\JXODPDLğYH
LğOHPOHUL
9–ßUHQPHǾ¶ßUHWPH
\DğDQWñODUñ
9–ßUHWLPHWNLQOLN
\¶QWHPYHWHNQLNOHUL
‡,.7,/$5
9%LOLğVHOGX\XğVDO
GDYUDQñğGHßLğLNOLNOHUL
9–ßUHQPH¼U¼QOHUL
9ðVWHQLOHQGDYUDQñğ
GHßLğLNOHULLOHGRQDQPñğ
ELUH\OHU
98ODğñODQ\HWHUOLNOHU
'–1œ7
–O§PHYH'HßHUOHQGLUPH
Ölçme ve değerlendirme;
 Girdilerin niteliklerinin belirlenmesi,
 İşlemlerin, etkinlikle ve yöntemlerin etkileri ve eksiklerinin belirlenmesi
 Hedeflere ve belirlenen yeterliklere ulaşma düzeyinin belirlenmesi yolu ile eğitim sistemine dönüt sağlamaktadır.
Ölçme ve değerlendirmeden dönüt alan unsurlar ve aldıkları dönütün niteliği aşağıdaki gibi tablolaştırılabilir:
 Hazır oluş ve ön öğrenme düzeyi,
 İlgi ve yetenekleri,
ÖĞRENCİYE
 Öğrenme eksiklikleri,
 Güçlü ve zayıf yönleri,
 Hedef ve yeterliklere ulaşma düzeyi hakkında dönüt sağlar.
 Öğrencilerin gelişimi ve nitelikleri,
ÖĞRETMENE
 Öğrencilerini tanıma, gelişimlerini izleme ve öğrenme düzeylerini
belirleme,
 Kendi mesleki yeterlikleri,
 Öğretimi planlama, uygulama ve değerlendirme konusundaki yeterlikleri hakkında dönüt sağlar.
 Etkili öğrenme sağlayıp sağlamadığı,
ÖĞRETİM YÖNTEM-TEKNİK, ARAÇ
GEREÇ VE ORTAMINA
ÖĞRETİM PROGRAMINA
 Aksayan, eksik kalan yönleri olup olmadığı,
 Biçimlendirilmesi ve değiştirilmesi gereken yönlerinin olup olmadığı yönünde dönüt sağlar.
 İstenilen öğrenmeleri saptamadaki araçsal ve yapısal değeri hakkında dönüt sağlar.
5
EĞİTİM PROGRAMI VE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Ölçme ve değerlendirme (sınama durumları) eğitim programları ögelerinden biridir. “Ne kadar öğrettik?” sorusu temelinde desenlenir. Ölçme ve değerlendirmenin
hangi ölçme araçları ile nasıl yapılacağı programların sınama durumları ögesinde
uygulayıcılara açıklanır.
Hedefler / Kazanımlar
DEĞERLENDİRME
İçerik
ÖLÇME
Eğitim programı ögeleri
Eğitim Durumları
Sınama Durumları
Klasik Ölçme Araçları
Tamamlayıcı Ölçme Anlayışı
Ölçme Araçları
Uzun Cevaplı ve Kısa Cevaplı Testler
Performans Ödevleri
Çoktan Seçmeli, Doğru Yanlış,
Eşleştirme Tipi Testler
Proje Ödevleri
Sözlü sınavlar
Öğrenci Ürün Dosyaları
(Portfolyo)
Rubric, Gözlem Formları,
Akran Değerlendirme Formları, Grup Değerlendirme
Formları, vs.
EĞİTİMDE ÖLÇME VE
DEĞERLENDİRMEDEN HANGİ
AMAÇLAR İÇİN YARARLANILABİLİR?
Not
Ölçme değerlendirmeden;
 Eğitim gereksinimlerinin saptanması,
 Tanıma,
 Belli bir dersle ilgili davranışları kazanabilmeleri
için gerekli olan davranışlara önceden sahip olup
olmadıklarının belirlenmesi,
 Seçme,
 Öğretme - öğrenme sürecinde oluşan eksikliklerin
belirlenmesi, sürecin biçimlendirilmesi ve iyileştirilmesi,
 İzleme,
 Öğrencilerin kazanımlara ulaşma düzeylerinin belirlenmesi,
 Program değerlendirme,
 Öğretim programlarının değerlendirilmesi,
 Rehberlik ve yönlendirme amacıyla (ilgi ve yeteneklerin değerlendirilmesi) yararlanılabilir.
 Yöneltme,
 Yerleştirme,
 Düzey belirleme,
 Dönüt alma,
 İhtiyaç saptama
 Rehberlik ve yönlendirme
amacıyla yararlanılmaktadır.
6
Ölçmenin ögeleri aşağıdaki tablodaki gibi
örneklenebilir:
ÖLÇME
Ölçme, en geniş anlamı ile “belli bir nesnenin ya da
nesnelerin belli bir özelliğe sahip olup olmadığının
gözlenerek sonuçlarının sayılarla ya da başka sembollerle gösterilmesidir.”
Ölçülen Özellik
(Değişken)
Akademik Başarı
(matematik dersi için)
Ölçme Kuralı
Testte 25 soru vardır.
Her soru 4 puandır.
Ölçme Aracı
Çoktan Seçmeli Matematik
Testi
Ölçme tanımı aşağıdaki gibi şemalaştırılabilir:
Ölçmeye konu
olan özellikler
'HßLğNHQ
Gözlem
Gözlem sonucu
RUWD\D§ñNDQVD\ñ
\DGDVHPERO–O§¼P
Birim
–O§PHðğOHPL
4 puan
Gözlemi Yapan
Matematik öğretmeni
Ölçme Tanımından Çıkarılabilecek Sonuçlar
 Ölçme işlemine en az bir özellik konu edilir. Ölçmeye konu edilen bu özelliklere değişken denir.
Ali 80 aldı.
80 puan
Ölçüm
 Ölçme işlemi bir gözlemdir.
Ölçme işlemine örnekler
 Ölçme işleminin sonucu gözlenilenlerin sayı ve
sembolle ifade edilmesi gerekir.
 Deniz, bu dönem 8 gün devamsızlık yaptı.
 Sayı ve sembolle ifade edilen bu sonuca ölçüm
denir.
 Ölçme ne kadar sorusuna yanıt aramaktadır.
Ölçme İşlemi Ögeleri
 Çağdaş, Türkçe dersinde 4 kez söz aldı.
 Kaan’ın yazdığı kompozisyonda 6 yerde yazım
yanlışı var.
 Matematik testinde en yüksek puanı Zeynep aldı.
 Ölçülen özellik (Değişken),
 Kız öğrencilerin en uzunu Merve’dir.
 Ölçme kuralı,
 Feyza’nın göz rengi kahverengidir.
 Ölçme aracı,
 Ölçen (gözlemi yapan),
H
 Birim,
A SORUSU
OC
 Ölçüm.
Not
Fark kavramı ölçme için temeldir. Çünkü ölçme farktan doğmuştur. Ölçmenin yapılış gerekçesini aynı varlıkların farklı
derecelerde özelliklere sahip olmasıyla açıklayabiliriz.
Ölçme işlemi bu farklılıkları;
 miktara dönüştürme,
 puanlama,
 sayma,
 sıralama,
 niteleme,
 adlandırma,
 gruplama
şeklinde yapılabilir.
Aşağıdakilerden hangisi ölçmenin ögelerinden biri değildir?
A) Ölçülecek nitelik
B) Birim
C) Ölçme aracı
D) Ölçüt
E) Ölçen kişi ya da makine
Çözüm: Ölçme ögeleri arasında ölçüt, yorum ve
karar bulunmaz. Bunlar değerlendirme ile ilgili
kavramlardır. Cevap D
7
Değişken
 Bir ölçümden diğerine farklılık gösterirler.
Nicel olarak ifade edilen bir değişken nitel olarak
da ifadelendirilebilir.
 Gözlemden gözleme farklı değer alabilirler.
 Ölçmeye konu olan özelliklerdir.
 Cinsiyet, yaş, boy uzunluğu, akademik başarı,
zekâ, yetenek puanları bir bireyden diğerine farklılık gösterdiğinden her biri bir değişkendir.
Değişkenleri aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz:
'HßLğNHQ
Özelliklerine
göre
$OGñNODUñ
GHßHUHJ¶UH
$UDğWñUPD\D
NRQXROXğODUñQD
göre
Nitel
Nicel
Sürekli
Süreksiz
Deniz’in boyu
187 cm’dir.
Ölçülen özellik (değişken)
boy uzunluğudur. Sayısal
(187 cm) olarak ifade edildiği için değişken niceldir.
Deniz uzun
boyludur.
Ölçülen özellik yine boy
uzunluğudur. Ancak sonuç sıfatla ifade edildiği
için değişken niteldir.
Bunun tersi de söz konusu olabilir. Nitel bir değişken uygun bir ölçme aracı ile gözlenerek sayısallaştırılıp nicel değişken haline getirilebilir.
Ancak bu durum her nitel değişken için söz konusu değildir. Örneğin bir anketin kişisel bilgiler
bölümünde;
Cinsiyetiniz:
(1) Erkek
(2) Kadın
biçiminde 1 ve 2 ile adlandırılsa da bu cinsiyet nitel değişkenini nicel hale getirmez. Burada 1 ve 2
rakamları miktar belirtmek için değil adlandırmak
için kullanılmıştır.
%DßñPOñ
%DßñPVñ]
Özelliklerine göre değişkenler
Deniz uzun boyludur. Ölçülen özellik yine boy uzunluğudur. Ancak sonuç sıfatla ifade edildiği için değişken
niteldir.
Yapılarına göre değişkenler
Sürekli (kesiksiz) değişkenler
Nitel değişken
 Kalite, kategori, adlandırma ve çeşit yönünden
ifade edilebilirler (Cinsiyet, kan grubu, medeni durum, meslek, doğum yeri, ilgi, öğrenme stili gibi).
 İki ayrı ölçüm arası kuramsal olarak sonsuz parçaya bölünebilir.
 Değişken değerleri her zaman tam değeri almayabilir. Örneğin boy uzunluğu 180 cm olabileceği
gibi, 177,5 cm de olabilir.
 Sembol ve sıfatlarla gösterilirler.
 Boy uzunluğu, akademik başarı, zekâ, yetenek
puanları sürekli değişkendir.
 Gruplama (kategorilendirme), sıralama ve derecelemeye uygun düşerler.
Süreksiz (kesikli) değişkenler
Nicel değişken
 Miktar yönünden değişiklik yerine tür yönünden
değişiklik gösterir.
 Dolayısıyla bir obje ya da birey bir özelliğe sahiptir
ya da değildir.
 Sayısal olarak gösterilen değişkenlerdir. (Boy
uzunluğu, kilo, sınav puanı, sınıftaki öğrenci sayısı vb.)
 Yani kesin değerler alırlar. Nitel değişkenlerin hemen hepsi süreksiz değişkendir.
 Bu değişkenleri göstermede kullanılan sayılar matematiksel olarak miktar belirtir.
 Cinsiyet, medeni durum ölçüldüğünde birinin diğerine göre daha çok veya az olması mümkün
değildir.
 Eşit aralıklı ve eşit oranlı ölçekle elde edilen değişkenlerdir.
 Temel saymaya dayalı ölçmelerde de sadece tam
sayılı değer alınabileceği için (kardeş sayısı, sahip olunan kitap sayısı vb. değişkenler 1.5 kardeş,
44.2 kitap şeklinde belirlenemeyeceği için süreksiz değişkenlerdir.)
Araştırmaya konu oluşlarına göre değişkenler
H
8
A SORUSU
OC
Ahmet Öğretmen matematik dersinde sınıfta
demokratik tutum sergilediğinde öğrencilerinin daha fazla derse katıldıklarını, otoriter
tutum sergilediğinde ise öğrencilerinin derse
katılımlarının azaldığını gözlemlemiştir.
Bazı değişkenler başka hiçbir değişkene bağlı olmadan değişebilirken bazıları başka bir veya birkaç değişkene bağlı değerler alabilirler. Başka bir değişkene
bağlı olmadan değerler alabilen değişkenlere bağımsız, başka bir değişkene veya değişkenlere bağlı olarak değerler alabilen değişkenlere de bağımlı değişken denir (Baykul, 2000:11).
Ahmet Öğretmen’in bu gözlemine göre
bağımlı ve bağımsız değişkenler aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A)
B)
C)
D)
E)
Bağımsız değişken
Matematik dersi
Öğretmen tutumları
Öğretmen tutumları
Matematik dersi
Demokratik tutum
Bağımlı değişken
Öğretmen tutumları
Matematik dersi
Derse katılım
Derse katılım
Otoriter tutum
Bağımsız değişken
Bağımlı değişken
Araştırmacı
tarafından belirlenir.
Etkilenme düzeyi araştırılır.
Neden olan ve etki
eden değişkendir.
Sonuç değişkenidir.
Cevaba Ulaştıran Anahtar Kelimeler: Bağımsız
değişken etkileyen, neden; bağımlı değişken
etkilenen, sonuçtur.
Diğer değişkenlerden
bağımsızlaştırılır ve
araştırma sürecinde
etkileri gözlenir.
Araştırmanın sonunda
bağımsız değişkenden
etkilenme düzeyi ölçülür.
Çözüm: Bağımsız değişken etkileyen neden
değişkenidir. Bağımlı değişken bağımsız değişkenden etkilenerek artan ya da azalan sonuç değişkenidir. Araştırmada sonuç veren değişken bağımlı değişkendir. Bağımlı değişken
sonuç verici olduğu için araştırmacının artma,
azalma veya etkilenme derecesini merak ettiği gözlediği ve ölçtüğü değişkendir. Bağımsız
değişken bağımlı değişkenin nedenidir. Soruda
sonuç olarak arttığı ya da azaldığı gözlenen
durum “derse katılım”dır, öğretmen tutumları
bunun nedenidir. Bu durumda “öğretmen tutumları” bağımsız, “derse katılım” bağımlı değişkendir. Cevap C
Bağımsız değişken
Bağımlı değişken
Sigara
Kanser
Ders çalışma saati
Ders başarısı
Spor
Sağlık
KPSS Çıkmış Soru
Bir fen ve teknoloji öğretmeni performans ödevlerinin öğrencilerin öğrenme düzeylerine etkisini araştırmak istediğinde, bu araştırmada en son öğrenme düzeyini ölçecek
ve araştırma sonucunu öğrenme düzeyindeki artma ya da
azalmadan alacaktır. Dolayısı ile öğrenme düzeyi sonuç
değişkeni yani bağımlı değişkendir. Öğrenme düzeyi üzerinde etkisi araştırılan yani bağımsız değişkendir. Öğretmen bu araştırmayı deneysel yapacaktır. Araştırmada iki
örneklem grubu oluşturacak, bunların biri deney biri kontrol grubu olacaktır. Bu iki grubu oluştururken öğrenme düzeyini etkilemesi olası diğer değişkenler bakımından öğrencilerin hazır oluş düzeyleri, sosyo ekonomik düzeyleri
vb. bakımından aynılaştıracak, performans ödevi uygulamasını bu diğer değişkenlerden bağımsızlaştıracaktır.
Sonrasında deney grubuna performans ödevi uygulaması
ile ders yaparken diğer kontrol grubuna geleneksel araştırma ödevleri ile ders yapacaktır. Araştırmanın sonunda
her iki grubun da öğrenme düzeyini ölçecektir. Eğer performans ödevi uygulaması yaptığı grupta öğrenme düzeyini yüksek bulursa öğrenme düzeyinde performans ödevi
uygulamasının etkili olduğu, anlamlı bir fark oluşmaz ise
etkili olmadığı sonucuna ulaşacaktır.
Bir Türkçe öğretmeni, 8A sınıfındaki öğrencilerden kendilerine verilen konuyla ilgili bir kompozisyon yazmalarını; 8B
sınıfındaki öğrencilerden ise kendilerine verilen iki konudan
birini seçip seçtikleri konuyla ilgili bir kompozisyon yazmalarını istemiştir. Öğretmen; öğrencilerin dönem boyunca
okudukları kitap sayısı, kompozisyonu yazma süresi, konu
seçme imkânı ve cinsiyet değişkenlerinin yazılı anlatım beceri
düzeyini yordama gücünü incelemiştir.
Bu araştırmadaki bağımlı değişken aşağıdakilerden
hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
Dönem boyunca okudukları kitap sayısı
Cinsiyet
Kompozisyonu yazma süresi
Konu seçme imkânı
Yazılı anlatım beceri düzeyi
Çözüm: Bu soruda paragrafın son cümlesi olan “Öğretmen; öğrencilerin dönem boyunca okudukları kitap sayısı, kompozisyonu
yazma süresi, konu seçme imkanı ve cinsiyet değişkenlerinin yazılı anlatım beceri düzeyini yordama gücünü incelemiştir.” ifadesi
bağımlı değişkeni tespit ederken anahtar ifade olarak belirivermektedir. İlgili ifadede öğretmenin yordamak istediği davranış
yazılı anlatım beceri düzeyidir. Ancak bu davranışın üzerinde öğrencilerin dönem boyunca okudukları kitap sayısı, kompozisyon
yazma süresi, konu seçme imkanı ve cinsiyet değişkenleri bu beceriyi etkileyen değişkenler olarak dikkate alınmıştır. Dolayısıyla
soruda bağımlı değişken, yazılı anlatım beceri düzeyidir. Çünkü
bağımlı değişken deneysel bir araştırmada bağımsız değişkenin
etkilediği değişken olarak bilinir. Bir başka deyişle bağımsız değişken araştırmanın etkilenenidir. Cevap E
9
Ölçme Kuralı
KPSS Çıkmış Soru
Bir araştırmacı özel öğretim yöntemleri dersinde bir
sınıfta öğrenci merkezli yöntem ve teknikleri, diğer
sınıfta ise öğretmen merkezli yöntem ve teknikleri
uygulamış ve her iki sınıftaki öğrencilerin uygulama
öncesi ve sonrasındaki başarı ve tutum puanları
arasındaki farkları incelemiştir.
Bu araştırmadaki bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir?
A) Öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyleri
B) Başlangıçtaki başarı ve tutum puanları
C) Başarı ve tutum puanları arasındaki farklar
D) Uygulanan öğretim yöntem ve teknikleri
E) Öğrencilerin sosyo-ekonomik düzeyleri
Ölçme işlemleri belli kurallar çerçevesinde yapılır.
Ölçme kuralı test yönergelerinde yer alır. Test yönergesinde yer alan soru sayısı, test cevaplama süresi,
her sorunun kaç puan olacağı, cevaplamanın nasıl
yapılacağı, düzeltme formülü kullanılıp kullanılmayacağı vb. durumların her biri bir ölçme kuralıdır.
• ÖSYM KPSS Eğitim Bilimleri Testi
Yönergesinden Bir Bölüm
1. Eğitim Bilimleri Testi için verilen toplam cevaplama süresi 150 dakikadır (2,5 saat).
2. Bu testte 120 soru vardır.
3. Cevaplamaya
KPSS Çıkmış Soru
istediğiniz
sorudan
başlaya-
bilirsiniz. Her soru ile ilgili cevabınızı, cevap
Matematik dersinde bilgisayar programlarından yararlanmanın öğrencilerin matematik başarısına etkisini
ölçmeyi planlayan bir öğretmen, bir sınıfında geleneksel öğretim yöntemini kullanırken diğer bir sınıfında
ise işlenen her konudan sonra bilgisayar programıyla
alıştırmalar yaptırmaktadır.
Bu araştırmadaki bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir?
A) Öğretmen özellikleri
B) Matematik notları
C) Öğretim yöntemleri
D) Sınıf mevcutları
E) Öğrenci nitelikleri
Cevaba Ulaştıran Anahtar Kelimeler: Bağımsız değişken
neden (etkileyen), bağımlı değişken sonuç (etkilenen) değişkendir.
Çözüm: Bağımlı değişken araştırmacı tarafından kontrol
edilen bağımlı, yani sonuç değişkenini etkileme gücünde
olan değişkendir. Bağımsız değişken ise etkilenen araştırmacının araştırma sonucunda artacak mı ya da azalacak mı diye en son ölçtüğü sonuç veren değişkendir.
2010 sorusundaki araştırmada en son öğrenci merkezli
“yöntem ve teknikleri kullanma” durumu sonunda “başarı
ve tutumları” ölçecektir. Bu durumda başarı ve tutumlar
sonuç yani bağımlı değişken, öğretim yöntemleri de neden yani bağımsız değişken olacaktır. Bağımsız değişken
sonuçlar üzerinde etkisi araştırılan değişkendir.
Bağımsız değişken araştırmacı tarafından kontrol edilen
bağımlı yani sonuç değişkenini etkileme gücünde olan
değişkendir. Bağımsız değişken ise etkilenen araştırmacının araştırma sonucunda artacak mı ya da azalacak mı
diye en son ölçtüğü sonuç veren değişkendir. 2010 sorusundaki araştırmada en son öğrenci merkezli “yöntem
ve teknikleri kullanma” durumu sonunda “başarı ve tutumları” ölçecektir. Bu durumda başarı ve tutumlar sonuç
yani bağımlı değişken, öğretim yöntemleri de neden yani
bağımsız değişken olacaktır. Bağımsız değişken sonuçlar
üzerinde etkisi araştırılan değişkendir.
2008 sorusundaki araştırmada ise en son “bilgisayar
programlarından yararlanmaya dayalı öğretim yöntemi”
sonucunda “matematik başarısını” ölçecektir. Bu durumda matematik başarısı sonuç, yani bağımlı değişken,
bilgisayar programlarından yararlanmaya dayalı öğretim
yöntemi de neden yani bağımsız değişken olacaktır.
Cevap: 2010/2 sorusu için D, 2008 sorusu için C
kâğıdında o soru için ayrılmış olan yere işaretlemeyi unutmayınız.
4. Sınavda uyulacak diğer kurallar bu kitapçığın
arka kapağında verilmiştir.
5. Bu test puanlanırken testteki doğru cevaplarınızın sayısından yanlış cevaplarınızın sayısının
dörtte biri düşülecek ve kalan sayı testle ilgili
ham puanınız olacaktır.
Birim
 Bir ölçme aracının en küçük parçası olarak tanımlanmaktadır.
 Ölçme işlemlerinin anlaşılır olmasına ve sayısallaştırılmasına katkı sağlayıcıdır.
 Eğitimde geliştirilen ölçme araçlarında soru başına verilmiş puandır.
Dolayısı ile en temel ölçme kuralıdır.
Birimler doğal, tanımlanmış ve türetilmiş olmak üzere
üç şekilde olabilir.
Doğal Birim
Türetilmiş
Birim
Yapma/Standart
Birim
Birim
Türleri
10
N ot
Yapma / Standart birim
Birim ölçme sonuçlarının anlaşılması ve sayısallaştırılmasına katkı sağlayıcı olduğu gibi ölçme araçlarının
duyarlılığının da temel belirleyicisidir. Ölçme araçlarında birim küçüldükçe duyarlılık artar. Duyarlılık artması
ölçme araçlarına güvenirlik kazandırmada önemlidir.
 İnsanlar tarafından tanımlanmıştır.
 Standart ve eşit hâle getirilmiştir.
 Yapma, yapay ya da standart birim olarak da bilinir.
 Uzunluk, ağırlık, zaman, sıcaklık vb. gibi özelliklerin ölçülmesinde insanlar tarafından tanımlanmış
birimler kullanılır.
Doğal birim
 Kendi bütünlükleri ve varlıkları ile doğal olarak birim niteliği gösteren kavramlardır.
 Eşit, tanımlanmış ve standart değildir.
 Temel saymalara dayalı ölçmelerde birim doğaldır. Sayılan varlığın kendisi
birim yerine geçer.
Yazım yanlışı sayısı
Birim 1 yanlış
Sınıftaki öğrenci sayısı
Birim 1 öğrenci
5 / A şubesinin proje yarışmasına
5 proje ile katılması
Birim 1 proje
 Her doğru sorunun 1,
yanlış ve boş soruların
0 şeklinde puanlandığı
20 soruluk testten Ayşe 18
aldı.
Birim 1 puan
 Bugün hava sıcaklığının
27 0C ölçülmesi
Birim 1 0C
 Ayşe sınavdan 110 dakikada çıktı.
Birim 1 dakika
 Gülcan’ın diyetisyene
gitmeden önceki kilosu 89
kg’dı.
Birim 1 kg
Oya bu dönemde 12 kitap okudu. Birim 1 kitap
 Yine insanların fiziksel parçaları ile yaptıkları ölçmelerde de biri doğaldır.
Masanın boyu 5 karış
Birim bir karış
Kitabın kalınlığı 4 parmak
Birim bir parmak
Sınıf kapısı ile öğretmen
masası arası 19 adım
Yazı tahtasının boyu 1 kulaç
Tanımlanmış /Türetilmiş birim
Doğal veya yapma/standart iki birimden matematiksel, formüler bir ilinti ile yeni bir birim üretilmiştir.
Hız, yoğunluk, direnç, nüfus yoğunluğu gibi ölçmelerde birim türetilmiştir.
Birim bir adım
Birim 1 kulaç
 1 Ohm
1 Volt / 1 amper
 Ankara-Eskişehir arasında
Birim 1 km/saat
YHY trenin en yüksek hızının
270 km / saat ölçülmesi
 İlyas dakikada 200 kelime
okudu.
Kelime / dk
11
Birimin taşıması gereken nitelikler
Ölçme aracında her birim aralığının birbirine eşit olmasıdır. Birimde aranan en
önemli özelliktir. Bir metrede 0-1, 1-2, 2-3, her cm arasının eşit olması.
Birimin tanınan, bilinen yaygın
kullanılan birim olması ile ilgilidir.
Birimin herkesçe anlaşılmasını
kolaylaştırır. Sıcaklık ölçmede;
Celsius (C), Fahrenheit (F), Kelvin (K), Römür (R), Delisle (°De)
birimleri kullanılmaktadır. Günlük
hayatta sıcaklık birimi olarak en
çok derece celcius (°C) yani santigrat daha çok bilinir ve kullanılır.
Eşitlik
Genellik
Kullanışlılık
Birimin kolay işlem yapmaya
uygun olması, pratik sonuçlara dönük olması ile ilgilidir.
Büyük ağırlıkların birim olarak ton ile, küçük ağırlıkların
kg ile, daha küçük ağırlıkların ise gr ile ölçülmesi daha
kullanışlıdır.
Birimin taşıması
gereken nitelikler
Ölçme Türleri
Her nesnenin birçok farklı özelliğe sahiptir ve bu özellikler fiziksel özellikler ve fiziksel
olmayan özellikler şeklinde gruplanabilir. Gerçekten insan sahip olduğu ağırlık, boy, renk
gibi fiziksel özelliklerinin yanında kişilik, zekâ, başarı, kaygı gibi fiziksel olmayan çok
daha karmaşık özelliklere de sahiptir (Tekin, 1991:32). Fiziksel özelliklerin ölçülmesi,
özelliğin miktarını ortaya çıkaracak biçimde geliştirilmiş ölçme aletleri ile kolaylıkla doğrudan gözlemlenirken insanın sahip olduğu zekâ, kişilik, başarı, kaygı gibi özelliklerin
miktarını belirlemek sanıldığı kadar kolay değildir. Bu özellikler doğrudan gözlemlenemezler. Doğrudan gözlemlenen ve doğrudan gözlemlenemeyen özelliklerin ölçülmesine
paralel olarak bu farklı özelliklerin ölçülmesinde de doğrudan ve dolaylı ölçme olarak
nitelendirilen ölçme yöntemleri kullanılır.
hoca notu
ABD’de uzunluk için mil,
sıcaklık için Fahrenheit biriminin
kullanılıyor olması, dünya genelinde kullanılmakta olan Celcius
(C) ve kilometrenin genelliğini
bozmaz.
Doğrudan ölçme, ölçme konusu olan özelliğin kendisiyle aynı türden
bir araçla, bir birimle doğrudan ölçülmesidir.
Ölçülen değişkeni kendisine benzer bir değişkenle doğrudan karşılaştırma olanağı olmadığı için
değişkenin bir göstergesi olduğu
kabul edilen başka bir değişken
ya da tanımlanan bir bağıntı yardımıyla ölçülmesidir.
Doğrudan
Ölçme
Dolaylı
Ölçme
Türetilmiş
Ölçme
İki ya da daha fazla ölçme işleminin belli bazı matematiksel
formüller ya da oranlamalar
yoluyla elde edilen ölçme türüdür.
Ölçme Türleri
Doğrudan ölçme
 Doğrudan ölçme, ölçme konusu olan özelliğin kendisiyle aynı türden bir araçla bir
birimle doğrudan ölçülmesidir.
 Özelliğin kendisi ölçülür.
 Ölçülen özellikle ölçme aracının yapısı birbiri ile aynıdır.
hoca notu
Doğrudan ölçülen özellikler
 Uzunluk, mesafe ve
yükseklik,
 Eşit kefeli terazi ile kütle,
 Örneğin uzunluklar metre ile ölçülür, aslında metrenin kendisi de bir uzunluktur.
 Temel saymalar,
 Bu ölçmelere temel ölçme de denir.
 Psikomotor beceriler,
 Fiziksel özellikler.
12
Doğrudan ölçme örnekleri
 Öğrencilerin boy uzunluklarının belirlenmesi,
 Sınıftaki öğrenci sayısının belirlenmesi,
 Eşit kefeli terazi ile bir nesnenin kütlesinin belirlenmesi,
 Öğrencilerin bir dönemde okudukları kitap sayısının belirlenmesi,
 Bir öğretim yılında hazırlanan performans ödevi
sayısının belirlenmesi,
 Bir yazılı anlatım çalışmasında öğrencilerin yazım
yanlışı sayısının belirlenmesi.
Not
Doğrudan ölçme işleminde değişkenler doğrudan
karşılaştırma yoluyla ölçüldüğü için ölçmeye daha
az hata karışır. Dolayısı ile ölçme işleminin geçerlik
ve güvenirliği dolaylı ölçmeye göre daha yüksektir.
Dolaylı ölçme örnekleri
 Öğrencilerin ağırlıklarının baskül yardımı ile belirlenmesi,
 Derslerde öğrencilerin akademik başarılarının ölçülmesi,
 Öğrencilerin ilgi, tutum, kişilik, kaygı vb. psikolojik
özelliklerinin belirlenmesi,
 Öğrencilerin zekâ ve yeteneklerinin ölçülmesi,
 Hava sıcaklığının termometre ile ölçülmesi,
 Zamanın saatle ölçülmesi,
 Türkçe dersinde öğrencilerin yazdıkları kompozisyonun gözlenerek puan verilmesi,
 Resim dersinde öğrencilerin çizimlerinin gözlenerek puan verilmesi.
Not
Dolaylı ölçülen özellikler
Dolaylı ölçme
 Ölçülen değişkeni kendisine benzer bir değişkenle doğrudan karşılaştırma olanağı yoktur.
 Ölçülecek değişken; değişkenin bir göstergesi olduğu kabul edilen başka bir değişken ya da tanımlanan bir bağıntı yardımıyla ölçülmesidir.
 Baskül, elektronik tartı ve yaylı kantarla ağırlık
ölçülmesi,
 Termometre ile hava sıcaklığının ölçülmesi,
 Akademik başarı,
 Yetenek,
 İlgi,
 Tutum,
 Kişilik,
 Kaygı.
Hava sıcaklığı hava sıcaklığının cıva üzerindeki etkisi üzerinden ölçülür. Burada hava sıcaklığının cıva üzerindeki etkisi hava sıcaklığının
göstergesi kabul edilerek sıcaklık buna göre
tasarlanmış ve birimleştirilmiş bir ölçme aracı
olan termometre ile ölçülür.
 Dolaylı ölçme işlemlerine karışan hata doğrudan
ölçmeye göre daha fazladır.
 Öğrencilerin başarı, zekâ, ilgi ve yetenekleri doğrudan karşılaştırma olanağı olmadığı için öğrencilerin bu özelliklerini ölçtüğü varsayılan test sorularına verdikleri cevaplar gözlenerek ölçülür.
Burada öğrencilerin test sorularına verdikleri cevaplar öğrencinin yukarıda sayılan özelliklerinin
göstergesi sayılmaktadır.
Türetilmiş Ölçme
 İki ya da daha fazla ölçme işleminin belli bazı
matematiksel formüller ya da oranlamalar yoluyla
elde edilen ölçme türüne türetilmiş ölçme denir.
 Türetilmiş ölçmeler gözlem yoluyla değil formüller
ya da oranlamalar yoluyla elde edilir.
 Bu ölçme işleminde ölçülecek değişken için önce
bir bağıntı tanımlanır. Sonra bu bağıntı kapsamına giren değişkenler gözlenerek elde edilen ölçümlerden yeni bir ölçme türetilir.
 Örneğin ölçülecek değişken yoğunluk ise bir cismin kütlesinin (ağırlığının), hacminin ölçülmesi
için iki ayrı ölçme işlemi yapılır. Daha sonra cismin
kütlesi hacmine bölünerek yoğunluğu bulunur.
13
Türetilmiş ölçme örnekleri
Ölçülecek değişken
Türetme kapsamına göre
değişken ve oranlamalar
Nüfus yoğunluğu
Kişi sayısı ölçmesi / Coğrafi
alan ölçmesi
Kişi başına düşen
millî gelir
Millî gelirin belirlenmesi /
Kişi sayısı ölçmesi
Hız
Yol (mesafe) ölçmesi / Yolda geçen zaman ölçmesi
Boy kilo indexi
Kilo ölçmesi / Boy ölçmesinin metre cinsinden
karesinin belirlenmesi
Yılsonu geçme notu
1. yazılı sınavın % 20’si,
2. yazılı sınavın % 40’ı
performans ödevinin % 40’ı
biçiminde belirlenmesi
KPSS Çıkmış Soru
Aşağıdakilerden hangisi dolaylı ölçmedir?
A) Bir arabanın bir yolculuktaki ortalama hızının belirlenmesi
B) Bir öğrencinin bir dakikada okuduğu kelime sayısının belirlenmesi
KPSS Çıkmış Soru
Bir Türkçe öğretmeni, 8A sınıfındaki öğrencilerden
kendilerine verilen konuyla ilgili bir kompozisyon yazmalarını; 8B sınıfındaki öğrencilerden ise kendilerine
verilen iki konudan birini seçip seçtikleri konuyla ilgili
bir kompozisyon yazmalarını istemiştir. Öğretmen;
öğrencilerin dönem boyunca okudukları kitap sayısı,
kompozisyonu yazma süresi, konu seçme imkânı ve
cinsiyet değişkenlerinin yazılı anlatım beceri düzeyini
yordama gücünü incelemiştir.
Bu araştırmadaki değişkenlerden hangisi dolaylı
olarak ölçülür?
A)
Dönem boyunca okudukları kitap sayısı
B)
Kayıtlı oldukları şube
C)
Kompozisyonu yazma süresi
D)
Konu seçme imkânı
E)
Yazılı anlatım beceri düzeyi
Çözüm: Dolaylı ölçme, ölçülecek özelliğin doğrudan gözlemlenemediği durumlarda ölçülecek özelliğin ilgili olduğu
bilimsel olarak ispatlanmış ya da tahmin edilen bir başka
özellikle ölçülmesidir. Seçenekler incelendiğinde A, B ve
D seçenekleri doğrudan ölçme olarak görülmektedir. Burada C seçeneği zihninizde karışıklığa neden olabilir. Ancak
“kompozisyon yazma süresi” doğrudan olarak ölçülür. Çünkü bu sürenin hesaplanmasında kronometre kullanılır ve
bu ölçmede kullanılacak sıfır gerçek sıfırdır. Ancak bilindiği
üzere eğitimde yapmış olduğumuz sınavlardan elde edilen
puanlar ve bu puanların ilgili beceriyi yansıtma düzeyi dolaylı olarak ölçülür. Cevap E
C) Bir öğrencinin, zekâ düzeyinin belirlenmesi
D) Bir ülkenin, nüfus yoğunluğunun hesaplanması
E) Bir öğrencinin yazdığı metinde kaç yazım hatası
yaptığının belirlenmesi
Çözüm: Ölçme işlemi doğrudan, dolaylı ve türetilmiş olmak
üzere üç farklı şekilde yapılabilir.
Eğer ölçülmek istenen özellik doğrudan gözlemlenemiyorsa
onunla ilgisi olduğu tahmin edilen ya da bilimsel olarak ispatlanmış başka özellikler aracılığıyla ölçülür. Bu durumda
yapılan ölçme işlemine “dolaylı ölçme” denir.
Seçenekler incelendiğinde; A ve D seçeneğinde birden fazla özellik arasında matematiksel işlem yapılarak bir özelliğe
dair ölçme sonuçları elde edilmiştir. Bu iki seçenek türetilmiş ölçmeye örnektir. B ve E seçeneklerinde sayma işlemi
yapılarak yine bir özelliğe ait ölçme sonuçları elde edilmiştir.
Bu seçenekler doğrudan ölçmeye örnektir.
Ancak C seçeneğinde yer alan bir öğrencinin zekâ düzeyinin belirlenmesi işleminde özelliğin doğrudan gözlemleme
şansı bulunmamakta olup özelliğin kendisiyle ilişkili olan
testler kullanılarak dolaylı bir ölçme işlemi yapılır. Cevap C
KPSS Çıkmış Soru
Aşağıdakilerden hangisi dolaylı ölçülebilen bir
özelliktir?
A) Öğrencinin görev aldığı proje sayısı
B) Öğrenci velisinin ekonomik geliri
C) Bilgi yarışmasında doğru cevaplanan soru sayısı
D) Öğrencinin temel yetenekleri
E) Öğrencinin boy, kilo vb. fiziksel özellikleri
Çözüm: A ve C seçeneğinde verilenler temel saymaya dayalı ölçme, E doğrudan gözlenebilen fiziksel özellikler olduğu için, ekonomik gelir de bir çeşit temel sayma olduğundan
bu seçeneklerde verilenler doğrudan, D seçeneğinde verilen temel yetenekler ise öğrencilerin yetenek testine verdikleri cevaplar gözlenerek yapıldığı için dolaylı ölçmeye örnek
olacaktır. Cevap D
14
KPSS Çıkmış Soru
Aşağıdakilerden hangisi ölçülürken dolaylı ölçme
yapılır?
A)
Park yerindeki araçların sayısı
B)
Bilgisayar masasının yüksekliği
C)
Bir sepet elmanın kütlesi
D)
Öğrencilerin dört işlem becerileri
E)
Koridorun uzunluğu
ölçeklerde sıfır noktası gerçek (mutlak) ve birim
aralıkları eşittir.
 Eğitim ve psikolojide en çok kullanılan ölçekler sıralama ve eşit aralıklı ölçekleri sınıflama ve oranlı
ölçeklere göre daha çok kullanılan ölçeklerdir.
Ölçek Türleri
6ñQñIODPD
Cevaba Ulaştıran Anahtar Kelimeler: Temel sayma, uzunluk,
mesafe ve kütle doğrudan ölçülür.
Çözüm: Temel sayma, uzunluk, mesafe ve kütle doğrudan
ölçülür. Bu durumda A, B, C ve E seçenekleri doğrudan ölçülen fiziksel özelliklere işaret etmektedir. Ancak dört işlem
becerisi doğrudan gözlenemeyecek bilişsel bir süreçtir. Bu
beceriyi ölçen testler üzerinden gözlenebilir. Dolayısı ile dolaylı ölçülür. Cevap D
6ñUDODPD
(ğLWDUDOñNOñ
(ğLWRUDQOñ
Ölçmede Ölçek
 Ölçmede sınıflama, sıralama, eşit aralıklı ve eşit
oranlı olmak üzere dört ölçek kullanılır.
 Ölçek ölçmede ölçme sonuçlarını gösteren sayı
ve sembollerin matematiksel ya da istatistiksel
özellikleri anlamına gelir.
 Ölçme işlemleri üzerinde yapılabilecek matematiksel ya da istatistiksel işlemler ölçeğin türüne
göre değişkenlik gösterir. Nesnelere verilen sayıların anlamlarını ya da nesnelere sayılar vermede ve nesnelere verilen sayıların kullanılmasında
uyulması gereken kurallar ve kısıtlamalar ölçek
türüne göre belirlenir. Örneğin sınıflama ve sıralama ölçekleri matematiksel işlem yapmaya uygun
değildir. Bu ölçekler sınırlı bazı istatistiksel işlemlere izin verir. Bu işlemler bakımından en sınırlı
ölçek sınıflama ölçeğidir. Eşit aralıklı ölçeklerde
matematiksel işlem olarak toplama ve çıkarmaya
izin verse de çarpma, bölme ve oransal ilişkilere
izin vermez. Eşit oranlı ölçek ise matematiksel ve
istatistiksel bir kısıtlaması olmayan bir ölçektir.
 Ölçekler ölçmede bir sıfır noktası ve eşit aralıklı
birim verip vermeme durumuna göre de farklılaşmaktadırlar. Örneğin sınıflama ölçeklerinde bir sıfır noktası ve birim yoktur. Sıralama ölçeklerinde
sıfırıncı gibi bir başlangıç noktası anlamsızdır.
Yine sıralama ölçeklerinde 1. ile 2. arasında, 2. ile
3. arasında bir aralık var gibi görünse de bu aralıklar eşit olmadığı için birim olarak kabul edilemez.
Eşit aralıklı ölçekler bağıl (tanımlanmış) bir sıfır
noktası ve eşit birim aralıkları verirken eşit oranlı
Ölçek
Özellik
Sıfır
Birimlerde
eşitlik
Dört işlem
Sınıflama Sıralama
Eşit aralıklı Eşit oranlı






Tanımlanmış
Gerçek


Toplama ve
Dört işle-
çıkarma
min hepsi
Ortalama,
İstatiksel
işlem
Frekans,
mod,
yüzde
Medyan
standart
yüzdelikler
sapma ve
Her tür
ve sıra
Pearson
istatistiksel
farkı
Momentler
teknik kul-
korelasyon
Çarpımı
lanılabilir.
katsayısı Korelasyonu
hesaplama
Sınıflama ölçeği
 Sınıflama, gruplama, adlandırma, kategorilendirme ve nominal ölçek isimleri ile bilinir.
 Sınıflama ölçeklerinde sıfır noktası ve birim yoktur.
 Sınıflama ölçeğinden elde edilen ölçme sonuçları
üzerinde matematiksel işlem yapılamaz. istatistiksel olarak da frekans, mod ve yüzdelik hesabı
yapılabilir.
 İki temel işlevi vardır:
1. Benzerlik ve farklılıklarına göre gruplamak,
2. Adlandırmak ve numaralandırmak.
15
Benzerlik ve farklılıklarına göre gruplama
örnekleri
Öğrencileri;
 Cinsiyetlerine göre kız, erkek şeklinde
gruplamak,
 Öğrenme stillerine göre görsel, işitsel ve
kinestetik öğrenenler olarak gruplamak
KPSS Çıkmış Soru
İş birliğine dayalı bir öğrenme uygulamasında gruplar
öğrencilerin soyadlarının baş harfleri kullanılarak oluşturulmuştur.
Bu uygulamadaki gruplara ayırma, bir ölçme işlemi
olarak kabul edilirse kul-lanılan ölçek türü aşağıdakilerden hangisidir?
A)
Sıralama
 Sosyal, fen, matematik, sanat alanlarına ilgi
duyanlar biçiminde sınıflamak.
B)
Eşit oranlı
C)
Sınıflama
Adlandırma ve numaralandırma ile ilgili
örnekler
D)
Dereceleme
E)
Eşit aralıklı
İllere;
 Trafik plaka kod numarası verilmesi,
 Telefon alan kod numaralarının verilmesi.
Öğrencilerin;
 Sınavlardaki aday numaraları,
 T.C. kimlik numaraları,
 Okul numaraları.
Sınıflama, Gruplama,
Cevaba Ulaştıran Anahtar Kelimeler: Alfabetik ve sözlük
sırası miktara dayalı olmadığından sınıflama ölçeği düzeyindedir.
Çözüm: Alfabetik ve sözlük sırası miktara dayalı olmadığından sınıflama ölçeği düzeyindedir. Bir kişinin isminin “A”
harfi ile başlaması herhangi bir özelliğinin miktar olarak diğerlerinden fazla olduğu için ilk sırada yer aldığı anlamına
gelmez. Sıralama ölçekleri mutlaka miktara dayalı sıralama
ve derecelendirme yapar. Burada yapılan durum soyadı “A”
ile başlayanlar, “B” ile başlayanlar şeklide bir gruplamanın
ötesine geçmez. Dolayısı ile ölçek türü sınıflamadır. Cevap C
Kategorilendirme, Adlandırma,
Numaralandırma, En sınırlı ölçek,
Matematiksel işlemler anlamsız
Sıralama ölçeği
 Ölçülen özellikleri belli bir özelliğe sahip oluş miktarı bakımından sıraya koymak amacıyla kullanılır. Ordinal ölçek diye de adlandırılmaktadır.
anahtar kelİmeler
 Sınıflama ölçeğinin bir üst düzeyidir.
Sınıflama ölçeklerinde sayı kullanılsa da bu
sayıların azlık-çokluk, büyüklük- küçüklük gibi
miktara dayalı değerleri yoktur.
Örneğin bir araştırma anketinde demografik
verilerin toplanması sırasında;
Cinsiyetiniz:
(1) Kadın
(2) Erkek
şeklinde 1 ve 2 ile numaralandırılmasında
bu sayılar bir miktar belirtmez. Bu numaralar
yalnızca cinsiyetleri birbirinden ayırmak ve
adlandırmak için kullanılmışlardır. Sınıflama
ölçeklerinde sayıların miktarsal değeri olmayınca bu sayılarla yapılacak matematiksel
işlemlerin bir anlamı yoktur. Bireylerin T.C.
kimlik numaralarının birbirine göre büyüklüğü
küçüklüğü anlamlı değildir. Bizim T.C. kimlik
numaramız anne ve babamızın T.C. kimlik
numaraları toplamının ikiye bölümü değildir.
Ancak ayakkabı numarası, giysilerde beden
numaralarının bir büyüklüğe karşılık geldiği
ve bunların sıralama ölçeği olduğu unutulmamalıdır.
 Bu ölçekte nesneler, bir özelliğe en az sahip olandan, en çok sahip olana ya da en çoktan en aza
doğru sıralanır ve her sıraya bir sayı veya sembol
verilir.
 Sıralama ölçeği ile yapılan ölçme sonuçları birinci,
ikinci, üçüncü….. gibi sayılarla ya da sembollerle
gösterilir.
 Bu ölçeklerde sınıflama ölçeğinden fazla olarak
sıralar arasındaki büyüklük-küçüklük ilişkisi vardır. Sıraları farklı olan iki ölçüm sıralamaya konu
olan miktar ya da boyut bakımından birbirinden
farklıdır.
 Miktara göre bir derecelendirme söz konusudur.
 Sıralama ölçeğinde sıfırıncı anlamsızdır. Yine bu ölçekte birinci ile ikinci, ikinci ile üçüncü arasında bir
aralık olsa da bu aralıklar eşit değil ve birim olarak
kabul edilemez.
16
 Sıralama ölçeği ile elde edilen ölçümler üzerinde
matematiksel işlem yapılmaz. 3.’den 1. çıkarılınca
2. kalmaz, 6. olanı, 2. olana bölünce 3. bulunmaz.
Bu tür işlemler anlamsızdır.
 İstatiksel olarak medyan, yüzdelikler ve sıra farkı
korelasyon katsayısı hesaplanabilir.
Miktara dayalı, derecelendirme,
1., 2., 3. şeklinde sıraya koyma,
Matematiksel işlem anlamsız,
0 noktası anlamsız, Birim yok ,
Medyan, yüzdelikler ve sıra
farkı korelasyon katsayısı.
anahtar kelİmeler
Sıralama ölçeği örnekleri
 Oya’nın İngilizce sınavında birinci olması,
 Öğretmenin öğrencileri boy sırasına koyması,
Eşit aralıklı ölçekler
 Ölçülen değişkenin belli bir başlangıç noktasına
göre ve belli bir özelliğe sahip oluş derecelerine
göre eşit aralıklarla sıralandıkları ölçek tipidir.
 Bu tür ölçeklerde keyfi olarak tanımlanmış bir başlangıç (sıfır) noktası ve değişmez ya da eşit aralıklı bir birim vardır.
 Eşit aralıklı ölçekte pratik amaçlara uygun olarak
tanımlanmış olan sıfır noktası gerçek sıfır değildir. Yok ya da hiç anlamına gelmez. Bu sıfır; bağıl,
tanımlanmış, bağıl, göreli, itibari ve izafi sıfır gibi
isimlerle de anılmaktadır. Bu sıfır sadece bir başlangıç noktasına işaret etmektedir.
Not
Eşit aralıklı ölçekle ölçülen özellikler
 Takvimle tarih,
 Saatle zaman,
 Öğretmenin öğrencileri matematik sınavından aldıkları puanlara göre sıralaması,
 Meridyen,
 Öğretmenin performans ödevlerini pekiyi-iyi-ortazayıf şeklinde derecelendirerek puanlaması,
 Termometre ile hava sıcaklığı,
 Türkçe öğretmeninin öğrencileri kompozisyon
yazma uygulamasında yazım yanlışı az olandan
çok olana doğru sıralaması.
 Enlem,
 Yükselti (rakım) ölçmesi,
 Eğitimde başarı, yetenek, zekâ, ilgi, tutum, kişilik, kaygı vb özelliklerin ölçülmesi.
Eşit aralıklı ölçek örnekleri
Alfabetik ve sözlük sıralamaları miktara dayalı olmadığı için sıralama ölçeği grubuna
girmez. Bir öğretmen sınıfındaki öğrencileri
isimlerinin baş harflerine göre listelerse sıralama yapmış olmaz. Çünkü ismi “A” ile başlayan bir öğrencinin listenin ilk başında yer
alması bu öğrencinin herhangi bir özelliğinin
diğer öğrencilerden miktar ya da boyut olarak
az ya da fazla olduğu anlamına gelmez. Bu
durumda öğretmen öğrencilerini ismi “A”, “B”
…. ile başlayanlar şeklinde öğrencilerini gruplamış, yani sınıflama ölçeği kullanmış olur.
İzafi (bağıl) sıfıra sahip özellikler aşağıdaki gibi örneklenir:
 Günün tarihinin 21.04.2011 ya da doğum tarihinin
08.07.1974 olarak belirlenmesi (Bu tarihler takvimle belirlenir ve miladın 0 yani başlangıç noktasından itibaren sayılır.)
 Saatin belirlenmesi, saate bakıldığında 14:40 gözlenmesi (Bu belirleme bir günün bitişi, yeni günün
başlangıcını ayarlamak üzere tanımlanmış, 24:00
ya da 00:00’dan itibaren sayılmaktadır.
 Meridyenlerin belirlenmesi ve enlemlerin belirlenmesi (başlangıç meridyeni kabul edilen Greenwich meridyeninden, enlemler de başlangıç paralelinden - Ekvator’dan - başlanarak sayılmaktadır.)
 Hava sıcaklığının 28 santigrat derece belirlenmesi
(Yok anlamına gelmeyen bir 0 santigrat dereceden başlanılarak ölçülmektedir.)
17
 Bir yerin deniz seviyesinden yüksekliğinin (yükselti ya da rakımının) belirlenmesi (deniz seviyesi
başlangıç noktası kabul edilip ölçüldüğü için.)
 Eğitimde başarı, yetenek, zekâ, ilgi, tutum, kişilik, kaygı vb. özelliklerin ölçülmesi (Bir öğrencinin
matematik testinden 0 alması hiç matematik bilmediği anlamına gelmeyen, sadece o matematik testine göre sıfır aldığı anlamına gelen ve hiç
matematik bilmediği değil de testteki tüm soruları
yanlış yanıtladığı anlamına gelen bir sıfıra göre
yapıldığı için.)
 Bu ölçeklerden elde edilen ölçümlerle toplama, çıkarma yapılabilir. Bu ölçümler aralarındaki farklara
göre sıralanabilir. Ancak bu ölçekten elde edilen
ölçümlerle sıfır gerçek yokluğa karşılık gelmediği
için çarpma ve bölme işlemi yapılamaz ve ölçümler birbirine oranlanamaz. Örneğin; termometre ile
ölçülen hava sıcaklığı 10 santigrat dereceden 20
santigrat dereceye çıktığında 10 santigrat derece
artmıştır ancak 2 kat artmıştır. denilemez.
KPSS Çıkmış Soru
Bingöl’de bir kış günü saat 12.00’de hava sıcaklığı
-15°C ölçülürken aynı gün ve saatte Eskişehir’de sıcaklık -5°C olarak ölçülmüştür. Son nüfus sayımlarında
Bingöl’ün nüfusu yaklaşık 250 000, Eskişehir’in nüfusu
yaklaşık 750 000 olarak tespit edilmiştir. Bingöl’ün yüz
ölçümü 8277 km2, Eskişehir’in yüz ölçümü ise 13 925
km2 olarak ölçülmüştür.
Bu ölçümler ve kullanılan ölçekler düşünüldüğünde, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A)
Bingöl’de hava Eskişehir’in üç katı soğuktur.
B)
Eskişehir’de sıcaklık Bingöl’den 10°C daha yüksektir.
C)
Eskişehir’in nüfusu Bingöl’ün nüfusunun yaklaşık
üç katıdır.
D)
Bingöl’ün nüfusu Eskişehir’in nüfusundan 500.000
daha azdır.
E)
Eskişehir’de birim alana
Bingöl’den daha fazladır.
düşen
kişi
sayısı
Cevaba Ulaştıran Anahtar Kelimeler: Hava sıcaklığı eşit
aralıklı ölçekle ölçüldüğü için ölçümler birbirine oranlanamaz.
Çözüm: Hava sıcaklığı sıfırı izafi sıfır olduğu ve eşit aralıklı
ölçekle ölçüldüğü için ölçümler birbirine oranlanamaz. Eşit
aralıklı ölçekler toplama ve çıkarma yapmaya uygun olacağından B seçeneğindeki durum söylenebilir. Nüfus temel
sayma olduğu için eşit aralıklı ölçekle ölçüleceğinden tüm
matematiksel işlemlere açıktır. Buna dayalı olarak C, D ve
E seçeneklerinde verilenler doğrudur. Cevap A
KPSS Çıkmış Soru
Aşağıdaki örneklerin hangisinde sözü edilen ölçme
işleminde bağıl (keyfî, itibari) sıfır söz konusu
değildir?
A)
Ankara ili Çankaya ilçesinin deniz seviyesinden
yüksekliği 870 metredir.
B)
Öğrencilerin felsefe dersine karşı tutum puanları
ortalaması 207’dir.
C)
Tarih sorularından en az dört tanesine doğru cevap veremeyenler sıfır puan almıştır.
D)
Bugün hava sıcaklığı 15 ºC’dir.
E)
Bu kitabın ilk 4 sayfasında kitabın kapsamı tanıtılmaktadır.
Cevaba Ulaştıran Anahtar Kelimeler: Temel saymaya dayalı ölçümlerde sıfır gerçektir.
Çözüm: E seçeneğinde verilen durum kitap sayfa sayısı
temel saymaya dayalı bir ölçmedir. Temel saymalarda sıfır
gerçektir. Ancak diğer seçeneklerde verilenler yok anlamına gelmeyen izafi sıfıra sahiptir. Cevap E
Aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi 0-10 santigrat derece arası bir kat, 10-20 santigrat derece
arası ikinci kat alınıp 2 katı şeklinde bir oran
ilişkisi kurulduğunda; -10 ile 0 derece arası 1.
kat, 0-10 derece arası 2. kat, 10-20 derece arası da 3. kat olarak alınırsa bu kez hava sıcaklığı
-10 dereceden 20 dereceye yükseldiğinde 3 kat
artmış olur. Bu durumda da 20 derece -10 derecenin 3 katı olmuş olur. Ama bu matematiksel
açıdan açıklanabilir bir şey değildir.
18
Türkçe testinden Deniz 90, Çağdaş 30 puan
aldığında Deniz ile Çağdaş’ın puanları arasında 60 puanlık bir fark olduğu söylenebilir. Ancak Deniz’in Çağdaş’ın 3 katı kadar,
Çağdaş’ın da Deniz’in üçte biri kadar Türkçe bildiği söylenemez. Çünkü Türkçe testi
Türkçe ile ilgili her şeyi ölçmediğinden testin
0’ı yok anlamı taşımaz, teste göre sıfırdır.
Bu sıfıra dayalı oran ilişkisi kurulamaz.
 Bu ölçekten elde edilen ölçümler negatif
değer de alabilir. Bu ölçek interval ölçek
diye de anılmaktadır.
 Ali’nin 25 soruluk Türkçe testinde 7 yanlışı
var.
 Mehmet derste 4 kez söz aldı.
 Ayşe’nin boyu 162 cm’dir.
 Oya 54 kg ağırlığındadır.
 Okul ile kültür merkezi arası 6 km’dir.
 Hasan 100 m’yi 19 sn’de koştu.
 Kemal 14 yaşındadır.
Ölçeklerin temel özellikleri aşağıdaki gibi özetlenebilir
(Özçelik, 2010:144):
Ölçeğin Yapısal
20
Özellikleri
3.kat
2.kat
10
2.kat
1.kat
Elde Edilecek Ölçme
Sonuçlarının Anlamlılık
Derecesi
Ölçek Tipi
0
1.kat
Başlangıç
Birimi
Noktası
(Aralığı)
Nitelik
Nicelik
Göster-
Gösterme Gücü
me Gücü Sıra
Fark Oran
-10
Sınıflama
-20
Sıralama
Eşit
Eşit oranlı ölçek
Aralıklı
 Eşit oranlı ölçek, birimlerde eşitliğin sağlandığı ve
sıfırın gerçek (mutlak, doğal) sıfır olduğu ölçek türüdür.
 Diğer ölçek türlerinden üstünlüğü sıfırın gerçek olmasıdır. Bu durum, bu ölçek ile elde edilen ölçümlerin birbirine oranlanmasına olanak tanımaktadır.
 Bu ölçek ile elde edilen ölçümler üzerinde sınıflama, sıralama, farkları ve toplamları bulma, çarpma
ve bölme gibi tüm matematiksel işlemler yapılabileceği gibi her türlü istatiksel işlem de yapılabilir.
 Bu ölçeği eğitim alanındaki ölçmelerde sıkça kullanmak olanaklı değildir.
Sıfırı doğal ve gerçek, Birim aralıkları eşit,
Her türlü matematiksel ve istatiksel işleme açık,
Ölçümler arasında oran
ilişkisi kurulabilir.
Temel saymaya dayalı ölçümler,
kütle, uzunluk ve mesafeler bu ölçekle ölçülür.
anahtar kelİmeler
Oranlı
Yok
Var ama
değişir
Yok
Var
-
-
-
Yok
Var
Var
-
-
Var
Var
Var
-
Var
Var
Var
Var
Var ama
Var ve
keyfi
eşit
Var ve
Var ve
mutlak
eşit
19
DEĞERLENDİRME
 Ölçme sonuçlarının uygun bir ölçüt ile karşılaştırılarak karara varılması sürecidir.
 Değerlendirme bir karar ve yorum sürecidir.
 Değerlendirme yapılabilmesi için ölçme işleminin tamamlanmış olması ve uygun
bir ölçütün belirlenmiş olması önemli iki ön koşuldur.
 Değerlendirme ölçüm (ölçme sonucu), ölçüt ve karar olmak üzere üç ögeden
oluşmaktadır.
Ölçme ve değerlendirme süreci aşağıdaki gibi tablolaştırılabilir.
Ölçülen Özellik
(Değişken)
Ölçme Kuralı
Testte 25 soru
vardır.
Akademik başarı
(Matematik dersi için)
Ölçme Aracı
Birim
Çoktan Seçmeli
Matematik Testi
4 puan
Gözlemi
Ölçüm
Yapan
Matematik
Öğretmeni
Her soru 4 puandır.
Ali 80 aldı.
80 puan
Ölçme Süreci
Ölçüm
Ölçme sonucu elde
edilen değerdir.
Ali 80 aldı.
80 puan
Ölçüt
Karar
Ölçme verilerini (ölçümleri)
karşılaştırmaya temel olan
nesne veya ölçüdür.
Ölçüte göre ölçme ile
ilgili bir değer yargısına
ulaşılmasıdır.
Ders geçme barajı 60’tır.
Ali matematik dersinden
geçmiştir.
Değerlendirme Süreci
Ölçme ve değerlendirmenin karşılaştırılması
Karşılaştırma başlığı
Ölçme
Değerlendirme
Süreç
Gözlem
İşlem
Miktar belirleme
Yorum ve karar verme
Miktarın belli ölçütlere uygunluğunu
Sonuç
Sayı ya da sembol
Yapılış zamanı
İşlem özelliği
karara bağlama
Karar
Değerlendirmeden önce
Değerlendirmeden sonra
Karar ya da yorum olmadığı için
Yorum ve karar olduğu için subjektif
objektif
olabilir.
Değerlendirme sonunda ulaşılacak kararın isabetli olmasının iki önemli ön koşulu vardır. Bunlardan biri ölçme işleminin doğru, hatasız, yansız ve yanlışsız
yapılması diğeri ise değerlendirme ölçütünün uygun olmasıdır. Ölçme işlemi
doğru yapılsa da birim ve yapı olarak uygun bir ölçüt belirlenememesi kararın
isabetli olmamasına neden olabilir.
20
Değerlendirme Türleri
KPSS Çıkmış Soru
Aşağıdaki işlemlerin hangisi ölçme sonuçlarının bir
ölçütle karşılaştırılarak bir yargıya varma sürecine
örnektir?
A)
Bilim şenliği jüri üyelerinin seçimi için kullanılacak
özelliklerin belirlenmesi
B)
Performans görevlerinin puanlarına göre sıralanması
C)
Bilgi yarışmasında okulu temsil edecek öğrencilerin seçilmesi
D)
Kompozisyon sınavı için dereceli puanlama anahtarı oluşturulması
E)
'HßHUOHQGLUPH7¼UOHUL
–O§¼W¼QHJ¶UH
0XWODNGHßHUOHQGLUPH
7DQñPD\HUOHğWLUPH
GHßHUOHQGLUPHVL
%DßñOGHßHUOHQGLUPH
%L§LPOHQGLUPH\HWLğWLUPH
GHßHUOHQGLUPHVL
Sözlü sınavların genel ortalamadaki ağırlığının belirlenmesi
Cevaba Ulaştıran Anahtar Kelimeler: Ölçme sonuçlarının
bir ölçütle karşılaştırılarak bir yargıya varma sürecine değerlendirmedir ve karar verme ile sonuçlanmalıdır.
Çözüm: A seçeneğinde verilen durum jüri üyeleri seçimi için
bir ölçüte, B seçeneğinde verilen durum sıralama ölçeği ile
ölçmeye, D ve E seçeneğinde verilen durumlar ölçme kuralına işaret edicidir. C seçeneğinde verilen durumda öğrenci
seçimi yönünde bir karara dönüklük bulunduğundan C seçeneğindeki işlem değerlendirmeye örnektir. Cevap C
$PDFñQDJ¶UH
'¼]H\EHOLUOHPH
GHßHUOHQGLUPHVL
Ölçütüne göre değerlendirme türleri
Mutlak Değerlendirme
 Ölçüt dayanaklı ya da kriter referanslı değerlendirme olarak da bilinir.
 Gruptan gruba ya da bireyden bireye değişmeyen
önceden belirlenmiş kesin ölçütlere dayalı yapılır.
 Değerlendirme ölçütü programın kazanımlarına,
kapsamına dayandırılır.
KPSS Çıkmış Soru
I.
Matematik sorularının %75’ini, fizik sorularının da
%60’ını doğru cevaplayan öğrenciler bu dersleri
başarmış sayılır.
II.
İlk iki sorudan alınabilecek en yüksek puan 25’tir.
III.
Sınavda 65’in altında puan alan öğrenciler dersi
tekrar ederler.
Not
IV.
Türkçe ve matematik derslerinden başarısız olan
öğrenciler bir sonraki döneme devam edemezler.
 Önceden belli kesin ölçütlere dayalı yapılır.
Yukarıdakilerden hangileri birer değerlendirme
ölçütünü ifade etmektedir?
A) Yalnız I
D) III ve IV
B) Yalnız II
C) II ve III
 Özellikle aşamalılık ilişkisi yüksek olan derslerde
öğrencilerin bir aşamadan diğerine geçmesine dayalı değerlendirmeler mutlak ölçütle yapılmalıdır.
 Ölçüt sınav yapılmadan önce bellidir.
 Ölçütler prgramın; hedeflerine ve kapsamına
dayandırılır.
E) I, III ve IV
Cevaba Ulaştıran Anahtar Kelimeler: Ölçme verilerini (ölçümleri) karşılaştırmaya temel olan nesne veya ölçü niteliğinde bir sınırdır.
Çözüm: Birinci öncülde başarı sınırları yüzdelerle belirlenmiş, üçüncü öncülde 65 puan gibi kesin bir sınır konulmuş,
dördüncü öncülde ise Türkçe ve matematik dersleri bir sonraki döneme geçme ölçütü olarak belirlenmiştir. Ancak ikinci
öncüldeki durum ölçüt olmaktan çok iki sorunun toplam puanını ve ölçme kuralını çağrıştırmaktadır. Cevap E
Mutlak değerlendirme yapılmasının uygun olacağı
durumlar
 Ön bilgi, hazır oluş, giriş davranışlarının belirlenmesinde ölçüt olarak hazır olunacak öğrenme biriminin hedefleri ve kapsamı alınmalıdır. Çünkü bu
amaçla yapılan değerlendirmelerin bağıl yapılması halinde bireylerin grup ortalaması üstünde puan
almaları ya da diğer bireylere göre daha yüksek
puan almaları ön öğrenmelerinin tam olduğu anlamına gelmez.
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
2
File Size
4 518 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content