close

Enter

Log in using OpenID

23 Mart 2015 DÜZELTME İLANI Tekirdağ Valiliği

embedDownload
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
1. BİLGİSAYAR SİSTEMİNİN TEMELLERİ
Bilgisayar Nedir?
Bilgisayar giriş birimleri ile dış dünyadan aldıkları veriler üzerinde, aritmetiksel ve mantıksal
işlemler yaparak saklayabilen ve elde ettikleri bilgileri çıkış birimleri ile dış dünyaya ileten yazılım
ve donanım tabanlı bir sistemdir.
İlk elektrikli bilgisayar bir oda büyüklüğündeki ENIAC'tır. Elektronik teknolojisindeki gelişmelere
paralel olarak bilgisayar sistemleri de hızla gelişmektedir. Lambalı transistörler, transistörler,
entegreler ve nano teknoloji ile sistemler gün geçtikçe daha küçük, daha hızlı ve yüksek kapasite
özelliklerine sahip olmaktadır.
Şekilde bilgisayar sistemin temelini oluşturan veri işlem modeli görülmektedir. Hesaplama,
saklama gibi çeşitli işlemler amacıyla bilgisayara verilen sayı, yazı, resim, ses, ölçüm vb.
değerlerden oluşan her türlü sayısal, alfasayısal bilgiler veri olarak adlandırılmaktadır. Verinin
bilgisayar tarafından işlenmesiyle bilgi elde edilmektedir. Ayrıca bir işlem sonucu elde edilen bilgi
başka bir işlem için veri olarak kullanılabilmektedir.
Veri
(Data)
İşlem
(Process)
Bilgi
(Information)
Şekil 1. Veri işlem modeli
Bir bilgisayar sistemi temelde donanım (hardware) ve yazılım (software) olmak üzere iki ayrı
kısımda incelenmektedir.
Bilgisayar donanımı (hardware)
Bilgisayarı oluşturan gözle görülen ve elle tutulabilen anakart, mikroişlemci, bellek, harddisk,
CDROM sürücü, kablolar, elektronik aksam gibi tüm fiziksel birimlere donanım denilmektedir.
Bilgisayar yazılımı (Software)
Bilgisayar sisteminin çalışması ve işlevlerini yerine getirilebilmesi amacıyla donanım dışında kalan
tüm sanal sistem yazılım olarak adlandırılır. Yazılım, bilgisayar programlarından oluşmaktadır.
Bilgisayar programları ise belirli kurallara göre komut ve verilerin düzenlenmesiyle geliştirilirle r.
Program yazma işlemine Programlama, bu işle uğraşan kişilere de programcı adı verilmektedir.
Yazılımlar 3 sınıfta incelenirler:
 Programlama Dilleri
 Uygulama Yazılımları
 İşletim Sistemleri
-1-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
Bilgisayar Sistemi Katmanları
Bilgisayar donanım ve yazılımdan oluşan komple bir sistemdir. Yazılım, donanımı tamamlayan
sanal bir sistem olup katmanlar halinde incelenmesi tasarım ve anlaşılmayı kolaylaştırmaktadır.
Katmanlı sistem sayesinde, yazılımcıların tüm donanımsal yapıyı bilmeden ilgili katmanlara
yönelik çalışmalar yapmasına olanak sağlanmaktadır.
Şekil 2. Bilgisayar sistemi katmanları
Programlama Dilleri
Program, bir problemin çözülmesi amacıyla komut kodu ve verilerin belirli düzen ve kural
içerisinde bir araya getirilmesidir.
Programlama Dili, bir programın yazılması amacıyla daha önceden oluşturulmuş kurallar
bütünüdür.
Yazılan bir programın bilgisayarın anlayacağı makina diline dönüştürülmesinde derleyici,
yorumlayıcı ve çeviricilerden yararlanılmaktadır.
Programlama dilleri temel olarak 3 sınıfta incelenebilir :

Makina Dili
(Hexadecimal - Onaltılı Kodlar)

Alt Düzey Programlama Dilleri (Assembly Dili)

Üst Düzey Programlama Dilleri (Pascal, Delphi, VBasic …)
-2-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Alt Düzey
Programlama
Dilleri





Kolaylaşır
Program Yazma Hızlanır
Kod Azalırken dosya boyutu artar
Programın Çalışması Yavaşlar
Etkinlik azalır
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
Üst Düzey
Programlama
Dilleri
Şekil 3.Alt ve Üst Düzey Programlama dilleri
Üst Düzey Programlama Dilleri

Text Tabanlı Programlama Dilleri (Pascal, GW Basic vb.)

Görsel Programlama Dilleri (Delphi, Visual Basic vb.)

Grafik Programlama Dilleri (Labview, WorkBench, Parsic vb.)
Uygulama Programları
Belirli bir amaca yönelik olarak geliştirilen yazılımlardır. Uygulama programlarına örnek olarak
öğrenci işleri bilgi sistemi, stok takip sistemi, otomasyon sistemi, ofis programları, kelime
işlemciler, grafik tasarım programları, ağ izleme programları, oyun programları verilebilir.
İşletim Sistemi (Operating Sistem)
İşletimi sistem temelde bilgisayar donanımı ile kullanıcı ve uygulama yazılımları arasında bir
arabirim (interface) olarak yer alarak sistemin çalışmasını sağlayan sistem yazılımıdır.
Örnekler :
Text Tabanlı Arayüzlü İşletim Sistemi: DOS (Disk Operating System – Disk İşletim Sistemi)
Grafik Arayüzlü İşletim Sistemi: Windows (2000, XP, 7, 8), Mac OS, Linux , iOS, Android vb.
Ağ Tabanlı İşletim Sistemi:Windows NT
Açık Kaynak Kodlu İşletim Sistemi: UNIX, LINUX, Pardus vb.
İşletim Sistemin hem donanım hem de yazılım tabanlı görevleri vardır. Sisteme yönelik yazılımsal
(Sanal Disk, dosya yönetimi, güvenlik, oturumlar, kullanıcılar, kullanıcı arayüzü vb.) ve
donanımsal (bellek, disk, Giriş-Çıkış birimi vb.) kaynakların yönetimi işletim sistemi tarafından
yapılmaktadır.
Kullanıcılara Göre İşletim Sistemleri;
 Tek kullanıcılı işletim sistemleri (Single User Operating Systems)
 Çok Kullanıcılı işletim sistemleri (Multi User Operating Systems)
-3-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
Kullanıldığı Sisteme Göre İşletim Sistemleri;
 Mainframe İşletim Sistemleri
 Sunucu (Server) İşletim Sistemleri
 Çok İşlemcili İşletim Sistemleri
 Kişisel Bilgisayar İşletim Sistemleri
 Gerçek Zamanlı (real-time) İşletim Sistemleri
 Gömülü (Embedded) İşletim Sistemleri
 Akıllı-Kart (Smart Card) İşletim Sistemleri
Aygıt Sürücüsü (Device Driver)
Aygıt sürücüleri (donanım sürücüleri), donanımın bilgisayarda kullanılabilmesi amacıyla
üreticileri tarafından işletim sistemine destek amacıyla geliştirilirler. Aygıt sürücüsünün
bilgisayarda kurulu olan işletim sistemi ve sürümü ile uyumlu olması gereklidir. Bir aygıt
sürücüsü, hem işletim sisteminin bir parçası hem de işletim sisteminden bağımsız olarak
hazırlanmış, tamamlayıcı bir bileşen olarak da kullanılabilmektedir.
Donanım Yazılımı (Firmware)
Donanım yazılımı (Firmware), mikroişlemci ve bellek birimine sahip sayısal veri işleme yeteneği
bulunan her türlü donanımın kendisinden beklenen işlevleri yerine getirebilmesi için kullandığı
yazılımlara verilen addır.
Elektronik sistemin çalışması ve görevlerini yerine getirmesi amacıyla geliştirilmiş ve sisteme
yüklü yazılımlardır. Donanım yazılımları bir defa yüklenir gerekmedikçe silinip değiştirilmez.
Genellikle de ilgili donanımın temelini oluşturan mikroişlemcinin komut seti ile yazılırlar.
Sistemde görülen eksiklik ve hataların giderilmesi amacıyla yeniden yüklemeler yapılabilmektedir.
Bilgisayar BIOS(Basic Input/Output System – Temel Giriş/Çıkış Sistemi) yazılımı, donanımın
istenen şekilde çalışması için gerekli temel fonksiyonları içeren bir donanım yazılımıdır. BIOS,
donanımın işletim sistemine tanıtılması ve bilgisayarda gerekli başlangıç işlemlerinin yerine
getirilmesi amacıyla kullanılmaktadır.
Çözücüler (CODECS)
CODEC – COmpression/DECompression (Sıkıştırma/Çözme)
CODECS, büyük çoklu ortam (MultiMedia) dosyalarının sıkıştırılması ve bilgisayarda
oynatılabilmesi için tekrar çözen bilgisayar programıdır.
-4-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
Kullanıcı Arayüzü
İnsan-Bilgisayar arasında yer alarak etkileşim sağlayan ve veri giriş-çıkış işlemlerinin yönetildiği
yazılım arabirimidir.
Yazılımlar için temelde 2 tür kullanıcı arayüzü vardır. Bunlar:


Text Tabanlı Kullanıcı Arayüzü (TUI - Text-Based User Interface)
Grafik Kullanıcı ARayüzü (GUI – Graphics User Interface)
İnsan –Yazılım- Bilgisayar
Kullanıcı Dostu (User Friendly)
Göze hitap eden, daha anlaşılır, daha hızlı sonuca ulaşan, işlemleri kolaylaştıran ve kullanım
kolaylığı sağlayan yazılımlar için kullanıcı dostu tabiri kullanılır. Kullanıcı Dostu tabiri bir bakıma
yazılımın kalitesini göstermektedir.
Yazılım Geliştirme Süreci Modeli (Waterfall – Şelale Modeli)
Yazılım geliştirmede kullanılan klasik süreçlerden biri Şelale Modelidir. Bu modelde yazılım
geliştirme süreci; Analiz, Tasarım, Kodlama, Test ve Bakım olmak üzere 5 aşamadan
oluşmaktadır.
Analiz
Tasarım
Kodlama
Test
Bakım
Şekil 4. Şelale Modeli yazılım geliştirme süreci
Yazılım Kurulumunda Dikkat Edilecek Hususlar
Kurulum için gerekli ekipmanlar:
 Yazılım Kurulum Dosyaları (Disk, CD, DVD vb. ikincil bellekte veya internet, ağ
ortamında )
 Diğer Dosyalar (Eğer gerekiyorsa Sürücü Dosyaları)
 Bilgisayar Donanımı (Kuruluma müsait kapasite, hız vb. donanımsal özelliklerde)
 Platform Desteği (Yazılımın desteklediği işletim sistemi uyumu)
 Kurulum Yönergesi
-5-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
2. LİSANS BİLGİLERİ
Yazılım Lisansı
Üreticisi tarafından telif hakkı bulunan yazılımın kullanılabilmesine yönelik hususları belirleyen
belgeye yazılım lisansı adı verilmektedir.
Alfa Sürüm
Kullanım amacıyla değil de test amacıyla oluşturulan yazılım sürümüdür. Bu sayede kısıtlı
kullanıcılar özellikle de programcı ekibi tarafından görülen eksikliklerin ve yazılım hatalarının
giderilmesi sağlanır.
Beta Sürüm
Beta ya da Beta Sürüm, Alfa sürümünden geçmiş bir yazılımın daha geniş bir kullanıcı kitlesi
tarafından gerçek verilerle test edilerek ona son halinin verilmesi amacıyla geliştirilir.
Demo
Bazı bölümleri kısıtlanmış programlara Demo adı verilmektedir. Bu kısıtlama programda pasif
bölümlerin bulunması, kullanım süresinin olması, veritabanı kayıt sayısının sınırlı olması,
yazdırma seçeneklerinin kullanılamaması gibi çeşitli şekillerde olabilmektedir. Demo kullanım
amacı yazılım tanıtımı ve kullanım alışkanlığının kazandırılmasının sağlanmasıdır.
Shareware
Shareware (kısıtlı yazılım), reklam amaçlı olarak kullanıcının programı tanımasını sağlayan,
zaman ve özellik bakımından kısıtlı sürüme verilen addır. Genellikle program için 30 gün gibi
belirle bir süre kullanım izni vardır. Kullanım süresinin sonunda üreticiye bağlı olarak ya program
kullanım dışı kalmakta ya da belirli özellikleri pasif duruma düşmektedir.
Freeware
Freeware, ücretsiz ve sınırsız kullanım hakkı tanıyan yazılım lisansıdır. Ancak bu yazılımlar için
de üreticisinin ileriye dönük gelişmeler adına Telif Hakkı bulunabilmektedir.
Abandonware
Eski versiyonlu, daha önceden üretilmiş, yeni model ve versiyonları üretilmesi sebebiyle artık
gözden düşmüş, üretici desteği olmayan yazılımların üreticisi tarafından ücretsiz olarak
sunulmasıdır. Ancak genel olarak ücretsiz yazılımlar için Shareware ifadesi kullanılmaktadır.
-6-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
OEM
Original Equipment Manufacturer (OEM) - Orijinal Ürün Üreticisi
Kutusuz ancak orijinal ürünlere OEM adı verilmektedir. Kutulu ürünlerin ekstra masrafları
(sevkiyat vb.) nedeniyle toplu alımlarda OEM ürünler tercih edilmektedir.
Yazılım Yaması (Patch)
Yama (Patch), bilgisayar programındaki hatalı kodların düzeltilmesi amacıyla üretici tarafından
sağlanan programcıklardır.
BSA Nedir?
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca üretici izni olmadan yazılımların çoğaltılması, dağıtılması
ve lisanslanmadan kullanılması suç sayılmaktadır.
Business Software Alliance (BSA), uluslararası yazılım denetleme şirketidir. BSA uyarı, eğitim,
reklam vb. faaliyetlerle lisanslı yazılım kullanımını sağlamak ve lisanssız yazılım kullanımı
önlemektedir.
Korsan Ürünler (Warez)
Warez (korsan ürünler), telif yasaları çiğnenerek ticareti yapılan telif hakkı saklı materyaller olarak
tanımlanabilir. Telif hakkı bulunan ürünlerin izin alınmadan çoğaltılıp dağıtılmasına korsan üretim,
bu işle uğraşan kişilere de korsan adı verilmektedir.
-7-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
3. KÖTÜ NİYETLİ YAZILIMLAR (MALWARE)
Malware yazılımlar bilgisayar sistemlerine çeşitli şekillerde ve etkilerde zarar vermek amacı ile
yazılmış bilgisayar programlarıdır. Malware yazılımlar 4 grupta incelenir:
 Bilgisayar Virüsü
 Trojan
 Solucan
 Spyware (Casus Yazılım)
Bilgisayar Virüsü
Virüs, kullanıcının izni ya da bilgisi olmadan bilgisayarın çalışma şeklini değiştiren ve kendini
diğer dosyaların içerisinde gizlemeye çalışan küçük boyutlu kötü amaçlı programlardır.
Gerçek bir virüs genel anlamda aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır:
 Bulaşma - Çoğalma,
 Pusuda kalma,
 Etkisini göstererek zarar verme
Truva Atı (Trojan)
Truva atı (Trojan), zararlı programlar içeren veya yükleyen ayrı bir programdır. Truva atları
kullanışlı veya ilginç bir program gibi gözükerek kullanıcıları yanıltmakta ve çalıştırıldıklarında
zararlı olmaktadırlar. Truva atları kendi başlarına işlem yapamazlar. Truva atı çalıştırılmadıkça
herhangi bir zarar vermezler.
Solucan
Solucan genel anlamda bir virüs çeşididir. Solucan virüsleri; e-posta, kaynağı belirsiz programlar,
forum siteleri, korsan oyunların çoğaltılması gibi farklı yollarla bilgisayarlara bulaşabilmektedirler.
Solucanlar kendilerini bir bilgisayardan diğerine otomatik olarak kopyalarlar ve öncelikle dosya
veya bilgi ileten özelliklerin denetimini ele geçirir. Solucan bir kez sisteme girdikten sonra kendi
başına ilerleyebilmektedir. Solucanlar yayılmak-bulaşmak için ayrı bir taşıyıcı program ya da
dosyaya ihtiyaç duymazlar ve tünel açarak başka birinin uzaktan bilgisayarınızın denetimini eline
geçirmesini sağlayabilir. Örnek: Sasser solucanı, Blaster solucanı vb.
Bir solucan bellek, ağ bant genişliği vb. sistem fiziksel kaynaklarını tüketebilir ve böylelikle de
sistemin ve ağ trafiğinin yavaşlamasına (Örneğin Web sayfalarının geç açılması gibi),
kilitlenmesine ve açılış sorunlarına yol açabilmektedir.
Casus Yazılım (Spyware)
Casus Yazılım, kullanıcı bilgisi ve izni olmadan bilgilerin ve yapılan işlemlerin toplanarak başka
kişilere gönderilmesini sağlayan kötücül (Spyware) bir yazılımdır. Casus yazılımdaki temel amaç
kendini kopyalaması değil, bulaştırıldığı sistem bilgi sızdırması özelliğine sahip olmasıdır.
-8-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
Hacker Nedir?
(Kaynak: http://www.wikipedia.org)
Hacker ya da bilgisayar korsanı, şahsî bilgisayarlara veya çeşitli kurum ve kuruluşlara ait bilgisayarlara ve
ağlara izinsiz olarak giriş yapan kişi olarak tanımlanmaktadır.
Türk Dil Kurumu sözlüğünde ise "Bilgisayar ve haberleşme teknolojileri konusunda bilgi sahibi olan,
bilgisayar programlama alanında standardın üzerinde beceriye sahip bulunan ve böylece ileri düzeyde
yazılımlar geliştiren ve onları kullanabilen kişi" olarak tanımlanmaktadır.
Hacker Türleri
1. Hacktivist: Hacktivist'ler kendilerine göre kötü veya yanlış olan toplumsal veya politik sorunları
dile getirmek amacıyla belirli siteleri hack'leyerek mesajlarını yerleştirirler.
2. Siyah şapkalı: Her türlü programı, siteyi veya bilgisayarı güvenlik açıklarından yararlanarak
kırabilen bu en bilindik hacker'lar, sistemleri kullanılmaz hale getirir veya gizli bilgileri çalar. En
zararlı hacker'lar siyah şapkalılardır.
3. Beyaz şapkalı: Beyaz şapkalılar da her türlü programı, siteyi veya bilgisayarı güvenlik açıklarından
yararlanarak kırabiliyor ancak kırdığı sistemin açıklarını sistem yöneticisine bildirerek, o açıkların
kapatılması ve zararlı kişilerden korunmasını sağlıyorlar.
4. Gri şapkalı: Yasallık sınırında saldırı yapan, iyi veya kötü olabilen hacker'lardır.
5. Yazılım korsanı: Yazılım korsanları bilgisayar programlarının kopya korumalarını kırarak, bu
programları izinsiz olarak dağıtımına olanak sağlayıp para kazanırlar. Piyasaya korsan oyun ve
program CD'lerini yazılım korsanları sağlar.
6. Phreaker: Telefon ağları üzerinde çalışan, telefon sistemlerini hackleyerek bedava görüşme
yapmaya çalışan kişilerdir.
7. Script Kiddie: Script kiddie'ler hacker'lığa özenen kişilerdir. Tam anlamıyla hacker değillerdir.
Script kiddieler genellikle kişilerin e-posta veya anında mesajlaşma şifrelerini çalarlar.
8. Lamer: Ne yaptığının tam olarak farkında olmayan, bilgisayar korsanlığı yapabilmek için yeterince
bilgisi olmayan kişi. Script Kiddie benzeri kişilerdir.
Firewall (Güvenlik Duvarı)
(Kaynak: http://tr.wikipedia.org )
Güvenlik Duvarı (Firewall - Ateş Duvarı) yazılımı, bir kural kümesi temelinde ağa gelen giden
paket trafiğini kontrol eden donanım tabanlı ağ güvenliği sistemidir. Ayrıca birçok kişisel
bilgisayar işletim sistemi, internetten gelen tehditlerine karşı korunmak için yazılım tabanlı
güvenlik duvarları içermektedir.
Şekil . Firewall sembolik gösterimi
-9-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
4. DOSYA VE KLASÖR YÖNETİMİ
Sürücü (Driver)
Dosya ve klasörlerin içerisinde tutulduğu fiziksel ortamlara sürücü adı verilir. (Sabit Disk
Sürücüsü, DVD ROM Sürücüsü, USB Bellek sürücüsü vb.)
Sürücü Özellikleri:
 Sürücüler işletim sistemi tarafından A-Z arası bir harf ile adlandırılmaktadır.
 Sürücü harfinden sonra iki nokta üst üste (:) karakteri kullanılır.
 A: ve B: disket sürücü için kullanılır.
 Sürücülere Etiket İsimleri verilebilir. Arsiv (C:), Depo (D:) vb.
 Sürücülere Bilgisayarım simgesi üzerinden erişilebilmektedir.
Dosya (File)
Dosyalar, bilgisayar ortamında ikincil (depolama) bellekte birbirleriyle ilişkili bilgilerin tutulduğu
yapılardır. Bir dosya içerisinde yazı, resim, ses, grafik, program vb. sayısal ve alfasayısal veriler
yer alabilmektedir.
Klasör (Directory – Folder - Dizin)
Bilgisayar dosyalarının kategorilere ayrılarak disk ortamında tutulması amacıyla klasör yapıları
kullanılmaktadır. Dosyaların organize edilerek yönetimin ve erişimin kolaylaşması sağlanır. Tüm
dosyaların aynı yerde olması durumunda, istenen dosyaya ulaşmak hem kullanım hem de teknik
açıdan oldukça zorlaşacaktır. Temelde klasörlerde birer dosyadır ancak, yapısal olarak içerisinde
veri tutmak yerine diskte adresleme amaçlı kullanılırlar. Klasör içerisinde klasör (Sub-directory)
oluşturmak mümkündür.
Klasör ve Dosya Özellikleri:



Bir klasör içerisinde aynı ad ve uzantıya sahip tek bir dosya olabilir.
Bir klasör içerisinde aynı ada sahip tek bir klasör (Alt -Klasör yani Sub-Directory) olabilir.
Dosya/Klasör adlandırma Küçük/Büyük harf duyarlılığı yoktur. Hitit.jpg ile HİTİT.JPG
aynıdır.
Dosya Yapısı
Dosyalar temelde 3 parçadan oluşmaktadır:
<Dosya Adı> . <Dosya Uzantısı>



Dosya Adı
Nokta Ayracı
Dosya Uzantısı
: Dosya içeriğiyle ilgili olarak isteğe bağlı olarak verilen isimdir.
: Dosya Adı ve Uzantısını ayırır.
: Dosyanın türünü ve hangi programlama ilgili olduğunu anlatır.
-10-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
Windows İşletim Sisteminde belge merkezli erişim mevcuttur. Böylelikle herhangi bir dosyaya çift
tıklandığında; ilgili dosya uzantısına bağlı olarak öncelikle ilgili program çağrılır ve sonrasında
mevcut dosya açılır. İstenildiği takdirde dosyanın ilişkilendirildiği program ayarı
yapılabilmektedir. Bu amaçla ilgili dosya üzerinde Shift+Mouse sağ klik ile elde edilen menüden
Birlikte Aç seçimi yapılarak program seçimi yapılabilir.
-11-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
Windows İşletim sisteminde normalde dosya uzantıları gizli-görünmez durumdadır. Ancak
istenildiği taktirde uzantıların görünmesi sağlanabilir. Bu amaçla Düzenle - Klasör Seçenekleri –
Görünüm’den “Bilinen dosya türleri için uzantıları gizle” seçeneği kullanılır.
-12-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
Klasör İşlemleri



Klasör oluşturma
Klasör silme
Klasörün adını değiştirme
Window (Pencere) İşlemleri
İşletim Sistemine bağlı olmakla birlikte, gruplama özellikli sanal çerçevelere Pencere adı
verilmektedir.


Pencere Taşıma (Yer Değiştirme)
Pencere Boyutlandırma (Size, Simge, Normal, Tam Ekran)
-13-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
5. DOSYA TÜRLERİ
Dosyalar temelde iki türde incelenir:

Program Dosyaları: Doğrudan Çalıştırılabilir dosyalardır. (Paint.Exe)

Belge Dosyaları: Bir programa bağlı olarak bilgi içerikli dosyalardır. (Liste.Doc)
Dosyalama Sistemleri
Dosyalama sistemi dosya ve klasörlerin disk üzerinde ne şekilde tutulacağı ve adresleneceği ile
ilgili bilgilerin tutulduğu sistemdir. Dosyalama sistemlerine FAT, FAT16, FAT32, NTFS vb. örnek
gösterilebilir. Burada FAT16 ile 2 16 adet cluster adereslenebilmektedir.
Dosyalama sistemi işletim sistemine bağlı olarak değişik yapı ve özelliklerde olabilmektedir. FAT
(File Allocation Table – Dosya Yerleşim Tablosu)
-14-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
Temel Dosya Uzantıları
Icon
Uzantı
Program/Belge
*.txt
*.rtf
*.doc
*.docx
*.xls
*.xlsx
*.ppt
Metin Editörü
WordPad
Microsoft Office Word 2003-2005
Microsoft Office Word 2007 ve üzeri
Microsoft Office Excel 2003-2005
Microsoft Office Excel 2007 ve üzeri
Microsoft Office PowerPoint 20032005
Microsoft Office PowerPoint 2007 ve
üzeri
Microsoft Office Publisher
Adobe Acrobat, Adobe Reader
*.pptx
*.pub
*.pdf
Icon
Metin Dosyaları
Aciklama
Uzantı
Program/Belge
*.bmp
*.jpg
*.gif
*.png
*.psd
*.ico
*.cdr
*.tif
*.swf
Paint
Paint, Acdsee
Paint Acdsee
Basit Text – Metin Dosyası
Zengin İçerikli Metin Belgesi Rich Text Format
Microsoft Word
Microsoft Word
Microsoft Excel - Excel Spreadsheet File
Microsoft Excel - Excel Spreadsheet File
Microsoft PowerPoint
Microsoft PowerPoint
Microsoft Publisher
Portable Document Format; Taşınabilir Belge Biçimi
Resim Dosyaları
Aciklama
Bitmap açık resim dosyası
Sıkıştırılmış Resim Dosyası (*.jpeg)
Animasyonlu- hareketli-hareketsiz Resim Dosyası
Resim dosyası
PhotoShop ile üretilmiş Resim Dosyası
Icon Dosyası
Corel Draw Grafik Dosyası
Resim Dosyası
Animasyon Dosyası
Adobe Photoshop
Corel Draw
Paint, Adobe Photoshop
macromedia Flash
Ses Dosyaları
Icon
Uzantı
Program/Belge
Aciklama
*.wav
*.mid
*.mp3
*.wma
Windows Media Player
Windows Media Player, Winamp
Windows Media Player, Winamp
Açık Ses Dosyası - Wave Audio File
Midi Müzik Dosyası (Nota temelli)
Sıkıştırılmış Müzik dosyası
Windows Media Audio File
Video Dosyaları
Icon
Uzantı
Program/Belge
Aciklama
*.avi
Media player, Real player, Divx,
Quicktime
Media Player, Real Player,Quick Time
Açık video dosyası (Audio Video Interleave
File)
Sıkıştırılmış eski tip video dosyası (*.mpeg)
Mpg sisteminin geliştirilmişi
MPEG-4 Video File
Yüksek Sıkıştırmalı AVİ dosyası
Quicktime Video Dosyası (Video Clip)
CD DAT video
Flash Video Dosyası
*.mpg
*.mpeg-2
*.mp4
*.divX
*.mov
*.dat
*.flv
Media Player,Real Player
-15-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Icon
Icon
Icon
Uzantı
Program/Belge
*.zip
*.rar
*.iso
*.cab
*.tar
*.gz
*.7z
*.lzh
WinZip
WinRAR
Win İmage
Program/Belge
*.exe
*.com
*.msi
*.bat
---
Uzantı
*.sys
*.ini
*.scr
*.cur
*.inf
*.cfg
*.reg
*.chk
*.hlp
*.err
*.fon
*.tff
*.tmp
*.dll
*.drv
*.lnk
Sıkıştırılmış Dosyalar
Aciklama
ZIP Sıkıştırma dosyası
RAR Sıkıştırma Dosyası
sıkıştırılmış Cd Dosyası
Sıkıştırılmış Cabinet Dosyası
Consolidated Unix File Archive
GNU Zipped Archive File
Compressed File
Sıkıştırılmış Dosya
GZip
Uzantı
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
Uygulama Dosyaları
Aciklama
Executable – Çalıştırılabilir Dosya
Windows Installer File
Batch File- Toplu İşlem Dosyası
Program/Belge
Sistem Dosyaları
Aciklama
Windows
scandisk ve chkdsk
WindowsFonts Klasöründe
Ayar Dosyası
Ekran Koruyucu Dosyası
Mouse İmleç Görüntü Dosyası
Windows Donanım Bilgisi Dosyası
Konfigürasyon - Ayar Dosyası
Disk Tarama ve Kontrol sonucu rapor dosyası
Yardım Dosyası
Hata Kayıt Dosyası
Yazı tipi Dosyası
Yazı Tipi Dosyası
Geçici Dosya
Data Link Library – Kütüphane Dosyası
Sürücü Dosyası
Kısayol Dosyası
-16-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Icon
Uzantı
Programlama Dili Dosyaları
Program/Belge
Aciklama
*.c
*.cpp
*.bas
*.pas
*.dpr
*.cproj
*.
*.html
*.php
C Dili Program Kaynak dosyası
C++ Program Kaynak Dosyası
Basic Program Kaynak dosyası
Pascal, Delphi Program Kaynak dosyası
Delphi Project Dosyası
C# Proje Dosyası
Hypertext Markup Language File
PHP – Personal Home Page program kaynak
dosyası
ASP - Active Server Pages program kaynak
dosyası
Extensible Markup Language (Genişletilebilir
İşaretleme Dili)
Zengin HTML Stil Tanım dosyası Cascading style sheets
C Dili Header Dosyası
Backup – Yedek Dosya
Program Binary Dosyası
Program Object-Amaç Dosyası
ActiveX Kontrol Dosyası
*.asp
*.xml
*.css
*.h
*.bak
*.bin
*.obj
*.ocx
Icon
Icon
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
Uzantı
*.mdf
*.ldf
Program/Belge
MS SQL Server
MS SQL Server
*.mdb
*.dbf
*.db
*.ndx
Microsoft Access
Veritabanı Dosyaları
Aciklama
MSSQL - Microsoft Data File
MSSQL - Log Data File
Microsoft Access Database Dosyası
dBase Database Dosyası
Paradox Database Dosyası
Index Dosyası
Uzantı
*.sln
C# Programlama Dili Dosyaları
Program/Belge
Aciklama
Microsoft Visual Studio C#
Microsoft Visual Studio Solution
*.csproj
Microsoft Visual Studio C#
Visual C# Project File
*.cs
Microsoft Visual Studio C#
.\Proje_Adi
Visual C# Source File
*.exe
Microsoft Visual Studio C#
.\Proje_Adi\Bin\Debug
Visual C# Derlenmiş Çalıştırılabilir Dosya
-17-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
6. KISAYOL TUŞ BİLEŞİMLERİ
Standart Tuş Bileşimleri
Kısayol
Açıklama
CTRL + A
Tümünü Seç
CTRL + S
Kaydet
CTRL + C
Kopyala
CTRL + X
Kes
CTRL + V
Yapıştır
CTRL + P
Yazdır
CTRL + Z
Geri Al
CTRL + K
Kalın
CTRL + T
İtalik
CTRL + L
Sola Yasla
CTRL + R
Ortalama
CTRL + G
Sağa Yasla
Windows Doğal Tuş Bileşimleri
Kısayol
Windows Logo Tuşu
Açıklama
Başlat Menüsü
Windows Logo Tuşu + L
Bilgisayar Kilitlenir
Windows Logo Tuşu + R
Çalıştır iletişim kutusu
Windows Logo Tuşu + M
Tümünü Simge durumuna küçült
SHIFT + Windows Logo Tuşu + M
Geri Al – (Tümünü Simge durumuna küçült)
Windows Logo Tuşu + F1
Windows Yardım
Windows Logo Tuşu + E
Windows Gezgini
Windows Logo Tuşu + D
Masaüstü Göster/Gösterme
Windows Logo Tuşu + F
Dosya/Klasör Arama
CTRL + Windows Logo Tuşu + F
Bilgisayar Bul
Windows Logo Tuşu + TAB
Pencereler arasında geçiş ve seçiş
CTRL + Windows Logo Tuşu + TAB
Pencereler arasında geçiş ve seçiş (Kalıcı ekranda)
Uygulama Tuşu
Seçili öğe kısayol (pop-up) menüsü
-18-
Yazılım Kurulumu ve Yönetimi Derleme Ders Notları
Dr. Serkan DİŞLİTAŞ
Klavye Kontrol Tuşları
Kısayol
TAB (SEKME)
Açıklama
İleri Sekme
SHIFT + TAB
Geri Sekme
SPACE BAR (ARA ÇUBUĞU)
Boşluk
ENTER
Onay, Alt Satır
ESC
İptal, Kaçış
F1
Yardım (İlgili Program)
F2
Dosya/ Klasör Yeniden adlandırılır
F10
Menü Çubuğu seçenekleri
SHIFT+F10
Seçili öğe kısayol menüsü
CTRL+ESC
Başlat Menüsü
CTRL+SHIFT+ESC
Windows Görev Yöneticisi gelir
ALT + AŞAĞI OK
Açılır Liste Kutusu açılır
ALT + SEKME
Açık Programlar arası geçiş
ALT + ARA ÇUBUĞU
Ana Pencere sistem menüsü gelir
ALT + F4
Aktif Program Penceresi kapatılır
CTRL + F4
Program Aktif Belgesi kapatılır
ALT + F6
Program Belgeleri arasında geçiş yapılır
ALT + ENTER
CTRL + Dosya/Klasör Sürükleme
Seçili öğe özellikleri
Seçilen Öğeleri kalıcı olarak siler (Geri Dönüşüm
Kutusuna gitmez)
Sürüklenen Dosya/Klasörler için Kopyalama yapılır
CTRL + SHIFT + Dosya Sürükleme
Sürüklenen Dosya için Kısayol Oluşturma
SHIFT + DELETE
Erişilebilirlik Kısayol Tuş Bileşimleri
Kısayol
5 defa SHIFT tuşuna basma
Açıklama
Yapışkan Tuşları Aç-Kapat
8 sn Sağ SHIFT tuşuna basma
Filtre Tuşlarını Aç-Kapat
5 sn NUM LOCK tuşuna basma
Geçiş Tuşlarını Aç-Kapat
Sol ALT + Sol SHIFT + NUM LOCK
Fare Tuşlarını Aç-Kapat
Sol ALT + Sol SHIFT + PRINT SCREEN
Yüksek Karşıtlığı Aç-Kapat
Kaynaklar


MEGEP Modülleri
http://www.wikipedia.org
-19-
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
493 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content