close

Вход

Log in using OpenID

CEZA HUKUKU - Pegem.net

embedDownload
DISCIMUS
CEZA
HUKUKU
Konu Anlatımlı
2015
Örnekler
Yorumlar
KPSS ve kurum
sınavları için
özgün soru ve konu
anlatımından oluşan
Uyarılar
Pratik Bilgiler
Özgün Sorular ve Açıklamaları
TEK KİTAP
Çıkmış Sorular ve Açıklamaları
ÖZGÜR DEMİRCİ
Müfettişlik
Uzmanlık
Denetmenlik
Banka Sınavları
Gelir Uzmanlığı
Vergi Müfettişliği
Hakimlik
Özgür DEMİRCİ
Ceza Hukuku
ISBN 978-605-364-888-8
Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.
© Pegem Akademi
Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları
Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti.ne aittir.
Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri,
kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt
ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz.
Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır.
Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında
yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları
satın almamasını diliyoruz.
4. Baskı: Eylül 2014, Ankara
Proje-Yayın Yönetmeni: Ayşegül Eroğlu
Dizgi-Grafik Tasarım: Gamze Dumlupınar
Türkçe Redaksiyon: Nuray Karaca
Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı
Baskı: Ayrıntı Basım Yayın ve Matbaacılık Ltd. Şti.
İvedik Organize Sanayi 28. Cadde 770. Sokak No: 105/A
Yenimahalle / ANKARA
(0312-394 55 90)
Yayıncı Sertifika No: 14749
Matbaa Sertifika No: 13987
İletişim
Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA
Yayınevi: 0312 430 67 50 - 430 67 51
Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60
Dağıtım: 0312 434 54 24 - 434 54 08
Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38
Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60
İnternet:www.pegem.net
E-ileti: [email protected]
SUNU
Bu kitap, KPSS başta olmak üzere, ÖSYM tarafından hazırlanan diğer iş sınavları
ve ayrıca kurumların kendi açtıkları sınavlarda siz değerli arkadaşlarımıza anlaşılabilir
ve sade bir kaynak oluşturmak amacı ile hazırlanmıştır. Kitapta konular temel hatları
ile işlenmiş, ayrıntıya girmekten ve teorik nitelikteki tartışmalara girmekten özellikle
kaçınılmıştır. Anlatılan konuların zihinde somutlaşması için günlük olaylara değinilmiş
ve her bölümün sonunda başta KPSS olmak üzere adli - idari yargı hakimlik sınavı ve
kurum sınavlarında çıkmış sorular ve cevaplı testler konularak konuların pekiştirilmesi
amaçlanmıştır. Her ne kadar son yıllarda hukuk dersleri ile ilgili olarak sınav sisteminde her hangi bir değişiklik yapılmamış olsa bile, özellikle mevzuatın değişmesiyle ve
3. yargı paketi olarak bilinen yargı hizmetlerinin etkinleştirilmesini amaçlayan kanunla
birlikte bir çok yenilik hukuk alanında yapılmış ve bu yeniliklere de kitap içerisinde olabildiğince yer verilmeye çalışılmıştır. Kitap içerisinde derslerde öğrencilerde gördüğümüz temel yanlışlar özellikle vurgulanarak sorular üzerinde bu yanlışlara düşmemeleri
ve bu ayrıntılara geldiklerinde zihinlerinin açık kalmasını sağlamak için özgün bir takım
uyarılar ve hoca notlarına da yer verilmiştir.
Kitabın ümit edilen amacına ulaşması ve öğrenci arkadaşlarımıza fayda sağlanması amacı ile yapacağınız öneri, eleştiri ya da takdirinizi [email protected] aracılığıyla bizimle paylaşmanız bize ışık tutacaktır.
Elinizde bulunan bu kitabın ortaya çıkmasında en büyük paya sahip olan Suat DÜZ
başta olmak üzere tüm Pegem ailesi’ne, dizgi aşamasında vaktini ve emeğini esirgemeyen değerli dizgi ekibimiz ve dizgicimiz Gamze DUMLUPINAR’a, kitabın hazırlanma aşamasında bana yardımlarını esirgemeyen Devrim TOKLUCU ve Kadir ALGIN’a, hayatımın
her aşamasında maddi ve manevi desteklerini benden hiç esirgemeyen annem ve babama teşekkürlerimi sunarım.
Özgür Demirci
İÇİNDEKİLER
1. BÖLÜM
Ceza Genel Hukuku
Ceza Hukuku’na Giriş ve Ceza Kanunu’nun Uygulanma Alanı������������������������������������1
Ceza Hukuku’na Giriş���������������������������������������������������������������������������������������������1
Ceza Hukuku’nun Temel İlkeleri�����������������������������������������������������������������������������2
Ceza Kanunu’nun Bağlayıcılığı İlkesi�����������������������������������������������������������������������2
Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği İlkesi����������������������������������������������������������������������2
Kusur İlkesi���������������������������������������������������������������������������������������������������������������3
Ümanizm İlkesi���������������������������������������������������������������������������������������������������������3
Hukuk Devleti İlkesi��������������������������������������������������������������������������������������������������3
Kanunilik İlkesi����������������������������������������������������������������������������������������������������������4
Ceza Kanununun Uygulanma Alanı������������������������������������������������������������������������5
Tanım������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������5
Zaman Bakımından Uygulanma�������������������������������������������������������������������������������6
Kişi Bakımından Uygulanma������������������������������������������������������������������������������������7
Yer Bakımından Uygulanma ������������������������������������������������������������������������������������9
Çıkmış Sorular������������������������������������������������������������������������������������������������������������14
Çözümler��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������18
Cevaplı Test����������������������������������������������������������������������������������������������������������������22
2. BÖLÜM
Suç ve Suçun Unsurları
Suçun Tanımı ve Suçla İlgili Bazı Tanımlar������������������������������������������������������������������������27
Suçun Tanımı���������������������������������������������������������������������������������������������������������������27
Suçla İlgili Çeşitli Kavramlar�����������������������������������������������������������������������������������������27
Suçun Unsurları������������������������������������������������������������������������������������������������������������28
Tanım����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������28
Suçun Maddi Unsurları�������������������������������������������������������������������������������������������29
Suçun Manevi Unsurları�����������������������������������������������������������������������������������������37
Hukuka Aykırılık Unsuru�����������������������������������������������������������������������������������������53
Tipiklik Unsuru��������������������������������������������������������������������������������������������������������61
Çıkmış Sorular������������������������������������������������������������������������������������������������������������62
Çözümler��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������67
Cevaplı Test����������������������������������������������������������������������������������������������������������������73
PEGEM AKADEMİ
3. BÖLÜM
vi
Suçun Ortaya Çıkış Biçimleri
Suça Teşebbüs�����������������������������������������������������������������������������������������������������������77
Teşebbüsün Tanımı�����������������������������������������������������������������������������������������������77
Teşebbüsün Ne Zaman Varsayılacağı Sorunu�����������������������������������������������������77
Teşebbüs Olarak Nitelendirilemeyecek Durumlar�������������������������������������������������78
İşlenemez Suç�������������������������������������������������������������������������������������������������79
Sözde(Mefruz, hayal) Suç�������������������������������������������������������������������������������80
Gönüllü Vazgeçme������������������������������������������������������������������������������������������80
Çeşitli Suçlar Yönünden Teşebbüsün Değerlendirilmesi��������������������������������������83
Suça İştirak�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������84
İştirakin Tanımı������������������������������������������������������������������������������������������������������84
İştirakin Unsurları��������������������������������������������������������������������������������������������������84
İştirak Türleri���������������������������������������������������������������������������������������������������������86
İştirak Halinde İşlenen Suçlarda Gönüllü Vazgeçme��������������������������������������������89
Özgü Suçlara İştirak���������������������������������������������������������������������������������������������90
İştirakte Kararlaştırılandan Faklı Bir Suçun İşlenmesi������������������������������������������90
Suçların İçtimaı (Birleşmesi)���������������������������������������������������������������������������������������91
İçtimanın Tanımı���������������������������������������������������������������������������������������������������91
Bileşik Suç�������������������������������������������������������������������������������������������������������91
Zincirleme Su�����������������������������������������������������������������������������������������������92
Fikri İçtima�������������������������������������������������������������������������������������������������������94
Geçitli Suç�������������������������������������������������������������������������������������������������������95
Çıkmış Sorular������������������������������������������������������������������������������������������������������������96
Çözümler������������������������������������������������������������������������������������������������������������������102
Cevaplı Test��������������������������������������������������������������������������������������������������������������107
4. BÖLÜM
Ceza Hukukunda Yaptırım ve Davayı Düşüren Haller
Ceza Hukuku’nda Yaptırımlar������������������������������������������������������������������������������������������� 111
Yaptırımın Tanımı������������������������������������������������������������������������������������������������������� 111
Ceza Hukuku’nda Yaptırımlar������������������������������������������������������������������������������������� 111
Cezalar���������������������������������������������������������������������������������������������������������� 111
Davayı ve Cezayı Düşüren Hâller������������������������������������������������������������������������������������120
Sanığın veya Hükümlünün Ölümü������������������������������������������������������������������������������120
Af��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������121
Genel Af��������������������������������������������������������������������������������������������������������121
Özel Af����������������������������������������������������������������������������������������������������������121
Zamanaşımı���������������������������������������������������������������������������������������������������������������122
Tanımı�������������������������������������������������������������������������������������������������������������������122
vii
PEGEM AKADEMİ
Dava Zamanaşımı������������������������������������������������������������������������������������������������123
Ceza Zamanaşımı������������������������������������������������������������������������������������������������124
Müsadere Zamanaşımı����������������������������������������������������������������������������������������125
Şikâyete Bağlı Suçlarda Şikâyetten Vazgeçme��������������������������������������������������������������� 125
Ön Ödeme������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������125
Uzlaşma���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������126
Tanım��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������126
Uzlaşma Kapsamındaki Suçlar����������������������������������������������������������������������������������126
Uzlaşmanın Yapılış Biçimi������������������������������������������������������������������������������������������126
Çıkmış Sorular����������������������������������������������������������������������������������������������������������128
Çözümler������������������������������������������������������������������������������������������������������������������132
Cevaplı Test��������������������������������������������������������������������������������������������������������������136
CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU
1. BÖLÜM
Ceza Muhakemesi Hukukuna Giriş ve
Ceza Muhakemesinde Makamlar
Ceza Muhakemesi’ne Giriş��������������������������������������������������������������������������������������139
Ceza Muhakemesi’nin Tanımı�����������������������������������������������������������������������������139
Ceza Muhakemesi’ne Hakim Olan İlkeler�����������������������������������������������������������139
Ceza Muhakemesi’nde Yer Alan Bazı Tanımlar��������������������������������������������������141
Ceza Muhakemesi’nde Makamlar����������������������������������������������������������������������142
İddia Makamı��������������������������������������������������������������������������������������������������������143
Savunma Makamı������������������������������������������������������������������������������������������������144
Yargılama Makamı������������������������������������������������������������������������������������������������145
2. BÖLÜM
Ceza Muhakemesinde Görev ve Yetki
Görev(Madde Yönünden Yetki)��������������������������������������������������������������������������������151
Görev(Madde Yönünden Yetki) Tanımı���������������������������������������������������������������151
Mahkemelerin Görevleri��������������������������������������������������������������������������������151
Görevsizlik İtirazı ve Süresi���������������������������������������������������������������������������152
Görevde Uyuşmazlık ve Bağlantılı Davalar���������������������������������������������������153
Yetki (Yer Yönünden)������������������������������������������������������������������������������������������������154
Yer Yönünden Yetkinin Tanımı����������������������������������������������������������������������������������154
Yetkinin Tespit Edilmesi��������������������������������������������������������������������������������������154
Türkiyede İşlenen Suçlarda Yetki������������������������������������������������������������������154
PEGEM AKADEMİ
viii
PEGEM AKADEMİ
Yabancı Ülkede İşlenen Suçlarda Yetki���������������������������������������������������������155
Deniz, Hava, Demiryolu Taşıtlarında veya
Bu Taşıtlarla İşlenen Suçlarda Yetki��������������������������������������������������������������156
Basın Yayın Aracı İle İşlenen Suçlarda Yetki������������������������������������������������156
Bağlantılı Suçlarda Yetki�������������������������������������������������������������������������������157
Yetkisizlik İddiası�������������������������������������������������������������������������������������������158
Yetkide Uyuşmazlık���������������������������������������������������������������������������������������158
Yetkinin İstisnaları�����������������������������������������������������������������������������������������158
Çıkmış Sorular����������������������������������������������������������������������������������������������������������162
Çözümler������������������������������������������������������������������������������������������������������������������166
Cevaplı Test��������������������������������������������������������������������������������������������������������������170
3. BÖLÜM
Ceza Muhakemesinde Yargılama Şartları,
Deliller ve Koruma Tedbirleri
Yargılama (Dava) Şartları�����������������������������������������������������������������������������������������175
Tanım������������������������������������������������������������������������������������������������������������������175
İhbar ve Şikâyet��������������������������������������������������������������������������������������������175
Talep��������������������������������������������������������������������������������������������������������������176
Müracaat�������������������������������������������������������������������������������������������������������176
İzin�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������177
Açılmış Bir Dava Bulunmaması���������������������������������������������������������������������177
Sanığın Hazır Bulunması������������������������������������������������������������������������������177
Hüküm Bulunması�����������������������������������������������������������������������������������������178
Ön Ödeme�����������������������������������������������������������������������������������������������������178
Uzlaşma��������������������������������������������������������������������������������������������������������178
Sanığın Akıl Hastası Olması�������������������������������������������������������������������������178
Ceza Muhakemesinde Eski Hâle Getirme����������������������������������������������������������178
Ceza Muhakemesi’nde Deliller ve Delillerin Değerlendirilmesi���������������������������179
Tanım������������������������������������������������������������������������������������������������������������179
İspat Araçları�������������������������������������������������������������������������������������������������179
Ceza Muhakemesi’nde Koruma Tedbirleri����������������������������������������������������������185
Tanım������������������������������������������������������������������������������������������������������������185
Koruma Tedbirlerinin Türleri��������������������������������������������������������������������������186
Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat����������������������������������������������������������195
Çıkmış Sorular������������������������������������������������������������������������������������������������������������������196
Çözümler��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������199
Cevaplı Test����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������203
ix
4. BÖLÜM
PEGEM AKADEMİ
Ceza Muhakemesinin Evreleri ve Kanun Yolları
Ceza Muhakemesi’nin Evreleri���������������������������������������������������������������������������������207
Soruşturma Evresi����������������������������������������������������������������������������������������������207
Tanım������������������������������������������������������������������������������������������������������������207
Soruşturma Evresinin Özellikleri�������������������������������������������������������������������208
Cumhuriyet Savcısı’nın Verebileceği Kararlar�����������������������������������������������209
Kovuşturma Evresi����������������������������������������������������������������������������������������������212
Tanım������������������������������������������������������������������������������������������������������������212
Duruşmaya Hakim Olan İlkeler���������������������������������������������������������������������213
Duruşmanın Sona Ermesi ve Hüküm������������������������������������������������������������214
Hüküm Çeşitleri���������������������������������������������������������������������������������������������214
Beraat Kararı Verilebilecek Hâller�����������������������������������������������������������215
Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı Verilecek Hâller��������������������������215
Mahkumiyet Kararı ve/veya Güvenlik
Tedbirine Hükmedilecek Haller����������������������������������������������������������������215
Davanın Reddi Yönünde Karar Verilecek Hâller�������������������������������������216
Davanın Düşmesi Yönünde Karar Verilecek Hâller���������������������������������216
Durma Kararı Verilebilecek Hâller�����������������������������������������������������������216
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının
Verilebileceği Haller���������������������������������������������������������������������������������216
Kanun Yolları�������������������������������������������������������������������������������������������������217
Tanım�������������������������������������������������������������������������������������������������������217
Kanun Yollarına Müracaat Edebilecek Kimseler�������������������������������������218
Kanun Yolu Başvurma Süresi ve Başvurusundan Vazgeçme�����������������218
Kanun Yolu Türleri�����������������������������������������������������������������������������������219
Çıkmış Sorular����������������������������������������������������������������������������������������������������������226
Çözümler������������������������������������������������������������������������������������������������������������������230
Cevaplı Test��������������������������������������������������������������������������������������������������������������233
Yararlanılan Kaynaklar���������������������������������������������������������������������������������������������236
1. BÖLÜM
CEZA GENEL HUKUKU
Ceza Hukukuna Giriş ve Ceza Kanununun
Uygulanma Alanı
I. Ceza Hukukuna Giriş
Ceza hukuku suçun oluşması, ortaya çıkış şekli ve oluşan suçun
karşılığında uygulanacak yaptırımların neler olduğunu düzenleyen, kamu
hukuku özel hukuk ayrımı içerisinde kamu hukuku alanında kendine yer
bulmuş bir hukuk dalıdır.
Ceza hukuku toplum düzenini sağlamaya yönelik kurallar bütünüdür.
Ceza hukukunda müeyyide genel olarak fizikidir yani hürriyeti kısıtlayıcı
nitelikte ceza biçimindedir. Bu nedenle ceza hukuku toplumsal yaşamda
meydana gelen ihlallerde en son uygulanacak hukuk dalı olarak görülür.
Toplumsal yaşamda ortaya çıkan her türlü hukuka aykırılık hâlinde ceza
yaptırımı uygulanmaz. Örneğin; kabahat teşkil eden bir kısım eylemlerde
hukuka aykırı olmasına rağmen ceza değil, idari yaptırımlar uygulanmaktadır.
Ceza hukukunun ıslah edici olmak, kişiyi topluma yeniden kazandırmak, toplumsal düzeni sağlamak (ümanizm ilkesi), suç işlenmesini önlemek gibi amaçları vardır. Bu nedenledir ki ceza hukuku öç alma duygusuyla hareket etmez. Amaçları arasında öç alma olmadığı için ceza
hukukunda kısas yasaktır. Amacı tamamen antisosyal kişilikte olan fertleri
sosyal kişilik hâline getirerek topluma kazandırmak olan bu hukuk dalında
elbetteki en önemli ilkelerden bir tanesi de masumiyet karinesidir. Masumiyet karinesi bir kimsenin suçu mahkeme kararıyla sabit bulunmadıkça
suçlu sayılamayacağı karinesidir.
hoca notu
Ceza hukukunun temelini 1
Haziran 2005
tarihinde yürürlüğe girmiş olan
5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu
oluşturmaktadır.
PEGEM AKADEMİ
2
Ülkemizdeki mevcut ceza hukukunun temelini 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girmiş olan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu oluşturmaktadır. Bu tarihten önce ülkemizde İtalya’dan alınmış olan 1926 tarihli ceza
kanunu uygulanmakta iken 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5237
Sayılı Ceza Kanunu 1926 tarihli 765 sayılı kanunu yürürlükten kaldırmış
bulunmaktadır. Elbette ki yürürlüğe giren kanun bir çok yeniliği de beraberinde getirmiştir. Yeni ceza kanunu olarak adlandırdığımız 5237 sayılı
kanunun getirmiş olduğu yeniliklerin başlıcalarından biraz bahsetmek gerekirse;
Yeni Türk Ceza Kanunu;
Cürüm kabahat ayrımını ortadan kaldırarak kabahatleri ayrı bir
kanun olan kabahatler kanunda düzenleyerek idari suç hâline
getirmiştir.
Ağır tahrik – hafif tahrik ayrımını kaldırarak sadece haksız tahrik
kurumuna yer vermiştir
Ağır hapis – hafif hapis ayrımını kaldırarak sadece süreli hapsi
düzenlemiştir.
Ağır para cezası – hafif para cezası ayrımı kaldırılarak adli para
cezasına yer verilmiştir. ( Not: Bu değişiklik aslında çok isabetli olmuştur. Eski kanun döneminde küçük miktardaki cezaların
ağır para cezası olarak adlandırılması komik durumlara neden
oluyordu.)
Eksik teşebbüs – tam teşebbüs ayrımını kaldırarak sadece teşebbüs kurumunu düzenlemiştir.
II. Ceza Hukukunun Temel İlkeleri
A. Ceza Kanunu’nun Bağlayıcılığı İlkesi (T.C.K. mad. 4)
Ceza kanunlarını bilmemek mazeret sayılmaz. Türk Ceza Kanunu’nun
4. maddesinde ifade edilen bu ilkeye göre kimse ceza kanunlarını bilmediğini iddia edemez.
hoca notu
Ceza sorumluluğu şahsidir.
Kimse başkasının fiilinden
dolayı sorumlu
tutulamaz.
B. Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği İlkesi (T.C.K. mad. 20)
Ceza sorumluluğu şahsidir. Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Kısaca ifade etmek gerekirse herkes kendi fiilinden dolayı
sorumlu tutulacaktır. Yani bir kimsenin işlemiş olduğu iddia edilen fiilden
dolayı yakınlarının sorumlu tutulması düşünülemez.
3
Bu ilkenin bir sonucu olarak tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz. Düşünecek olursak tüzel kişiler adına suç niteliğindeki hukuka aykırı fiilleri tüzel kişinin organları gerçekleştirir. Oysa herkes kendi fiilinden dolayı sorumlu tutulacağı için tüzel kişilere ceza yaptırımı uygulanmazken bu
fiilerden dolayı yaptırım fiili gerçekleştiren organlara uygulanır. Ancak, suç
dolayısıyla tüzel kişilerin her ne kadar sorumlu tutulamayacağını söylesek
de bunlar hakkında kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlara hükmetmek mümkündür. T.C.K. na göre bu tedbir de ancak özel hukuk tüzel kişileri için uygulanabilecektir. (Örneğin; çalışma izninin iptali gibi.)
C. Kusur İlkesi
Günümüzde hakim olan anlayışa göre bir kişinin suçlu olabilmesi için
sadece kanunda tanımlanmış olan hukuka aykırı davranışı gerçekleştirmesi yeterli değildir. Bu kişinin kusurlu bir iradeye de sahip olması gerekir.
Kusurluluk ilkesi failin suç oluşturan bir eylemi gerçekleştirmesinde kusuru
olmadıkça, ceza yaptırımına maruz kalamayacağını ifade eden ilkedir. Kusur; bir eylemin isnad yeteneği bulunan bir kimse tarafından kasıtlı veya
taksirli olarak yani bilerek veya istenerek gerçekleştirilmesidir. Gerçekleştirilen fiilin anlam ve sonucunu kavrayarak kişinin yaptığı fiilin sonuçlarına
katlanabilmesi demektir. Hiç kimse istemediği ve öngörülemeyecek bir neticenin ortaya çıkmasından sorumlu tutulmayacaktır.
D. Ümanizm İlkesi
Modern ceza hukukunun en temel ilkelerinden bir tanesi de ümanizm
ilkesidir. Bu ilkenin amacı suç işlemiş bir kimsenin cezalandırıldıktan sonra
topluma kazandırılması için ve kişinin sosyal bir varlık hâline getirilerek
toplumdan soyutlanmaması için gerekli uğraşın sergilenmesidir.
E. Hukuk Devleti İlkesi
Anayasamızın ikinci maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti bir hukuk
devletidir. Anayasa Mahkemesi de bir kararında hukuk devletini, “İnsan
haklarına saygılı ve hakları koruyucu, adil bir hukuk düzeni kuran ve bunu
devam ettirmekte kendisini yükümlü gören, bütün eylem ve işlemleri yargı
denetimine bağlı olan devlettir.” şeklinde tanımlamaktadır. Hukuk devleti,
devletin hukuka bağlılığı anlamına geliyorsa, yargı da devletin üç temel
organından biriyse, hukuk devletinin bir şartı da yargının hukuka bağlılığıdır. Yargısı hukuka bağlı olmayan bir devlette vatandaşların kendilerini
hukukî güvenlik içinde hissedebileceklerini söylemek elbette mümkün değildir. Anayasamız sadece yasama ve yürütme organlarının değil, yargı
organının da hukuka bağlılığını açıkça öngörmüştür. Bu anlam itibariyle
ceza yargılamasında da yargı hukuka bağlı olmak ve hukuk devletinin gereklerine uymak zorundadır.
PEGEM AKADEMİ
hoca notu
Hiç kimse istemediği ve öngörülemeyecek bir
neticenin ortaya
çıkmasından
sorumlu tutulmayacaktır.
PEGEM AKADEMİ
4
F. Kanunilik İlkesi (Kanunsuz suç ve ceza olmaz)
Yargıtay cezayı bozdu:
‘Çakma’ ürün satmak
‘suç’ değil
Teslime TOSUN/
ANTALYA,
A
(DHA)
NTALYA’da taklit markalı ürün satan
M.K.’ye yerel mahkeme tarafından verilen 19 ay
hapis cezası, zamanında düzenleme yapılmadığı için Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) ‘Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye
ceza verilemez’ hükmü uyarınca Yargıtay tarafından bozuldu.
Özel kanundaki cezanın
TCK’da
düzenlenmemesi
nedeniyle Yargıtay’ın bu kararı verdiğini belirten sanık
avukatı Cengizhan Gököz, bu
karar ışığında birçok suçun
cezasız kalabileceğini dile
getirdi.
Dünyaca ünlü bir markanın ürettiği çantaların taklidini
satmaktan dolayı 2006 yılında
Antalya 3’üncü Asliye
Ceza
Mahkemesi’nde
yargılanan M.K., 556
sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname
(KHK) uyarınca ‘marka
hakkına tecavüz’ suçundan 19 ay hapis cezasına
çarptırıldı. Taklit markalı
yaklaşık 500 çantaya ise el
1. Tanımı
konuldu. M.K.’nın avukatı
Cengizhan Gököz, temyiz
T.C.K.
için Yargıtay’a başvurdu.
mad.
2’ye
YARGITAY:
EYLEM
SUÇ
göre,
‘Kanunun
açıkça
KAPSAMINDA DEĞİL
saymadığı
bir fiil için
Dosyayısuç
görüşen
Yargıtay
7’nci Ceza Dairesi, sanığa
kimseye ceza verilemez
yöneltilen eylemin suç
olmadığına
verdi. İs- tedbiri uyguve karar
güvenlik
nat edilen suçla ilgili eylelanamaz.
Kanunda yazılı
min 01.01.2009 tarihinden
itibaren suç olmaktan çıkcezalardan ve güvenlik
tığına dikkat çhükmüyle
getirilen
düzenlemenin
tedbirlerinden
başka bir
Türk Ceza Kanunu’nun
2’nci ceza
maddesinde
yer
ve güvenlik
tedbirine
alan ‘Kanunun açıkça
suç saymadığı
bir fiil için
hükmolunamaz.’
Kanunikimseye ceza verilemez ve
liktedbiri
ilkesi
bir fiilin işlendiği
güvenlik
uygulanamaz’ hükmü kapsamınzamanın kanununa göre
da değerlendirildiğinde
kanunilik ilkesine uygun
suç kaydedildi.
sayılmadıkça suç
bulunmadığı
Anayasa
Mahkemesi’nin
olarak
kabul edilemeyeKHK hükmüyle suç ve c
ceğini ve suçu işleyenin
kanunun açıkça belirlediği
cezadan başka bir cezaya çarptırılamayacağını ifade eder. Eğer kanunda bir fiil suç olarak düzenlenmemişse, o fiil suç değildir. Kanunun açıkça yasaklamadığı her fiil hukuka uygun demektir. Ne var ki, fiilin açıkça
suç olarak düzenlenmesi yeterli değildir. Bu suça uygulanacak cezanın
ne olacağı ve ne gibi güvenlik tedbirlerinin uygulanacağının da kanunda
açıkça yazması gerekir. Aksini düşünecek olursak kanunda suç olarak
sayılmayan bir fiili hakimin keyfi olarak suç hâline getirip ceza vermesi
düşünülemez. Bu ilkeyi kısaca “kanunsuz suç ve ceza olmaz” olarak adlandırmak da mümkündür.
2. Kanunilik İlkesinin Sonuçları
Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesini biraz yorumlamak gerekirse bu
ilkenin önemli bazı sonuçlarının olduğunu görebiliriz. Bunlar;
hoca notu
‘Kanunun açıkça
suç saymadığı
bir fiil için
kimseye ceza
verilemez ve
güvenlik tedbiri
uygulanamaz.’
a. Suç tespit eden ceza normları açık biçimde belirlenmelidir:
Ceza normları açık, net ve anlaşılır biçimde kaleme alınarak herkesin
anlayacağı biçimde olmalıdır.
b. Örf ve adet hukuku ceza hukuku’na kaynak olamaz: Özel hukukun bir çok alanında örf ve adet hukuku hakimin başvurması gereken bir
kaynak iken ceza hukuku alanında örf ve adet hukuku kaynak olamaz. Yani
örf ve adetin yasakladığı bir fiil suç niteliği kazanmaz, suç sadece kanunla oluşturulur. Arkadaşlar unutmayalım cezaevinin kapısını sadece kanun
açar... Ancak belirtmekte yarar var; örf ve adet her ne kadar suç ve ceza
oluşturmada esas alınamaz ise de kanunun yorumlanmasında kullanılabilir.
5
c. Suç ve ceza içeren hükümlerde kıyas yapılamaz: Kıyas yasağı
kanunumuzda açık bir şekilde ele alınmıştır. T.C.K. nu 2/3’te ‘Kanunların
suç ve ceza içeren hükümlerinin uygulanmasında kıyas yapılamaz. Suç
ve ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz.’ şeklinde düzenlemiştir. Kıyas, kanunda öngörülen durumlara ilişkin
düzenlemeleri veya genel ilkelerden elde edilen düzenlemeleri, kanunda
öngörülmeyen benzer durumları kapsamına alacak şekilde genişleterek
bu durumları çözümleme işlemidir.
Suçu kanun koyacağı için, yargıç yorum yapıyorum diye kanun koyucunun açıkça öngörüp cezalandırmadığı bir fiili benzetme yoluyla da
yaptırım alanına sokamaz; bir fiil hakkında mevcut olan hükmü benzerliği
dolayısıyla başka bir fiile uygulayamaz. Kıyasla bir suç veya ceza yaratılamaz. Kıyasla ceza ağırlaştırılamaz, hafifletilemez. Kıyas failin lehine ya
da aleyhine olsun yasaktır. Örnek vermek gerekirse kanun domates ihraç
etmenin suç olduğunu düzenlemiş ise bu maddeye bakarak salça ihraç
etmenin de suç olduğu şeklinde geniş yorum yapılamaz. Ancak kıyasa
yol açmayacak surette yorum yapmak mümkündür. Kanunun somut olaya
uygulanması için yorumlanması gerekmektedir. Bu sebeple yasak olan kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumdur.
d. Yargının ve yürütmenin keyfiliğinin önüne geçer: Kanunilik ilkesinin bir başka sonucu olarak şunu söyleyebiliriz. Kanunilik ilkesi hakimlerin keyfi olarak veya idarenin keyfi olarak suç ve ceza çıkarmasını önler.
İdarenin düzenleyici işlemleri ile suç ve ceza tanımlanamaz, güvenlik tedbiri uygulanamaz (Örn: tüzük, yönetmelik, olağan K.H.K ile suç ve ceza tanımlanamaz) Burada bir istisnayı önemle belirtmek gerekir ki olağan üstü
kanun hükmünde kararnameler bu kuralın dışındadır.
Arkadaşlar kanunilik ilkesini çok iyi anlamak ve yorumlayabilmek gerekmektedir. Geçmiş yıllardaki sorulara baktığımızda ÖSYM’nin bu
konu üzerinde ısrarla durduğu görülecektir.
III. Ceza Kanununun Uygulanma Alanı
A. Tanım
Bir kanunun uygulama alanı denildiğinde aklımıza gelmesi gereken
üç tane soru vardır. Bunlar; Ceza kanunu ne zaman uygulanır? Ceza kanunu kime karşı uygulanır? Ceza kanunu nerede uygulanır? Bu sorular
kapsamında ceza kanununun uygulanma alanını zaman bakımından uygulama, kişi bakımından uygulama, yer bakımından uygulama olarak üç
başlık hâlinde inceleyeceğiz.
PEGEM AKADEMİ
hoca notu
‘Kanunların suç
ve ceza içeren
hükümlerinin
uygulanmasında
kıyas yapılamaz.
PEGEM AKADEMİ
6
B. Zaman Bakımından Uygulanma
1. Genel Kural
hoca notu
Lehe kanun
geçmişe yürütülebilirken,
aleyhe kanunun
geçmişe yürüme
yasağı vardır.
Ceza kanununun zaman bakımından uygulanması deyince, o ülkede değişmiş olan ceza kuralları ile değişiklikten önce yürürlükte bulunan
kanun hükümlerinin uygulanmalarındaki usuller akla gelir. Yani suçun işlendiği zaman ne zamandır? Ve bu suç ne zamanki kanuna göre cezalandırılacaktır? Örneğin failin suçu işlediği zamanki kanun mu dikkate alınacak yoksa yargılama sürecinde yürürlükte bulunan kanun mu? Öncelikle
suçun ne zaman işlendiği sorununu ele almak gerekirse türk ceza hukuku
uygulamasında suçun işlendiği an hareketin yapıldığı zaman olarak kabul
edilmektedir. Bu kuralın zincirleme suçlar ve kesintisiz suçlar bakımından
istisnaları vardır ki bunu ilerleyen bölümlerde inceleyeceğiz. İkinci olarak
suça ne zamanki kanun uygulanmalıdır sorununa geldiğimizde de bu konudaki genel kuralımız; derhâl uygulanırlıktır yani suç işlendiği zaman yürürlükte bulunan kural hangisi ise o kuralın fiile uygulanmasıdır. Ancak bu
kuralın bir takım istisnaları bulunmaktadır.
2. İstisna
a. Aleyhe Kanunun Geçmişe Uygulanması Yasağı: Fiil işlendikten
sonra yürürlüğe giren ve failin aleyhine olan kanun geçmişe yürütülemez.
Sadece yürürlüğe girdikten sonra gerçekleşmiş fiillere uygulanır.
31. 05. 2013 tarihinde yeni bir ceza kanununun yürürlüğe girdiğini varsayarsak ve bu kanunun zina fiilini suç hâline getirdiğini düşünürsek eski kanun döneminde zina suçunu işleyenlere bu kuralın uygulanması mümkün
değildir. Çünkü aleyhe kanun geçmişe yürümez.
b. Lehe Kanunun Geçmişe Yürümesi İlkesi: Fiil işlendikten sonra
yürürlüğe giren ve failin lehine olan kanun ister yargılama aşamasında olsun ister infaz(cezanın çektirilmesi) aşamasında olsun geçmişe yürütülür.
Ancak burada da şunu belirtmek gerekir ki lehe kanun tespit edilirken eski
kanunun ve yeni kanunun lehe olan hükümleri ele alınarak en lehe olan
hangisi ise o kanun uygulanır yani yeni kanunun ve eski kanunun lehe
olan hükümleri ikisi birden ayrı ayrı uygulanmaz.
 Geçici ve süreli kanunlar yürürlükten kalkmış olsalar bile bulundukları
sürede işlenmiş suçlara uygulanmaya devam eder.
 Ceza muhakemesi kuralları ve infaz rejimine ilişkin kurallar derhâl uygulanır (hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrürle
ilgili olanlar hariç)
7
PEGEM AKADEMİ
31.05.2013’de yürürlüğe giren ceza kanunu zinayı suç olmaktan çıkarmıştır. Bu tarihten önceki ceza kanununda ise zina suç olarak sayılmaktadır.
31.01.2013’de zina suçunu işleyip yeni kanunun yürürlüğe girdiği tarihte
cezaevinde olan A şahsının durumu ne olacaktır?
Kural olarak ceza kanunları yürürlüğe girdikten sonraki olaylara uygulanır ancak yürürlüğe giren kanun failin lehineyse yürürlüğe girmiş kanun
geçmişteki olaylara etki edecektir. Dolayısıyla A şahsının cezaevinden
çıkması gerekecektir.
Yeni TCK Evcil’e
yaradı; 36 aylık
ceza 15 aya düştü
Türkbank ihalesine fesat karıştırıldığı iddiasına ilişkin yargılanarak hapis cezasına çarptırılan Erol Evcil hakkında ‘cürüm işlemek için oluşturulan teşekküle üye olmak’ suçundan daha önce verilen 3 yıl hapis
cezasında indirime gidildi.
İstanbul 7. Ağır Ceza Mahkemesi’ndeki duruşmaya, başka bir suçtan tutuklu bulunan
Erol Evcil katıldı. Duruşmada söz alan Evcil’in avukatı Kemal Kumkumoğlu, ceza maddeleri
arasında kıyaslama yapılarak lehe olan hükümlerin uygulanmasını istediklerini bildirdi. Mahkeme heyeti, cezayı yeni TCK hükümlerine göre yeniden tanımladı. Evcil’i, lehine olan yeni
TCK’nın
220. maddesinin
2. fıkrasıUygulanma
uyarınca 1 yıl hapis cezasına çarptıran mahkeme heyeti,
C. Kişi
Bakımından
bu cezayı aynı maddenin 3. fıkrası gereğince artırarak 1 yıl 3 aya çıkarttı. Evcil’in Türkbank
davasında
‘ihaleye
fesat karıştırmak’tan aldığı 9 aylık hapis cezasında ise değişikliğe gidilmedi.
1. Genel
Kural
Kişi bakımından uygulanma dediğimiz zaman ise aklımıza gelmesi
gereken ceza kanunlarının ülkede yaşayan kişilere nasıl uygulanacağıdır.
Bu konuda genel kuralımız ceza kanunları ülkede yaşayan herkese eşit
şekilde uygulanır. Genel kural bu olmakla birlikte bu ilkenin de bazı istisnaları vardır.
2. İstisnalar
a. Cumhurbaşkanı Sorumsuzluğu
Cumhurbaşkanının göreviyle ilgili işlemiş olduğu fiillerden dolayı vatana ihanet dışında hiçbir şekilde cezai sorumluluğu bulunmamaktadır.
Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu meselesi 1982 Anayasanın 105.
maddesinde düzenlenmiştir. Fakat bu maddede, cezai sorumluluk meselesi açıkça belirtilmemiş ve maddede Cumhurbaşkanının “göreviyle ilgili
suçları-kişisel suçları” şeklinde bir ayrıma gidilmemiş sadece Cumhurbaşkanının vatana ihanetten sorumlu olduğu belirtilmiştir.
hoca notu
Kişi bakımından
uygulanmada;
• Cumhurbaşkanı
• Yasama
bağışıklığından
yararlananlar
• Diplomatik
temsilciler
• Yabancı askerler
istisnadır.
PEGEM AKADEMİ
hoca notu
Mutlak dokunulmazlık sadece oy
ve düşünceleri
kapsar.
8
Cumhurbaşkanı’nın cezai sorumsuzluğunun ancak göreviyle ilgili
suçlarından dolayı mümkün olabileceği, Cumhurbaşkanı’nın göreviyle ilgili olmayan, adi suçlardan dolayı her vatandaş gibi sorumlu olduğu kabul
edilmektedir. Cumhurbaşkanı’nın vatana ihanetle suçlanabilmesi için ise
T.B.M.M’nin üye tamsayısının 1/3 ünün teklifi ve ¾ ünün kabulü gerekmektedir. Vatana ihanetle suçlanan cumhurbaşkanı Yüce Divan sıfatıyla
Anayasa Mahkemesi’nde yargılanır.
b. Yasama Dokunulmazlığı
1982 Anayasası yasama dokunulmazlığını madde 83’de düzenlemiştir. Yasama dokunulmazlığından milletvekilleri ve milletvekili olmayan bakanlar yararlanabilir. Yasama dokunulmazlığını kendi içerisinde mutlak dokunulmazlık ve nispi dokunulmazlık olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür.
�
Mutlak dokunulmazlık (yasama sorumsuzluğu): Milletvekillerinin veya milletvekili olmayan bakanların meclis çalışmalarındaki kullanmış olduğu oy ve sözlerinden, ileri sürmüş olduğu
düşüncelerinden başkanlık divanının teklifi üzerine TBMM’nce
başka bir karar alınmadıkça bunları Meclis dışında tekrarlamak
ve açığa vurmaktan sorumlu tutulamazlar.
�
Nispi dokunulmazlık (yasama dokunulmazlığı): Seçimden
önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili,
T.B.M.M’nin kararı olmadıkça;
Tutulamaz
Sorguya çekilemez
Tutuklanamaz
Yargılanamaz
Ancak unutmamak gerekir ki yasama dokunulmazlığının iki istisnası
söz konusudur. Bunlar;
1.
Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli
2.
Anayasa’nın 14. maddesinde belirtilen hâller.
Bu iki durumda milletvekili yasama dokunulmazlığından istifade edemez.
c. Diplomasi dokunulmazlığı:
hoca notu
Nısbi dokunulmazlık fiilleri kapsar.
Ülkeleri dışında görev yapmakta olan diplomasi memurlarının ve aile
efradının bulundukları ülkede işlemiş oldukları suçlardan dolayı yargılanamayacağı kabul edilmektedir. Ancak diplomasi dokunulmazlığı fiili suç
olmaktan çıkarmaz. Yani işlenen fiil hukuka aykırı olmaya devam eder ve
9
PEGEM AKADEMİ
bu kişiler kendi ülkelerinde yargılanırlar. Arkadaşlar unutmayın bu istisna
kişiler için geçerlidir. Ayrıca; unutmayın elçilik binası içinde işlenen suçlar
dokunulmazlık kapsamında değildir, dokunulmazlık kişiler için geçerlidir.
Bina veya bahçe içerisinde işlenen suçlar o ülkede işlenmiş sayılırlar.
d. Yabancı asker kişilerin dokunulmazlığı
Uluslararası antlaşmalar gereği ülkede bulunan yabancı askerler, yabancı askerlerle birlikte görev yapmak için gelen yabancı siviller ve bunların aileleri yabancı asker dokunulmazlığından yararlanırlar ve bulundukları
ülkenin yargısına tabi değildirler. Bu kişiler kendi ülkelerinde yargılanırlar.
D. Yer Bakımından Uygulanma
1. Genel Kural
Ceza kanunlarının yer bakımından uygulanması denildiği zaman aklımıza gelmesi gereken ceza normlarının ihlal edilmesi durumunda kanunun
nerede uygulanacağı yani sadece ülke sınırları içerisinde mi uygulanacağı
yoksa ülke sınırları dışında da uygulanıp uygulanamayacağı sorununun
incelenmesidir. Bu konuda T.C.K bazı ilkeler kabul etmiştir. Bu ilkelere geçmeden önce suçun nerede işlendiği sorusuna cevap bulmak gerekir.
2. Suçun Nerede İşlendiği Sorunu
Gerçekten de suçların birçoğunda suçun işlendiği yeri tespitte bir
güç­lük bulunmazken, bazı suçlarda suçun işlendiği yerin neresi olduğunu belirleme sorun oluşturabilir. Nitekim ani suçlarda sorun yoktur;
hareketin yapıldığı yer suçun işlendiği yerdir. Örneğin; hakaret, hırsızlık,
yaralama gibi suçlar neticesi harekete bitişik olan suçlardır. Buna karşılık
neticesi hareketten ayrılabilen, başka deyişle mesafe suçlarında, hareket ve netice farklı yerlerde gerçekleşebile­ceğinden, suçun işlendiği yeri
net olarak tespit etmek problem olabilir. Örneğin; Samsun’da hazırlanan
bir bombalı paketin Almanya’ya postalanarak orada patlaması durumunda hareket Samsun’da başlamış netice ise Almanya’da gerçekleşmiştir.
Böyle bir durumda suç nerede işlenmiş sayılacaktır? Ceza kanunumuz,
suçun işlendiği yere ilişkin tartışmalara son vermek maksadıyla açık bir
hüküm belirlemiştir: Fiilin kısmen veya tamamen Türki­ye’de işlenmesi
veya neticenin Türkiye’de gerçekleşmesi hâlinde suç, Türkiye de işlenmiş sayılacaktır diyerek tartışmaları bitirmiştir. Kısaca hareket veya
netice bunlardan bir tanesi de Türkiye’de gerçekleşse suç Türkiye’de işlenmiş sayılacaktır.
hoca notu
Yer bakımından
uygulamada genel
kuralımız mülkilik prensibidir.
PEGEM AKADEMİ
10
Maganda
Suriye’de
tüfekle kutlama yaptı,
Türkiye’deki
çocuğu vurdu
hoca notu
Mülkilik
prensibine göre;
Türkiye’de işlenen
suçlar hakkında
failin türk veya
yabancı olmasına
bakılmaksızın
türk kanunları
uygulanır.
Suriyelilerin ülkelerinde yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin sonucu kutlamak için havaya açtığı ateş, Türkiye’deki bir çocuğu vurdu.
Ceylanpınar Kaymakamı Şevket Atlı,
dün geceden bu yana silah seslerinin durmadığını yaşanan olayın ardından Suriye
Sınır’da bulunan Şanlıurfa’nın Ceylan- sınırında bulunan Resulayn semti yöneticipınar ilçesinde kutlamaları izlemek için leri ile görüşerek tedbirli olmaları konusun3. Yer bakımından Uygulanmada İlkeler
sınıra yaklaşan Ahmet Bali (6) isimli ço- da uyardığını söylediğini kaydetti.
Suriye’de yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimi nedeniyle yapılan kutlamalar çerçevesinde dün geceden bu yana silahlar susmuyor.
Kaymakam Atlı, Suriyeli yetkililerin
cuka.Adana
Mahallesi,
Güvercin Sokak’ta
Mülkilik
ilkesi
bulunan evlerinin önünde serseri kurşunla “Bugün bizim için tarihi bir gün. Vatandaşlarımızda kabul
bugünü ettiği
bu şekilde
kutluyor.
boynundan
Mülkilikyaralandı.
prensibi Türk ceza kanununun
temel
ilkedir.
Yaşanan olaydan üzüntü duyduk” şeklinde
Kaleşnikof
mermisi
ile
yaralandığı
anlaMülkilik prensibine göre; Türkiye’de karşılık
işlenen
suçlar
failin türk
verdiğini
dile hakkında
getirdi.
şılan çocuk arkadaşlarının durumu yakın-
veya
yabancı
olmasına
bakılmaksızın
türk gerekti
kanunları
uygulanır.
İlçede
önlemleri
aldıklarını Ancak
ifalarına
haber vermesi
ile Ceylan
pınar
Türkiye’de
işlenenkaldırıldı.
suç denildiği zaman
sınırlarını
da belirtmek
Devlet Hastanesi’ne
de bunun
eden Atlı,
vatandaşları
anonslarla gesınırına yaklaşmamaları
Talihsiz
çocuğun
burada suçlar
yapılan Türkiye’de
ilk Suriye işlenmiş
rekirse
aşağıda
belirtilen
sayılacaktır. komüdahalenin ardından Şanlıurfa Devlet nusunda uyardıklarını söyledi.
Türk
veöğrenildi.
hava sahâları ile Türk karasularında işlenen suç.
Hastanesi’ne
sevkkara
edildiği
Açık denizde ve bunun üzerindeki hava sahasında, Türk deniz
ve hava araçlarında veya bu araçlarla işlenen suç.
Türk deniz ve hava savaş araçlarında veya bu araçlarla işlenen
suç.
hoca notu
Şahsilik prensibine
göre uygulanacak
kanun tespitinde
fail veya mağdurun vatandaşlığı
önem arz eder.
Suçun nerede
işlendiği önemli
değildir.
Türkiye’nin kıt’a sahanlığında veya münhasır ekonomik bölgesinde tesis edilmiş sabit platformlarda veya bunlara karşı işlenen suç.
Türkiye’de işlenmiş sayılır ve T.C.K’na tabidir.
Türkiye’de işlediği suçtan dolayı yabancı ülkede hakkında hüküm verilmiş olan kimse, Türkiye’de yeniden yargılanır.
11
Alman vatandaşı olan Salim İstanbul’da Yunanistan vatandaşı Erdem’i bıçaklayarak yaralamıştır. Bu olayda Alman vatandaşı Salim’in yargılaması
nerede yapılacaktır? Mülkilik ilkesi gereğince Salim Türk Ceza Kanunu’na
göre Türkiye’de yargılanacaktır.
b. Şahsilik İlkesi
Mülkilik prensibinin tek başına yeterli olmadığı açıktır. Mülkilik prensibini desteklemek amacıyla kanun koyucu şahsilik prensibine de yer vermiştir. Şahsilik ilkesine göre de suçu işleyen kimsenin vatandaşlığı önem
arzetmektedir. Şahsilik ilkesini de faile göre şahsilik ve mağdura göre şahsilik olmak üzere ikiye ayırabiliriz.

Faile göre şahsilik: Vatandaş kendi ceza kanununa tabidir ve
yurt dışında bazı suçları işleyen Türk vatandaşına Türk Ceza
Kanun’u uygulanır.

Mağdura göre şahsilik: Yurtdışında Türk vatandaşlarına veya
Türk kanunlarına göre kurulmuş özel hukuk tüzel kişilerine karşı
bazı suçları işleyen yabancıya Türk kanunları uygulanır.
c. Evrensellik İlkesi
Dünyanın neresinde olur ise olsun, hiçbir suçun cezasız kalmaması
amacıyla kabul edilen sistemdir. Bu durumda mağdur da fail de yabancıdır.
Ancak işlemiş olduğu suç çok vahim bir suç olduğu için hangi ülkede olursa olsun suç işleyen kişi yargılanabilir ve cezalandırılabilir.
d. Koruma İlkesi
“Devletin kendisine yönelik suçların yurt dışında işlenmesi hâlin­de,
devletin bunları cezalandırmasına olanak tanıyan sisteme koruma siste­
mi denilmektedir” Koruma ilkesine Türk ceza kanunu istinai olarak yer
vermiştir. TCK 12/1’e göre, TCK 13’te sayılan suçların dışındaki bir suçu
yabancı ülkede Türkiye’nin zararına işleyen yabancı, Adalet Bakanı’nın
talebi üzerine Türkiye’de yargılanacaktır. Bunun için ayrıca, işlenen suçun aşağı sınırının en az bir yıl hapis cezasını gerektirmesi ve failin
Türkiye’de bulunması gerek­mektedir.
3. Suçluların Geri Verilmesi
a. Genel Kural
Suçluların suç işledikten sonra başka ülkelere kaçarak işlemiş oldukları
fiilerin sonuçlarından kurtulmalarını önlemek amacıyla suçluların geri verilme
ya da iadesi kurumu kabul edilmiştir. Suçluların geri verilmesinden maksat
PEGEM AKADEMİ
hoca notu
• D
üşünçe
suçlusu
• Siyasi suçlu
• Askeri suçlu
• ve vatandaş
iade edilmez.
PEGEM AKADEMİ
12
devletin başka bir ülkede suç işleyip ülkesine gelen kişinin yargılanması
ve cezasını çekmesi için başka devlete teslim etmesidir. Suçluların geri
verilmesine dair Avrupa Sözleşmesi’nin bir tarafı olan ülkemizde genel
kural suç işlediği düşünülen kişinin geri istenen ülkeye iade edilmesidir.
Bu kişinin şüpheli, sanık veya hükümlü (mahkum) olması mümkündür.
b. İstisna
Kural, suçluların geri verilmesi olduğu hâlde geri verme talebine esas
teşkil eden fiil, aşağıdaki nitelikte ise geri verme talebi kabul edilmez.
Türk kanunlarına göre suç değilse
Düşünce suçu veya siyasi ya da askeri suç niteliğinde ise
Türkiye Devletinin güvenliğine karşı, Türkiye Devletinin veya bir
Türk vatandaşının ya da Türk kanunlarına göre kurulmuş bir
tüzel kişinin zararına işlenmişse
Türkiye’nin yargılama yetkisine giren bir suç ise
Zamanaşımına veya affa uğramış ise
Bunların dışında;
Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler hariç olmak üzere, Türk vatandaşı suç sebebiyle yabancı
bir ülkeye verilemez.
Kişinin, talep eden devlete geri verilmesi hâlinde ırkı, dini, vatandaşlığı, belli bir sosyal gruba mensubiyeti veya siyasi görüşleri nedeniyle kovuşturulacağına veya cezalandırılacağına ya
da işkence ve kötü muameleye maruz kalacağına dair kuvvetli
şüphe sebepleri varsa, talep kabul edilmez.
c. Suçluların isteneceği makam ve istenebilmesinin şartları
Türkiye’nin taraf olduğu Suçluların Geri Verilmesine Dair Avrupa
Sözleşmesi’ne göre, suçluların iade edilebilmesi için kişi şüpheli ise fiil en
az 1 sene hapis veya güvenlik tedbirini gerektirmeli; istenen kişi hükümlü
ise mahkumiyet en az 4 ay olmalıdır.
hoca notu
Yabancı ülkenin
geri verme talebi
hakkında öncelikle
kişinin bulunduğu
yer ağır ceza mahkemesi karar verir.
Yabancı ülkenin geri verme talebi hakkında öncelikle kişinin bulunduğu yer Ağır Ceza Mahkemesi karar verir. Mahkeme, Türkiye’nin taraf
olduğu ilgili uluslararası sözleşme hükümleri ve TCK’nın 18. maddesine
göre geri verme talebinin kabul edilebilir olup olmadığı hakkında karar
verir.
Author
Документ
Category
Без категории
Views
1
File Size
502 Кб
Tags
1/--pages
Пожаловаться на содержимое документа