close

Enter

Log in using OpenID

Bilgi notu - İstanbul Ticaret Borsası

embedDownload
17 Haziran 2014 tarihli Baharat Sektörünün Sorunları konulu
İstanbul Ticaret Borsası 13. Meslek Komitesi Toplantısı
Bilgi notu
Konu:
Baharat Sektörünün Sorunları
13. Meslek Komitesi (Orman Mahsulleri) Toplantısı
Şube:
Araştırma Proje ve İş Geliştirme & Meslek Komitesi
Tarih:
19.06.2014
17 Haziran 2014 Salı günü, Baharat sektörünün sorunları konusunda, 13.
Meslek Komitesi temsilcileriyle, İSTİB’de bir toplantı gerçekleştirilmiştir.
Toplantı da bulunan kişiler:
- Ali Yavuz Yiğit
(Genel Sekreter Yardımcısı)
- Burhan Metin
(Danışman)
- Erhan Yalın
(Meclis Üyesi-13.Meslek Komitesi Başk Yard.)
- Emin Demirci
(Meclis Üyesi-13.Meslek Komitesi Üyesi)
- Bozkurt Özserezli
(Araştırma Proje ve İş Geliştirme Müdürü)
- Denizhan Dere
(İdari İşler Müdür Yardımcısı)
- Z.Gülsen Miras
(Araştırma Proje ve İş Geliştirme Raportörü)
1
17 Haziran 2014 tarihli Baharat Sektörünün Sorunları konulu
İstanbul Ticaret Borsası 13. Meslek Komitesi Toplantısı
Sektörün yapısı
A- Yeterlilik
Türkiye’de yetişen bitkilerden daha çok ham halde faydalanılmaktadır.
Çok az miktarda üretilen kekik, adaçayı, nane gibi birkaç uçucu yağın dışında
çeşni
ürünleri
elde
edilmemektedir.
Buna
karşılık,
yerli
kaynaklardan
sağlanabilecek birçok ürün de maalesef ithal edilmektedir. Türkiye’deki pazarın
yarısı ithal yarısı ise yerli ürünlerden oluşmaktadır. Karabiber gibi bazı ürünler,
Türkiye’deki coğrafi şartlar sebebiyle ülkemizde üretilememektedir. Diğer bir
ifadeyle, bazı baharat ürünlerinde dışa bağımlılık kaçınılmazdır.
Türkiye’de yetişmeyen başlıca baharatlar:
Amerikan biberi Demirhindi
Kakule
Kebabe
Yıldızanason Zencefil
Cedvar
Havlıcan
Karanfil
Sasafra
Yenibahar
Cennet biberi
Hindistancevizi
Karabiber
Tarçın
Vanilya
Zerdeçal
Örnek: Karabiber dış ticareti (ithalat/ihracat miktar & dolar) (kaynak: TUİK)
Yıl
HS12
2010 90411000000
90412000000
HS12 adı
kurutulmuş/ezilmemiş/öğütülmemiş
Ölçü
adı
KG
İhracat
Miktar
10.170
İthalat
Miktar
3.463.855
İhracat
Dolar
64.413
İthalat
Dolar
6.469.106
kurutulmuş/ezilmiş/öğütülmüş
KG
90.431
77.417
588.171
413.467
100.601
3.541.272
652.584
6.882.573
Yıl toplamı:
2011 90411000000
90412000000
kurutulmuş/ezilmemiş/öğütülmemiş
KG
18.668
3.440.437
165.585
5.580.677
kurutulmuş/ezilmiş/öğütülmüş
KG
122.140
162.814
736.942
598.355
140.808
3.603.251
902.527
6.179.032
Yıl toplamı:
2012 90411000000
90412000000
kurutulmuş/ezilmemiş/öğütülmemiş
KG
13.004
3.369.094
113.548
5.626.960
kurutulmuş/ezilmiş/öğütülmüş
KG
77.185
38.390
840.628
250.438
90.189
3.407.484
954.176
5.877.398
Yıl toplamı:
2013 90411000000
90412000000
kurutulmuş/ezilmemiş/öğütülmemiş
KG
17.445
3.929.314
241.647
6.025.955
kurutulmuş/ezilmiş/öğütülmüş
KG
107.181
156.905
1.166.032
458.170
124.626
4.086.219
1.407.679
6.484.125
Yıl toplamı:
2014 90411000000
90412000000
Yıl toplamı:
kurutulmuş/ezilmemiş/öğütülmemiş
KG
6.489
747.867
85.706
1.241.730
kurutulmuş/ezilmiş/öğütülmüş
KG
40.947
75.961
432.963
377.928
47.436
823.828
518.669
1.619.658
En önemli ihraç ürünleri:: Kekik, defne ve adaçayıdır.
2
17 Haziran 2014 tarihli Baharat Sektörünün Sorunları konulu
İstanbul Ticaret Borsası 13. Meslek Komitesi Toplantısı
Türkiye kekik haricinde, birçok ürünü dışarıya satamamaktadır. Yurt
dışındaki, başta Avrupa’daki ülkeler olmak üzere, bir çok firma tüm baharat
çeşitlerini satılmasını ve bir paketleme servisinin olmasını beklemektedirler.
B- Aşamalar
Baharat
sektörünün
%25’i
paketleme
ve
nihai
tüketim
alanında
ihtisaslaşmışken, geri kalan %75’i açık satış ve endüstriyel pazarlara hitap ettiği
ortaya konulmuştur. Baharat sektöründe üretim ve nihai tüketicilere erişim
aşamaları şunlardır:
1- Üretici (Müstahsil)
2- Ön işleyici (yerinde kurutma, köylüden alıp kurutan işleme vs.)
3- Paketleme (öğütme, karıştırma, ayıklama ya da olduğu gibi paketleme)
4- Perakende - Bayiler (satıcılar ve aracılar)
5- Organize marketler ve tüketici
Sektörün % 75’i, 2. Aşamadan 5. Aşamaya direk olarak geçmektedir.
Baharat sektöründe “paketli” dalının büyümemesi bu %75’lik kesim ile
alakalıdır. Sektörün kaliteye kavuşması için, Devletin paketli ürüne destek
vermesi gerekmektedir.
Sektörün tahmini büyüklüğünün 800 milyon avro olduğu belirtilmiştir.
Ancak öngörülere göre, bu pazar üç kat daha fazla büyüyebilir.
Eldeki veriler ışığında, ülkemizde, kişi başına baharat tüketimi ülkemizde
oldukça azdır. Ancak bu saptamada, işlenmiş gıda ürünleri dâhil değildir. Ülker
tarafından, İPSOS şirketine yaptırılan, organize marketler üzerinden kişi başına
tüketimin belirlenmesini hedefleyen bir araştırma yaptırılmış olup, araştırma
sonuçlarına göre kişi başı 300-350 gram baharat tüketimi saptanmıştır1. Ancak
burada
organize
marketlerdeki
tüketimin
tüm
ülke
tüketimi
olarak
düşünülmesinin hatalı olacağı değerlendirilmiştir. Bunun başlıca sebebi, tüketici
nezdinde baharatta olumsuz bir algının olmasıdır.
1
http://www.ipsos.com.tr/BasinBulten/Perakendeci_Memnuniyeti.pdf
3
17 Haziran 2014 tarihli Baharat Sektörünün Sorunları konulu
İstanbul Ticaret Borsası 13. Meslek Komitesi Toplantısı
Sektörde en çok işlemi olan ürünlerin birkaç kalem olduğu, bu ürünler
dışındakilerin de mecburen elde bulundurulduğu ifade edilmiştir.
Toplantıda, Baharat Sektöründe yaşanan sektörün sorunları konusunda
aşağıdaki başlıklar ele alınmıştır:
1- Kurumsal olarak temsil kabiliyetinin bulunmaması,
2- Kalite sorunu ve Tüketici algısının değişmesi
3- Organize marketlerin olumsuz etkileri,
4- Kayıt dışılık
4
17 Haziran 2014 tarihli Baharat Sektörünün Sorunları konulu
İstanbul Ticaret Borsası 13. Meslek Komitesi Toplantısı
1- Sektörün dernekleşmesi
Sadece “Baharat sektörünü” temsil eden bir sivil toplum örgütü
bulunmamaktadır. Baharatçıların bir araya gelmesi, sektörün temsilcilerini tek
çatı altında toplayacak ve temsil edecek bir derneğin gerekliliği ifade edilmiştir.
Bu ihtisaslaşmış derneğin temsil kabiliyetinin olabildiğince geniş olması
amaçlanmalıdır. Diğer bir ifadeyle, bu yapı, baharatın ithalatını yapan,
paketleyen, satın alan tüm aktörleri buluşturmalıdır.
Kurulacak bu dernek ile, başta kamu kurumları nezdinde olmak üzere,
kamuoyunda, sektörün sesi daha doğru ve yüksek şeklide ifade edilecektir. Bu
şekilde ilgili özel sektörde bir yol bulacaktır. Güvenli ticaretin yolu açılacaktır.
Bu dernek, İstanbul Ticaret Borsası ile ortak bir görevdeşlik yaratabilir,
kaliteli ürün, fiyat ve ithalat
ithalat güvenliği konularında çalışmalarda bulunarak;
dağınık olan sektör toparlanabilir ve ithalat pazarı düzenlenebilir.
Örgütlenme, standartların altındaki ürününü talepler doğrultusunda
endüstriyel sektöre satılmasını engelleyebilecektir. Paketli ürünler, iç pazara
daha sağlıklı mal tedarikini sağlayacaktır. Örnek olarak, bir aflatoksinli
ürünlerin satışının, aktörlerin birbirini bilgilendirmesi yoluyla piyasaya girişi
engellenecektir.
Bu dernek, gümrüklerdeki sorunlar, başta olmak üzere bir bilirkişi
niteliğinde, kamu ve özel sektörün ihtiyaçlarına cevap verebilir.
Toplantıda, birkaç baharatçının bir araya gelip ortak bir ithalatçı firma
kurması düşüncesi dile getirilmiş, ancak ticaretin doğası gereği ucuz ve kaliteli
malı bulan bir kişinin bu kuruluştan bağımsız olarak hareket edebileceği
belirtilmiştir.
Ayrıca, Baharatçıların bir sonraki seçimlerle birlikte, orman ürünleri
meslek komitesinden bağımsız, ayrı bir meslek komitesi oluşturulması hususu
görüşülmüştür. Bu konuda, üye sayısının artmasının önemine değinilmiştir.
5
17 Haziran 2014 tarihli Baharat Sektörünün Sorunları konulu
İstanbul Ticaret Borsası 13. Meslek Komitesi Toplantısı
2- Kalite sorunu ve Tüketici algısının değişmesi
Uygun üretim yapmayan, baharatta hile yapan merdiven altı üretim
yapan firmaların sektörde varlığı, Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği’ne uygun
üretim yapmayan firmalar ve bu firmaların sektörde düzgün üretim yapan
firmalarla haksız rekabet içinde olmaları önemli sorunlardan bir kaçıdır.
Mahalle pazarları, ambalajsız sağlıksız ürünler üzerinde durmaktadır.
Sektörde, tüketici tarafındaki bilgisizlik ve baharat konusundaki önyargılar,
ürünlerde kalitenin öneminin anlaşılmamasına sebep olmaktadır. Piyasada
baharatla ilgili büyük bir bilinçsizlik olduğu, özellik sorulmadığı, kalibreye önem
verilmediği, karabiber, kuş üzümünde kaçakçılığın fazla olduğu, fatura
kesilmediğini iletmektedirler.
3- Organize marketlerin olumsuz etkileri
Sektörde, organize marketlerin baskıları ile fiyat & kalite sorunları
yaşanmaktadır. Firmalar ticari faaliyetlerin devam ettirebilmek için kalite ve
fiyattan ödün vermek durumunda kalmaktadır. Bu konularda kamuoyu
oluşturabilecek
bir
temsil
kuruluşu
da
bulunmadığı
için
sektör
genişleyememekte ve yatırım yapamamaktadır.
Süpermarketler,
reyonlarında,
paketli
baharata
az
miktarda
yer
vermektedir. “Raf giriş bedeli” adı altında, marketler haksız bir bedel talep
etmektedir. Marketlerin baharat ürünlerini toptan bir şekilde hayli ucuza
almakta ve en düşük ortak paydanın kaliteden ziyade fiyat olmaktadır. Piyasaya
bu giriş şartı kaliteyi etkilemekte ve tüketicinin bilinçlenmesini engellemektedir.
Stant düzenlemede yaşanan düzensizlikler, çeşit azlığı, ayrılan rafların az
oluşu ve yerleşme düzensizliği diğer önemli hususlardır. Ülkemizde marketlerde
satılan ürünlerin raflarda iç içe sınırlı sayı ve tür de bulunurken; yurtdışındaki
marketlerde ise sayı ve türce çok fazla olduğunu örnek olarak dallarıyla
defneyaprağı satıldığını belirtmektedir.
6
17 Haziran 2014 tarihli Baharat Sektörünün Sorunları konulu
İstanbul Ticaret Borsası 13. Meslek Komitesi Toplantısı
4- Kayıt dışılık
Sektörün ortak sorunu kayıt dışılığın önüne geçmektir. Kaçak ithal edilen
baharat ürünlerinin miktarı tam olarak bilinmemekle birlikte oldukça fazladır.
En çok işlemi olan ürünlerden, özellikle ülkemizde yetişmeyen karabiber ve diğer
bazı ürünlerin ciddi bir şekilde kayıt dışı ticaretinin olduğu belirtilmiştir.
İthalatçı firmalar, kaçak ürün getirenlerle rekabet edememektedir. Bu hususta,
Devlet, “işini düzgün yapan firmaları cezalandırıyor” algısına yol açmaktadır.
Örnek olarak, toplantı sırasında, Doğu Beyazıt’taki gümrük kapısı ele alınmıştır.
Merdiven altı üretim yapan firmaların sektöre yaptığı yıkıcı darbelere karşı
devletin acil önlem alması gerekmektedir.
Vergi muafiyetlerinin sektörü canlandıracağı üzerinde durulmuştur.
Karabiber başta olmak üzere, dışa bağımlı olduğumuz birçok baharat ürünü ele
alındığında, gümrük vergisindeki oranlar, kaçakçılığı özendirmekte ve işini yasal
yapan şirketleri cezalandırmaktadır. Somut olarak, %35 düzeyindeki gümrük
vergisi ithal edilen ürünlerde kayıt dışılık için en önemli etkendir. Devlet,
dürüst, çalışkan sektör çalışanlarını destekler nitelikte vergi azaltma yoluna
gitmelidir.
Ülkemizdeki
uygulanan,
vergi
Baharat
oranlarıyla
sektöründeki
karşılaştırma
değişik
vergi
açısından,
oranlarının
Dünya’da
incelenmesi
konusunda, İSTİB Araştırma, Proje ve İş Geliştirme Şubesi ilerleyen süreçte bir
çalışma yapacaktır.
Ayrıca, İSTİB ve kurulacak dernek işbirliği ile Kamu spotu yapılması gibi
konular gündeme gelmiştir.
7
17 Haziran 2014 tarihli Baharat Sektörünün Sorunları konulu
İstanbul Ticaret Borsası 13. Meslek Komitesi Toplantısı
Uzun vadede atılabilecek adımlar:
adımlar:
1- Baharat Serbest Bölgesi – Baharat İhtisas Bölgesi
Toplantıda, ithal ürünler için İstanbul Ticaret Borsası’nın girişimleri ile
İstanbul’da “Baharat
Baharat Serbest Bölgesi (BSB)
Baharat İhtisas Bölgesi”
(BSB)” , “Baharat
Bölgesi
kurulması, kayıt dışının kontrol altına alınarak, ürünün doğru olarak
tanımlanması ve doğru fiyattan satılmasının organize edilmesi ele alınmıştır.
BSB’de ülkeye gelen baharat, İSTİB tarafından kurulan Özel Depolarda
muhafaza edilerek, İSTİB’in laboratuarları tarafından doğru olarak tanımlanır
ve borsa da doğru fiyata satılır. Ayrıca buraya giren üründe bir vergi avantajı
geliştirilir. Böylece ithalatçılar aynı zamanda ihraçta yapabilecek imkânı
bulabileceklerdir.
Bu çalışmaların işleyişinde, sektörü temsil etmek üzere kurulan derneğin,
yani sektördeki aktörlerin, bizzat sürece dâhil olması gerekmektedir. Böylelikle
süreç daha sağlıklı olarak işleyecektir.
2- Ürün ihtisas Borsası
Ürün ihtisas borsalarında lisanslı depoculuk girişimlerinin baharat için
önemini vurgulamışlardır. Özellikle saklamanın ayrı bir öneme haiz olduğu bu
sektör için güvenli saklama koşullarını sağlamaktadır. Ürünler, muhafazanın
olabileceği bir depoda saklanır. İşlem görür. Malın fiyatı sabit olacağı için
garantili
olur.
Donanımlı
bir
laboratuarla
çalışarak
başarılı
sonuçlar
alınabileceğini belirtmiştir. İlerleyen süreçte, kurulacak ürün ihtisas borsasıyla
baharatçıların IMKB de işlem görebileceğini belirtmişlerdir
Uzun vade de kurulacak Ürün İhtisas Borsası, İstanbul Ticaret Borsası’nın
baharat sektöründe itici güç olarak yer alması şeklinde özetlenmiştir.
8
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
80 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content