close

Enter

Log in using OpenID

Arılar Sadece Bal Yapmaz

embedDownload
Dr. Zeynep Bilgici
TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi
Arılar Sadece
Bal Yapmaz!
Arı deyince birçoğumuzun
aklına ilk olarak bal gelse de
arıların kovan temizliğinden
kendini savunmaya,
beslenmeden petek yapımına
kadar kullandığı
farklı pek çok madde var.
Bütün bu maddeler
zengin kimyasal içerikleri
nedeniyle tarih öncesi
dönemlerden günümüze
kadar amansız hastalıklara
deva, güzellik formülü
ya da gençlik iksiri
gibi arayışları olan
insanoğlunun ilgisini
çekmiştir.
İğnenin Ucunda Ne Var?
Bilim ve Teknik Ocak 2014
wikipedia
>>>
Arı sütü içinde gelişmekte olan kraliçe arı larvaları
Petek gözlerindeki yumurta ve larvalar
Kimyasal içeriği bir hayli zengin olan
arı zehrinin içinde bazı proteinler, peptitler, aminler, aminoasitler, glukoz ve fruktoz gibi şekerler, fosfolipitler ve uçucu
maddeler bulunur. Bu bileşenlerin büyük
bir kısmı farmakolojik açıdan etkinlik gösterir. Kuru zehrin yaklaşık %50’sini oluşturan ve peptit yapısında olan melittinin ayrı bir önemi vardır. Melittin lokal ve genel
olarak toksik etki gösteren bir maddedir.
Bu maddenin etkin özelliklerinden
faydalanarak geliştirilen ve “nanoarılar”
adı verilen parçacıklar kanser tedavisinde
umut verirken, yakın zaman önce yayımlanan bir diğer çalışmada yine bu maddenin HIV virüsüne karşı kullanılabileceği
gösterildi.
İlaç olarak kullanılması tarih öncesi
dönemlere dayanan arı zehri, günümüzde bazı alerjik ve romatizmal hastalıkların
ve eklem rahatsızlıklarının görüldüğü pek
çok hastalığın tedavisinin yanı sıra estetik
amaçlı yapılan uygulamalarda bile kullanılıyor.
Hemen hemen birçoğumuzun başına
gelmiş acı deneyimlerden biridir arı sokması. Önce ciddi bir acı arkasından şişlik,
ağrı, kızarık, kabartı oluşur. Ağrı bir kaç
saat içinde geçse de şişlik genellikle daha
Kraliçe Arının Sırrı
uzun sürer. Arı zehrine alerjisi olmayan
Arıların doğamıza kazandırdığı başka
bir insanın başına gelebilecek arı sokmabir madde de arı sütü. Besin değeri hayli
sının ardından bu sonuçlar görülür. Oysa
zengin olan arı sütü 5-15 günlük işçi arıbir de bu kadar şanslı olmayan ve arı zehların hypopharyngeal salgı bezlerinden
rine karşı alerjisi olanlar var. Bu insanlar
salgılanan ve kraliçe arı ile genç larvalaiçin arı sokması çok daha ciddi sonuçlara
rın beslenmede kullandığı bir gıda madhatta ölüme bile yol açabilir.
Bir arı zehir kesesinde yaklaşık 0,3 mg zedesi. İşçi arılarla aynı genetik yapıya
Peki, küçücük bir balarısının tehhir üretir ve tehlike anında bu zehri kolonisini sasahip kraliçe arı, işçi arılardan farklikelere karşı kendini savunabilevunmak için hayatı pahasına kullanır. Arı iğnesi, abdolı olarak hem larva hem de ergin
ceği ve hayatı pahasına kullandımenin (karın) sonunda yer alır. Üst kısmı bağırsaklara bağdönemde daha fazla miktarda ve
ğı zehrin yapısı nedir? Balarılı olan oval zehir keseciğinin alt kısmı sivri uçludur. Arı iğnesidaha uzun süre arı sütü ile bessı zehri kokusuz, açık renkli,
ni saplayınca zehir keseciğini sıkar, bu esnada iğnenin ucunda bulenir. Bu nedenle kraliçe arıkeskin bir tadı olan, acı bir
lunan kanca benzeri yapılar, iğnenin saplandığı yerden çıkmasını engelnın yumurtaları ve erkek
sıvıdır. Berrak ve asidik
ler. Bir canlıyı soktuğunda sadece zehir kesesini değil iğnesini, bağırsaklarıarıların spermlerini depo
yapıdaki (pH: 5,0-5,5)
nın bir kısmını, diğer bir deyişle vücudunun büyük bölümünü kaybeden bir baettiği kese çok iyi geli%88’i su olan bu zelarısı kısa zamanda ölür. Etkin pek çok madde barındıran ve tedavi amaçlı
şir. Ayrıca kraliçe arının
hir, oda sıcaklığında çada kullanılan arı zehrinin toplanmasında en basit yöntem, zehrin cerraömrü de diğer arılardan
buk kurur ve ağırlığının
hi yollarla çıkarılması olsa da günümüzde elektrik şoku uygulamadaha uzundur. İşçi arılar sayaklaşık %30-40’nı kaybesı kullanılıyor. Zehir toplama aletlerinde elektrik şokuyla karşıdece 35-40 gün yaşarken, krader. Kuruma esnasında renlaşan arılar tepki olarak yüzeye iğnelerini batırıp zehirleliçe arı yaklaşık 4-6 yıl yaşar.
gi genellikle açık sarıya, bazen
rini salgılıyor. Salgılanan zehir toplanıyor. Bu sistemArı sütü beyaz-krem renkte,
de kahverengiye döner. Taze ve
de arının iğnesinin takılmayacağı özellikte malkendine özgü kokusu olan, karmakurumuş zehirde uçucu bileşenlezemeler kullanıldığı için arı kolonisine zarar
şık kimyasal ve fiziksel yapılı homojen
re bağlı olarak içerik oranları değişverecek kadar çok arı ölümü olmuyor.
bir madde. Tadı ekşi-acı arasında olan arı
se de ikisinin de biyolojik etkinlikleri
sütü asidik bir yapıya sahip (pH: 3,6-4,2).
benzerlik gösterir.
59
iş
öllenm
rının d
a
e
alarç
t
li
r
Kra
umu
ktığı y
a
ır
b
ün arı
k üç g
olarak
il
r
la
a
v
rışımıy
şan lar
len ka
o
p
21
dan olu
e
r
v
bal
i arıla
şur. İşç
, sonra
lu
le
an
y
o
ü
r
t
a
a
ü
s
liçe rıd
çi arıl
nra kra
lerse iş
o
ir
s
n
tir.
n
le
e
iş
s
d
rin
mem
la be
e sürele
rı geliş
la
m
ş
n
li
a
e
g
n
r
g
eo
uygu
günlük
ve ürem
öreve
kleri g
çüktür
e
ü
c
e
k
e
li
n
y
ha
ektar v
üstle
olur, n
içinde
iş
i
n
m
ş
lo
li
o
e
K
ri g
acak
sağlay
çenele
olarak
alarını
m
r.
la
p
to
hiptirle
polen
e de sa
in
r
le
z
e
koku b
Taze arı sütünün yaklaşık üçte ikisini
su oluşturuyor. İçeriğinde protein, şeker,
yağ ve mineraller de bulunuyor. İnsanların temel ihtiyaçlarından olan aminoasitler ve türevleri, potasyum, çinko, sodyum,
demir, bakır gibi mineraller, A, D ve K vitaminleri arı sütünün bileşenleri arasında
sayılabilir.
Kovandaki Hijyenin Kaynağı
Arıların savunma ve beslenme için
kullandığı sıvılardan bahsettikten sonra
biraz da arıların temizlik ve yalıtım için
kullandığı propolisten bahsetmekte fayda var.
Propolis, bitkiler ile balarıları arasındaki müthiş bağlardan biri. Bitkilerin büyük bir bölümü yapraklarını, çiçeklerini,
meyvelerini ve gövdelerini çürümeye karşı koruyan, ısı yalıtımı sağlayan antimikrobiyel özellikli reçine benzeri maddeler salgılar. Arılar bu maddeleri özellikle ağaçların gövdelerindeki çatlaklardan,
tomurcuklardan ve yapraklardan toplayarak kovana getirir ve salgıladıkları bazı enzimlerle bu maddelerin biyokimyasal yapısını değiştirerek propolis adı verilen ve rengi kirli sarı ile koyu kahve arasında değişen maddeler üretir.
Propolis
60
Propolis kovanın
hem temizliğinde hem
de yalıtımında kullanılır. Kovandaki çatlakları ve delikleri sıvamak,
kovanı özellikle kış aylarında soğuktan ve nemden korumak için de propolis kullanılır. Böylece dışarıdan
gelen mikroplar da engellenmiş
olur. Ayrıca arılar kovana giren ve
taşıyamayacakları kadar büyük böcekleri öldürüp balmumu ve propolis
karışımı bir maddeyle kaplar.
Kovanda açık havadan çok daha az
mikroorganizma bulunmasını sağlayan hijyen kaynağı propolisin kimyasal ve fiziksel içeİlkbaha
r geldiğ
de esk
inlen, arıların gelişmeleriği toplandığı bitkiye ve
i propo
li
k
s
ü
le
lü
r
r,
s
rini tamamlaması ve
coğrafi bölgeye gööarılar h
ep birli
nat çırp
kte kaarak ko
salgı bezlerinin gere bazı değişiklikvanı ha
tüm p
etek g
valand
ö
lişmesi için gerekler gösterse de teır
z
ır
leri pro
,
lenir ve
polisle
cilalan
t
e
ır
m
li olan başlıca promelde aynı özellik. Kraliç
izlarını b
e arı yu
u pete
m
u
r
tatein kaynağıdır. Kolere sahiptir. Yapısınk gözle
teker b
rine te
ırakır v
ker
vanın
protein ihtiyadaki maddeler arasında
e
h
er bir g
de yen
özi arılar
cını karşılamak ve yavreçine, aromatik ve uçugelişir.
ruları beslemek için arıcu yağlar, polen, organik
lar tarafından toplanan pobileşikler (flavonoidler, hidlen, petek gözlerinde deporoksiflavonlar, bazı asitler) salanır. Burada işlenerek arı
yılabilir.
ekmeği haline getirilir
Günümüzde propolive o haliyle yavruların
sin antibakteriyel, antivibeslenmesinde kullanılır.
ral, antitümör, antikanser
Kimyasal bileşenler açısınolduğu ve yaşlanmaya kardan
hayli zengin olan poleşı biyolojik etkinliğe sahip olnin bileşenleri arasında produğu biliniyor.
Polen
teinler, karbonhidratlar, lipitler, mineral maddeler ve vitaminler bulunur. FaUçtu Uçtu Arı Uçtu!
kat toplandığı bitkinin türü, hava sıcaklığı
Ayağına Ne Yapıştı?
ve toprak nemi gibi birçok faktör polenlePolen, çiçekli bitkilerin erkek üre- rin besin değerini etkiler. Dolayısıyla pome organlarının üst kısmında bulunan, lenin içeriği aynı bitki için bölgeden böldöllenmede rol olan ve balarısı tarafın- geye hatta aynı bölgede mevsimden mevdan toplanan kuru çiçek tozlarıdır. Po- sime değişebilir.
<<<
Arılar Sadece Bal Yapmaz!
Petek Neden Yapılır?
Bir diğer arı ürünü de balmumudur. Balmumu
işçi arıların (12-18 günlük) karın halkalarında bulunan salgı bezlerinden salgılanan ve petek yapımında kullanılan bir maddedir. Salgılandığında beyaz olan balmumu sonPolen toplayacak arı
ra koyulaşır. Peteğin hammadbir miktar bal yutarak kodesi olan balmumu propolisle
vandan çıkar, sonra poleni alakarıştırılarak balla dolu veya
cağı çiçek tozunun üstüne konar.
içinde yavru bulunan peÖnceden yutmuş olduğu balı çiçeğin ertek gözlerinin kapatılmakek organları üzerindeki çiçek tozlarına busında ve kovan içindeki
laştırır. Toz halindeki polenler hem birbirlerine
yabancı maddelerin kaphem de arının göğüs ve karın tüylerine yalanmasında kullanılır. Balpışır. İşçi arıların arka bacaklarındaki
mumunun temel bileşenlepolen kesesinde depolanan polenler kovana güvenli bir şeri arasında doymuş ve doymakilde ulaştırılır.
mış monoesterler, diesterler, doymuş ve doymamış hidrokarbonlar
ve serbest asitler sayılabilir.
Bilim ve Teknik Ocak 2014
Balmumu salgılayan
işçi arılar midelerini bal
ile doldurduktan sonra bir araya gelerek bir zincir oluşturur ve
yaklaşık 24 saat süren işlemin ardından
balmumu pulcuklarını sentezlemeye başlar. Pulcuklar çene ile yoğrularak petek
gözleri yapılır. İşçi arıların 1 kg balmumu yapabilmesi için 6-10
kg bal tüketmeleri gerekir.
Arı ekmeği
Kaynaklar
• Kumova, U., “Arı Zehrinde Bilmedikleriniz”, Bilim ve Teknik, Sayı 397, s. 88-92, 2000.
• https://www.sciencenews.org/article/bee-venom-component-might-offer-hiv-protection.
• http://www.news-medical.net/news/20090811/Nanobee-drug-delivery-to-tumors.aspx.
• http://www.apitherapie.ch/files/files/Gift/VenomBooReview.pdf.
• http://www.aricilik.gov.tr/content/aricilik_bilgileri/ari_urunleri_48.aspx.
• http://www.kmyo.duzce.edu.tr/kmyo/myos/pdf/MYO_OS_7010.pdf.
• Çelemli, Ö., Özkırım, A., “Bal Arılarından Gelen Sağlık: Propolis”, Bilim ve Teknik, Sayı 526, s. 28-31, 2011.
• Kumova, U., Korkmaz A., “Doğanın Harika Ürünü Arı Sütü”, Bilim ve Teknik, Sayı 395, s. 96-101, 2000.
• Şahinler, N., “Arı ürünleri ve İnsan Sağlığı Açısından Önemi”, MKÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, Sayı 5, s. 139-148, 2000.
61
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
1
File Size
545 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content