close

Enter

Log in using OpenID

akreditacija rudarskih laboratorija prema 17025

embedDownload
AKREDITACIJA RUDARSKIH
LABORATORIJA PREMA 17025
S. Mičević
Udruženje „Atex“ Tuzla
[email protected]
Akreditacija – Međunarodno priznati način dokazivanja
osposobljenosti za ocjenjivanje usklađenosti procesa i usluga
s tehničkim propisima i standardima.
U BiH postoji nacionalno tijelo za akreditaciju (BATA),
formirano u skladu sa Zakonom, sa ovlaštenjima i zadatkom
provođenja procedura akreditiranja na način koji osigurava da
dodijeljene akreditacije, akreditirana tijela, te akreditirane
aktivnosti budu priznate kao kompetentne i pouzdane na
nacionalnom i međunarodnom nivou.
Sistem akreditiranja u BiH, koji implementira BATA, se temelji
na principima i zahtjevima evropskih standarda – serije EN
45000, te međunarodnim standardima serije ISO 17000, a koji
se odnose na akreditacijska tijela, organizaciju i upravljanje u
tijelu, tehničke zahtjeve.
Broj akreditiranih laboratorija u BiH je izrazito nizak,
Razlozi zbog kojih laboratoriji u BiH ne pokušavaju izvršiti
akreditaciju su višestruki, uključujući i BH zakonsko okruženje,
koje u velikoj mjeri nije usklađeno sa sistemom EU.
Najčešći razlog je značajnija finansijska investicija potrebna
za realizaciju postupka.
Akreditiranje laboratorija koje se bave ispitivanjem
eksplozivnih svojstava zapaljivih gasova i prašina takođe bi
trebalo da se izvrši od strane BATA-e, čime bi se obezbjedilo
povjerenje u izvršene usluge laboratorijskog ispitivanja.
Akreditiranje ispitnih i kalibracionih laboratorija vrši se prema
standardu BAS EN ISO/IEC 17025 – Opšti zahtjevi za
kompententnost laboratorija za ispitivanje i laboratorija za
etaloniranje.
Laboratorije koje se bave predmetnim ispitivanjima su u
organizacionom smislu vezane za rudnike,
 Komercijalna djelatnost (ispitivanje kvaliteta uglja),
 Sigurnosna (gasovi i prašina u jamskim sredinama).
Institut Tuzla i Rudarsko-geološko-građevinski fakultet u Tuzli,
posjeduju dvije laboratorije, koje se takođe bave navedenim
ispitivanjima.
Proces akreditiranja ovih laboratorija prema ISO 17025, ni do
danas nije okončan.
 Ni jedna od navedenih laboratorija nema akreditaciju prema
zahtjevima standarda 17025 za poslove koji se odnose na
ispitivanje parametara eksplozivnosti zapaljivih gasova i prašina.
Tabela br.2. Pregled opremljenosti laboratorija za
Tabela br.1. Pregled opremljenosti laboratorija za ispitivanje
ispitivanje
sadržaja gasova u jamskom vazduhu
karakteristika ugljene prašine
UGLJENA PRAŠINA
JAMSKI GASOVI
LABORATORIJA
Rudnik
KREKA
VRSTA
GASA
IC analizator
S 710
SICK-MAIHAK
(D)/2009.
CH4,CO, CO2 u N2
(Messer Austrija)
O2
Paramagnetni
analizator
S 710
SICK-MAIHAK (D)
/2009.
Atmosferski
vazduh
NO2
CLD-60
ECOPHYSICS (D)
/2009.
NO2 u N2
(Messer Austrija)
S 710
SICK-MAIHAK (D)
/2009.
H2 S u N 2
(Messer Austrija)
SO2
S 710
SICK-MAIHAK (D
/2009.
SO2 u N2
(Messer Austrija)
CH4, CO,
CO2
IC analizator
S 710
SICK-MAIHAK
(D)/2007
CH4,CO, CO2 u N2
(Messer Austrija)
O2
Paramagnetni
analizator
S 710
SICK-MAIHAK
(D)/1998
Atmosferski
vazduh
CH4, CO,
CO2
IC analizator
S 710
SICK-MAIHAK
(D)/2003
CH4,CO, CO2 u N2
(Messer Austrija)
O2
Paramagnetni
analizator
S 710
SICK-MAIHAK
(D)/2003
Atmosferski
vazduh
CH4, CO,
IC analizator
UNOR 6N
MAIHAK (D)/1998
O2, CO2
Orsat aparat
Strőchlein (D)/1978
CH4, CO,
CO2
IC analizator
S710
SICK- MAIHAK
(D)/2006
CH4,CO, CO2 u N2
(Messer Austrija)
Atmosferski
vazduh
CH4,CO, CO2 u N2
(Messer Austrija)
O2
Paramagnetni
analizator
SICK-MAIHAK
(D)/2008
Atmosferski
vazduh
Rudnik
ZENICA
Rudnik
KAKANJ
Rudnik
BANOVIĆI
Rudnik
ĐURĐEVIK
RI TUZLA
CH4, CO,
CO2
IC analizator
UNOR 6N
MAIHAK (D)/1991
CH4,CO, CO2 u N2
(Messer Austrija)
O2
Paramagnetni
analizator OXOR 6N
MAIHAK (D) /1991
Atmosferski
vazduh
NO2
Lambda 25
Perkin Elmer/2010
MERCK-standardi
p.a.
H2 S
Lambda 25
Perkin Elmer/2010
MERCK-standardi
p.a.
SO2
Lambda 25
CH4, CO,
CO2
IC analizator
UNOR 5N
MAIHAK (D)/1976
O2
Orsat aparat
Strőchlein (D)/1980
MERCK-standardi
p.a.
CH4,CO, CO2 u N2
(Messer Austrija)
Atmosferski
vazduh
PROIZVOĐAČ/
GODINA
PROIZVODNJE
Sistem sita i vibrator
Fritsch (D)/2009
Imedijatna analiza
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Standardni laboratorijski
uređaji
Energija upale
Hartman-ov uređaj
Udruženje Atex BiH/2010
Granulacija
Sistem sita i vibrator
Fritsch (D)/1991
Imedijatna analiza
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Standardni laboratorijski
uređaji
Granulacija
Sistem sita i vibrator
Rosche (D)/1991
Rudnik ZENICA
Rudnik KAKANJ
Imedijatna analiza
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Standardni laboratorijski
uređaji
Granulacija
Sistem sita i vibrator
Fritsch (D)/1980
Imedijatna analiza
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Standardni laboratorijski
uređaji
Granulacija
Sistem sita i vibrator
Rosche (D)/2009
Imedijatna analiza
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Standardni laboratorijski
uređaji
Rudnik BREZA
Rudnik BANOVIĆI
Granulacija
Sistem sita i vibrator
Fritsch (D)/2009
Imedijatna analiza
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Standardni laboratorijski
uređaji
Granulacija
Sistem sita i vibrator
Fritsch (D)/1991
Imedijatna analiza
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Standardni laboratorijski
uređaji
Rudnik ĐURĐEVIK
Max. pritisak eksplozije
Rudnik ne posjeduje laboratoriju za kontrolu gasnog stanja u jami. Kontrolu
jamskog vazduha vrši Laboratorija INZIO Tuzla
Perkin Elmer/2010
UREĐAJ
Granulacija
Rudnik KREKA
RGGF TUZLA
RGGF
TUZLA
PARAMETAR
ETALON GAS
CH4, CO,
CO2
H2 S
Rudnik
BREZA
UREĐAJ
PROIZVOĐAČ/
GODINA
PROIZVODNJE
LABORA- TORIJA
Brzina prirasta pritiska
ekspl.
Min. energija upale
DGE
Komora za ispitivanje
eksplozivnosti prašine
KSEP 20 dm3,
„Kűhner“
(Švajcarska)/2009
GKK
Temperatura upale oblaka
prašine
Temp. samoupale sloja
prašine
RI TUZLA
TEST APARAT
EN 50281-2-2
TEST APARAT
EN 50281-2-1
ANKO-VARŠAVA
Poljska/2009
ANKO-VARŠAVA
Poljska/2009
Granulacija
Sistem sita i vibrator
Fritsch (D)/1975
Imedijatna analiza
Sušnica, peć za žarenje,
kvarcni lončići
Standardni laboratorijski
uređaji
Komora za ispitivanje
eksplozivnosti prašine 8
dm3,
GIG (Poljska)/1987.
Uređaj po Jentsch-u
RI Tuzla1975.
Max. pritisak eksplozije
Brzina prirasta pritiska
ekspl.
Temp. samoupale sloja
prašine
NAPOMENA
Energija upale testirana
na prahu Lycopodium-a
Lab. akreditirana prema
BAS EN ISO/IEC 17025
za fizičko – hemijska
ispitivanja i uzorkovanje
mrkog uglja (8 metoda)
broj LI-42-01, 2011,
revizija 2014.
Testirano u Tuzli na
testnom prahu
proizvođača, a na
osnovu rezultata
dobijen certifikat
proizvođača „Kűhner“
Zakon i dio podzakonskih akata iz oblasti sigurnosti u
rudnicima - zahtijev da se laboratorijska istraživanja, mogu
vršiti samo u akreditiranim laboratorijama,
Kontradiktornost :
- logika: neophodnost neprekidne kontrole
parametara sigurnosti,
- ne uvažavanje rezultate istraživanja
neakreditiranih laboratorija.
Pitanje:
- da li u uslovima u kojima laboratorije još uvijek
nemaju, a i neizvjesno je kada će imati
dokumentovani sistem upravljanja kvalitetom u
skladu sa standardom ISO 17025, nastaviti sa
dosadašnjim načinom ispitivanja parametara
eksplozivnosti zapaljivih gasova i prašina, te na taj
način obezbjediti „nevalidnu“ kontrolu navedenih
parametara, kao što se provodi u ovom momentu, ili
- ne raditi ništa dok se ne uvede akreditacija po
standardu ISO 17025?
A da li laboratorije zaista prave velike greške u radu radeći
bez akreditacije, ili rukovodeći se dobrom laboratorijskom
praksom uspijevaju zadovoljiti zahtjeve koji se pred njih
postavljaju, od momenta formiranja pa do današnjih dana
?
Paralela osnovnih načela standarda ISO 17025 i
dobre laboratorijske prakse (GLP)
Zahtjevi ISO 17025

Cilj akreditacije ISO 17025 je da olakša saradnju
između laboratorija i drugih tijela pri razmjeni
informacija i iskustava, kao i pri harmoniziranju
standarda i procedura.

Osnovne tačke standarda ISO 17025:2005 su:
a.
b.
c.
d.
e.
predmet i područje primjene
normativne reference,
termini i definicije,
zahtjevi koji se odnose na menadžment i
tehnički zahtjevi.
Dobra laboratorijska praksa (Good laboratory
practice, GLP)

Dobra laboratorijska praksa predstavlja sistem rada
koji obezbjeđuje:
 kvalitet,
 osigurava organizacione procese i uslove pod kojima se
neka istraživanja izvode,
 nadzor, zapis i izvještaje.
Principi GLP danas su prerasli u sistem osiguranja
kvaliteta, koji se primjenjuje na sve djelatnosti.
 Prema smjernicama GLP glavni cilj laboratorijskog
rada je izdavanje vjerodostojnih i pouzdanih rezultata
analiza koji moraju biti naučno utemeljeni i zakonski
odbranjivi.

PRINCIPI DOBRE LABORATORIJSKE
PRAKSE
ISO 17025
Zahtjevi koji se odnose na menadžment:
-
Sistem menadžmenta,
Upravljanje dokumentima,
Preispitivanje zahtjeva, ponuda i ugovora,
Podugovaranje ispitivanja i etaloniranja,
Nabavka usluga i proizvoda,
Odnos prema korisniku,
Prigovori – Žalbe,
Upravljanje neusaglašenim ispitivanjima i/ili etaloniranjima,
Poboljšanja,
Korektivne mjere,
Preventivne mjere,
Upravljanje zapisima,
Interne provjere – auditi,
Preispitivanje od strane rukovodstva
-
Odgovornosti rukovodioca ovlaštene institucije
Odgovornosti direktora ispitivanja
Odgovornosti glavnog istraživača
Odgovornosti glavnog istraživača
Odgovornosti osoblja uključenog u ispitivanje
Tehnički zahtjevi-Faktori koji određuju pouzdanost
ispitivanja/etaloniranja u laboratoriji:
Program osiguranja kvalitete
Odgovornosti osoblja zaduženog za osiguranje kvalitete
-
Prostori za ispitivanje
Prostorije za arhiviranje
Odlaganje otpada
Oprema, materijali i reagensi
Oprema
Materijali i reagensi
Test sistemi:
Fizički/hemijski
Predmeti za ispitivanje i predmeti za poređenje:
Prijem,
rukovanje,
uzorkovanje i
skladištenje
Standardne operativne procedure
Izvođenje ispitivanja
Izvješćivanje o rezultatima ispitivanja
Pohranjivanje i čuvanje zapisnika i materijala
Osoblje,
Uslovi smještaja i radne sredine,
Metode ispitivanja i njihova validacija
Oprema
Sljedljivost mjerenja
Uzorkovanje
Rukovanje uzorcima za ispitivanje i etaloniranje
Osiguravanje kvalitete rezultata
Izvještavanje rezultata
- Zajednički cilj i jednog i drugog načina rada :
dobivanje pouzdanog i upotrebljivog rezultata.
- Sva ispitivanja koja se trenutno izvode u
laboratorijama, ali i u budućnosti neće se bitnije
promjeniti, osim što će za svaku vrstu ispitivanja,
počev od uzimanja uzoraka do izdavanja konačnog
rezultata, biti propisane procedure kojih se mora
pridržavati, a koje podrazumijevaju kompatibilnost sa
važećim standardom,
- Realno je očekivati da se rezultati ispitivanja neće
promijeniti u odnosu na ispitivanja rađena prema
postupcima GLP.
- Zašto?
- Jer su preporuke o načinu rada laboratorija
ustaljene, dobro razrađene i naučno dokazane.
- Rad na pojedinim uređajima, čak i bez procedura
koje propisuje ISO 17025, zahtijeva stalnu kalibraciju
instrumenata etalonima koji su ograničenog roka
trajanja i koji se i u sadašnjim uslovima redovno
obnavljaju, prvenstveno radi sopstvene sigurnosti
laboratorije u ispravnost rada uređaja i dobivenog
rezultata.
- Hoćemo li uvođenjem ISO 17025 bitno mijenjati sam rad i
analizu traženog parametra ili ćemo poboljšati organizaciju
rada u laboratoriji, a time i učinkovitost rada i smanjiti
dosadašnje probleme vezane za tehničko-tehnološke
uslove izvođenja ispitivanja, nedostatak resursa,
ekonomske, zakonodavne i organizacione probleme?
- Uvođenje akreditacije je neminovnost svake laboratorije
koja će dosadašnju dobru praksu pretočiti u
dokumentovane procedure i uputstva, te uspostaviti uređen
sistem planiranja, praćenja, kontrole i analize.
- Iz tog razloga navedena problematika i postavljena pitanja
zahtijevaju ozbiljnu raspravu i diskusiju na svim nivoima,
čime će se iskristalisati odgovori koji će omogućiti
premoštavanje nastalog „vakuuma“ u tako važnoj kontroli
parametara sigurnosti
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
7
File Size
658 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content