close

Enter

Log in using OpenID

Biomarkeri metaboličke aktivnosti hrskavice

embedDownload
Klinička
Klinička bolnica
bolnica "SESTRE
"SESTRE MILOSRDNICE“
MILOSRDNICE“
Klinički
zavod
za
kemiju
Medicinskog
Klinički zavod za kemiju Medicinskog fakulteta
fakulteta
Referentni
Referentni centar
centar Ministarstva
Ministarstva zdravstva
zdravstva za
za medicinsko-biokemijsku
medicinsko-biokemijsku
dijagnostiku
hitnih
stanja
dijagnostiku hitnih stanja
Novi biomarkeri u praćenju
bolesnika s reumatoidnim
artritisom
Andrea Tešija
RA je upalna sistemska autoimuna bolest karakterizirana
kroničnim proliferativnim sinovitisom koji dovodi do
destrukcije zglobne hrskavice i subhondralne kosti.
Normalni zglob
Zglob u RA
zglobna
zglobna kapsula
kapsula
erozija
erozija kosti
kosti ii
hrskavice
hrskavice
sinovijalna
sinovijalna
membrana
membrana
hrskavica
hrskavica
zadebljana
zadebljana sinovijalna
sinovijalna
membrana
membrana
povećani
povećani volumen
volumen
sinovijalne
sinovijalne tekućine
tekućine
* Slika preuzeta iz www.nature.com/nri/journal/v2/n5/images.
Patogeneza reumatoidnog artritisa
* Slika preuzeta iz NEJM, 2001;344(12):907-16.
Patogeneza reumatoidnog artritisa
Rani
Rani RA
RA
vaskularizacija
Uznapredovali
Uznapredovali RA
RA
neutrofili
hiperplazija
sinovijalne
membrane
plazma
stanica
hipertrofični
sinoviociti
B limfociti
T limfociti
sinovijalne
resice
izrazita
angiogeneza erodirana
kost
neutrofili
panus
** Picture
Picture from
from NEJM,
NEJM, 2001;344(12):907-16.
2001;344(12):907-16.
Dijagnostika RA
Revidirani (1987) klasifikacijski kriteriji ACR-a za
dijagnozu RA:
1. Jutarnja ukočenost (barem jednog zgloba min. 1h)
2. Artritis u 3 ili više zglobova
3. Artritis zglobova šake
4. Simetrični artritis
5. Subkutani reumatoidni čvorovi
6. Karakteristične radiološke promjene
7. RF
Anti-CCP antitijela?
Praćenje bolesnika s RA
Standardizirani sistemi
stupnjevanja boli i
pokretljivosti zglobova
- teško kvantificirati
Biljezi upalnog procesa
- CRP, SE
- nespecifični za proces u
zglobu i slabo koreliraju sa
stupnjem oštećenja
Rtg i MR procjena
oštećenosti zglobne
hrskavice i kosti
Anti-CCP antitijela
- nedovoljno osjetljive
metode pogotovo za ranu
detekciju oštećenja i
praćenje uspješnosti terapije.
- ? Osjetljivost u ranom RA
Praćenje bolesnika s RA
Specifične makromolekule ili fragmenti koji
odražavaju metaboličku aktivnost
kosti/hrskavice/sinovijalne membrane potencijalni
su biomarkeri za:
RANU DETEKCIJU OŠTEĆENJA I PRAĆENJE
PROGRESIJE
PRAĆENJE USPJEŠNOSTI TERAPIJE
IDENTIFIKACIJU BOLESNIKA S VISOKIM RIZIKOM ZA
DESTRUKTIVNI OBLIK RA
Biomarkeri metaboličke aktivnosti kosti
KOLAGEN TIPA I
MARKERI
MARKERI KOŠTANE
KOŠTANE
IZGRADNJE:
IZGRADNJE:
prokolagen
PINP
PINP (S,P)
(S,P)
PICP
PICP (S,P)
(S,P)
Molekula kolagena tipa I unutar
koštanog matriksa
MARKERI
MARKERI KOŠTANE
KOŠTANE
RAZGRADNJE:
RAZGRADNJE:
PYD,
PYD, DPD
DPD (U)
(U)
N-telopeptidi
C-telopeptidi
serum
20% slobodni
80% peptidno vezani
INTP
INTP (U)
(U)
bubrežna razgradnja
ICTP
ICTP (S)
(S)
CTx,
CTx, NTx
NTx (U)
(U)
slobodni Pyr i D-Pyr
mokraća
40% slobodni
unakrsno vezani CC- i NN-telopeptidi
60% peptidno vezani
Biomarkeri metaboličke aktivnosti kosti
NEKOLAGENSKI PROTEINI
MARKERI KOŠTANE IZGRADNJE:
MARKERI KOŠTANE RAZGRADNJE:
Koštana alkalna fosfataza (S,P)
TRAP (S,P)
Osteokalcin (S,P)
Koštani sialoprotein (BSP)
Hidroksiprolin (U)
Ca (U)
Vanstanični matriks hrskavice
biglikan
Kolagen II / XI
Kolagen VI
Agrekan
Kolagen IX
HONDROCIT
NC4
Dekorin
Vezani
protein
Hondroadherin
Kolagen II / XI
Biomarkeri metaboličke aktivnosti
hrskavice:
KOLAGEN TIPA II
Kolagen XI
Kolagen IX
Kolagen II
MARKERI IZGRADNJE:
MARKERI RAZGRADNJE:
PIICP, PIIANP (S,P)
Telopeptidi kolagena tipa II (U)
Fragmenti α-uzvojnice kolagena
tipa II (U)
PYD (U)
Biomarkeri metaboličke aktivnosti
hrskavice:
AGREKAN
MARKERI SINTEZE:
MARKERI RAZGRADNJE:
CS epitopi (846,3(846,3-B-3,
7-D-4)
Fragmenti proteinske okosnice (neoepitopi u
G1G1-G2 interglobularnoj domeni)
domeni)
KS epitopi (5(5-D-4, AN9P1)
fragmenti agrekana koji sadrže izomerizirane
rezidue
makrofag (sinoviocit A)
fibroblasti (sinoviociti B)
intima
Sinovijalna membrana
makrofag
krvna žila
subintima
fibroblast
Biomarkeri metaboličke aktivnosti
sinovijalnog tkiva
KOLAGEN TIPA III
MARKERI IZGRADNJE:
MARKERI RAZGRADNJE:
PIIINP (S, ST)
PYD (S, ST,U)
N- i CC-telopeptidi kolagena III
(S,U)
GlcGlc-GalGal-PYD (U) - glikozilirani
analog PYD
Biomarkeri metaboličke aktivnosti
sinovijalnog tkiva
NEKOLAGENSKI PROTEINI
(a) Hijaluronan
MARKER SINOVITISA:
D-glukuronska kiselina
N-acetil-D-glukozamin
Hijaluronan (S)
- visokomolekularni GAG, u kompleksu s proteinima daje viskoznost ST
- štiti hrskavicu od gubitka proteoglikana i sprečava invaziju upalnih
stanica u zglobni prostor (terapija egzogenim HA!)
- Proinflamatorni citokini stimuliraju enzimatsko fragmentiranje
fragmentiranje HA
- potencijalni prognostički marker za agresivni oblik RA
- veliko variranje koncentracije HA u serumu tijekom dana u RA
bolesnika
Biomarkeri metaboličke aktivnosti hrskavice
i sinovijalnog tkiva
YKLYKL-40 (GP(GP-39), (S, ST)
- ? proteolitička aktivnost
- ↑ ↑ aktivni RA/ ↑ inaktivni RA
- dobar pokazatelj uspješ
uspješnosti terapije (?direktan
(?direktan
utjecaj steroida na ekspresiju YKLYKL-40)
COMP (S)
- pentamerni protein,5 identičnih podjedinica s
kolagenkolagen-vezujućim domenama
- pospješuje fibrilogenezu kolagena
- u RA ↓ intaktni COMP, a ↑ fragmenti COMP
- ? prognostič
prognostički faktor za destrukciju velikih zglobova
Biomarkeri metaboličke aktivnosti hrskavice
i sinovijalnog tkiva
Matriksne metaloproteinaze i njihovi inhibitori (MMP i TIMP)
-Zn ovisne endopeptidaze koje djeluju ekstracelularno (neutralni pH)
- 4 osnovne skupine:
skupine: kolagenaze (-1,1,-8,8,-13), stromelizini (-3, -10,10,-11),
želatinaze (-2, -9), membranski tip MMP ((-14, -15, -16, -17)
17)
Interakcije stanicamatrix
(MMP-3, MT-MMP,
PLAZMIN)
CITOKINI
FAKTORI
RASTA
MEHANIČKI
STRES
1
2
2
AKTIVIRAJUĆI
ENZIMI
2
PROKOLAGENAZE
AKTIVNE
KOLAGENAZE
3
TIMP
1. SINTEZA
I SEKRECIJA
2. AKTIVACIJA
3. INHIBICIJA
Vrsta uzorka za analizu?
1. URIN
2. SERUM/PLAZMA
3. SINOVIJALNA TEKUĆINA
RAZGRADNJA
KOLAGENA
Čimbenici koji utječu na koncentraciju
biomarkera u tjelesnim tekućinama
1. 24-SATNI RITAM IZLUČIVANJA
2. FIZIČKA AKTIVNOST
3. BOLESTI JETRE I BUBREGA
4. GODINE I SPOL
5. PERISTALTIKA
6. KIRURŠKI ZAHVATI
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
3 635 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content