PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE PRIKUPLJANJA OTPADA UNCED Konferencija u Riju 1992 definiše zaštitu okoline kao "smanjenje korišćenja resursa, kako bi se osiguralo očuvanje za buduće generacije i istovremeno dati mogućnost pristupa svim narodima zemlje, u skladu s načelom pravednosti." _______________________________________________________________________________________ Projekat favorizuje razmjenu dobre prakse i inovativne tehnike imeđu lokalnih vlasti u vladanju komunalnim čvrstim otpadom u cilju smanjenjanegativnog utjecaja na okolinu. Ovaj proces također daje mogućnost rasta, saznanja i međusobnih razmjena. -0- PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ -1- PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ UVOD ........................................................................................................................................... -6UVOD ........................................................................................................................................... -8Direktiva EU-a o otpadu ................................................................................................................ - 10 SINTEZA ....................................................................................................................................... - 10 Otpad hijerarhija ............................................................................................................................. - 10 Upravljanje otpadom ....................................................................................................................... - 11 Dozvole i prijava ............................................... ............................................................................ - 11 Planovi i programi ........................................................................................................................... - 12 Kontekst ........................................................................................................................................... - 12 Konzorcij Supply Chain ................................................................................................................... - 15 SVIJET OTPADA ............................................................................................................................ - 16 Šta je otpad ? ..................................................................................................................................... - 16 Jedinstveni tekst ambijenta ................................................................................................................ - 16 Kakav je naš otpad ? .................................................. ....................................................................... - 22 - socio-ekonomski faktor................................................................................................................. - 22 - teritorijalni faktor .......................................................................................................................... - 22 - faktor upravljanja ........................................................................................................................... - 22 Smanjiti otpad i ponovno razmotriti sistem prikupljanja ......................................... .......................... - 25 CILJEVI PLANIRANJA GRADSKOG OTPADA I MOGUCNOSTI EVOLUCIJE U NJEGOVOM PRIKUPLJANJU.................................... ............................................................................................. - 26 Ograničiti proizvodnju ............................................... ........................................................................ - 26 Reciklaža materijala ............................................................................................................................ - 27 Minimiziranje korištenja deponija, ponovna upotreba materije i energije ........................................... - 28 Harmonija izmedju lokalne i globalne politike o zaštiti okoline........................................................... - 29 Postizanje boljih energetsko-ambijentalnih rezultata u odnosu na već postojeći sistem..................... . - 30 - Odrzati troškove sistema upravljanja otpadom........................................... ........................................... - 30 Ponovno pokretanja procesa izgradnje svijesti građana o neminovnoj potrebi vladanja otpadom ........ - 31 Ostali ciljevi i aspekti rukovodjenja i administrativne strukture sistema upravljanja otpadom ............. - 32 Evolutivni scenarij : opšte pretpostavke ............................................ .................................................... - 33 Razmatranja o pozitivnom uticaju razvoja odvojenog prikupljanja za budućnost : potencijal recikliranja ................................ .......................................................................................................- 35 - -2- PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Ostvareni rezultati .................................................................................................................................. - 39 Ponovna upotreba i tretiranje frakcija od prikupljanja otpada ............................................................... - 40 Linija kvalitetnog komposta . .................................................. ............................................................ - 41 Centar za izbor i ponovnu upotrebu materijala ........................................... ..................................... ..- 44 Prethodna obrada nediferenciranog otpada............................................. ............................................... - 46 Odlaganje komunalnog otpada u deponije.............................................................................................. - 47 SEMATSKI PRIKAZ KOLIČINE PRISTIZANJA OTPADA ................... ......................................... - 48 Reorganizacija postojećih usluga .............................................................................................................- 49 Prikupljanje od vrata do vrata.................................................................................................................. - 50 Prikupljanje sa velikih područja ili ulično prikupljanje............................................ ...............................- 54 PROIZVODNJA KOMUNALNOG OTPADA I NJEGOVO REGULISANJE ......................................- 55 Linije djelovanja za suzbijanje proizvodnje otpada ................................................................................. - 55 Promocija cijena usluga u upravljanju prikupljanja otpadom................................................................... - 63 Iskorisćavanje materija : usmjeravanje za planiranje recikliranja ............................................................ - 64 Sinteza obavljenih obuka........................................................................................................................... - 65 Sinteza obavljenih priprema ......................................................................................................................- 65 KAMEZ...................................................................................................................................................... - 65 TERITORIJALNI OKVIR................................................ ........................................................................ - 65 AMBIJENTALNI PROPISI I STANJE POSTOJECIH USLUGA........................................................... - 66 RILIJEVI.................................................................................................................................................... - 67 BUSHAT ................................................................................................................................................... - 70 PROBLEM DEPONIJE............................................... .......................................................................... ...- 70 PREGLED POREZA ZA OTPAD ............................................. ........................................................... .. - 71 STANJE USLUGA.................................................................................................................................... - 71 STANJE PROJEKTA ............................................................................................................................... - 72 RILIJEVI.................................................................................................................................................. . - 72 BAR ......................................................................................................................................................... . - 73 STANJE USLUGA......................................................................................................................................-73 RILIJEVI.................................................................................................................................................... - 74 Sinteza obavljenih priprema 2 ................................................................................................................... - 75 Sinteza obavljenih priprema 3 (u Italiji) ................................................................................................... - 78 SINTEZA PLANA UPRAVLJANJA OTPADOM usvojenom iz tri stvarnosti ........................................ - 81 SINTEZA PLANA UPRAVLJANJA U KAMEZU.............................. .................................................... - 81 - -3- PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ SINTEZA PLANA UPRAVLJANJA U BUSHATU..................................................................... ………- 83 SINTEZA PLANA UPRAVLJANJA U BARU................................................................................... - 85 ADMINISTRATIVNI,TEHNIČKI I SUDSKI ASPEKTI INTEGRALNOG UPRAVLJANJA OTPADOM............................................................................................................................................. - 87 TEHNIČKE FAZE U SPROVODJENJU PROJEKATA.......... ............................................................ - 93 Faza 1 :PRONALAZENJE I OBRADA PODATAKA........................................................................ - 93 Podaci koji se odnose na područje ...................................................................................................... - 93 Komunalna preduzeca uključena u u projekat..................................................................................... - 94 Faza 2:PROCJENA KOLIČINE OTPADA i STA SKUPLJATI.......................................................... - 97 Faza 3 :ORGANIZACIJA USLUGA I PLANIRANJE KRUGA PRIKUPLJANJA..............................- 99 Faza 4 : ANALIZA KOSTANJA.......................................................................................................... .- 102 Faza za formiranje personala ..................................................................................................................- 103 Faza informisanja korisnika.............................................................................................................- 103Sinteza sprovedenih faza obuke za formiranje operatora ............................................ .......................... - 104 Šta predlaže u tri zemlje ..........................................................................................................................- 108 SISTEM INTEGRIRANIH USLUGA ZA BAR ........................................... .................................... - 108 SISTEM INTEGRIRANIH USLUGA ZA BUSHAT - KAMZA........................................................... - 109 OSNOVNA PRAVILA za ZAPOSLENE : PRAVILAN završe-tka USLUGA ...................................... - 110 ► ULIČNO PRIKUPLJANJE( zvona - kontejneri) ......................................................................- 110► PRIKUPLJANJE OD VRATA DO VRATA ........................................... ....................................... - 111 ► POSEBNO PRIKUPLJANJE ZA PREDUZECA............................................ ............................ ....- 112 DODATAK 1 ............................................................................................................................................- 114 CENTRI ZA KOMUNALNO PRIKUPLJANJE................................................................................ - 114 DODATAK 2 ............................................................................................................................................- 121 SISTEM SATELITSKOG PRACENJA KONTEJNERA .................................................................- 121 DODATAK 3 ............................................................................................................................................- 125 SISTEM POSLOVANJA SA PROGRAMOM ZA PRIKUPLJANJE.............................................. - 125 ZAKLJUČAK................................................ .......................................................................................... - 136 - -4- PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ -5- PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ UVOD Projekat Podrške Izgradnje otpada: Novi kapaciteti za podršku vladanja otpadom - IZGRADNJA PODRSKE ZA PRERADU OTPADA: NOVE MOGUCNOSTI ZA NJEGOVO TRETIRANJE- financiran je uz doprinos od 1,6 miliona € iz programa jadranske prekogranične saradnje IPA. Nosilac projekta je Opština Bushat u Albaniji, u suradnji s još tri opstine - Opština Kamez za Albaniju, Opština Bar u Crnoj Gori i Opština Macerata u Italiji - i dva preduzeća s područja Opštine Macerata - Cosmari i Coop.Meridiana. Aktivnosti Opštine Bushat su određene lokalnim zakonima o samoupravi. Opština je odgovorna za sve aktivnosti vezane za samoupravu, a koje imaju direktan uticaj na lokalnu zajednicu. Na svom području opština se bavi usvajanjem razvojnih planova i programa vezanih za teritoriju, urbanizam, proračunskim i financijskim politikama i investicijskim planovima i programima za razvoj i zaštitu okoline. Aktivnosti Opštine Kamza (Kamez) određujene su zakonima o lokalnoj samoupravi. Opština je odgovorna za sve aktivnosti vezane za samoupravu, koje imaju direktan uticaj na lokalnu zajednicu. Na svom području opština se bavi usvajanjem razvojnih planova i programa vezanih za teritoriju, urbanizam, proračunskim i financijskim politikama i investicijskim planovima i programima za razvoj i zaštitu okoline. Aktivnosti u Opštini Bar utvrđuju se zakonom o lokalnoj samoupravi. Opština je odgovorna za sve aktivnosti vezane za samoupravu, koje imaju direktan utjecaj na lokalnu zajednicu. Na svom području opština se bavi usvajanjem razvojnih planova i programa vezanih za teritoriju, urbanizam, proračunskim i financijskim politikama i investicijskim planovima i programima za razvoj i zaštitu okoline. -6- PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ PFD obavlja svoju djelatnost zahvaljujuci interdisciplinarnom timu koji se sastoji od 4 stalno zaposlena i više od 15 viših i nižih stručnjaka, konsultanata i trenera. Oni su uspostavili odnose s velikim brojem lokalnih i nacionalnih udruženja, poslovnih udruženja i drugih organizacija na nacionalnom, regionalnom i međunarodnom nivou. Opština Macerata je odgovorna za administraciju stanovništva i teritorija, za kulturni, socijalni i ekonomski razvoj. Gradsko vijeće, kao i lokalne društvene i privatne službe su dobro opremljene kako bi podržali razvoj vrijednim sadržajem i logističkim zahtjevima, za složene događaje, uz zadržavanje prednosti tople i ugodne atmosfere za goste. Cosmari je konzorcij u pokrajini Macerata, koji je odgovoran za integrirano upravljanje otpadnim ciklusom. Članovi su 57 opština u pokrajini Macerata, s populacijom od oko 319.000 stanovnika. Glavne aktivnosti konzorcija su: prikupljanje, obrada i odlaganje otpada, komunalna čistoća. Meridiana namjerava nastaviti opšti interes Zajednice, ljudski razvoj, kao i društvenu integraciju građana, temelji se na načelima uzajamnosti, solidarnosti, demokracije, saradnje s okolnim područje: sve u okviru uravnoteženog odnosa s državnim i javnim institucijama. Da bi se ostvarile zakonske norme, Meridiana obavlja proizvodne aktivnosti u zanatlijskom sektoru, poljoprivredi, industriji i uslužnom sektoru. -7- PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ UVOD Ovaj članak je osmišljen i pripremljen u cilju ostvarenja korisnog dokumenta, koji odredjuje pravilno prikupljanje i tretiranje otpada. Priručnik pruža metod za upravljanje, daje značajane i radikalne promjene u vezi s otpadom, kako bi se usaglasili stvarnost i koncept pravilnog upravljanja otpadom. Važno je početi od pravilne definicije otpada da bi se uspostavio efikasan sistem, koji daje odgovornost svima koji su uključeni, bazirajući se na zakonu Zajednice za taj sektor. Bitno je da svi shvate, da otpad može biti prikupljan i podijeljen prema vrsti materijala od kojih je napravljen, a prije svega se može reciklirati, a zatim ponovno i ponovno koristiti. Naime, jasno je da nedostatak odgovornosti umanjuje bilo koju predloženu intervenciju, jer je njen značaj djelimično shvaćen, a samim tim će i prikupljanje biti nedovoljno ili nepravilno, sto onemogućuje postizanje postavljenih ciljeva. -8- PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Ova studija nastoji usmjeriti raspravu s naglaskom na sljedeća pitanja: obuka i odgovornost korisnika u upravljanju otpadom; usmjeravanje ka institucijama za intervencije, konkretnost i pravu svijest (politička volja); usmjerenost na prikladan način prikupljanja, uz postavljanje opreme (vozila, kontejneri, i sve ostalo potrebno) adekvatne za teritoriju u koju su uključeni; postavljanje odgovarajućih sistema za tretiranje prikupljenog materijala; otpad bolji kao proizvod bit će bolji i kao kvalitet. Zahvaljujući svima, otpad se može istinski pretvoriti od Problema u Resurs. -9- PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Direktiva EU-e o otpadu Evropska unija, kako bi odvojila razvoj od proizvodnje otpada, nudi pravni okvir za kontrolu cijelog otpadnog ciklusa, od proizvodnje do odlaganja, s naglaskom na ponovnu upotrebu i recikliranje. ACT : Direktiva 2008/98/EC Evropskog Parlamenta i Vijeća od 19. novembar 2008 u odnosu na otpad. (Ova Direktiva ukida Direktive 75/439/EEC, 91/689/EEC i 2006/12/EZ). SINTEZA Direktiva odredjuje pravni okvir za obradu otpada u Zajednici. To jest, zaštititi ambijent i ljudsko zdravlje kroz prevenciju od štetnih učinaka proizvodnje i vladanja otpadom. Otpad hijerarhija Da bi se bolje zaštitio ambijent, države članice su obavezne preduzeti mjere za tretiranje njihovog otpada u skladu sa sljedećom hijerarhijom, koja se primjenjuje u redoslijedu prvenstva: - prevencija; - priprema za ponovnu upotrebu; - recikliranje; - oporavak drugog tipa (na primjer: za proizvodnju energije); - odlaganje. - 10 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Države članice mogu provoditi zakonske mjere za jačanje ove hijerarhije u obradi otpada. Međutim, one moraju osigurati da upravljanje otpadom ne ugrožava ljudsko zdravlje i okolinu. Upravljanje otpadom Svaki proizvođač ili drugi vlasnik otpada mora lično obezbijediti njegovo tretiranje ili ga dostaviti trgovcu, i organizaciji ili preduzecu koja se tim bavi. Države članice mogu surađivati, ako je potrebno, stvoriti mrežu postrojenja za odlaganje i preradu otpada. Mreža mora omogućiti neovisnost Evropske unije u području obrade otpada. Skladištenje i obrada opasnog otpada mora se provoditi u uslovima koji garantuju zaštitu okoline i zdravlja ljudi. Opasni otpad se ne smije miješati s drugim kategorijama opasnog otpada i mora se pakirati i označiti u skladu s međunarodnim standardima ili standardima EU. Odobrenje i prijava Svaka jedinica ili preduzeće koje se namjerava baviti tretiranjem otpada mora dobiti odobrenje od nadležnog organa, kojim se utvrđuje vrsta i količina tretiranog otpada, koji način koristiti, kao i poslovi nadzora i kontrole. Svaki metod spaljivanja ili suspaljivanja s povratom energije je moguć, pod uslovom da je proizvedeni energetski nivo veoma visok. - 11 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Planovi i programi Nadležni organi su dužni izraditi jedan ili više planova vladanja otpadom, predvidjeni da pokriju cijelu državnu teritoriju. Takvi planovi sadrže vrstu, količinu i izvor otpada, način prikupljanja i postojeća pravila koja se odnose na to. Također, moraju ostvariti programe za prevenciju, kako bi razdvojili ekonomski razvoj od negativnog uticaja na okolinu, prouzrukovanog stvaranjem otpada. Ovi programi moraju biti dostavljeni Evropskoj Komisiji, od strane zemalja članica. Kontekst Proizvodnja otpada ima tendenciju povećanja unutar Evropske unije. Iz tog razloga neophodno je pojasniti osnovne pojmove, kao što su pojmovi prikupljanje i odlaganje, kako bi bolje funkcionisale djelatnosti koje se bave vladanjem otpadom. Također je potrebno pojačati preventivne mjere kao i mjere za sprečavanje i smanjenje negativnog uticaja na okolinu, koji su vezani za proizvodnju i vladanje otpadom. Reciklaža otpada se mora podsticati kako bi se očuvali prirodni resursi. Direktivama EU i nacionalnim zakonom o otpadu postavljaju se kao primarni cilj smanjenje koliko god je to moguće, količine otpadnih proizvoda koji se ne mogu reciklirati, već se moraju dostaviti deponiji, i istovremeno ići ka povratku primarnih materija, koje je moguće ponovno koristiti i tako postaju novi izvor bogatstva a ne izvor zagadjivanja. - 12 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Prema novim evropskim direktivama o prikupljanju otpada, najvažnija novost je upravo tema smanjenja i prevencije. Možemo prepoznati dvije glavne promjene u izboru Evropske Unije: član 9. Zakona o otpadu obavezuje Europsku Komisiju, da u periodu između 2011 i 2014 pripremi niz izvještaja o upravljanju otpadom; izmedju ostalog njegovo smanjenje član 29, međutim, predviđa obavezu država članica da usvoje nacionalne planove prevencije do 2013. Ovi planovi će identifikovati mjere koje treba preduzeti kako bi se smanjio kvantitativni i kvalitativni uticaj otpada. Direktiva, međutim, ne uvodi odmah ideju smanjenja otpada kroz "brojke", već kroz niz mjera kojima se nastavlja politika smanjivanja i prevencije, sa ciljem da do 2020, ostvari takozvanu "disocijaciju" izmedju ekonomskog razvoja i povećanja otpada. Nacionalni planovi, dakle, postaju koristan i praktičan alat za podsticanje proizvođača otpada da smanji količinu i izvor, a istovremeno poboljša kvalitet. Jedna od novina je da EU ne govori o prikupljanju diferencijalnog otpada već o recikliranju i pripremama za ponovnu upotrebu. Drugim riječima, Direktiva odredjuje kao cilj recikliranje a ne načine i faze prikupljanja, samim tim glavni cilj svake politike treba da bude minimiziranje ne-diferencijalnog otpada. - 13 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ To znači da će se morati preći na plan koji se bazira na povećanju količine prikupljenog diferencijalnog otpada, pomažući sve faze, od prikupljanja, reciklaže, pa do "krajnjeg rezultata" gdje otpad postaje resurs. Strategije PONOVNE UPOTREBE i RECIKLAZE se baziraju na sljedećim akcijama: -poboljšati načine prikupljanja komunalnog otpada u tehničkom, ekonomskom i ekološkom smislu -razvoj tržišta za iskorišćavanje otpada jača i industriju,razvija tržište za višekratnu upotrebu proizvoda i materijala dobivenih obradom povrat materijala - 14 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Konzorciji Filiera (Filiera = niz operacija koje trasformišu sirovine u gotov proizvod) U Italiji: Konzorciji di Filiera, za pojedine vrste otpada, a posebno za ambalažni otpad su osnovani na nacionalnom nivou, kako bi se osigurala odgovornost ekonomskih subjekata, u skladu s principima "zagađivač plaća" i dijelimo odgovornost, i za postizanje određenih ciljeva za oporavak. U konsorciju sudjeluju proizvođači dobara, korisnici reciklažnog materijala i eventualni reciklatori. Ti konzorciji su specifični za odredjenu vrstu materijala i njihov je cilj da se racionalizira i organizira prikupljanje, obradu i upotrebu otpada, u skladu s kriterijima efikasnosti, djelotvornosti i ekonomičnosti. Financijska sredstva za rad spomenutih konzorcija rezultat su doprinosa sudionika i aktivnosti koje se provode. Implementacija Direktive 94/62/EC o ambalaži i ambalažnom otpadu, sa izmjenama i dopunama Direktiva 2004/12/EC, u Italiji je osnovan CONAI (National Consortium pakiranje), po kojima su proizvođači i korisnici ambalaže dužni sudjelovati. Cilj je da se osigura postizanje globalnih ciljeva upotrebe i recikliranja otpada od pakovanja, kao i obavezna povezanost s aktivnostima recikliranja kojima se bave javnne uprave. CONAI obavlja više funkcija, uključujući: Javna uprava definiše opšte uslove preuzimanja otpada od proizvodjača, koji je rezultat odvojenog ikupljanja; podjela troškova između proizvođača i korisnika, proizvod odvojenog skupljanja, recikliranja i korišćenja isporučenog ambalažnog otpada. - 15 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ SVIJET OTPADA Šta je otpad? Svaka supstanca ili predmet koji vlasnik odbacuje ili namjerava ili je obavezan odbaciti (Definicija: n.2008/98/Ce Direktiva EU od 19.novembar 2008) Samo tekst okoline 2006/03/04 Zakonodavni Dekret n. 152 propisa o zaštiti okoline (SL 14/4/2006 broj 88) se sastoji od šest dijelova podijeljenih u naslovima, koji navode stavke i članove. T.U. je dopunjen važnim promjenama prije 16 januara 2008 Zakonodavnim dekretom br. 4 - cd. 2. korektivni dekret, na snazi od 13. februara 2008, a zatim po Zakonodavnom dekretu br. 205/2010 - cd. 4. korektivni dekret stupa na snagu 25. decembra 2010. Konkretno, odredjuje: a. ponovna definicija prioriteta u vladanju otpadom, u skladu s onima koje propisuje zakonodavstvo Zajednice; b. racionalizacija pravila o ovlašćenjima; c. potvrda za organizaciju teritorijalno optimalnih područja, uspostavljanje zajedničkog upravljanja funkcija lokalnih vlasti; - 16 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ na toj teritoriji, kroz uspostavljanje pravne osobenosti, i predviđanje dodjele upravljanja ovim aktivnostima javnim putem; d. revizija konzorcija kroz uvođenje institucija da bi se obezbijedila maksimalna konkurencija u upravljanju sistemom i predvidjanjem mogućnosti ostvarivanja vise konsorcija, osim već postojećih; e. pregled tarifa za vladanje komunalnim otpadom kroz racionalnije definicije institucije; f. za bonifikaciju su potvrdjeni parametri, trenutno na snazi za definisanje zagađene zone, a za naknadnu sanaciju se pokreće proces analize rizika. Četvrti dio - Pravilnik o vladanju otpadom i sanaciji zagađenih područja sastavljen na sljedeći način. Na prvom mjestu je Naslov I - Vladanje otpadom se sastoji od Glava I - Opšte odredbe (Član 177 Okrug primjene. Član 178 Namjena. Član 179 Kriterijumi prioriteta u politici vladanja otpadom. Član 180 Prevencija proizvodnje otpada. Član 181 Upotreba otpada. Član 181 - bis materijala, supstanca i sekundarnih proizvoda. Član 182 Odlaganje otpada. Član 183 Definicije. Član 184 Klasifikacija. Član 185 ograničenja u polju primjene. Član 186 Zemlja i kamen od iskopavanja. Član 187 Zabrana miješanja opasnog otpada. Član 188 Troškovi proizvođača i vlasnika. Član 189 Registracija otpada. Član 190 Registri utovar i istovara. Član191 Mogucnost hitnih i važnih promjena pravila. Član 192 Zabrana napuštanja. Član 193 prevoz otpada. Član 194 Prekogranični promet), Glava II - Ovlašćenja ( Član 195. Ovlašćenja države. Član 196 Ovlašćenja regija. Član 197 Ovlašćenja provincija. Član 198 Ovlašćenja Opština.), Glava III - Integrirane usluge gospodarenja otpadom (Član 199 Regionalni planovi. Član 200 Organizacija teritorijalne službe za integrirano upravljanje komunalnim otpadom. - 17 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Član 201 Pravilnik usluga o integriranom upravljanju komunalnim otpadom. Član 202 Povjerenje usluga. Član 203 Shema - ugovor o pružanju usluga. Član 204 Postojeće službe. Član 205 Mjere za povećanje razdvojenog prikupljanja Član 206 Ugovori, ugovori o programu, podsticaj; Član 206 bis (Nacionalna Oservacija otpada); Član 207 Nadzorno tijelo za vodene resurse i otpad (Prestanak), e Glava IV -. Dozvola i registracija (Član 208 Jedinstveno odobrenje za nova postrojenja za odlaganje i upotrebu otpada, Član 209. Obnove odobrenja za firme koje imaju certifikat ekološke dozvole. Član 210 Dozvole u posebnim okolnostima. Član 211 Dozvole za objekte za istraživanja i eksperimentisanja. Član 212 Nacionalni registar ekoloških firmi. Član 213 Integrirane ambjentalne dozvole), i na kraju GlavaV - Pojednostavljena procedura (Član 214 Utvrđivanje aktivnosti i karakteristike otpada za prijem u postupak pojednostavljene procedure; Član 215 Autosmaltimento; Član 216 Operacije obnavljanja). Slijedi Naslov II - Upravljanje ambalaže (Član 217 Krug primjene. Član 219 kriteriji za upravljanje ambalažom. Član 220 Ciljevi upotrebe i recikliranja. Član 221 Obaveze proizvođača i korisnika. Član 222 Razdvojeno prikupljanje otpada i obveze javnih uprava. Član 223 Konsorciji. Član 224 Nacionalni Konsorcijum za ambalažu. Član 225 Generalni program za prevenciju i upravljanje pakovanjem i ambalažnom otpadu. Član 226. Zabrane.) i Naslov III - Uprava pojedinih kategorija otpada (Član 227 Električni i elektronski otpad, medicinski otpad, vozila van upotrebe i proizvodi koji sadrže azbest. Član 228 Stare automobilske gume. Član 229 gorivo namijenjeno otpadu i gorivo za otpad visokog kvaliteta. -GZO (gorivo za otpad) i GZO - k (gorivo za otpad-kvalitetno). Član 230 Otpad od održavanja infrastrukture. Član 231 vozila za otpad koja nijesu pokrivena Zakonodavnim dekretom od 24. jun 2003, n. 209 Član 232 Otpad od brodova i ostataka tereta. Član 233. Nacionalni konsorcij za prikupljanje i preradu iskorišćenih ulja i masti biljnog i životinjskog porijekla. Član 234. Nacionalni konsorcij za recikliranje otpada polietilena. Član 235. Nacionalni konsorcij za prikupljanje i obradu korištenih olovnih baterija i ostalog olovnog otpada. - 18 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Član 236. Nacionalni konsorcij za upravljanje, prikupljanje i obradu iskorišćenih mineralnih ulja. Član 237 Kriteriji koji regulisu sistem upravljanja.), zajedno s Naslov IV - Tarifa za upravljanje komunalnim otpadom (Član 238 Tarifa za upravljanje komunalnim otpadom) i Naslov V - sanacije zagađenih područja (Član 239. Načela i polje primjene. Član 240 Definicije. Član 241 Pravila za poljoprivredna zemljišta. Član 242 Operativne i administrativne procedure. Član 243 Podzemne vode. Član 244 Pravilnici. Član 245 Obavezne intervencije prema stranakama koje nijesu odgovorne za moguću kontaminaciju. Član 246 Program. Član 247 Podrucja podležna zaplenjivanju. Član 248 Kontrola. Član 249 Kontaminirana područja malih dimenzija. Član 250 Sanacija od strane uprave. Član 251 Popis stanovništva i registar mjesta koja zahtijevaju sanaciju. Član 252 Mjesta od nacionalnoga interesa. Član 252 bis Zone od važnog javnog interesa za industrijski preobražaj. Član 253 Realni troskovi i posebne privilegije). Četvrti dio konsolidirani tekst za ambijent također ima Naslov VI - Sistem sankcija te prijelaznim i završnim odredbama koje se sastoji od : Glava I. Sankcije. (Član 254 Posebne odredbe. Član 255 Napuštanje otpada. Član 256 Neovlašćeno upravljanjem otpadom. Član 257 Sanacija terena. Član 258 Prekršaj u obavezama komuniciranja, zahtjevima evidencijom i obaveznim registrima. Član 259. Protivzakonski promet otpada. Član 260 Organizovane aktivnosti za ilegalni promet otpada. Član 261 Ambalaža. Član 262 Nadležnost i ovlašćenja. Član 263 Prihodi od novčanih kazni) i Glava II - Prelazne i završne odredbe (Član 264 Ukidanje pravila. Član 265 Prelazne odredbe. Član 266 Završne odredbe). - 19 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Konsolidirani klasificirani otpad, prema porijeklu ...... Clan 184 URBANO a) otpad iz domaćinstava, uključujući i glomazni, koji potiče iz lokacija i mjesta za stanovanje; b) otpad koji nije opasan i koji potiče iz lokacija i mjesta koji se koriste za svrhe različite od prethodno navedenih, ali ga je moguće ujediniti s gradskim otpadom po kvalitetu, u skladu s članom 198, stavkom.2 slovo g; c) otpad proizveden cišćenjem ulica; d) otpad bilo koje prirode ili porijekla, koji se nalazi na javnim ili privatnim putevima i cestama, i javnim ili privatnim mjestima, kao i na mjestima i zonama namijenjenim javnom korišćenju, ili na morskim i jezerskim plažama, na obalama rijeka; e) otpadni materijal od zelenih površina, vrtova, parkova i groblja; f) otpad od iskopavanja, drugi otpad od aktivnosti na groblju, osim onih gore navedenih; I još... SPECIALNI a) poljoprivredni i poljoprivredno-industrijski otpad, na temelju člana 2135 građanskog zakona; b) otpad od rušenja i gradnje, kao i otpad od aktivnosti iskopavanja, uzimajući u obzir Član 184 bis; c) otpad iz industrijskih procesa; d) otpad od zanatlijske obrade; e) otpad od poslovnih aktivnosti; f) otpad od uslužnih djelatnosti; g) otpad koji nastaje obradom i odlaganjem otpada, mulj od pročišćavanja vode i drugih voda i pročišćavanja otpadnih voda i uklanjanja dima; h) otpad iz sanitarne djelatnosti; - 20 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ i na kraju, u odnosu na karakteristike... OPASAN Spisak otpada navedenog u Dodatku D. ..... pod opasni otpad se moraju uzeti u obzir porijeklo i sastav otpada i, ako je potrebno, granične vrijednosti koncentracije opasnih supstanci. On je obavezan odrediti koji se otpad tretira kao opasan. Uključivanje jedne supstance ili predmeta na spisak ne znači da je otpad u svim slučajevima, uzimajući u obzir definiciju u članku 183. - 21 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Kakav je sastav našeg otpada? Cinjenica je da je prosječan sastav otpada teško odrediti jer zavisi od područja, od bogatstva i kulture gradjana , kao i industrijske proizvodnje u mjestu. Aspekti koji utiču na proizvodnju komunalnog otpada su različite prirode. Ti faktori različitim težinama utiču na proizvodnju otpada, i mogu se podijeliti u: socio-ekonomski faktori vezani za kućnu potrošnju, razvoj aktivnosti BDP-a i proizvodnju u međunarodnim makroekonomskih kontekstima; teritorijalni faktori se odnose na morfološke karakteristike (ravnice, brda, planine), urbana (broj stanovnika, gustoća naseljenosti, broj i vrsta ne-kućnih korisnika) i iznos prliva turista; faktori upravljanja koji se odnose na izbor, od strane službi za organizaciju, kao što su usvojeni način prikupljanja i aktiviranje prikupljanja od strane uslužnih preduzeća (npr. čišćenje ulica, skupljanje zelenog otpada,glomaznog otpada, itd...), usvajanje tarifa na vrijeme, usvajanje politike asimilacije otpada od ne- kućnih korisnika, oblici i ulaganja u području komunikacije za korisnike. - 22 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Uticaj na ove faktore svakako omogućuje usmjeravanje proizvodnje otpada u skladu s ciljevima koji se žele postići. Među prioritetnim ciljevima, utvrđenim direktivama Zajednice o otpadu, glavni fokus je smanjiti količinu proizvedenog otpada. EKONOMSKE KARAKTERISTIKE BAR: Dominantna aktivnost: POLJOPRIVREDA I TURIZAM BUSHAT: Dominantna aktivnost: POLJOPRIVREDA I USLUGE KAMZA: Dominantna aktivnost: USLUGE I TRGOVINA Pokazatelj koji vam omogućuje da uporedite različite teritorijalne realnosti i pruža pregled o evoluciji službe za prikupljanje i postignutim rezultatima vladanja komunalnim otpadom, je proizvodnja po glavi stanovnika (ukupna proizvodnja komunalnog otpada (*) podijeljena sa brojem stanovnika teritorijalnog uzorka). (*) Ukupna proizvodnja uključuje ne samo proizvodnju kućnog porijekla,nego uključuje proizvodnju sličnog otpada, od različitih korisnika (npr., poslovne, usluge, zanatlije i sl.). - 23 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Dakle, na samu proizvodnju otpada očito utiču isti faktori. U stvari, Sledeća tablica prikazuje podatke za opštine Bar, Bushat, i Kamza. Kao što možete vidjeti, Proizvodnja otpada po glavi stanovnika: postoji velika razlika BAR: 1,20 kg/sta dnevno 1,50 kg/sta dnevno - priliv turista Kamza označava vrlo BUSHAT: 0,60-0,70 kg/sta dnevno evropskog prosjeka, KAMZA: 0,25-0,60 kg/sta dnevno između izmjerenih vrijednosti u različitim stvarnostima: nisku vrijednost, apsolutno ispod a sastav se odlikuje organskom komponentom. Isti aspekt nalazimo i u Bushatu, gdje je, međutim, proizvodnja nešto veća. Vrijednosti Bara, su međutim, u skladu s nacionalnim talijanskm. Uopšteno, proizvodnja po glavi stanovnika se povećava s brojem stanovnika, pogotovo u glavnim gradovima, ne samo zbog povećanja proizvedenog kućnog otpada, već naročito zbog prisutnosti uslužnih djelatnosti, poslovnih ureda, zanatlijskih djelatnosti prisutnih u gradskoj srži. I broj turista, i sve što uz to ide, pomaže da se uveliko povećavaju količine proizvedenog komunalnog otpada pogotovo u određeno doba godine. Detaljno studiranje ovih aspekata nam omogućuje formulisanje preciznih usluga, projekata prilagođenih stvarnim potrebama područja, kojima se ostvaruju ciljevi smanjenja količine otpada i boljeg njegovog korišćenja. - 24 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Smanjiti otpad i valutacija usluga skupljanja Smanjenje otpada je važno jer je nužan korak za početak življenja zdravijeg stila života. Zemljani resursi nisu beskonačni i, ako ne promijenimo trend potrošnje uopšteno i proizvodnju otpada, uskoro će biti iscrpljeni. Radi se o prihvatanju mjera opreza koje se mogu mirno primijeniti u svakodnevnom životu! Kad bi se uspjela smanjiti količina otpada za odlaganje, kao i količine odvojenog prikupljanjog otpada, može se razmišljati o smanjenju usluga npr. smanjenje učestalosti preuzimanja otpada a samim tim i smanjenje troškova. - 25 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ CILJEVI PLANIRANJA GRADSKOG OTPADA I MOGUCI EVULUTIVNI SCENARIJI ZA NJEGOVO UPRAVLJANJE Ograničenje proizvodnje Na temelju sadašnjih tendencija, smatra se da je potrebno osigurati i predvidjeti intervencije u cilju smanjenja otpada, postavljanjem ciljeva za održavanje, ili barem usporavanje tendencije rasta zabilježenog u zadnje vrijeme. Kako bi se garantovao primarni cilj ograničenja proizvodnje otpada, razradjene su i identifikovane intervencije usmjerene na promovisanje modela za ponašanje korisnika u cilju podizanja svijesti, i shvatanja problema otpada počevši od njegovog nastanka, kao i promocija dobre prakse u svijetu proizvodnje. Na temelju ostvarenog iskustva preduzimaju se inicijative za tijela javne vlasti (npr. javno preduzeće za ambijent se postiče za kupovinu zelenih površina) i inicijativama u svijetu proizvodnje (npr. sporazumi s konzorcijima usmjereni na suzbijanje proizvodnje ambalažnog otpada). - 26 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Reciklaža materijala Ciljevi upotrebe otpada se postižu kroz recikliranje, preko diferencijalnog prikupljanja koje mora biti više od ovoga danas, prijedlog je snažno usmjerena ka ovom aspektu, utvrđivanjem kriterija i načina organizacije koja je predložena svim učesnicima koji se bave otpadom, kako bi se osigurali uslovi za postizanje postavljenih ciljeva. Prognoze su usklađene s najnovijim propisima, predlažu organizacijska rješenja koja variraju zavisno od potreba karakterističnih za taj prostor. Potreba za dubokom reorganizacijom usluznih djelatnosti zahtijeva doista brzo aktiviranje instrumenata za podršku razvoja usluga za diferencijalno prikupljanje. Ti instrumenti mogu biti tekničkog, ekonomskog ili administrativnog tipa (kao što su propisi o tome kako doći u kontakt sa centrima za obradu otpada uz smanjene cijene, zavisno od nivoa postignotog recikliranjem). - 27 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Minimiziranje korištenje deponija, oporavak materijala i energije Izgradnja centara za zbrinjavanja i odlaganja otpada mora se razvijati u skladu s ciljevima utvrđenim propisima, s posebnim osvrtom na prelaz od " Sistem deponija " do integriranog otpadnog ciklusa kroz investicije za korišćenje najboljih i najmodernijih tehnologija, da bi se postigao visok nivo ambjentalnog, ekonomskog i socijalnog kvaliteta. Centri za odlaganje, bi trebali u konfiguraciji sistema razmatrati prisutnost deponija spremnih za " zatvaranje ciklusa " zato se treba ići ka otvaranju centara koji mogu osigurati povrat materijala i energije. Vodič ostavlja otvorenu mogućnost realizacije sistema karakterizovanih inovativnim sadržajima pod uslovom da zadovoljavaju tehničke, inženjerske, ekonomske i ambijentalne uslove. Centri za završnu obradu otpada će morati osigurati garanciju u odnosu na sljedeće aspekte: zaštite okoline i zdravlja: centri moraju pokazati sposobnost da osiguraju najviši nivo zaštite okoline kako bi se smanjili negativna djelovanja povezana s njihovim radom. pouzdanost i kontinuitet rada. troškovi: početne tarife trebaju osigurati ukupnu održivost sistema ekonomskog upravljanja i biti uporedive sa već postojećim u našoj zemlji (za isti tretman pročišćavanja). - 28 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Odgovarajući i transparentan sistem praćenja, uz brzo širenje informacija, kao i aktivnu uključenost ljudi koji žive u blizini postrojenja, će vam omogućiti da se eliminiraju društveni alarmizam koji je često podstaknut nedostatkom tačnog znanja o uslugama i načinu rada postrojenja. Iako postoji primarni cilj potrebe za deponijama, treba istaći kako se različitim tretmanima odredjeni materijali mogu reciklirati i biti izvor energije, a koji su prije samo nekoliko godina završavali na deponiji. Harmonija s lokalnim i globalnim ambjentalnim politikama Kriteriji i postupci za utvrđivanje područja koja nisu pogodna za smještaj postrojenja za obradu i odlaganje otpada treba biti u skladu s pravilnim planiranjem okoline. Ti kriterijumi uzimaju u obzir sve prognoze teritorijalne i ambjentalne prirode, na takav način da se položaj novih postrojenja predlaže u odgovarajucim kontekstima, i sa što manjim negativnim uticajem. Na ovaj način, dajemo okvir koji će voditi buduće razvojne strategije u području vladanja otpadom u skladu s predviđanjima zaštite specifičnosti područja. - 29 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Postizanje boljih energetsko-ambjentalnih rezultata u odnosu na postojeći sistem Konfiguracija novog sistema za upravljanje je snažno usmjerena na povrat materije, zato će odrediti važne prednosti u odnosu na okolinu, u kontekstu istraživanja i u podršci planiranju. Treba uporediti trenutni "utjecaj na okolinu ", sa sadašnjim vladanjem otpadom, s tim što se može dogoditi ostvarenjem planiranih ciljeva. Analiza će pokazati sve prednosti povezane s razvojem sistema upravljanja koji ima za cilj poboljšanje prestacija, što utiče izmedju ostalog i na odlaganje u deponijama. Odredjivanje troškova upravljanja Razvoj akcija za optimizovanje sistema vladanja otpadom, također mora biti programiran u odnosu na troškove povezane s njim: to je moguće kroz politike koje regulišu tarife usluga korisnika ili tarife odlaganja otpada u deponijama. Hitna potreba za djelovanje na sistem usluga prikupljanja će u značajnoj mjeri uticati na opštinske troškove, sto utiče na buduće odluke opština i preduzeća koja se bave otpadom. - 30 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Važnost procesa budjenja svijesti kod građana u cilju pravilnog vladanja otpadom Vodič pruža, u fazi izvodjenja, razvoj mjera podrške za prikupljanje i smještaj otpada. Za ostvarivanje planiranih ciljeva neophodno je razviti komunikacijsku kampanju. Ono što je postalo vrlo jasno tokom organizovanih priprema obavljenih u sve tri stvarnosti, je nedostatak duha odgovornosti u vladanju svojim otpadom, i ograničenja u pružanju usluga preuzimanja otpada. Dakle, ovaj vodič, ima za cilj razvoj niza specificnih korisnih aktivnosti za razvoj koncepta pravilnog vladanja otpadom. Veoma je značajno razviti cijeli niz aspekata koji se odnose na proizvodnju otpada, ne samo urbanog karaktera, ve i specijalnog. Stoga je važno: smanjivanje kako proizvodnje tako i opasnosnti otpada, koje se može postići kroz uključivanje preduzeća u obuci i prekvalifikaciji; maksimizirati povrat materijala i energije na temelju regulatornih prioriteta. Planiranje vladanja posebnim (specijalnim) otpadom pretpostavlja kao cilj usmjeravanje i orjentaciju budućih politika u upravljanju otpadom na nivou svog područja. Nakon što ste identifikovali vrste i količine, moguće je nastaviti rad na procjeni potreba u vezi s tretiranjem i odlaganjem opasnog otpada. - 31 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Ostali ciljevi svojstveni za rukovodeće aspekte i administrativnu strukturu sistema upravljanja Osim gore navedenih ciljeva strogo tehničke prirode, možemo identifikovati niz drugih ciljeva, koji će se pojaviti u fazi provjere, koji mogu znatno uticati na obim sistema upravljanja. Kako bi se osiguralo optimalno upravljanja i postizanje ciljeva na teritoriji bez pojave nehomogenosti, izabrane odluke trebaju voditi sljedećim ciljevima: favorizovati odlaganje otpada na mjestima blizu onom gdje se on proizvodi; osigurali ravnomjernu geografsku distribuciju opterećenja okoline koji proizlaze iz upravljanja otpadom; uspostaviti sistem upravljanja koji garantuje samodovoljnost na različitim funkcijama za prethodnu obradu ostataka otpada iz diferencijalnog otpada i kompostiranje; izgraditi sistem centara za definitivno zbrinjavanje i finalnu preradu koja je od zajedničkog interesa; nastaviti provodjenje načela podjela odgovornosti tokom cijelog životnog ciklusa otpada, kroz sudjelovanje različitih subjekata; podsticati prekvalifikaciju i nadogradnju postojećih objekata kako bi se obezbijedilo potpuno ostvarenje zahtjeva i ograničila izgradnja novih objekata; olakšavanje integracije, koliko god je to tehnički moguće i potrebno, sistema centara za obnovu i reciklažu komunalnog otpada sa specifičnim prilivom specijalnog otpada. - 32 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Evolucijski scenarij : opšte pretpostavke Definisanje nove strategije počinje od pažljivog pregleda postojećeg stanja, valutacija prijedloga od strane sve tri realnosti kao i raznih operatera. Sagledavanjem postojećeg stanja, zatečenog i praćenog tokom različitih faza posjete na područjima uključenim u projekat, došli su do izražaja odredjena problematična područja i predložene aktivnosti (organizacija, izgradnja objekata), za ostvarenje postavljenih ciljeva, vodič upućuje na neke metodološke predloge, operativno izvodljive i koji najbolje odgovaraju lokalnim karakteristikama. Važan cilj analiza obavljenih tokom raznih susreta i obuka, je da predstavi mogućnosti razvoja sistema upravljanja, predstavljajući evoluciju kroz reprodukciju odredjenih scenarija, koji se odnose posebno odnose na: Razvoj proizvodnje otpada (količina otpadnih proizvoda, kvalitet otpadnih proizvoda, prostorne raspodjele proizvodnje, utjecaj operacija za prevenciju i smanjenje količine i opasnosti otpada); Razvoj sistema sakupljanja (vrsta usluga, teritorijalna espanzija, ciljevi recikliranja, mreža teritorijalnog upravljanja, momentalni razvoj, valutacija inovativnih tehnologija); Razvoj tehnologije sistema prerade (teknike ponovne upotrebe / zbrinjavanje, broj i kapacitet centara, mreža teritorijalnih centara, samostalno uspješne zone, momentalne evolucije, valutacija inovativnih tehnologija). - 33 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Razlike obuhvaćenih sistema je takva da se može dati samo gruba procjena očekivanih prednosti, procjena koja bi trebala biti shvaćena kao idejni put koji trebamo koristi u budućnosti za praćenje i verifikaciju evolucije otpadnog sistema. S druge strane, to se može vidjeti kao ukupna reorganizacija sistema vladanja otpadom, s jakim naglaskom na razvoj posebnih usluga prikupljanja na najvišem nivou (otprilike, 50% i više, diferencijalnog otpada) uopšteno to vodi do trenda smanjivanja količine otpada kroz sinergetički uticaj nekoliko faktora, kao što su: bolja kontrola transfera otpada postignutih kućnim sakupljanjem (eventualno uz isključenje iz sistema opasnog otpada koji je tretiran postojećim pravilima i propisima); podsticaj za zadržavanje otpada od pojedinih korisnika putem odredjivanja povoljnijih tarifa, a također može omogućiti nagradjivanje pozitivnih promjena u ponašanju, pogotovo s aktivacijom sistema plaćanja na vrijeme; jaka komunikacijska, obrazovna i informativna investicija, podrška za reorganizaciju sakupljanja, razvoj svijesti potrošača koja se odnose na prikladnost tretiranja svih vrsta otpada. Zanimljiva tačka uporedjenja u tom smislu, uzimajući u obzir sinergetsku ulogu različitih pravaca djelovanja u okviru sistema, snažno orijentisanog na diferencijalno prikupljanje i upotrebu otpada, može se predstaviti rezultatima postignutim u provinciji Macerata koja je karakteristična po apsolutno savršenim rezultatima. - 34 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Razmatranja o razvoju odvojenog prikupljanja u budućim poslovnim scenarijima: potencijal recikliranja U okviru usmjerenja za planiranje, posebno je važno pojačanje ponovne upotreba materijala s ciljem: poboljšanje sistema usluga koje se bave zaštitom okoline od otpada (kroz pozitivan saldo, koji je karakterističan kod ponovne upotrebe materijala) - postizanje smanjenja potrebe za obradom i odlaganjem. Ovi rezultati se mogu postići kroz postupne reorganizacije službi kako bi se osiguralo najviše moguće pronalaženje recikliranih frakcija otpada iz različitih priliva (kućna proizvodnja, komercijalna proizvodnja i proizvodnja u uslužnom i zanatlijskom sektoru). Treba poboljšati sadašnji sistem organizacije usluga treba kako bi se omogućilo postizanje sto viših ciljeva ponovnog korišćenja, zakonom predvidjenih. U principu, treba naglasiti da se ti rezultati uvijek postižu kroz sisteme snažno usmjerene na načine prikupljanja koje karakteriše blizina izmedju onoga ko dostavlja i onoga ko preuzima otpadni materijal, takozvano kućno prikupljene. - 35 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Kao što je dovoljno pokazano, samo se ovakvim organizacijskim oblikom rada mogu postići najviši ciljevi. Za postizanje nivoa recikliranja otpada zahtijeva se: reorganizacija službi za " važnu " orijentaciju prema oblicima prikupljanja kod kuće i karakterističnom blizinom korisnika; značajno posvećivanje pitanjima ucešća potrošača putem komunikacije na prostoru; važan razvoj sistema za cijene usluga za korisnike, tipa na " vrijeme ", što je važan podsticaj i priznanje za korisnike ka usvajanju dobrog ponašanja, u odnosu na usluge koje im se nude. Osim toga, sistemi za kućno prikupljanje su se također pokazali, kao najbolje iskustvo, što je primjer u opštinama pokrajine Macerata, koje je neophodno za optimizaciju ne samo kvantiteta već i kvaliteta diferenciranog otpada. Veća odgovornost pojedincima se daje direktnom kontrolom u procesu prikupljanja, najveći napori su u komunikaciji, obrazovanju i informisanju, od kojih zavisi sistem diferencijalnog prikupljanja i garancija njegovog kvaliteta, i da li će se odredjeni materijali ponovno naći u industrijskom proizvodnom ciklusu, a samim tim smanjiti priliv ne-diferencijalnog otpada. - 36 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Također treba imati na umu da elemenat "kvalitet" u procesu reciklaže, omogućuje povratak materijala s karakteristikom dodatne ekonomske vrijednosti, što omogućuje njegovu lakšu reintegraciju u svom lancu ponovnog korištenja. (Vidi poglavlje o industriji konzorciji). U skladu s prethodnim, priručnik identifikuje određene susmjerenja za reorganizaciju službi, na bazi procjene koje se odnose na osobine različitih područja regiona. Ne smatra mogućim izvodljivo predložiti jedinstven organizacijski model, jer je neophodna procjena, bazirana lokalnim karakteristikama, je najprikladniji metod u traženju optimalne tehničko-ekonomske usluge. Kriteriji i modeli koji su predloženi za reorganizaciju službi U svjetlu iskustava i eksperimentiranja odvojenog prikupljanja koji su razvijeni u Macerati, jasno je da je model kućnog skupljanja usvojen kao parametar povećanja postotka diferenciranog prikupljanja na teritoriji. Unutar tog trenda možemo razlikovati dva modela odvajanja koji su ponuđeni na području: model intenziteta (urbana središta s visokom gustoćom naseljenosti), koji primjenjuje prikupljanje od vrata dovrata , s nužno čestim prikupljanjem; model širokog područja (područja niske gustoće naseljenosti) karakteriziraju specifične frekvencije prikupljanja i odlaganje u diferencijalne kontejnere koji se nalaze na cesti ili u blizini. - 37 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Izbor između ova dva modela, koji nužno prolazi kroz razvoj odvojenog prikupljanja mora biti: - u skladu s ciljevima recikliranja predvidjeni planovima; - u skladu s brojem korisnika koji su uključeni; - u skladu s vrstom urbane stvarnosti u kojoj djeluje. Kao što se može zamisliti, usluge koje se odlikuju visokim intenzitetom će postići više ciljeve, dok će usluge obilježene "manjim intenzitetom" poslovati u područjima gdje je manja specifična proizvodnja otpada, pa će samim tim postići niže rezultate. Ostvarene preliminarne procjene, koje moraju biti prilagodjene kontekstu lokalnog programa, naglašavaju mogućnost ostvarivanja visokih ciljeva ponovne upotrebe kroz saradnju većine stanovnika u uslugama "intenzivne" vrste. Oba sistema prikupljanja treba da se usresredi na stvaranje sabirnih centara kako bi se dali na uslugu korisnicima. Da bi se podstaklo smanjenje proizvodnje otpada, važno je promovisati domaće kompostiranje koje može postati zanimljiv strukturni element u planiranju usluga prikupljanja, pogotovu u područjima s niskom gustoćom naseljenosti. - 38 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Ostvareni rezultati Otkrivanje nivoa koji se mogu postići primjenom organizacijskih modela, i njihova aplikacija na lokalnim kontekstima može varirati u odnosu na različite mogucnosti razgradnje proizvedenog otpada. Prinosi stoga moraju biti adekvatno kalibrirani u funkciji opsteg cilja recikliranja koji se želi postići. Učinak prikupljenih materijala zavisi od sistema prikuplanja kao i od pojedinačnih vrsta otpadnog materijala. U sledećim paragrafima će se razraditi sistemi prikupljanja, koje treba primijeniti u različitim sredinama i sa različitim ciljevima zavisno od vrste otpada koji se prikuplja. Definicija nivoa proizvodnje gradskog otpada, i predvidjeni priliv otpada od strane preduzeća za prikuplanje (za zbrinjavanje otpada od različitih frakcija, otpad od cišćenja ulica, nediferencijalni otpad, ostatak od diferencijalnog prikupljanja otpada) predstavlja osnov za procjenu potreba za otvaranje centara za reciklažu, obradu i odlaganje otpada. Ova procjena potreba može se razviti, na teoretskom nivou, prema alternativnim hipotezama, i u odnosu na tehnološke mogućnosti. Ciljevi koji se odnose na proizvodnju otpada i njegovo diferencijalno prikupljanje, mogu se prikazati kroz nekoliko mogućnosti za provođenje tehnoloških sistema, budući da: - ostatak od ne-diferencijalni otpad ide u centar za selekciju / stabilizaciju - dio diferencijalnog otpada ide u specifične selektivne centre. - 39 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Oporavak i tretiranje dijela otpada koji dolazi iz diferenciranog prikupljanja Očekivani razvoj posebnih usluga prikupljanja dovodi do značajnog povećanja količine otpada koji se šalje u postrojenja za preradu različitih frakcija (organski, papir, plastika, limenke i metal u cjelini, drvo, glomazni otpad). Iskustva Cosmarija Iskustvo stečeno od strane Cosmarija je definitivno na čelu,u odnosu na sisteme prerade, imajući u obzir da to područje postiže cifru od 70% diferencijalnog sakuplanja otpada. Novi pogoni za preradu, na koje je usmjerena u posljednjih nekoliko godina aktivnost konzorcija su: - centar za proizvodnju kvalitetnog komposta; - Centar za upotrebu i preradu materijala od diferencijalnog prikupljanja otpada. Odlučeno je da se njihov rad kombinuje sa tradicionalnim načinom rada, posebno posvećenog preradi odvojeno prikupljenog otpada. Ova dva centra su odgovor na novo programiranje konzorcija i linija razvoja, od nacionalnog i regionalnog značaja u vladanju otpadom: Maksimalna pomoć sistema za preradu organskog materijala i kvalitetnih sekundarnih materija. Dok je centar za kvalitetan kompost pušten u rad u maju 2000godine i stalno doradjivan, drugi Centar je započeo rad u maju 2004 godine. - 40 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Linija kvalitetnog komposta Trenutna linija kvalitetnog komposta, nedavno proširena parkom n. 16 pokretnih biocelle, je u stanju da tretira circa 14.000 tona / godišnje od FOCKO (Frakcije Organskog Cvrstog Komunalnog Otpada). Na osnovu ritma povećanja proizvodnje takvih frakcija, prikupljanjem od vrata do vrata, zahtijeva se brzo povećanje kapaciteta postrojenja. U tom cilju je pripremljen projekat, koji racionalizuje kvalitet kompostiranja s stabilizaciji FOC, a u odnosu na investiciju od oko 1,6 milijuna € se može gotovo dvostruko uvećati trenutni kapacitet primljenog FOCKO. Na ovom projektu, Regija je dala značajan doprinos. Realizacija ovog projekta će omogućiti aerobnu obradu organskog i zelenog otpada, tako da i to može biti predmet naknadnog predviđanja. Poslovnog plana (navodi vazne problematike) uvodjenjem preventivne anaerobne obrade u proizvodnji bioplina i sl. Primijećeno je da je pogon potpuno uklopljen u već postojeći, jer se cijeli proces sazrijevanja odvija u zatvorenom prostoru, u silosu za sekundarnu sazrijevanje, s automatskim prevrtanjem gomila i ušmrkivanjem zraka za kontrolu procesa sazrijevanja. - 41 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Završni stepen stabilizacije danas se izvodi u zatvorenom, nakon rada na obuzdavanje mirisa i pokrivanja dvorišnog depozita komposta. Čak i linija rafiniranja postojećih stabilizovanih proizvoda, je već postojeća sa nekim dodacima i poboljšanjima. Materijali, resultat diferencijalnog prikupljanja otpada omogućen konzorcijom, posebno organski dio komunalnog opstinskog otpada i zelenog otpada, proizvod usluga održavanja javnih i privatnih površina (grane, trava, grmlje) transportuju se u pogone za kompostiranje depozitovani na njihovom području: mulj poljoprivrednog i kućnog porijekla kao i zeleni otpad idu u bazene koji su prikladno obloženi zaštitnim zidovima, i FOCKO ide u zatvoreni silos pod pritiskom. Razvoj proizvodnih procesa povjeren je od konzorcija, centru nacionalnog značaja u sektoru, Scuola Agraria del Parco di Monza, koji također radi u kontroli kvaliteta matrica i korištenje dobivenih proizvoda u poljoprivredne svrhe. Ovim izborom, konzorcij je odlučio da uključi najveću profesionalnost unutar njegove strukture (kvalifikovanog osoblja) i vanjskog savjetovanja, za proizvodnu liniju koja predstavlja pravi izazov za pažljivo upravljanje koje vodi maksimalnoj preradi komunalnog otpada u pokrajini. - 42 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Kompost proizvodi - parametri Parametri jedinice mjere zakonske granice zakon D.Lgs.217 zakonske granice poljoprivre.zakon godišnji prosjek Respirometric indeksi Dinamični respirometric indeks Statični respirometric indeks mg 02/Kg*s.v.*h mg 02/Kg*s.v.*h Korisne materije Ukupni Azot Organski Azot Organski Azot u totalnom Vlaznost Organski ugalj Humunske kisjeline i fulmici Radni status C/N Ph Slanost Metali Bakar Cink Olovo Kadmium Nikal Merkurio Hrom sestovaletni % s.s. % s.s. na 105°C % s.s. % s.s. jedinica ph meg/100gr 2,04 1,87 0,92 17,8 34,23 9,45 16,33 6,56 27,1 >80% <50% 25 7 25 <6 - <8,5 mg/Kg*s.s. mg/Kg*s.s. mg/Kg*s.s. mg/Kg*s.s. mg/Kg*s.s. mg/Kg*s.s. 150 500 140 1,5 100 1,5 0,5 70 200 45 0,7 25 0,4 0 61,27 113,9 34,23 0,19 15,67 0,00 0,00 u 50g t.q MPN/g*s.s. u 50g t.q u 50g t.q u 50g t.q 0 1000 0 0 0 100 0 526,7 0 0 0 0 % s.s. % s.s. % s.s. % s.s. % s.s. % s.s. 0,45 0,05 0 0,90 0,10 0 0,04 0,01 0,00 0,60 0,04 0,00 Bioloski parametri Salmonela Streptokoka fekalija Nematode Trematoidi Cestoidi Enterobakteriaceae Inertni Plasticni materijal do 3,33mm dij. Plasticni mater.dijam.od 3,33-10mm Plasticni mat.dijametra > 10mm Drugi inertni materijal do 3,33mm Drugi inertni mat.dij.od 3,33-10mm Drugi inertni mat.dijametra >10mm Drugi agronomski parametri Totalni potasio Totalni fosfor K2O P205 1,152 0,7 - 43 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Centar za izbor i povrat materijala Ovaj pogon se savršeno uklapa u programu konzorcija, usmjeren je na maksimalnu aktivaciju procesa oporavka frakcije iskoristivog otpada, dospjelog putem diferencijalnog prikupljanja, kao i iz ostalog komunalnog otpada. Od vitalne važnosti je povecanje diferencijalnog prikupljanja koje je potrebno pravno regulisati (odredbe Zakonodavnog dekreta br. 152/2006), osiguravajući tako visoke kvalitetne standarde, kao što je predviđeno u sporazumima ANCI - CONAI. Sistem pogona je usmjeren na privremeno skladištenje, pravilno rukovanje i presovanje, zatim linija ručnog odvajanja nekih materijala iz prikupljenog opštinskog otpada (papir, karton, plastika, itd...). Za gore navedene pogodnosti ručnog odvajanja, i ostvarenjem raznih inovacija ovaj sistem pogona u odnosu na tradicionalne metode skupljanja i obrade otpada svrstava se medju najsavremenije u našoj regiji, čak i u poredjenju sa sličnim privatnim pogonima. Pogonski sistem je podesan za tretman CKO (Cvrsti Komunalni Otpad) i za odvojeno prikupljanje od vrata do vrata. Njegov potencijal, u skladu s razvojnim programima DP (Diferencijalno Prikupljanje), nije dovoljan, tako da se planira projekat proširenja, ka njegovom udvostručenju za faze razdvajanja, presovanja i boljom automatizacijom, zašto je neophodno ulaganje više od 4 miliona €. Ova izgradnja, čiji veći dio troskova snosi konzorcij, omogućit će ostvarivanje pogona inovativno, tehnološki i veličinski dovoljnog za danasnje i za buduće potrebe regiona Macerata. - 44 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Odabir biljnog materijala Sema priliva - 45 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Priprema nerazvrstanog otpada Pred - obrada nediferenciranog otpada se temelji na procesu odabiranja / stabilizacije otpada. Sto se tiče ovog poglavlja imamo namjeru da predstavimo realno iskusntvo Cosmari-ja. Pogon (izrađen dijelom investicijs od konzorcija i dovršen investicijama regiona Marche) se sastoji od nekoliko linija sposobnih za rukovanje različitim frakcijama koje su proizvod ulaznog komunalnog otpada. Na njihovom vrhu se nalazi faza usitnjavanje i odabir CKO koji pristize u pogon, od kojih se generiraju u suštini dvije frakcije otpada (osim malih količina željeznog materijala koji su dobijeni u postupku selektivnog procesa): vlazna frakcija koja se uglavnom sastoji od organskog odpada i suva frakcija koja je od posebnog interesa za proizvodnju energije. Pogledajmo u detalje put dvije frakcije: Linija organskog dijela (frakcije), gdje je pretezno organski materijal dobijen odvajanjem od pristiglog otpada, i čini između 37-38 % od CKO ( uključujući i povučene nečistoće), koji se zatim stabiliziuje i sazrijeva u velikim kadama, apotom se transportuje u deponiju,osim ako postoji druga vrsta njegovo koriscenja uvjek u skladu sa zastitom ambijenta. Linija suvog dijela, koji tretira ostatke komunalnog cvrstog otpada (oko 58-59 %), dio se sastoji uglavnom od laganog suvog dijela (papir, plastika, tekstil, agregati, itd..), izdvojen od vlaznog dijela.Ovaj dio, se potom dijeli u tri priliva: - 46 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Prvi zastupa liniju spaljivanja s obnavljanja energije za tretman suve frakcije koja je rezultat odvajanja. Drugi, s pneumatskom razdvajanjem lakih djelova iz suve frakcije (papir, plastika), koji se šalje za proizvodnji GDO (Gorivo Dobiveno iz Otpada), a zatim salje na tržište. Višak suhe frakcije koje se ne mogu poslati na spaljivanje niti za proizvodnju GDO, zbog ograničenog potencijala, pa se zato salje na odlagalište I° kategorije. Na kraju iz postrojenja izlaze: - metali za preradu - struja prodana ENEL-u (osim one za ličnu potrošnju) - stabilizirani organski dio ide u deponiju (po povoljnim cijenama jer se radi o stabilizovanom materijalu) - skart od selekcije kao sto je glomazni otpad koji također ide u deponiju (kao i ne-iskoristivi materijal od linije GDO iz suvog dijela). - šljaka i prašina od linije spaljivanja - mulj iz uređaja za pročišćavanje. Odlaganje u deponije komunalnog otpada ili iz urbanih derivacija Odlaganje komunalnog otpada ili urbane derivacija je ograničen, u scenarijima planiranja, skart otpada iz drugih procesa obrade, koji nemaju više vrijednost kao sirovina ili energija. Maksimalno zadržavanje potreba deponije se dobija značajnim količinama prikupljanja kao i visokim nivoom recikliranja. - 47 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ SEMA PRILIVA UPRAVLJANJA OTPADOM - 48 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Re-organizacija usluga Predvidjanje organizacije usluga sastoji se u detaljnom definisanju vrste sredstava koja će se koristiti, profesionalno osoblje koje će biti uključeno (nivoi operatora) i broj potrebnih ekipa, što zavisi od produktivnosti usluga koje nudimo korisnicima. Treba napomenuti da tip vozila koji se koristi odgovara potrebama za prikupljanje kako u "intenzitet" modelu tako i u modelu "veliki-prostor" i garantuje visoku fleksibilnost i integraciju sa ostalim vozilima iz voznog parka, koji imamo na raspolaganju. Zapravo, obavljanje prikupljanja od vrata do vrata kao glavna usluga, u osnovi uključuje korišćenje tipa ekipa koje mogu zadovoljiti različite smjene prikupljanja tokom sedmice, imajući u vidu kapacitet vozila kao i broj korisnika nasih usluga na toj teritoriji. Kao važan kvalifikativni elemenat sistema u područjima gdje nudimo usluge "intenziteta", došla je do izražaja (i u ekonomskom smislu), učestalost u prikupljanju zelenog i glomaznog otpada. Ovo prikupljanje, koje je opcija prikupljanja od vrata do vrata, garantuje ujednačenost usluga ciklusa upravljanja otpadom, nudeći veći standard kvaliteta usluga u kontekstima visoke urbanizacije. Slijedi tabela sa prikazom načina rada službe u smislu resursa i komunalnih usluga, kako u smislu intenziteta prikupljanja od vrata do vrata tako i na prikupljanje na velikim površinama. - 49 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Prikupljanje od vrata do vrata U modelu prikupljanja od vrata do vrata, karakterističan za kućno prikupljanje sa visokim frekvencijama, ipotezira za kućne korisnike usluga sledeća prikupljanja, odredjujući učestalost i načine: suvi dio; organski dio; papir; plastična ambalaža; staklo; aluminijska ambalaža i metal (koji će biti uključeni u prikupljanje plastike kao funkciju povratne tehnologije). Sistem se temelji na selektivnom i kvalifikovanom prikupljanju različitih frakcija prisutnih u CKO: kućno prikupljanje suvog laganog materijala, stavljeno u prozirne kese u koju korisnik unosi sljedeći otpad: plastika, konzerve i metal. Skupljanje se obavlja dva puta nedeljno, korisnik je dužan ostaviti kesu ispred vrata, a ukoliko je nemoguć pristup vozilima onda na početku ulice. kućno prikupljanje papira, stavlja se u posebnu papirnu kesu, ili u papirnu kesu koju korisnik već posjeduje (kao što su one koje najčešće dobijamo prilikom kupovine), ili pravilno povezani; prikupljanje u blizini (kontejneri braon boje od 240 l već postavljeni) organske frakcije, u vrećice izrađene od bio-materijala; - 50 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ prikupljanje u blizini (kontejneri zelene boje od 240l postavljeni uz braon kontejnere za organsko) za kućno prikupljeno staklo; prikupljanja od vrata do vrata stakla i ambalaže poslovnih korisnika: nedeljno,u određenim satima i danima, odvojeno prikupljeni, ostavljeni ispred radnji; prikupljanja od vrata do vrata ne-diferencijalnog CKO, u trasparetnim kesama različite boje od gore navedenih, učestalost prikupljanja je jednom ili dva puta nedeljno. Usluga je organizovana na način da se u određenim danima otpad može staviti ispred svojih kuća, u navedeno vrijeme, unaprijed je utvrdjeno kojim danom se preuzima koja vrsta (boja) kese, a staklo i organski otpad izvršava sami korisnik, kada to smatra prikladnim, jer se ostavlja u ulične kontejnere. Pick-up služba, koja koristi električna vozila opremljenih za podizanje i praznjenje bidona obavlja i ručno prikupljanje kesa i kad je vozilo puno ide na pražnjenje u kontejnere Centra za komunalni otpad, odatle se prosledjuje u pogone za preradu, a ne-diferencijalni otpad se tretira na tradicionalni način. Opštinski centar za prikupljanje i zbrinjavanje otpada, nije u mogućnosti da lično preuzima ne-kućni otpad, ali da bi riješio strategijski elemenat ka inegralnom prikupljanju kompletnog komunalnog otpada, odredjuje radno vrijeme otvaranja za javna lica, koje odgovara njihovim potrebama. Ovaj način prikupljanja pozitivno utiče na povjerenje i saradnju građana, pomažući razdvajanje i frakcija koje su kritične. - 51 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Upravljanje uslugama "od vrata do vrata", osim kućanstava, proteže se na druge dvije glavne kategorije: tzv Veliki Korisnici (supermarketi, kafići, konoba, pubovi, itd...) i na trgovinske, industrijske i zanatlijske korisnike. S obzirom na gore navedene kategorije, možete, manje ili vise, procijeniti prirodu i vrstu proizvedenog otpada. Neki od tih korisnika već koristi usluge kućnog prikupljanja pojedinih vrsta otpada, kao što su plastika, staklo, karton.Važna činjenica u vezi s proizvodnjom otpada se odnosi na otpad iz proizvodnih ciklusa proizvodnje. Osim što predstavlja značajan udio u ukupnoj proizvodnji,otpad se mora upravljati na način, prilagođen potrebama ne samo proizvodnih aktivnosti, već i osobitosti sistema skupljanja od vrata do vrata. Kako bi smo saznali detalje, u pogledu kvaliteta i količine, predlaže se upotreba upitnika, korisnih za upoznavanje konkretnih načina vladanja otpadom u kontekstu različitih preduzeća. Rezultati upitnika će uticati na odluke o promjenama, u odnosu na vrijeme i načine prikupljanja. Već smo aludirali na važnost promovisanja kućnog kompostiranja koja je postala zanimljiv strukturni elemenat u planiranju usluga za integrirano prikupljanje, te stoga može odigrati u organskoj frakciji važnu ulogu: dodatna u područjima u kojima se odvija odvojeno sakupljanje zelenog otpada; gradjaninu uvijek treba dati mogućnost da iskoristi agronomske prednosti, nižim porezima i tarifama ukoliko koristi svoj organski škart za vlastite potrebe, kroz zabavne aktivnosti, od snažne kulturne vrijednosti, kojima je u stanju proizvesti kvalitetan materijal koji nam pruža mogućnost uštede; zamjena u odnosu na organsko-vlažno prikupljanje, za većinu seoskih podrucja, gdje postoji raseljenost stanovnika, gdje nije moguće ili se ne isplati organizovati kućno skupljanje vlažnog, niti zelenog otpada. - 52 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ U slučaju stambenih zgrada pretpostavlja se kolektivno korištenje usluga, stavljanje kontejnera od različite veličine ovisno o broju korisnika višestambene građevine. Kontejneri će biti izloženi po istim pravilima koja važe za korisnika"pojedinca", i bit će izloženi u kalendaru. Sastav ekipe Otpad niske gustine (suvi otpad) Otpad niske gustine ( papir ) Otpad niske gustine (plastika) Otpad visoke gustine (organsko) Otpad visoke gustine(staklo) 1vozač 4°ste. i 1skupljač2°ste. + 1 vozač / skupljac 3° ste. 1vozač 4° ste. i 1skupljač 2°ste. + 1 vozač / skupljač 3° ste. 1vozač 4°ste. i 1skupljač 2°ste. + 1 vozač / skupljac 3° ste. Vozila Sabijač s tri zadnje osovine + satelit(minisabijač) ili vozilo s kadom Produktivnost Br.korisnika/smjena 1.100 Sabijač s tri zadnje osovine + satelit(minisabijač) ili vozilo s kadom 1.200 Sabijač s tri zadnje osovine + satelit(minisabijač) ili vozilo s kadom 2.000 + 1 vozač / skupljač 3° ste. Vozilo s kadom ili kompaktor 900 + 1 vozač / skupljač 3° ste. Vozilo s kadom ili kompaktor 1250 Treba napomenuti da su ekipe posvećene prikupljanju frakcija niske gustoće i visoke potrebe za sabijanjem, imaju kapacitet i izuzetnu fleksibilnost rada, jer su praćeni velikim vozilom kompaktorom i jednim manjim koje može biti upravljano satelitom iz većeg vozila. Definicija troška usluge za prikupljanje glomaznog i zelenog otpada zahtijeva drugačiji metodološki pristup (godišnje doba) i treba biti prikupljan na poziv ili u određeno doba godine. Za usluge sakupljanja zelenog škarta i otpada ,uglavnom se prikupljanje obavlja s kompaktorom, velike ili srednje zapremine koji će se koristiti ovisno o količini materijala koji se očekuje prikupiti, ili u zavisnosti od sezone ili pak iskustva, dok se za glomazni otpad koriste vozila s dizalicom ili sanducima s fiksnim brojem aktivnosti. - 53 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Prikupljanje na prostranim područjima ili ulčno prikupljanje Model skuplanja na prostranim područjima uopšteno, zahtijeva velika vozila, bez kada jer prikupljanje u ovim zonama predvidja prelaz mnogo veće kilometraže, koja je rezultat disperzije populacije. Sastav ekipe Suvi otpad Papir Plastika Organsko u blizini Staklo vozila 1vozač 4°ste. i 1skupljač 2°ste 1vozač 4°ste. i 1skupljač 2°ste 1vozač 4°ste. i 1skupljač 2°ste 1vozač 4°ste. i 1skupljač 2°ste 1vozač 4°ste. i 1skupljač 2°ste Zadnji sabijač Zadnji sabijač Zadnji sabijač Zadnji sabijač Zadnji sabijač Produktivnost Br.korisnika/smje na 800 400 350 4.000 400 Vrijednosti koje se odnose na ovaj sistem prikupljanja su očito niže od mogućnosti jer korisnik nije razvio svoju kompletnu odgovornost. Ovaj sistem se predlaže kao prelazna faza ka optimalnom sakupljanju. - 54 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ PROIZVODNJA KOMUNALNOG OTPADA I MJERE ZA NJENO REGULISANJE Linije djelovanja ka ograničenju proizvodnje otpada Politike zaštite okoline definisane na nivou Zajednice, posebno u VI akcijskom programu Evropske Unije za ambijent (2001-2010) i Evropske Direktive o otpadu, potrvrdjuju prioritet, svih intervencija usmjerenih na prevenciju, kako u kvantitativnom smislu (smanjenje zapremine otpada) tako i kvalitativnom smislu (smanjenje opasnog otpada). Sa knjigom "Zelena knjiga o integrisanoj politici u odnosu na proizvodnju" iz 2001 podržava strategiju promovisanja na tržištu ekoloških proizvoda kroz mehanizam cijena, uticaj na pravilan izbor potrošača, ekoprojektovanje proizvoda. Jedno od najvažnijih rješenja je korišćenje razvijene tehnologije, modernizacija postrojenja za obradu i recikliranje otpada. - 55 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Evropska Komisija smatra da je neophodno da se što je više moguće približimo situaciji u kojoj: otpad stvara, koliko je god moguće što manje rizike za okolinu (princip prevencije opasnosti); otpad se tretira na mjestima najbliže mogućim mjestu njegove proizvodnje (princip blizine); najveći dio otpada se vraća natrag u ekonomskom ciklusu (princip prednosti obnove); otpada namijenjen definitivnom uništavanju je znatno smanjen i mora biti odložen na siguran način (princip sigurnog odlaganja). Strategija definisanja na nivou Zajednice upućuju na održivije modele proizvodnje i potrošnje, kako bi se osigurali veći učinak u upravljanju resursima i otpadom, s ciljem da se oslabi veza između ekonomskog rasta i korišćenje resursa / i proizvodnje otpada, tako da ekonomski razvoj ne dovodi do opterećenja ambijenta. U sprovodjenju mjera sprječavanja nastanka otpada, navodi se potreba za intervencijom na nivou Zajednice, kako za postupnim ukidanjem određenih supstanci i sirovina, tako i mjerama vezanih za te proizvode, kao i podsticanje ka ponovnoj upotrebi i Reciklaži otpada. Strateške smjernice Zajednice moraju se uvesti u nacionalno zakonodavstvo. Italijanski zakon, sa Zakonodavnim Dekretom br. 22/97 , koji je identifikovao u politici smanjenja količine otpada i prevenciji njegovog nastanka, prioritetne akcije koje treba ostvariti u kontekstu vladanja otpadom.Te indikacije su kasnije ponovno obradjene Zakonodavnim Dekretom br. 152 / 2006, i one su temelj postojećeg predloženog Plana. - 56 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Efekat smanjenja proizvodnje otpada, osim poboljšanja njegovog tehničkog upravljanja, je u uticaju na: prevoz, koji prouzrokuje zagađenje zraka i rizik od mogućeg izlijevanja i nesreća, pravilno skladištenje i upotreba, smanjuje opasnost za teren, zrak i vodu, što stvara probleme vezane za postojeće objekte i teškoće u lokaciju novih. Problem prevencije proizvodnje otpada se mora riješiti, kako u pogledu količine proizvedenog otpada tako i u njegovom kvalitetu, istovremeno smanjujući opasnost, imajući u vidu teškoće vezane za njihovu sve veću složenost, heterogenosti sastava i opasnosti. Pratećenje ciljeva prevencije i smanjenje proizvodnje otpada može se očekivati promovisanjem aktivnosti: podrška za širenje i korištenje proizvoda koji, provjerom njihovog životnog ciklusa, formiraju minimalni otpad; podrška oblika potrošnje i distribucije proizvoda koje minimiziraju nastanka otpada; smanjiti potrošnju proizvoda za jednokratnu upotrebu, ako je moguće s proizvodima s višekratnom upotrebom; smanjenje formiranja zelenog i organskog otpada kroz jačanje autokompostiranja; smanjenje opasnog otpada kroz uvođenje čistih tehnologija u proizvodnim ciklusima. - 57 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Ove glavne direkcije djelovanja zahtijevaju angažman različitih učesnika, kao što su: 1 ) Javni organi na svim nivoima: promocija kupovine proizvoda koji imaju jednu ili više karakteristika korisnih za okolinu, na primjer u odnosu na sadržaj moguće recikliranog materijala, vodenu ili energetsku vrijednosti, nisku toksičnost. kupovina proizvoda koji proizvode manje količine otpada, smanjenje ambalaže ili izdržljive ambalaže, koja se može ponovno upotrijebiti ili obraditi; promocija ugovora kojima prodavači proizvoda obavljaju njihovo povlačenje kada je završio svoj životni ciklus, kao što su električna i elektronska oprema, toneri i patron boje, stvarajući ugovore "zatvorenog ciklusa". 2) Poslovni korisnici velike srednje i male distribucije: promocija sporazuma za smanjenje ambalaže. 3 ) Proizvodne aktivnosti: promocija i podsticanje uvođenja sistema upravljanja okolinom; uspostavljanje okvirne sporazume sa strukturama koje se bave ograničenjem proizvodnje otpada; realizovanjem sistema nagrade za inovacije proizvoda i načina njihove proizvodnje. 4 ) Građani, organizacije: poduprijeti širenje ideje o obrazovanju za pravilnu potrošnju svjesni prednosti usluga koje im servisi pružaju; širenje pijaca korištene robe; - 58 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ promocija inicijative za podsticanje domaćeg kompostiranja; Podrška za organizaciju eco-manifestacija i eco-proslava. Metode intervencije uključuju stvaranje: Dobrovoljnih sporazuma i programa s organizacijama, udruženjima i upravnim i ekonomskim subjektima. Postavljanje tablice konsultacija s ciljem sklapanja dobrovoljnih ugovora i sporazuma za program: 1. smanjiti proizvodnju otpada velikih distribucija kroz odgovarajuće metode distribucije pakiranja proizvoda, kao što je uvođenje prodaje deterdženata i drugih proizvoda putem automata, ili prisutnost pića u iskoristivim ambalažama za ponovno punjenje, 2. smanjiti proizvodnju otpada u krugu kateringa kroz zamjenu boca za piće za jednokratnu upotrebu sa onima za povrat,kao i za distribuciju hrane i pića (čaše, posude, korpe, pribor za jelo za jednokratnu upotrebu); 3. promocija zamjene, u prodajnim strukturama postojeće kese za kupovinu sa biorazgradljivim kesamai uvesti torbe za višestruku upotrebu; 4. promocija uvođenja održivih akcija u svim javnim objektima i preduzećima koje vode tržište ka upotrebi proizvoda izrađenih od recikliranih materijala, ali i za promociju dobavljače koji su usvojili ekološke standarde proizvodnje; 5. smanjiti proizvodnju otpada od strane turističkih objekata uvodjenjem uredjaja sa sistemima za doziranje i dopunjavanje, uklanjanjem vec dozirane i upakovane hrane za doručak i uvođenjem diferencijalnog prikupljanja i u sobama; - 59 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ 6. kroz promociju preduzeca koje upravljaju snadbjevanjem vodom, na upotrebu vode iz slavine, uvodjenje etiketa za vodu iz vodovoda, s ciljem smanjenja zapremine boce. A. Podrška za inovacije proizvoda s auto-obnovom, takođe se može ostvariti kroz pružanje financiranja, inicijativa usmjerenih na:promocija autokompostiranja, preko firmi za upravljanje otpadom, nudeći distribuciju uređaja za kućno kompostiranje, ili u malim zadrugama, privatnog i kolektivnog značaja, s prioritetom za zone u područjima gdje nije isplativa aktivacija diferencijalnog centralizovanog skupljanja otpada, organizujući obuku i programe tehničke pomoći; B. podupiru inicijative za oporavak, narocito ostvarenje volonterskih organizacija, u cilju smanjivanja otpada i ponovnu upotrebu proizvoda (održavanja i obnove trajnih dobara u kući, usluga za zamjenu potrošnje proizvoda za jednokratnu upotrebu s onima za višekratnu upotrebu); C. promocija proučavanje životnog ciklusa proizvoda kako bi se procjenili različiti aspekti njihovog uticaja na okolinu, smanjenje količine i kvaliteta proizvedenog otpada od strane proizvodnih sktivnosti, uključujući ambalažu, da se poveća mogućnost popravke proizvoda i odvajanje pojedinih komponenata, nižim troškovima energije i tokom životnog ciklusa proizvoda, na taj način se mogu dobiti savjeti za dobre proizvodne aktivnosti u kojima je vazna promocija eko-revizije i uvode ove faktore u kriterijima procjena za dodjelu financijskih sredstava; D. promocija studija o pružanju usluga, baziranih na sličnim djelatnostima iz prethodnog stavka kako bi se utvrdili metodi, tehnologije i ponašanja koja omogućuju smanjenje korišćenje resursa i - 60 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ proizvodnje otpada e podsticali korištenje proizvoda dužeg roka trajanja u konfrontu sa proizvodima za "jednokratnu" upotrebu. Svaka akcija bi trebala biti popraćena odgovarajućim obrazovnim i informativnim kampanjama koje postaju sastavni dio svih preduzetih akcija. Od posebne važnosti je i podrška u informativno / obrazovnim djelatnostima, razvijanju ideja o pravilnoj potrošnji, poznavanje uticaja na okolinu kupljenih proizvoda na okolinu, kao i stvaranje obrazovnih programa za škole na svim nivoima, u kombinaciji, na primjer, s mjerama za smanjenje proizvodnje otpada u menzama. Koraci koje treba poduzeti za smanjenje proizvodnje otpada odnose se na sledeća područja intervencije: - podsticati uvodjenje na tržište proizvoda s manjom ambalažom; - podsticati uptrebu ambalaže izrađene od materijala za višekratnu upotrebu i recikliranog materijala, - podsticati primjenu projektovanja proizvoda koji se temelji na LCA proizvoda; - promocija programa u udruženjima vlasnika restorana, preduzeća javnih usluga, trgovaca, trgovačkih lanaca, za promociju smanjenje nepotrebne ambalaže i zamjena s povratnom ambalažom; - promocija programa za oporavak neprodanih svježih proizvoda; - izgradnja on-line baze podataka o firmama koje obavljaju usluge popravki korištenih proizvoda, iznajmljivanja i dopunjavanja; - promocija potrošnje vode iz javne vodovodne mreže, čime se smanjuje ambalaža; - promocija krugova "povratne logike" sto znači vratiti proizvođaču ambalažu od robe prodane potrošaču; - 61 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ razvoj ekološki prihvatljivih proizvoda tj. koji pridonose najmanju moguću proizvodnju otpada; promocija ekoloških bilanca,ekoloških revizija; uključivanje u ugovorne dokumente konkursa za izvodjenje javnih radova i usluga, specifične uslove koji favoriziju upotrebu materijala koji proizlaze iz povrata ili recikliranja otpada i poboljšati vještinu i tehničku stručnost u sprečavanju proizvodnje otpada; promocija upotrebe tanjira, čaša i pribora za jelo za više-kratnu upotrebu u školskim menzama, u menzama firmi, na sajmovima, konferencijama, praznicima i drugim sličnim inicijativama gdje je priliv velikog broja ljudi; promocija odvajanja organskog dijela; prikupljanje suvog otpada (papir, staklo, plastika, limenke) na sajmovima i javnim proslavama; promocija kompostiranje u poljoprivredi (biljni humus i gnojivo); promocija, u kancelarijama, metodologije i instrumenata koji omogućuju korišćenje obnovljivih materijala, proizvod recikliranja, kao što su korišćenje recikliranog papira i tonera, punjive baterije, i smanjenje potrošnje putem korištenja informativnih tehnika koje omogućavaju maksimalno iskorišćavanje kapaciteta memorije računala. - 62 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Promocija cijene u upravljanju uslugama prikupljanja otpada Uvođenje tarife za pokriće troškova vladanja komunalnim otpadom je vrlo važan korak u pogledu duboke i nužne transformacije otpada. Formulacija takse, koja uzima u obzir proizvodnju otpada i sistem prikupljanja, obuhvata različite aspekte kao što su pokrivanje troškova, postizanju ciljeva zastite okoline, promjene u odnosima izmedju javne uprave i građana- korisnika. Ciljevi zaštite okoline mogu se lakše sprovoditi ekonomskim instrumentima koji daju podršku korisniku u prikupljanju otpada i povećava pažnju prilikom kupovine. To se postiže s uvođenjem mehanizama nagrađivanja za podršku prevencije, smanjenje otpada, recikliranja, boljim radom uslužnih djelatnosti i izjednačavanju tarifa poreza sa troškovima prikupljanja i obrade otpada. Za tarifu primjenjujemo pravilo "onečišćivač plaća", jer takozvana "promjenjiva" zavisi od količine stvarno proizvedenog otpada. Stoga tarifa postaje alat koji utiče na odgovornost pojedinca koji postaje nosilac visokog osjećaja građanske dužnosti i obeshrabruje nekorektno ponašanje. Najinovativniji aspekat primjena tarifa je provjera procesa koji uključuje transparentan odnos između građana i institucija, stavljanje na raspolaganje mogućnost kritika i predloga od strane korisnika, imati podatke o tome jesu li postignuti i u kojoj mjeri ciljevi efikasnosti, djelotvornosti i ekonomičnosti u upravljanju gradskim otpadom. - 63 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Oporavak materijala: usmjerenja za planiranje recikliranja Priručnik predvidja postizanje različitih ciljeva diferencijalnog prikupljanja, u odnosu na teritoriju i usluge koje pružamo. Očito, u cilju postizanja veoma visokog nivoa diferencijalnog prikupljanja otpada, trebat će nam: A. reorganizacija službe na "važnu" orijentaciju prema oblicima kućnog prikupljanja ili u skladu s pravilom blizine korisnika; B. značajan angažman po pitanjima sudjelovanja potrošača kroz planirane komunikacijske aktivnosti na terenu; C. važan razvoj sistema naplate usluga korisnicima, tipa "na vrijeme", koji je važan podsticaj i priznanje za korisnike ka usvajanju dobrog ponašanja, u odnosu na usluge koje im se nude. U skladu s prethodnim, priručnik identifikuje određena usmjerenja za reorganizaciju službi, na temelju procjena koje se odnose na karakteristike različitih zona na području. - 64 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Sinteza obavljene obuke Prije predlaganja specifičnih usluga za svaku od tri stvarnosti, smatra se da je korisno navesti, sintezu onoga sto smo saznali na obukama provedenim tokom projekta. Ssnteza obuke 1 KAMZA TERITORIJALNA ORGANIZACIJA Prije 1990 Kamza je bila samo predgrađe Tirane i bio je uglavnom poljoprivredni kraj. Nakon 1990, tokom unutrašnje migracije, pretvoren je u urbano područje, i u stvarni grad, počevši sa populacijom od oko 6.000 ljudi, stižuci do više od 90.000 danas. Ovo stanje haotičnog i brzog rasta je stvorilo probleme u kontroli urbanog agregata. 14.04.2012 - 65 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ PROPISI O ZASTITI AMBIJENTA I STANJE SLUZBI Postoji nacionalni zakon koji ima za cilj diferencijalno prikupljanje u opštinama (do 2018). On sadrži i katalog opasnog i ne-opasnog kućnog i ne-kućnog otpada. Zakonon postoji, ali država ga ne primjenjuje. Taj nedostatak se prenosi i na planiranje usluga prikupljanja, kako u načinu tako i u strucčosti: ne postoji razdvajanje otpada, i nema realnih planova tehnika prikupljanja. Velika količina otpada nije prijavljena komunalnim službama, što pokazuju ogromne gomile napuštenog otpada posvuda. Oni također nemaju valutaciju "tržišta" prikupljenog otpada: komunalni i ne-komunalni, opasan i i ne-opasan, transportuju se u otvorenu deponiju, koja se nalazi u neposrednoj blizini vodotoka. Identifikacija mjesta je napravljena isključivo s obzirom da je zemljište komunalno vlasništvo, bez uzimanja u obzir geomorfološke karakteristike područja i ekoloških zahtjeva. Nema uočene odgovarajuće tehnike razvoja, već ljednostavno prikupljanje otpada takvog kakav jeste. Prikupljanje se obavlja samo jednim vozilom: Kompaktor ISUZU prilično nov model, ali u lošem stanju. Smjene: 8 h x 3 smjene / dan - Osoblje:4 ekipe / smjena. Način rada: 1 vozač i 3 operatera na zemlji koji skupljaju otpad s ručnim alatom (lopatom i vilama). Spremnici (kontejneri) su od željeza, gotovo svi deformisani i bez točkova, ne mogu se zakačiti za vozilo u cilju njihovog pražnjenja, zbog lošeg stanja u kom su, onda su operateri primorani da sa zemlje kupe otpad lopatom i vilama. Iako postoji zakon za sigurnost na radu, operateri ne posjeduju (LZO) Lična Zaštitna Odjeća (samo reflektirajuće prsluci). Kontejneri su svi okruženi otpadom i uobičajeno je vidjeti ljude koji prekopavaju okolo i uzimaju stvari. - 66 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Trenutno, opština takođe obavlja uslugu prikupljanja glomaznog materijala i jednu vrstu prikupljanja nediferencijalnog otpada sistemom"od vrata do vrata". NAGLASAK Da bi ste dobili prave rezultate naglašava se potreba za razvijanjem svijesti koja je osnov za pravilno vladanje otpadom, kako administrativnog osoblja tako i stanovništva, bez koje se ne mogu programirati usluge koje daju dobre rezultate. Osim toga, tu je pravi problem neprijavljivanje poreza: sistem upravljanja poreznih obaveznika je vrlo napredan, ali primijenjen vrlo malo. Osim nedostatka informacija, činjenica da korisnici ne plaćaju poreze, što ovlašćuje stanovništvo da ne traži garanciju usluga i zaštitu za svoje zdravlje i okolinu u cjelini. Pošto to nemaju, nije lako tražiti da poštuju određena pravila za pravilno gospodarenje otpadom. Taj nedostatak je pronađen kako u planiranju usluga prikupljanja, tako u metodu i vještinama: ne postoji diferencijalno prikupljanje niti planiranje tehnika prikupljanja, sav otpad, komunalni i ne opasni i ne , dovodi se u otvorenu deponiju, koja se nalazi u neposrednoj blizini vodotoka. - 67 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Lokacija pogona je odredjena isključivo na činjenici da je teren bio vlasništvo opštine, bez obzira na geomorfološke karakteristikepodručja. Takođe, ne postoje odgovarajuće tehnike kultiviranja, već jednostavno ostavljanje onoga što je prikupljeno. Prikupljanje se obavlja samo s jednim vozilom: gasolone ISUZO prilično nov model, ali uslovi njegovog održavanja nijesu povoljni. Smjene: 8 sati x 3 smjene/dan. Osoblje: 4 jedinice / smjena Način rada: 1 vozač 3 radnika na zemlji koji ručno skupljaju otpad (lopata i vile). - 68 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Spremnici (kontejneri) su od željeza, gotovo svi deformirani i bez točkova, ne mogu se zakačiti za vozilo u cilju njihovog pražnjenja, zbog loseg stanja u kom su, onda su operateri primorani da sa zemlje kupe otpad lopatom i vilama. Očito je, da je kvalitet prikupljanja nizak, jer ovaj metod ne garantuje potpuno čišćenje mjesta. Čak i ako postoji propis sigurnosti na radu, operateri nisu opremljeni LZO (samo reflektirajuće prsluke). Kontejneri su svi okruženi otpadom i uobičajeno je vidjeti ljude koji prekopavaju okolo i uzimaju stvari. - 69 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ BUSHAT PROBLEM DEPONIJE Glavni problem koji se javlja u Bushat-u je povezan s deponijom. Tu postoji deponija za komunalni otpad i ona skupi 1 milion kubnih metara. Ova deponija je osmišljena kako bi trajala 20 godina razmatranjem trenutne proizvodnje otpada bez recikliranja materijala (potencijalno 0,6 kg / sta.dnevno = 100 t / dan služba prikupljanja pokriva 200.000 stanovnika u 18 opžtina), imajući u vidu da je godišnji procenat povećanja otpada 6%. 17.04.2012 18.04.2012 - 70 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Trenutno samo dolaze 600/t mjesečno: samo 12% od onoga što bi trebao stici. Do sada su Abbancate 8.000 tona do početka septembra 2010. Abbancamento Cijena Abbancamento: 7 € / toni. Potpisansan je sporazum između Ministra za Ambijent i 18 opština s obavezom prikupljanja i donošenja otpada, ali to nije poštovano od strane svih potpisnica opština. Osim toga, oni koji ga daju , ne donose 100% proizvedenog otpada. Pojedine ga opštine daju, ali ne plaćaju. U Deponiji postoji sistem izbora otpada koji za sada nije u upotrebi, jer nemaju dovoljno materijala za obradu, a i ne bi bili u mogućnosti da pokriju troškove osoblja. SAZNANJA O OPOREZIVANJU OTPADA U 18 opštna potpisnica ugovora naplaćuje se 20 % predviđenenog poreza. U Bushat-u javni korisnici komunalnih usluga placaju (60% od ukupnog broja). STANJE USLUGA Trenutno se na području nalaze 110 kantejnera u urbanoj zoni, 90 kontejnera u četiri sela oko Bushat-a, gdje se proizvodit manje otpada. Stanje kontejnera je degradirano i evidencirano je napuštanje otpada. - 71 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ STANJE PROJEKTA N° 20 kontejnera za odpad (5za papir, 5 za plastiku, 5 za staklo, 5 za nediferencijalno) koji će biti postavljeni u 5 parcela kao pilot-projekt. Obavljen je pregled za izbor lokacije pogodne za postavljanje kontejnera za smeće. NAGLASAK Uprkos razvoju savjesti kao temelj pravilnog gospodarenja otpadom od strane administratora, ne može se reći ista stvar u vezi sa stanovništvom, pa je teško planirati sistem usluga koji će dati dobre rezultate. Itekako su svjesni da moraju napraviti informativne kampanje budjenja svijesti i sensibilizacije, i te da uprava mora vjerovati. - 72 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ BAR STANJE USLUGA Trenutno su u centru grada instalirana neka ostrva opremljena kontejnerima za odvojeno prikupljanje otpada, vrsta otpada je prikazana crtezima i jasnim znakovima na drvetu ili kartonu, ali na žalost, neki sod kontejnera nijesu još uvijek korišteni. U okolnim zonama, predgrađa i ruralna područja, nalaze se 90 minikontejnera u kojima korisnici mogu odlagati nediferencijalni otpad. Bar je proglasen najčistijim gradom u Crnoj Gori. U stvari, vizualni utisak to potvrdjuje, iako postoje neka zabačenija područja, gdje postoje očite pojave napuštanja otpada. 19/04/2012 - 73 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ NAGLASAK Opština je povjerila usluge upravljanja otpadom svom komunalnom preduzeću, uz dobru organizaciju službi, koje, međutim, u određenim okolnostima, nailaze na teškoće na terenu. Opština izgleda radi na mnogim projektima, neki trebaju da se realizuju, a neki su već u funkciji. Kontrola je bila usmjerena na pregled kako instrumenata, opreme, tako i na načine prikupljanja. Značajan dio kontrole bio je posvećen posjeti deponije. - 74 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Sinteza obuke 2 Faza n° 1 (prvi dan): ponavljanje zaključaka obuke 1. (naglasak na nivo usluga), provjere trenutnog nivoa usluga kroz dokumentaciju i novi generalni pogled na teritoriju: - Poznavanje vozača, operatera i bilo koje druge ekipe uključene u ciklus prikupljanja otpada na području opštine; - Ciklus prikupljanja (vrijeme, količina, vrsta resursa koji se koristi i operativnog osoblja); - Procjena teritorijalne širine (granice) i broj i vrsta postavljenih kontejnera ili sanduka; - Osobe obuhvaćene obukom: Odgovorni za organizaciju krugova i smjena prikupljanja, izbor vozača. Faza n° 2 (drugi dan): - Popunjavanje tabela za valutaciju na terenu; Krugovi prikupljanja: od samog početka do povratka u bazu; Vizija eventualnnih postrojenja za obradu prikupljenog otpada; Osobe obuhvaćene obukom: Odgovorni za organizaciju krugova i smjena prikupljanja, izbor vozača. Faza n° 3 (treći dan): - Popunjavanje tabela za valutaciju na terenu; Krugovi prikupljanja: od samog početka do povratka u bazu; Vizija postrojenja za prijem prikupljenog otpada; Osobe obuhvaćene obukom: Odgovorni za organizaciju krugova i smjena prikupljanja, izbor vozača. - 75 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Faza n° 4 (četvrti dan): Proučavanje i podjela poslovnih zadataka od strane ekipa koje pokrivaju krugove i smjene prikupljanja; Osobe obuhvaćene obukom: Odgovorni za organizaciju krugova i smjena prikupljanja. Faza n° 5 (peti dan): Održavanje i procjena ostvarenih rezultata vozila za prikupljanje; dijeljenje i razmjena iskustava kako bi se poboljšali ciljevi upravljanja rada mehaničke radionice; Osobe obuhvaćene obukom: Odgovorni za organizaciju krugova i smjena prikupljanja, odgovornii za rad mehaničke radionice vozila. - 76 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ - 77 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Sinteza obuke 3 (u Italiji) Faza n° 1: - Popunjavanje tabela za valutaciju na terenu; Planiranje humanih resorsa i vozila; Softvera za upravljanje krugom prikupljanja: od samog početka do povratka u bazu Planiranje i organizacija distribucije kontejnera; Održavanje i procjena rezultata vozila za prikupljanje. Faza n° 2: - Proučavanje na teritoriji nekih vrsta krugova prikupljanja "od vrata do vrata"; - Vizija eventualnnih postrojenja za obradu prikupljenog otpada; Faza n° 3: - Proučavanje na teritoriji nekih tradicionalnih vrsta prikupljanja (sa zakačivanjem odpozadi); SADRŽAJ : Značaj livela usluge: • • • • • Ciklus prikupljanja (vrijeme, količina, vrsta resursa koji se koristi i operativnog osoblja); Procjena teritorijalne širine (granice) i broj i vrsta postavljenih kontejnera ili sanduka; Praćenje svakodnevnog prikupljanja do stizanje u pogone za preradu; Procjena učinka vozila i njihovog održavanja; praktični primjeri korišćenja poslovnih ekipa u krugova prikupljanje i radnim smjenama. - 78 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ - 79 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Obilazak pogona Cosmari - 80 - PRIRUČNIK ZA UPRAVJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ SINTEZA PLANA VLADANJA OTPADOM usvojila od tri stvarnosti Svaka od tri stvarnosti (Albanija, Italija, Montenegro) usvojila je vlastiti plan upravljanja, usklađen sa zahtjevima zakonodavstva Zajednice koji obavezuje na izradu ovog dokumenta. U sljedećim paragrafima prikazuje se sinteza Planova Upravljanja usvojenih od tri stvarnosti. SADRŽAJ PLANA UPRAVLJANJA KAMEZ -a (KAMZA) Plan naglašava da postoji sistem za prikupljanje otpada, kojim upravlja opština. Oni koriste sedam vozila različitih vrsta. Za pokrivanje cijele teritorije uslugom prikupljanja neophodni su 200 kontejnera (uključujući i one koji će se koristiti za zamjenu). Trenutno na opštinskom podrucju postoje 200 "mjesta" za sakupljanja otpada, od čega: 80 koriste kontejnere za smeće, i nalaze se u područjima gdje je ulična mreža je pogodna za tranzit i Prikupljanje se obavlja svakodnevno; 70 su na otvorenom prostoru, prikupljanje se obavlja tri puta nedeljno; 50 su mjesta prikupljanja gdje se ostavljaju kese, prema rasporedu utvrđenom kalendarom za prikupljanje od vrata do vrata i preuzima se jednom nedeljno. Plan upravljanja predviđa određivanje područja kojima ce se dodijeliti kontejneri, i njihov broj. - 81 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ U radu je razvijeno specifično poglavlje o "mjestu akumulacije" otpada (deponija), koje je od strane vlasti odredjeno pored obale rijeke Terkuza. Lokacija se nalazi sjeverozapadno, 2,2 km od centra Kamze. Trenutno sav otpad skuplja se u ovom mjestu, naravno, ne može biti nazvano deponija jer ne ispunjava standardne uslove. Nagli razvoj stanovništva rezultirao je rastom proizvodnje otpada, koji službe usluga ne uspijevaju pratiti, (kako u pogledu vozila tako i u broju kontejnera), pa je stanovništvo počelo koristiti obalu rijeke kao mjesto odlaganja. U istom mjestu se dovoze sve vrste otpada, kako gradskog tako i glomaznog, zatim industrijski i bolnički, imajući u vidu da ne postoji diferencijalno prikupljanje. Pored toga, radi se o otvorenom prostoru bez ogradjenja, tako da je slobodan pristup svima, za ostavljanje svega. Obavezne su mjere sigurnosti i održavanja, kako bi se spriječilo zagadjivanje podzemnih voda, imajući u vidu da se deponija nalazi uz rijeku pješcanog korita koje prikuplja ocjedne vode. Plan identifikuje faze intervencije za potrebe sanacije mjesta, koja uključuje uklanjanje i presovanje otpada ostavljenog deponiji, izravnavanje i izolacija glinom, stvaranje ćelija za prenos, odvod slivnih voda, ograde mjesta i izgradnja sistema unutrašnjih puteva. . Dobar primjer bi bio odredjivanje od strane projekta, novog mjesta za diferencijalno prikupljanje. - 82 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ SINTEZA PLANA ZA UPRAVLJANJE BUSHAT-a U 2008-oj vijeće opštine Bushat je osnovalo javno preduzeće sa većinom dionica koje pripadaju opštini, koje ima ulogu obavljanja prikupljanja i odvoz smeća, i čišćenje ulica u općtini, kao i upravljanje deponijama. Do sada, ova firma se bavila kontrolom procesa odlaganja otpada u deponijama. Plan rada predstavlja posebnu raspravu o odlaganju u deponiju: uprkos tome što su ugovor o odlaganju otpada u deponije potpisalo nekoliko opština, otpad ne dostavlja gotovo niko tvrdeći da je 7 € / toni previsok trošak, isti razlog je doveo do znatno nižeg zaposlenja potrebnih kadrova, a također smanjeno uvodjenje tehnologija za obradu otpada. Trenutno, privatna albanska firma je ponudula da se bavi vladanjem otpadom u deponiji, njegovim odlaganjem, preradom i pogonom reciklaže. Planom se precizira pojam deponija, ali i navodi nedostatke oko razvoja raznih drugih aspekata, posebno za ono što se odnosi na način prikupljanja otpada. - 83 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Pogon za izbor za sada se ne koristi, jer ne bi bio u stanju niti da plati osoblje, niti ima dovoljno materijala za preradu. - 84 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ SINTESA PLANA VLADANJA U BAR-u Plan vladanja otpadom Opštine Bar je odobren od strane Ministarstva turizma i razvoja, i potom usvojen od Gradskog vijeća. Plan je formulisan na bazi Zakona o vladanju otpadom, strateškog master-plana za nacionalno upravljanje otpadom, na bazi plana vladanja otpadom za Crnu Goru, za razdoblje od 2008-2012, na nacionalnim politikama za vladanjem otpadom, i na obavljenim istraživanjima na planu ambijentalne zaštite Crne Gore do 2020. Plan sadrži opis postojećeg stanja vladanja otpadom u opštini Bar, ovako sintetizovan: većina otpada dolazi iz urbanih područja i onih u neposrednoj blizini morske obale, gdje je i najveći ekonomski potencijal, koji karakteriše ove zone. Indikativno se proizvodi 1,2 kg dnevno / stanovniku, no s obzirom na turistički potencijal ovog područja, može se reći da količina proizvedenog otpada dostiže1,5 kg dnevno/stanovniku. Većina otpada se proizvodi u junu, julu, avgustu i septembru, dostignuvši vrhunac od 100 t / dnevno. U urbanim područjima prikupljanje i zbrinjavanje otpada uspijeva pokriti skoro 100 % od otpada proizvedenog u tom području, dok u ruralnim područjima se prikuplja uz pomoć kontejnera postavljenih pored glavnih ulica, i uspijeva se prikupiti 65-70%. Plan ne daje detaljan opis procesa prevoza otpada. Plan predlaže, za periferne zone, prikupljanje od vrata do vrata. Osim toga, pokazuje da je diferencijalno prikupljanje još uvijek u eksperimentalnoj fazi, i u samo nekim specifičnim područjima. Učestalost preuzimanja određuje preduzeće koje se bavi prikupljanjem, uzimajući u obzir sezonska kretanja. - 85 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Dokument opisuje snadbjevenost opremom, u smislu vozila i kontejnera, ali ne nudi detaljniji opis sistema načina prikupljanja otpada. Plan predlaže deponiju kao sistem odstranjivanja otpada. U njemu se nalazi raskošni opis sistema prikupljanja bioplina, tretiranje izcjednih voda, zaštitu od buke i zadržavanje neugodnih mirisa. Također pronalazi investicijski plan za opremu, plan investicija za izgradnju deponija i drugih troškova. - 86 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ ADMINISTRATIVNI, TEHNICKI ASPEKTI, INTEGRIRANOG OTPADOM I PORESKI VLADANJA Razmatranja koja su ovdje izložena odnose se, bez razlike, na opštine Kamza, Bushat i Bar, i predstavljaju generalne načine djelovanja, bez obzira na ambjentalnu situaciju koja obilježava tri opštine i političkog stava njihove uprave. Zadatak je svakog Opštnskog vijeća da izabere konkretne načine i mogucnosti djelovanja, prilagodjene specifičnim potrebama njihovim područja. Projekti integriranog sistema vladanja otpadom trebaju široku podršku svih političkih stranki, da bi se postigao kontinuitet Integrirani sistem vladanja otpadom sastoji se od niza kompleksnih političkih odluka i primijenjenih intervencija s ciljem smanjenja negativnog uticaja otpada na ambijent. Da bi se osigurao rezultat tog sistema, bitno je da se operativne odluke dosljedno sprovode i u vremenskom kontinuitetu. Iz tog razloga, važno je da su uključene sve političke snage koje sudjeluju u vladi, i da su postojeći projekti podržani što je više moguće, tako da smjene vlasti u opštinama ne dovodi u pitanje vremenski kontinuitet programa. - 87 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Politike vladanja otpadom moraju se rješavati na širim nivoima od opštinskog Priliv preporuka za vladanje otpadnim ciklusom ne može se odnositi na strogo opštinsko područje, vec ga je neophodno proširiti i na van-opštinska područja. U pogledu strukture i odnosa između centralne i lokalnih vlasti u Albaniji i Crnoj Gori, u opštinama Kamza, Bushat i Bar, moraju provesti bilo kakvu korisnu inicijativu za stvaranje radnih stolova, gdje će biti prisutni svi predstavnici vladajućih grupa, sa dovoljno velikih teritorija, kako bi se omogućilo formiranje prostornnog plana koji definiše osnovne principe i operativne odluke uopšteno, bez obzira na mogućnost, gdje se ostavlja sloboda svakoj lokalnoj vlasti da nastaviti samostalno donošenje mjera koje najbolje odgovaraju za njenu teritoriju, u okviru instrumenta koordinacije. Izbor metode prikupljanja otpada mora proizaći iz pazljivog proučavanja teritorijalne stvarnosti U izboru metoda prikupljanja otpada, opština mora uzeti u obzir niz faktora, uključujući demografske distribucije, orografije, urbani pritisak, socijalne navike... Drugim riječima, ne dešava se uvjek da sistem koji ostvari dobre rezultate u visoko urbanizovanom području, postigne iste rezultate kada se primjenjuje u ruralnom području. Svaka odluka, dakle, mora se temeljiti na studiji koja uzima u obzir sva obilježja određenog područja i provjeriti ono što bi moglo biti najbolje rješenje. - 88 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Osim toga, bitno je upotreba posredovanja, jer se ne može prihvatiti previše "fragmentiran", sistem koji će tretirati susjedne zone s potpuno različitim metodama. Potrebno je pronaći pravu ravnotežu između troškove za prikupljanje otpada i korišćenja diferencijalnog prikupljanja, makar bio nepovoljan za opštinske blagajne. metoda Za postizanje dobrih rezultata potrebno je utvrditi dugoročne ciljeve, koje je moguće postići kroz sljedeće korake i u kraćem roku Cilj koji se želi postići predstavljen je stabilizacijom situacije u kojoj se otpad proizvedi u ograničenim količinama, i sav strogo podijeljen, većina poslata na oporavak materijala i / ili energije, a samo mala količina odlazi u deponiju. Međutim, taj cilj izgleda objektivno teško postići i moguce je da obeshrabri bilo koju opštinsku upravu koja želi sudjelovati u tom pravcu. To se ne smije zanemariti, zato je potrebno da strukturirano programiranje teži ka sveobuhvatnom cilju, postizanjem značajnih rezultata kroz primjenu naknadnih projekata, ne pretjerano ambicioznih i jednostavnije primjene, koji će pomoći da se postupno dodje do konačnog cilja. Na prvom mjestu, važno je ne dozvoliti da prevlada navika napuštanja otpada, organizovanje efikasnog sistema prikupljanja i priktičan za korisnike; upozorenje na pravilnu diferencijaciju koja će nam kasnije dati rezultate, nakon što rijesimo pitanja organizacija industrije konzorcija koji su uključeni u upotrebu razne vrste otpada na ekonomski održiv način, u jednoj trećoj fazi, bit će moguće početi studirati inicijative koje će smanjiti proizvodnju otpada te spriječiti ulazak u otpad robe za jednokratnu upotrebu i zamijeniti je sa robom za višekratnu upotrebu. - 89 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Opstina svojim akcijama daje podršku favorizovanja jacanja odgovornosti građana Osim strogo operativnih aspekata, s ciljem da se organizuje prikupljanja otpada na čitavoj svojoj teritoriji, opstina će morati pripremiti neke dodatne mjere kako bi se osigurala efikasnost cjelokupnog projekta. Konkretno, vrlo je važno: pokrenuti inicijative edukacije i podizanja svijesti usmjerene na različitim kategorijama građana koji žive i rade na opštinskoj teritoriji (škole, trgovine, udruženja...); pomagati sve vrste promotivnih kampanja informisanja, ukazujući svima zainteresovanima pravilne načine ponašanja; promocija nagrada za dobro ponašanje, kao što su porezni popusti ili popuste za kupovinu roba i usluga; provodi terenske kontrole poštovanja pravila i ukoliko je potrebno kazniti na adekvatan način to. Aspekti poreza Fiskalni podsticaj je glavni alat za upravljanje otpadom, prednosti koje proističu od zaštite okoline, utiču direktno na ekonomski razvoj i moraju biti svrstane u nižu poreznu stopu, koju snose porezni korisici. - 90 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Pravednije oporezivanje otpada treba temeljiti na: principu da oni koji proizvode više otpada će morati snositi veći porezni teret; pokrivati stvarne troškove gradskog komunalnog preduzeća za skupljanje, prijevoz i zbrinjavanje otpada. Opšinske službe, dakle, moraju kontrolisati sve troškove namijenjene vladanju otpadom, i moći dati, u bilo koje vrijeme ekonomske procjene o troškovima za razne usluge i znati ih predvidjeti u budućnost. 1. Tačna identifikacija plaćenog poreza od strane svakog pojedinačnog obveznika, odnosit će se na pouzdan i iscrpan pregled različitih kućnih i produktivnih korisnika, uz pomoć kvalitativnih i / ili kvantitativnih udruženja u stanju da uspostave veću ili manju proizvodnju otpada. U budućnosti, preciznije metode mjerenja stvarne količine proizvedenog otpada od strane svakog registrovanog korisnika, može dodatno pojačati ideju o dobrom ponašanju koja se ogleda u značajnom smanjenju troskova plaćanja poreza. Finalna sinteza Čini se jasnim, gore navedeno, da za odgovarajući način rješavanja pitanja u svezi sa službom kompletnog sistema vladanja otpadom neophodno je uzimati u obzir rezultate teorije kao i same prakse na terenu. U početku, u fazi projektiranja sistema, moraju biti uključeni razni stručnjaci, na način da se na vrijeme prepoznaju ciljevi koje treba postići i teškoće koje treba savladati. - 91 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Nakon toga, bit će poželjno uporediti projekat s različitim grupnim interesnima i, uopsteno, sa subjektima prisutnim na terenu, tako da se najprikladnije prilagodi i ostvari, uz sudjelovanje relevantn subjekataoperatera, kroz najbolji odnos izmedju količine skupljenog, odvojenog i obradjenog otpada i ekonomskog troška operacije. Također je važno naglasiti da, s obzirom na trenutnu situaciju s otpadom na ispitanom području, iako uz neke razlike, mogućnosti postizanja dobrog integriranog sistema otpada su znatne, i da su opštine stekle dovoljno znanje za korisno intervenisanje. - 92 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Tehničke faze izvodjenja projekta Nakon navodjenja početnog stanje svake tri stvarnosti, sljededi pronalaženje puta u cilju uspostavljanja sistema vladanja otpadom odmjerenog za svaku od tri stvarnosti. Dio ovog puta ka razvoju, započet je aktivnostima već ostvarenih obuka. Faza 1 : PRONALAZENJE PODATAKA i OBRADA Projektom je predvidjena jedna početna faza pronalaženja značajnih podataka za projektovanje specifičnih usluga na području o kojem je riječ. U ovoj fazi je presudna opštinska podrška u prenosu informacija potrebnih za proucavanje. Podaci koji se odnose na područje * Podijeljene u homogenim zone: (PRG, plan grada, planove akustičnog zoniranje, turistički plan, itd...) - Stari Grad - stambene jedinice - četvrti i okruzi - sela - kuće razbacane kuće - zona za proizvodne djelatnosti (industrijsko - zanatlijska) Jednom izabrano područje djelovanja, potrebno je pronaći sledeće dokumente i sledeće opšte podatke: - 93 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ * * * * perimetar teritorije kritičnost (plan ulica, veličine ulica, smjer vožnje, prilazni putevi...) opstinski propisi koji se odnose na slične kriterijume rešavanja cijena uslužni ugovori i eventualne konvencije za definisanje uloga, odgovornosti i praćenje trenutnog stanja stvari. Uključene aktivnosti * domaće (vrsta i struktura: soliteri, porodične kuće, apartmani, razbacane kuće...) - broj i mjesto (za agregaciju po zonama, ulicama, zgradama i soliterima, kućni broj...) - ili druge aktivnosti (utjecaj turizma,studentska populacija van mjesta boravka, putovanje na posao, itd...). * - industrijsko zanatlijska (identifikativna dokumentacija proizvodnih aktivnosti i / ili komercijalnih/zanatlijskih) - ekonomske djelatnosti, poslovne i trgovačke, industrijske, i tako dalje. - procesi proizvodnje, vrste proizvedenog otpada (pakiranje: papir, karton, plastika) * škole i drugi specifični korisnici (domovi za starije osobe, bolnice, itd...). - 94 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Također je potrebno nabaviti kalendar o događanjima i lokalnim manifestacijama, o pijacama i drugim situacijama i pojava bilo koje vrste, osim redovnih događaja. Paralelno sa prikupljanjem podataka koji se odnose na područje, komunalije i postojeće usluge, morate proučiti postojeće planove na području, ili volja za budućim planiranjem, upotrebe postrojenja za obradu sakuplenog materijala. Ovaj aspekt je od strateškog značaja, jer je snažno povezan za vrstu usluga koje treba osnovati. Ova prva faza se završava sa: - obrada podataka koji se odnose na kućne korisnike; - obrada podataka koji se odnose na industrijske korisnike i poslovne korisnike; - obrada podataka koji se odnose na poslodavne korisnike, zanatske i industrijske korisnike. Da bi se postigli korektan sistem usluga, možemo napraviti precizne popise s ciljem praćenja obilježja svakog korisnika. Rezultati upitnika će omogućiti predviđanje i potom praćenje kritičnih pitanja vezanih za specificnosti različitih korisnika. Potom značajne podatke unosimo u takozvanu TABELU RELJEFNOG TIPA koja se koristi u području popisa ne-domaćih korisnika. Tabela daje sve podatke o korisnicima, vrsta otpada koji proizvodi, od cega zavisi dodjela kutija ili kontejnera, zatim drugim upisanim podacima koje pomažu preciznost ostvarenja ciljeva usluga. Što se tiče kontejnera, čija je upotreba rezervisana, traže se pogodna mjesta za njihovo postavljanje, za slobodan pristup korisniku kao i prilaz vozilima za njihovo praznjenje. - 95 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ - 96 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Faza 2: PROCJENA PROIZVODNJE OTPADA, i STA SKUPLJATI Nakon identifikacije i kvantifikacije korisnika usluga, kućnih ili ne, neophodno je primijeniti ostvarene rezultate istraživanja u lokalnom kontekstu, kako bi se utvrdila učestalost i značaj u obračunu globalne proizvodnje otpada, koji će se koristiti za odredjivanje sistema za prikupljanje. Očigledno, ovisno o vrsti proizvodnje, kao što smo već spomenuli, razlikuje se predmet istraživanja u trima stvarnostima obuhvaćenih projektom, pa je neophodno razmišljati o specificnoj vrsti usluge za svaku od njih. _______________________________________________________________________________________ Koji otpad sakupljati odvojeno: PLASTIKA - KARTA - METAL STAKLO ORGANSKI DIO KARTON OD AMBALAZE _______________________________________________________________________________________ - 97 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Na primjer, u stvarnosti u kojem organski dio nije značajno veliki, da se nema smisla da se postaviti kapilarni sistem prikupljanja. _______________________________________________________________________________________ Vrsta sistema koji ćemo upotrijebiti je zavisna od IZBORA POGONA i od mogućnosti korektnog PLASIRANJA PROIZVODA Isto tako, bilo koja vrsta usluga je povezana s prisutnošću određenih pogona za specifičnu obradu. Što se tiče oporavka suvog otpadnog materijala, pogoni sa ručnim odvajanjem predstavljaju odgovor na prevoz priliva prikupljanja. Za ono što ne može biti tretirano od strane tih objekata (pogona), čalje se privatnim pogonima koji su pod ugovorom (npr.staklo) - 98 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Faza 3: ORGANIZACIJA USLUGA i PLANIRANJE KRUGOVA PRIKUPLJANJA Na osnovu količine proizvodenog otpada koji dolazi od korisnika koji su uključeni, odredjuje se metod prikupljanja, i naknadno planovi krugova prikupljanja i identifikacije vozila (vozila koja se koriste za prikupljanje i za pretovar, postrojenja za prenos) i radnih ekipa koje će se koristiti. Ovdje su prikazane dvije sintetičke kutije u odnosu na vrstu usluge prikupljanja. - 99 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ SISTEM ULIČNOG PRIKUPLJANJA Vrsta kontejnera: da 3.200 lt. da 1.100 lt. Vrsta vozila za prikupljanje: jedan operator - pozadni SISTEM ULIČNOG PRIKUPLANJA Karakteristika usluga: Korisnik je slobodan ostavljati odvojeni otpad u ulični kontejner i ne mora poštovati dan ili vrijeme ostavljanja. Za korisnike u proizvodnji je poželjan organizovani odvoz otpada za odredjene frakcije (na primjer, kartonska ambalaža). OCEKIVANI CILJ DIFERENCIJALNOG (ODVOJENOG) PRIKUPLJANJA: 35 - 40 % Obavljena praksa pokazuje da ova vrsa usluga moze biti ostvarena samo kao prelazna faza ka modrenim sistemima diferencijalnog prikupljanja otpada - 100 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ COSMARI SISTEM PRIKUPLJANJA OD VRATA DO VRATA Vrsta OPREME: Kese Kutije / Kontejneri da1.100 lt. Vrsta vozila za prikupljanje Pozadni i Kade COSMARI SISTEM PRIKUPLJANJA OD VRATA DO VRATA Karakteristika usluga: Korisnik ostavlja kese danima i u vremenu odredjenom u eko-kalendaru, pojedine frakcije mogu biti ostavljene u blizini postavljenih kontejnera. Za specifične strukture (zgrade, turistički kompleksi, socijalne strukture, škole i dr.) mogu biti dodijeljeni kontejneri za ličnu upotrebu. Za komercijalne korisnike se mogu organizovati posebni krugovi preuzimanja otpada njihovih kontejnera. OCEKIVANI CILJ DIFERENCIJALNOG (ODVOJENOG) PRIKUPLJANJA: 65 - 75 % Ovaj sistem prikupljanja je aktuelno najnapredniji. - 101 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Faza 4: ANALIZA TROSKOVA Nakon što su identifikovani parametri planova usluga, prelazi se na analizu troškova. Pokazivaci troškova koje treba uzeti u obzir su: - osoblje (zavisno od vrijednosne uloge: nivo i radno vrijeme); - oprema uopšteno (vozila za prikupljanje i za prenos, kontejneri za presovanje, uredjaji za pranje kontejnera, kutije različitih zapremina); - održavanje; - potrošnje; - fiksni troškovi (taksa i osiguranje); - potrošni (mastellini, kese, informativne, itd...); - promotivna kampanja. - 102 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Faze obuke osoblja Nakon što su utvrdjeni krugovi prikupljanja, počinje faza posvećena obuci zaposlenih u službi i svih aktera uključenih u sistem 8°, počevsi od funkcionera, preko administratora, kontrolnih organa, i svih onih koji imaju kontakt s korisnikom). Faze informisanja korisnika Snažna informativna kampanja namijenjena korisnicima, će koncetrirati pojačan pritisak u mjesecu prije početka pružanja usluga. Kampanje obrazovanja u školama, i svim drugim aktivnostima podizanja svijesti gradjanja moraju biti osmišljene ka postizanju efekata i kontinueta, jer su one definitivno ključni aspekt koji osigurava pravilan odziv. - 103 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Sinteza obavljene obuke za formiranje osoblja Prije nego što rezimiramo prijedloge specifičnosti usluga za svaki od tri stvarnosti, smatra se da je korisno navesti, za svaku od tri stvarnosti, sintezu rezultata, proizišlih na sjednicama održanim tokom projekta. Upoznavanje učesnika i jedinica uključenih u ciklus prikupljanja otpada na području opštine. Ispitivanje momentalnog nivoa usluga kroz dokumentaciju i kroz inspekcije i vizije na području Ispunjanje anketnih listova / tabela. Dijeljenje i razmjena iskustava upravljanja kako bi se poboljšali ciljeva rada. Tehnicka sjednica n° 1 Bar, Kamza, Bushat - 104 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ - 105 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Tehnička sjednica n° 2 Bar, Bushat, Kamza Tehnička sjednica n° 3. Italija - 106 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Tehnička sjednica n° 4 Kamza, Bar, Bushat - 107 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Ono što se predlaže u tri zemlje Analiziranje stvarnosti na startu, karakteristike usluga prikupljanja i ciljevi koji se mogu postići, za tri azličite situacije su predloženi sledeći sistemi: INTEGRIRANI SISTEM USLUGA ZA BAR - prikupljanje od vrata do vrata koja obuhvata: papir, plastiku, staklo, aluminij i nediferencijalno organski dio: pogoni u blizini i autocompost prikupljanja kućnog glomaznog otpada na poziv priprema odgovarajućeg opštinskog centra za prikupljanje - razviti preciznu turističku uslugu: kroz realizacijom ljetnjih "ostrva" prikladnih planova i projekata (ispod predlažu dva rješenja) - 108 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ INTEGRIRANI SISTEM USLUGA ZA BUSHAT, KAMEZ (KAMZA) - prikupljanje sa uličnim kontejnerima: * papir * plastika * staklo * aluminija * nediferencijalno - prikupljanje glomaznog kućnog otpada na poziv - priprema odgovarajućeg opštinskog centra za prikupljanje (organski dio u ovoj fazi nije zanimljiv, jer je njegov procenat proizvodnje veoma nizak). - 109 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ OSNOVNA PRAVILA za OPERATERE: PRAVILAN ZAVRSETAK USLUGA Za dva navedena načina prikupljanja (ulični i kućni), odredjuju se i pravila kojih se moraju pridržavati lica koja preuzimaju prikupljeni otpad, kako bi pravilno i sigurno obavljati svoju službu. ► SISTEM ULIČNOG PRIKUPLJANJA (zvona - kontejneri) - poštovati frekvencije prikupljanja navedene u programu pražnjenja - bilo kakva izmjena u prikupljanju mora biti odobrena od strane šefa službe - prijaviti bilo kakve nepravilnosti na radnom listu-tabeli (nemogućnosti pražnjenja, prosuti materijal, pogrešan materijal...) - nikada ne miješati materijale - opreznost u korišćenju i pravilnoj upotrebi radnog lista i dozvole težine - ne gubiti materijal prilikom prevoza - 110 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ ► SISTEM PRIKUPLJANJA OD VRATA DO VRATA Sistem prikupljanja od vrata do vrata je sistem kućnog prikupljanja sa STROGIM i FIKSNIM zahtjevima: * dani iznošenja / prikupljanja * sat/vrijeme prikupljanja * način prenosa • kako za korisnike kojima je upućena • tako za one koji su zaposleni za prikupljanje To je glavna razlika u odnosu na ulično prikupljanje. Prikupljanje od vrata do vrata, uživa u ranoj fazi adaptacije u kojoj se SVI (korisnici i službe) moraju naviknuti na stroga pravila. Nivo pažnje mora biti visok, za njegovo trajanje u vremenu, za dobar kvalitet reciklaže, pristojnost i opreme i u području usluga uopšteno. Ne počtovanje osnovnih zahtjeva službe kućnog prikupljanja (vrijeme, dan i kriterijima za prikupljanje) je štetno za rezultate koje želimo ostvariti. Usluga zahtijeva kontrolu i stalnu pažnju! Dan prikupljanja uvijek mora biti poštovan. Prazničnim danima je zagarantovano prikupljanje, osim ako nije drugačije naznačeno. - 111 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ ► POSEBNO PRIKUPLJANJE ZA POSLOVNE KORISNIKE * pravilno korišćenje radnog lista (dokument o vrsti usluge koja se izvodi, vozilo koji će se koristiti, ko je korisnik usluga): * obavezno uzeti radni list prije polaska * pregled bilježaka i / ili uključenje novih korisnika * dopisati sve potrebne komentare korisne za izmjene i dopune radnog lista * neposredni kontakt s korisnicima koji nijesu uključeni,a koji zahtijevaju da se uključe u krug prikupljanja, prethodno mora biti razmotren i ovjeren od strane direkcije službe * svi korisnici usluga moraju biti navedeni u relevantnim radnim listovima. * radni listovi se moraju koristiti na način kako bi napravili krugove prenosa * ne gubiti otpad na putu * paziti na pravilnu upotrebu radnog lista i značke Dodatak 3 u vezi s "operativni sistem za programiranje "radnog lista". - 112 - prikuplanja" govori o nekoliko primjera PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ U principu, operateri moraju: * osigurati maksimalnu raspoloživost i integritet u obavljanju službe * biti pristojno obučen (odjeća) * biti spreman dati objasnjenja na zahtjeve korisnika * staviti do znanja korisniku, ako je to moguće, i s najvećom ljubaznošću, bilo koju vrstu njegovog neprikladnog ponašanje. * Izvještavati upravnu direkciju o bilo kojoj drugoj nepravilnosti. * osigurati poštovanje pravila koje se odnose na njihove poslovne obaveze. - 113 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ DODATAK 1 OPSTINSKI CENTRI ZA PRIKUPLANJE Važan aspekt integriranog sistema vladanja otpadom je realizacija opstinskih sabirnih centara za vladanje komunalnim otpadom, za onaj otpad koji se ne moze preuzeti uličnim ili kucnim prikupljanjem (npr. glomazni otpad, zeleni otpad, drvo, željezo, metal, itd...). Sabirni centri (centri prikupljanja) su kontrolisane i opremljene zone, gdje se isključivo obavljaju aktivnosti prikupljanja, kroz grupisanje u homogene frakcije spremne za prevoz do pogona za preradu, a za neobnovljive frakcije, odvoz do deponija,. Diferencijalni komunalni otpad rezultat je kućnog i ne-kućnog prikupljanja, putem javnih usluga, PRIMJER kao i drugih subjekata CENTRA ZA PRIKUPLJANJE potrebnih prema sadašnjim propisima za sektorsko povlačenju određenih vrsta otpada iz kućanstava. - 114 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Centri za prikupljnje moraju biti pripremljeni u skladu sa svim važećim standardima zaštite okoline i zaštite na radu. Oni moraju biti smješteni u područjima gdje postoji gusta mreža puteva kako bi se olakšao pristup korisnicima. Oni moraju osigurati prisutnost kvalifikovanog osoblja i adekvatno obučenog za upravljanje različitim vrstama prikupljenog otpada, kao i na sigurnost intervencija u i hitnim slučajevima u slučaju nezgoda, i nadzor tokom radnog vremena. Moraju imati: 1. adekvatne interne ceste; 2. vodootporni pod u područjima istovara i odlaganja otpada; 3. odgovarajući sistem upravljanja vodom, kako od padavina tako i one iz područja prikupljanja otpada; 4. visina ograde ne manja od 2 m; 5. odgovarajuća vanjska barijera, izrađene od živice i / ili drveća ili mobilnih panelima, plan dizajna kako bi se smanjili vizualni uticaj pogona; 6. rasvjeta i posebni znakovi koji ukazuju na vrste otpada koji se može donijeti, radno vrijeme i pravila za ponašanje; 7. adekvatna mjera zaštita od požara; 8. prikladan vodootporni bazeni za držanje incidentno izlivenog materijala iz rezervoara, čak i posude, koje se koriste za drzanje ulja, boja, lakova, ljepila i smole; 9. kutije za držanje baterija i akumulatora, koje sadrže tečnosti koje se mogu izliti; 10. sistem skupljanja eventualnih ocjednih voda proizvod organske-vlažne frakcije. - 115 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Sabirni centar mora strukturno pružati: a) zona za dovoz i skladištenje neopasnog otpada, opremljena kutijama, rasklopljivim posudama/ kontejnerima, čak i podzemni, i / ili vodootporne ploče, propisno ograničene ako je neophodno. U slučaju odlaganja otpada u roll- off kutije treba osigurati prisutnost rampe barem za teški ili glomazni prijenos; b) zona za dovoz i skladištenje opasnog otpada, zaštićen fiksnim ili pokretnim pokrivanjem, od atmosferskih elemenata, opremljena kontejnerima postavljenim na vodootpornim povrčinama i pod odgovarajućim nagibom, na način, da ukoliko dodje slučajnog izlijevanja, tečnosti odlaze u sabirni vodonepropusni bunar, ili alternativno, svaki kontejner namijenjen za prenos opasnog tečnog otpada mora imati jednu kadu s kapacitetom od najmanje 1/3 od kapaciteta tog kontejnera. Opasni otpad, uključujući i papir i karton mora biti zaštićen od atmosferskih elemenata. Područja za skladištenje moraju biti jasno identifikovana i opremljena preciznim poster-plakatima sa oznakama koje ukazuju pravila za odlaganje otpada, kao i opasnosti i rizika za zdravlje ljudi i okolinu. Odpad koji stiže u centar za prikupljanje, kao očevidan rezultat njegovog praćenja, mora biti smješten u odvojenim zonama centra za homogeni priliv, kroz identificiranje njihovih karakteristika i različite vrste i frakcije proizvoda, odvajanje otpada potencijalno opasnog od neopasnog, one koji se mogu preraditi od onih namijenjenih za unistavanje (za deponiju). Mora biti spreman i plan za restauraciju i zatvaranje pogona, kako bi se osigurala upotrebljivost mjesta, u skladu s urbanom destinacijom tog prostora. - 116 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Trajanje odlaganja svake frakcije, pristigle u sabirni centar ne treba da prelazi tri mjeseca. Vlažna organska frakcija mora biti isporučena u postrojenja za preradu u roku od 72 sata, kako bi se spriječilo stvaranje emisije neprijatnog mirisa. Vlažni organski dio mora se drzati u velikim vodootpornim kutijama, dotiranih sistemom zatvaranja. STA MOžES DONIJETI GVO žDJE (PLASTIKA,STAKLO,METAL) OEEM (sav elektricni i elektronski materijal) ODPAD OD KOSENJA I PODREZIVANJA ISTROSENE BATERIJE SPREJ FLASICE BILJNO ULJE I MINERALNO ULJE DRVO BOJE,LAKOVI KISJELINE i PESTICIDI ISTEKLI LJEKOVI - 117 - PAPIR,KARTON TETRAPAK GLOMAZNI OTPAD AKUMULATORI PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Pristup je dopušten: građani ili stanari i / ili vlasnici stanova koji se nalaze na području opštine vlasnici ne-domaćih usluga, sa sjedištem na opštinskom području, samo za otpad odredjen opstinskim propisima. ostale stranke sa koje povlače pojedine vrsta otpada iz kućanstava. distributeri električne i elektronske opreme. korisnika ili privatne firme koje pružaju prevoz glomaznog i drugog otpada iz kućnih potreba, pod uslovom da se zna izvor porijekla. korisnika ili privatne firme koje pružaju prevoz zelenog otpada proizvedenog od kućnih potreba pod uvjetom da je prisutan privatni proizvođač-korisnik i da će dati izjavu o imovinu svog otpada. (Zabranjeno je pražnjenje takvog otpada ukoliko nije prisutan proizvodjac istog, ne uvažuju se samo deklaracije ili izjave). predstavnici javnih usluga prikupljanja. Svi subjekti kojima je dozvoljen pristup moraju uvijek biti u mogućnosti da se identifikuju u skladu s propisima o pristupu i podobnost njihovog otpada. Ekonomske aktivnosti moraju se unaprijed regristovati u sabirni centar i uzeti propusnu karticu koja mora biti prikazan za svako odlaganje, i mora pružiti sve relevantne informacije u svrhu ispunjavanja obrazaca i registra. - 118 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ U centru apsolutno je zabranjeno: - ostavljanje otpada van kontejnera; preturati po kontejnerima smeća bilo koje vrste; uzeti bilo koju vrstu materijala; rastavljati bilo koju vrstu otpada; ostavljati otpada od industrijskih i zanatskih djelatnosti, a nije sličan urbanom, zadržavati se u centru, izvan vremena potrebnog da se odloži svoj otpad. Donošenje mora biti u skladu sa sljedećim pravilima: ko donosi otpad mora ga dostavljen u kontejnerima za otpad, i obavlja svako moguće nošenje ili ručno rukovane,ukoliko je to potrebno; donošenje otpada mora biti uredno, i osigurati uvjek najbolje odvajanje otpada na postojeće homogene frakcije (slične vrste); pristup vozilima unutar centra je obično za maksimalno dva korisnika istovremeno U slucajevima kada misle da je potrebno, operateri centra , mogu spriječi ili dopustiti pristup broju vozila, razližit od naznačenog. Unutar centara treba držati odgovarajuće oblike tabela kako bi se kontrolisao prolaz ulaznog i izlaznog otpada. Prikazjemo vam neke modele kartica/tabela koje sadrže podatke koji se moraju prijaviti oba otpada ulazni i izlazni. - 119 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ - 120 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ DODATAK 2 Satelitski sisrem praćenja kontejnera Satelitski sistem praćenja smeća omogućuje mapiranje kompletne opreme na tom području, a time i krugove prikupljanja. Na donjoj slici to je kartografski prikaz pokrajine Macerata, pomoću satelitskog sistema, koji je opremila službena "google mapa", u odnosu na parcele na kojima su smješteni kontejneri. - 121 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ U narednim slikama je prikazana teritorija opštine u većem razmjeru, sa više detalja. Svaka crvena tačka predstavlja jednu parcelu, na kojoj postoje jedan ili više kontejnera. - 122 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Situacija cijelog kompleksa kontejnera je vidljiva otvaranjem programa u kojem se mogu naći sljedeći podaci: ukupan broj parcela, i kontejneri razliciti u vrsti i smeća koje prikupljaju, zapremini i stanju. Osim opšteg pregleda, zahvaljujući programu mogu se dobiti precizniji detalji za svaku od opština, kao što je prikazano na donjoj tabeli. - 123 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Klikom na crvene tačkice koje se nalaze na mapi, imate tačnu situaciju parcele na terenu. Za svaku parcelu, osim vrste i broja kontejnera možete učitati i druge informacije kao što su: da li se radi o uličnim parcelama za kućnu upotrebu, ili za privatne kontejnera koji se koriste za aktivnosti, ime aktivnosti. Kroz razradu učitanih podataka je moguće doći do vrijednosti broja različitih krugova prikupljanja. Proširenjem programa, kroz istraživanja o detaljima, kao što je prikazano u sljedećem slajdu, možete dobiti sve podatke korisniku domaćem ili ne, kao i u odnosu na pružene usluge, korisne za pravilnu procjenu samog poreza. - 124 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ DODATAK 3 OPERATIVNI SISTEM ZA PROGRAMIRANJE PRIKUPLJANJA Operativni sistem za upravljanje zastupljen u ovom dodatku je koristan program za raspoređivanja prikupljanja. Sistem objedinjuje sljedeće informacije: - ljudski resursi (osoblje) - mehanička sredsta (sredstva prikupljanja). Sistem također komunicira s drugim programima i koristi sve informacije vezane za osoblje u smislu vještina i raspoloživost, i mehaničkih sredstava u pogledu prikladnosti za upotrebu za različite usluge, vrijeme kad su van upotrebe jer su na popravci, itd... Kroz izradu projekata usluga , sistem stvara dnevne rasporede prikupljanja. Proširenje programa omogućuje kombiniranje resursa koji su uključeni u službi raznih centara unutar firme kako bi se pravilno shvatile različite naknade za troškove za obje usluge (osoblje i oprema), za održavanje, za rezervnie djelove, za opremu (kontejneri, roll - off kutije), ali i za benzin/dizel itd... Štoviše, ostvarivanje jednog programa centra za prikupljanje, smanjuje diskreciju u obavljanju službe i optimizuje prinos u korištenju resursa. - 125 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Na donjoj slici možete vidjeti na lijevoj strani radni nalog stvorene za taj dan, i na desnoj raspoloživa ljudska i mehanička sredstva. U programu, osim standardnih prikupljanja, se također mogu programirati blagovremena prikupljena na poziv od strane korisnika. Jednom ostvareno primjenjivanje usluga, osigurat će njihovu formalizaciju. - 126 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Aktivnosti formalizacije usluga, omogućuju korišćenje službenog vaganja (bar code), gdje materijal mora proći kroz čitač tezine. Službeno vaganje se povezuje s radnim listom koji prikazuje svakodnevnu vrstu usluge, sredstva koja će se koristiti i druge informacije koje popunjava vozač tokom izvršenja usluge, informacije se mogu koristiti u fazi konačne procjene, kako bi potvrdili uspješno završen posao. - 127 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ U sljedećem slajdu, možete vidjeti težinu rada usluga prikupljanja otpada, na poziv. Karakteristika ovih usluga je u vezi s programiranjem povlačenja u sabirnim centrima, ili usluga s određenim frekvencijama koje nisu konstantne. U sklopu programa je moguće označiti i vrijeme završetka obavljanja posla, tako da će vas program upozoriti ukoliko usluge nisu izvršene. - 128 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Naravno, potom se odredjuje ko će, i kojim sredstvima obaviti uslugu (na poziv). Program ukazuje na stepen iskorištenosti izvora sredstava (osobljeg, mehanizacija), kako bi se postigao optimalan izbor dodijela usluga. U naredne dvije slike prikazuju se informacije, kojima se vidi da je program u stanju upravljati kako u pogledu ljudskih resursa tako i mehaničkih. Kao što je već rečeno, program je sposoban za saradnju s drugim specifičnim paketima, uključujući i onu od oznakama ulaz-izlaz, kao i održavanje, kako bi se na kraju pratio na kompletan način čitav sistem. - 129 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Tabela ljudskih resursa Tabela mehaničarskih resursa - 130 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Program također stvara formulare za identifikaciju otpada za usluge u kojima postoji zahtjev za njihovo izdavanje. Nakon što je službeno utvrdjen dnevni program razvija se operativni plan koji je prikazan na slici sa strane. - 131 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Program također omogućuje korisćenje nekoliko korisnih podataka za pogone za selekciju, u programiranju njihovih radnih smjena i njihovih radnih zadataka u odnosu na vrstu materijala koji je sakupio. Moguće je izabrati naloge usluga u odnosu na objekt koji će se istraživati: vrsta materijala, vrsta smjene, itd... U prilog dnevnih radnih naloga proizvedeni su radni listovi u kojima su detaljno upisuju korisnici usluga kao i specifični predlozi i primjedbe. - 132 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Ovdje su tri primjera radnih listova: - prvi se odnosi na prikupljanje plastike od nedomaćih korisnika koji insistiraju na jednom, uz zaglavlje svakog korisnika je data vrsta kontejnera, opreme i učestalosti prikupljanja - 133 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ - drugi se odnosi na krug prikupljanja baterija u kojoj je način prikazivanja sažetiji i broj kontejnera koji će se isprazniti za svaki krug, pregledniji. Potom će se sef osoblja, pobrinuti da isporuči operateru koji će obavljati prikupljanje, specifičnost usluga. - 134 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ - treći se odnosi na preuzimanje lijekova. Krug predviđa pražnjenje kontejnera u više opština, i za svaku od nji je naveden korisnik naših usluga. - 135 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ zaključci Kritični faktori za postizanje uspješnog recikliranje prikazane su u nastavku: Političko raspolozenje: svijest i sudjelovanje političkih predstavnika za vodjenje politike koja za primarni cilj ima kvalitet okoline i zaštitu ljudskog zdravlja. Postupnost intervencija: Uključenje prave vrste prikupljanja i vodjena najboljim iskustvom. Postupne intervencije trebaju biti upućene isključivo na sredstva koja se koriste i na širinu područja koje pokriva, ali ne na uobičajeni način, jer kvalitet proizvoda mora biti dobar od samog početka. Preventivno informisanje: za svaku novu aktivnost ili intervenciju za poboljšanje, gradjani se trebaju informsati potrebnim sredstvima (gradski javni sastanci, letke i plakati, itd...). Efikasnost usluga: dimenzije usluga se mjere prema potrebama korisnika i postizanju predvidjenih ciljeva. Kontinuirana paznja: na poboljšanje s brzim korektivnim mjerama za nenormalne situacije. Motivacija i obuka: operatera prikupljanja Paralelne akcije: (posebni događaji, podsticaji...). - 136 - PRIRUČNIK ZA UPRAVLJANJE OTPADOM _______________________________________________________________________________________ Sinergija svih tih aspekata, zajedno postavljenih, daju izvrsne rezultate i kvalitet usluga. Nemojte medjutim, podcjenjivati transfer i razmjenu znanja i inovacija, od strane raznih realnosti koje provode u praksu najmodernije sisteme, i koje mogu prenijeti svoje pozitivne rezultate. Važnost ovog projekta, pored postizanja realnih, unaprijed utvrdjenih ciljeva recikliranja, vezan je i za prenos i razmjenu tehnika i usluga. Priprema ovog priručnika i svi ostali radovi koji se odnose na projekat, su dio alata vašnog za: - ponovni razvoj budjenja svijesti građana o potrebi za održavanje vladanja otpadom; postaviti kvalitetne i efikasne usluge. - 137 -
© Copyright 2026 Paperzz
