GEIRFA TGAU BIOLEG CBAC 2016 UNED 1 CELLOEDD

GEIRFA TGAU BIOLEG CBAC 2016
UNED 1 CELLOEDD, SYSTEMAU ORGANAU AC ECOSYSTEMAU
1.1 Celloedd a symudiad ar draws cellbilenni
adeiledd / ffurfiad
adeiledd - disgrifio'r gwrthrych
cyfan/ disgrifio'r ffordd mae
rhywbeth wedi'i adeiladu
ffurfiad - is-ran/ rhywbeth unigol y
gellir ei enwi/labelu/rhoi diffiniad
ohono
adweithiau cemegol
amlgellog
ardal
asidau amino
atgyweirio meinwe
ATP
cellbilen
cellfur
celloedd arbenigol
clo ac allwedd
cloroplast
cnewyllyn
cyfradd
cymhlygion ensym-swbstrad
cytoplasm
chwyddhad
dadnatureiddio
ensym(au)
goddefol
graddiant crynodiad
gronyn(nau)
gwagolyn
gwrthdrawiadau
mandwll (mandyllau)
metabolaeth
microsgop
osmosis
pilen
pilen athraidd ddetholus
resbiradaeth
safle actif
tiwbin Visking
trylediad (tryledu)
tymheredd a pH optimwm
structure
chemical reactions
multicellular
region
amino acids
to repair tissue
ATP
cell membrane
cell wall
specialised cells
lock and key
chloroplast
nucleus
rate
enzyme substrate complexes
cytoplasm
magnification
to denature
enzyme (enzymes)
passive
concentration gradient
particle(s)
vacuole
collisions
pore(s)
metabolism
microscope
osmosis
membrane
selectively permeable membrane
respiration
active site
Visking tubing
diffusion (to diffuse)
optimum temperature and pH
UNED 1 CELLOEDD, SYSTEMAU ORGANAU AC ECOSYSTEMAU
1.2 Resbiradaeth a'r system resbiradol mewn bodau dynol
addasiadau’r alfeoli
alfeolws (alfeoli)
allanadliad (allanadlu)
asennau
asid lactig
atal
ATP
bacteria
bronci (broncws)
bronciolyn(nau)
caethiwus
canser yr ysgyfaint
capilari (capilarïau)
carsinogenau
cawell asennau
celloedd coch y gwaed
ceudod trwynol
cilia
clochen
cyfaint y thoracs
cyfansoddiad
cyflenwad gwaed
cyflenwad gwaed cyfoethog/da
cyfnewid nwyon
cyhyrau rhyngasennol
diheintydd
dioddefwr
diwedd/pen y bronciolyn
dyled ocsigen
egni
emffysema
ensym(au)
glwcos
gwasgedd
gwasgedd aer
leinin llaith yr alfeolws
llengig
mewnanadlu
mur capilari
mur yr alfeolws
mwcws
nicotin
adaptations of alveoli
alveolus (alveoli)
expiration
ribs
lactic acid
to prevent
ATP
bacteria
bronchi (bronchus)
bronchiole(s)
addictive
lung cancer
capillary (capillaries)
carcinogens
rib cage
red blood cells
nasal cavity
cilia
bell jar
thoracic volume
composition
blood supply
rich blood supply
gas exchange
intercostal muscles
disinfectant
sufferer
end of bronchiole
oxygen debt
energy
emphysema
enzyme(s)
glucose
pressure
air pressure
moist lining of alveolus
diaphragm
inspiration
wall of capillary
wall of alveolus
mucus
nicotine
parlysu
plasma
resbiradaeth
resbiradaeth aerobig
resbiradaeth anaerobig
sigarets
sy’n egino
system resbiradol ddynol
tar
toriad fertigol
tracea
tryledu
thermos
torri i lawr yn anghyflawn
(neu ymddatodiad anghyflawn –
mwy ar lefel TAG)
ysgyfant (ysgyfaint)
paralyse
plasma
respiration
aerobic respiration
anaerobic respiration
cigarettes
germinating
human respiratory system
tar
vertical section
trachea
to diffuse
thermos
incomplete breakdown
lung(s)
UNED 1 CELLOEDD, SYSTEMAU ORGANAU AC ECOSYSTEMAU
1.3 Treuliad a'r system dreulio mewn bodau dynol
afu / iau
amsugno
amylas
anhydawdd
anws
arwynebedd arwyneb
asidau amino
asidau brasterog
emwlsio
Benedict
braster
bustl
Biuret
cadwyn o glwcos
carbohydrad(au)
carbohydras(au)
cell(oedd) y corff
clefyd y galon
coden y bustl
coluddyn bach
coluddyn mawr
cyfyngiadau
cynnwys egni
cynnyrch (cynhyrchion) brasterau
deiet cytbwys
diabetes (clefyd y siwgr)
dwythell y bustl
filws / fili
Fitamin C
ffibr
glwcos
glycogen
glyserol
gordewdra
gormodedd
gweithred ensymau
haearn
haemoglobin
ïodin
lipas(au)
llif y gwaed
liver
to absorb / absorption
amylase
insoluble
anus
surface area
amino acids
fatty acids
emulsifies
Benedict's
fat
bile
Biuret
chain of glucose
carbohydrate(s)
carbohydrases
body cell(s)
heart disease
gall bladder
small intestine
large intestine
limitations
energy content
product(s) of fats
balanced diet
diabetes
bile duct
villus / villi
Vitamin C
fibre
glucose
glycogen
glycerol
obesity
excess
enzyme action
iron
haemoglobin
Iodine
lipase
bloodstream
model o’r coludd
model of the gut
moleciwlau
molecules
oesoffagws
oesophagus
optimwm
optimum
pancreas
pancreas
peristalsis
peristalsis
proteas(au)
protease
protein(au)
protein(s)
pwysedd gwaed
blood pressure
startsh
starch
stumog
stomach
sylweddau hydawdd
soluble substances
system dreulio ddynol
human digestive system
tiwbin Visking
Visking tubing
torri i lawr
(ymddatod – mwy ar lefel TAG)
treuliad (treulio)
ychwanegyn (ychwanegion)
to breakdown
digestion (to digest)
additive(s)
UNED 1 CELLOEDD, SYSTEMAU ORGANAU AC ECOSYSTEMAU
1.4 System gylchrediad mewn bodau dynol
aorta
atheroma
atriwm (atria)
capilari (capilarïau)
cell goch y gwaed
cell wen y gwaed (gwyn)
ceulo
clefyd cardiofasgwlar
colesterol
cyflenwad gwaed
cylchrediad ysgyfeiniol
cylchrediad systemig
falf(iau)
falf ddwylen
falf deirlen
falf gilgant
fena cafa
fentrigl(au)
ffactorau genetig
ffactorau risg
ffagocyt
gwythïen (gwythiennau)
gwythïen ysgyfeiniol
haemoglobin
hormonau
iriad gwaed
meinwe(oedd)
pibellau coronaidd
pibellau gwaed
plasma
platennau
rhydwelïau
rhydweli ysgyfeiniol
system cylchrediad dwbl
tryledu
wrea
ysgyfaint
aorta
atheroma
atrium (atria)
capillary (capillaries)
red blood cell
white blood cell
clotting
cardiovascular disease
cholesterol
blood supply
pulmonary circulation
systemic circulation
valve(s)
bicuspid valve
tricuspid valve
semi-lunar valve
vena cava
ventricle(s)
genetic factors
risk factors
phagocyte
vein(s)
pulmonary vein
haemoglobin
hormones
blood smear
tissue(s)
coronary vessels
blood vessels
plasma
platelets
arteries
pulmonary artery
double circulatory system
to diffuse
urea
lungs
BIOLEG YN UNIG
angioplasti
endotheliwm
haen o gyhyr
statinau
angioplasty
endothelium
muscle layer
statins
UNED 1 CELLOEDD, SYSTEMAU ORGANAU AC ECOSYSTEMAU
1.5 Planhigion a ffotosynthesis
arddwysedd
arddwysedd golau
cellwlos
cloroffyl
cyfradd ffotosynthesis
dadliwio
dadstartsio
ethanol
ffactorau cyfyngol
olew
protein
sgil gynnyrch
sodiwm hydrocsid
startsh
tymheredd
intensity
light intensity
cellulose
chlorophyll
rate of photosynthesis
decoloration
de-starch
ethanol
limiting factors
oil
protein
by-product
sodium hydroxide
starch
temperature
Bioleg yn unig
cludiant actif
clochen
cwtigl
cynnal
diffyg
dŵr sy’n cael ei golli / colled(ion)
dŵr
active transport
bell jar
cuticle
to support
deficiency
water loss
epidermis
farnais ewinedd
ffloem
ffosffad
graddiant crynodiad
gwreiddflewyn (gwreiddflew)
haen balis
haen sbwngaidd
halwynau mwynol
llifyn
meinwe palis
mwynau
nitrad
osmosis
potasiwm
potomedr
stomata
epidermis
nail varnish
phloem
phosphate
concentration gradient
root hair(s)
palisade layer
spongy layer
mineral salts
dye
palisade tissue
minerals
nitrate
osmosis
potassium
potometer
stomata
sylem
toriad ardraws
tyfiant planhigyn
trydarthiad
toriad o blanhigyn
swcros
gwrtaith / gwrteithiau
xylem
transverse section
plant growth
transpiration
plant cutting
sucrose
fertiliser
UNED 1 CELLOEDD, SYSTEMAU ORGANAU AC ECOSYSTEMAU
1.6 Ecosystemau. cylchredau maetholion ac effaith bodau dynol ar yr
amgylchedd
amgylchedd
asiantaeth yr amgylchedd
atgyweirio
biolegwyr
biomas
bywyd gwyllt
cadwyn fwyd
cael ei gylchu
carthion
carthion heb eu trin (carthion
amrwd)
environment
environment agency
to repair
biologists
biomass
wildlife
food chain
cycled
sewage
untreated sewage (raw sewage)
cen(nau)
cnwd (cnydau)
cylchred(au) faetholion
cylchred garbon
cynhyrchydd
cynnal
datblygiad economaidd
dangosydd(ion)
deunydd gwastraff
dulliau batri
ecosystem(au)
effeithlonrwydd
egni solar
egni sy'n cael ei drosglwyddo /
trosglwyddiad egni
ffermio dwys
ffosffad(au)
ffotosynthesis
gwastraff diwydiannol
gwe fwyd / gweoedd bwyd
gwrteithiau
lefel wenwynig / lefel docsig
llygredd aer
maetholion
microbau
mygu
nitrad(au)
organebau byw
organebau ffotosynthetig
pelydriad o’r Haul
lichen(s)
crops
nutrient cycle(s)
carbon cycle
producer
maintenance
economic development
indicator(s)
waste material
battery methods
ecosystem(s)
efficiency
solar energy
transfer of energy
intensive farming
phosphate(s)
photosynthesis
industrial waste
food web
fertilizer(s)
toxic level
air pollution
nutrient(s)
microbes
to suffocate
nitrate(s)
living organisms
photosynthetic organisms
radiation from the Sun
plaleiddiad (plaleiddiaid)
proses(au)
pydru
resbiradaeth (resbiradu)
rhywogaethau dangosol
tanwydd(au) ffosil
yn bwydo ar
ysydd cynradd
ysydd eilaidd
ysydd trydyddol
pesticide(s)
process(es)
decay
respiration (to respire)
indicator species
fossil fuel(s)
feed on
primary consumer
secondary consumer
tertiary consumer
UNED 2 AMRYWIAD, HOMEOSTASIS A MICRO-ORGANEBAU
2.1 Dosbarthiad a bioamrywiaeth
addasiad (addasu)
addasiadau morffolegol
addasiadau ymddygiadol
amrywiad
a,rymrywiad
anflodeuol
bacteria
bioamrywiaeth
blodeuol
clefyd(au)
coetir(oedd)
cwadradau
digonedd o rywogaethau
diogelu
dosbarth
dosbarthu organebau
dosraniad rhywogaethau
enwau cyffredin
enwau gwyddonol
fertebrat(au)
ffwng (ffyngau)
ffylwm
genws
glaswelltir
goroesi
infertebrat(au)
llygredd
micro-organeb(au)
mwynau
organeb(au)
rheolaeth fiolegol
rhywogaethau
techneg dal / ail-ddal
teulu
teyrnas
trawslun
urdd
ysglyfaethu
ysglyfaethwr
ysglyfaeth
adaptation (to adapt)
morphological adaptations
behavioural adaptations
variation
non-flowering
bacteria
biodiversity
flowering
disease(s)
woodland(s)
quadrats
abundance of species
to protect
class
classification of organisms
distribution of species
common names
scientific names
vertebrate(s)
fungi
phylum
genus
grassland
survive
invertebrate(s)
pollution
microorganism(s)
minerals
organism(s)
biological control
species
capture/ recapture technique
family
kingdom
transect
order
predation
predator
prey
UNED 2 AMRYWIAD, HOMEOSTASIS A MICRO-ORGANEBAU
2.2 Cellraniad a chelloedd bonyn
canser
celloedd bonyn
celloedd bonyn embryonig
celloedd gamet
cellraniad
cromosomau
epil gelloedd
genynnau
meinwe cyhyrau
meinwe sydd wedi’i niweidio
meinwe(oedd)
meiosis
mitosis
rhaniad meiotig
rhaniad mitotig
cancer
stem cells
embryonic stem cells
gamete cells
cell division
chromosomes
daughter cells
genes
muscle tissue
damaged tissue
tissue(s)
meiosis
mitosis
meiotic division
mitotic division
UNED 2 AMRYWIAD, HOMEOSTASIS A MICRO-ORGANEBAU
2.3 DNA ac etifeddiad
adeiledd tebyg i ysgol
adenin
addasu genetig
alel(au)
asidau amino
barn y cyhoedd
bas(au)
cadwyn
cell(oedd) y corff
cod tripled
corff dynol
croesiad(au) monocroesryw
cromosom(au)
cydnabod
cyflenwol
cyfuno
cyfuno ar hap
cymarebau
cytosin
chwynladdwr (chwynladdwyr)
darnau DNA
dilys (dilysu)
edefyn (edafedd) DNA
enciliol
etifeddiad (etifeddu)
ffenoteip
ffosffad
ffrwythloniad (ffrwythloni)
gamet(au)
genoteip
genyn(nau)
gwahanu
gwanin
gwybodaeth mewn cod
hawliau dynol
helics dwbl
heterosygaidd
homosygaidd
hunan-ffrwythloni
materion moesegol
mecanwaith etifeddiaeth
moleciwl(au)
moleciwlau siwgr a ffosffad bob yn ail
ladder like structure
adenine
genetic modification
allele (alleles)
amino acids
public opinion
base(s)
chain
body cells
triplet code
human body
monohybrid cross(es)
chromosome(s)
to recognize
complementary
to combine
to combine randomly
ratios
cytosine
herbicide(s)
sections of DNA
valid (to validate)
strand(s) of DNA
recessive
inheritance (to inherit)
phenotype
phosphate
fertilization (to fertilize)
gamete (gametes)
genotype
gene(s)
separate
guanine
coded information
human rights
double helix
heterozygous
homozygous
selfing
ethical issues
mechanism of inheritance
molecule(s)
alternating sugar and phosphate
molecules
nodweddion etifeddol
perchenogaeth
planhigion sy’n gwrthsefyll
polisi’r llywodraeth
protein(au)
sgwâr Punnet
trechol
trefniant llinol o enynnau
trosglwyddo genynnau’n artiffisial
thymin
wedi’i addasu’n enynnol (GM)
yn gwrthsefyll
inherited characteristics
ownership
resistant plants
government policy
protein(s)
punnett square
dominant
linear arrangement of genes
to transfer genes artificially
thymine
genetically modified (GM)
resistance
UNED 2 AMRYWIAD, HOMEOSTATIS A MICRO-ORGANEBAU
2.4 Amrywiad ac esblygiad
addasu
amgylcheddol
amrywiad amharhaus
amrywiad etifeddol
amrywiad parhaus
ar hap
atgynhyrchiad / atgynghyrchu
anrhywiol
atgenhedliad / atgenhedlu
rhywiol
bridio
cemegion gwrthficrobaidd
cenhedlaeth
clonau
coeden deulu
cuddliw
cyflwr (cyflyrau)
detholiad naturiol
diflanedig
epil
epil enetig unfath / sy’n unfath yn
enetig
to adapt
environmental
discontinuous variation
heritable variation
continuous variation
at random
asexual reproduction
sexual reproduction
to breed
antimicrobial chemicals
generation
clones
family tree
camouflage colouring
condition(s)
natural selection
extinct
offspring
genetically identical offspring
epil enetig wahanol / sy’n wahanol yn genetically different offspring
enetig
esblygiad
evolution
ffibrosis cystig
cystic fibrosis
genetig
genetic
genetig/yn enetig
genetically
genom dynol
human genome
genyn(nau)
gene(s)
goroesi
survive
llesol / yn fanteisiol
beneficial
mwtaniad(au)
mutation(s)
niweidiol / gwneud niwed
harmful
peillio
to pollinate
pelydriad ïoneiddio
ïonising radiation
rhywogaeth
species
therapi genynnau/genynnol
gene therapy
trosglwyddo
passed on
yn gwrthsefyll
resistance
yn gwrthsefyll Warfarin
Warfarin resistance
ysglyfaeth
prey
ysglyfaethwr
predator
UNED 2 AMRYWIAD, HOMEOSTASIS A MICRO-ORGANEBAU
2.5 Ymateb a rheoli
adborth negyddol
amddiffyn
amddiffynnol
amrantu
amser adweithio
atgyrch tynnu yn ôl
awcsin
blewyn
blew yn codi
camddefnyddio alcohol a chyffuriau
cannwyll y llygad
capilari(au) gwaed
celloedd derbyn
coesyn
cornbilen
coroid
cyd-drefnydd
cyffyn deiliog
cyffyn (cyffion) planhigyn
cyhyryn sythu
chwarren chwys
dallbwynt
derbynnydd
dewisiadau ffordd o fyw
diabetes (clefyd y siwgr)
disgyrchiant
dwythell chwys
effeithydd
epidermis
ffototropedd
glwcagon
glwcos
glwcos gwaed
glycogen
golau, sain, cyffyrddiad, tymheredd,
cemegion
negative feedback
to protect
protective
blinking
reaction time
withdrawal reflex
auxin
hair
erection of hairs
alcohol and drug abuse
pupil
blood capillary (capillaries)
receptor cells
stem
cornea
choroid
coordinator
leafy shoot
plant shoot
erector muscle
sweat gland
blind spot
receptor
lifestyle choices
diabetes
gravity
sweat duct
effector
epidermis
phototropism
glucagon
glucose
blood glucose
glycogen
light, sound, touch, temperature,
chemicals
grafitropedd/ geotropedd
gweithred(oedd) atgyrch
gwreiddyn (gwreiddiau)
homeostatis
hormon(au)
hormon planhigol
gravitropism/ geotropism
reflex action(s)
root(s)
homeostasis
hormone(s)
plant hormone
inswlin
iris
lefel marwol
lens
lens gyffwrdd
llwybr atgyrch
madruddyn y cefn
mandwll
mandwll chwys
negesydd cemegol
nerfau
nerfgell echddygol
nerfgell gysylltu
nerfgell synhwyraidd
nerf optig
niwronau
niwron echddygol
niwron relái (cysylltiol)
niwron synhwyraidd
organ(au) synhwyro
prif system nerfol
retina
rheoli
sensitifedd
sglera
synaps(au)
symbyliad
system nerfol
toriad fertigol
toriad fertigol drwy’r croen
trosglwyddo
ymateb
wrin (troeth)
ymennydd
ysgogiadau trydanol
ysgogiad nerfol
ystod gyson / amrediad cyson
insulin
iris
fatal level
lens
contact lens
reflex arc
spinal cord
pore
sweat pore
chemical messenger
nerves
motor nerve cell
connecting nerve cell
sensory nerve cell
optic nerve
neurones
motor neurone
relay neurone (connective)
sensory neurone
sense organ(s)
central nervous system
retina
to regulate
sensitivity
sclera
synaps(es)
stimulus / stimuli
nervous system
vertical section
vertical section through the skin
to relay
response
urine
brain
electrical impulses
nervous impulse
constant range
UNED 2 AMRYWIAD, HOMEOSTASIS A MICRO-ORGANEBAU
2.6 Arennau a homeostasis
adamsugniad detholus
aorta
aren(nau)
aren iach/afiach
cortecs
cwpan Bowman
cwlwm capilari (Manyleb= lluosog)
cyflenwad gwaed
cynnyrch gwastraff (cynhyrchion)
dialysis
dwythell gasglu
fena cafa
glwcos
gwrthgerrynt
gwythïen arennol
halwynau
hidlo dan wasgedd
rhwydwaith capilari
rhoddwr
materion moesegol
math o feinwe
methiant yr aren(nau)
medwla
neffron(au)
pelfis
person sy’n derbyn
pledren
rhydweli arennol
sgil effeithiau
system imiwnedd
system ysgarthu ddynol
tiwbyn
toriad trwy aren
trawsblaniad
wrea
wreter(au)
wrethra
wrin (troeth)
wrin crynodedig
wrin gwanedig
ymateb imiwn
selective reabsorption
aorta
kidney(s)
healthy/diseased kidney
cortex
bowman’s capsule
capillary knot
blood supply
waste product(s)
dialysis
collecting duct
vena cava
glucose
counter current
renal vein
salts
filtration under pressure
capillary network
donor
ethical issues
tissue type
kidney(s) failure
medulla
nephron(s)
pelvis
recipient
bladder
renal artery
side effects
immune system
human excretory system
tubule
section through a kidney
transplant
urea
ureter(s)
urethra
urine
concentrated urine
dilute urine
immune response
UNED 2 AMRYWIAD, HOMEOSTASIS A MICRO-ORGANEBAU
2.7 Micro-organebau a'u cymwysiadau
agar meithrin
cytref
di-haint
dolen frechu
echdynnu
eplesu
eplesydd
magu bacteria/microbau
magwrydd (derbyn deorydd hefyd)
meithriniad cychwyn
magu microbau mewn magwrydd
(deorydd)
platiau agar
platio
rhoi/gwasgaru/brechu bacteria ar
blat agar
technegau aseptig
yn ddiwydiannol
nutrient agar
colony
sterile
inoculating loop
to extract
to ferment
fermenter
incubate bacteria/microbes
incubator
starter culture
incubating microbes in an
incubator
agar plates
plating
inoculating bacteria on an agar
plate
aseptic techniques
industrially
UNED 2 AMRYWIAD, HOMEOSTASIS A MICRO-ORGANEBAU
2.8 Clefyd, amddiffyniad a thriniaeth
aerosol
amddiffyn
amlyncu
antigen
antigenau estron
bacteria sy’n gwrthsefyll
brechiad (brechu)
brechlyn(nau)
cael ei feithrin ar agar
canlyniadau
cell facteriol
cell(oedd) cof
celloedd tiwmor
clefyd(au)
clefyd(au) heintus
clefyd(au) bacteriol
clôn
clwyf
cyfrwng achosol
cyn-glinigol
dall
dwbl ddall
dysgl Petri
firws (firysau)
ffagocyt
fflora'r croen
fflworoleuedd
ffwng (ffyngau)
gwrthfiotig(au)
gwrthgyrff
gwrthgyrff monoclonaidd
gwrthdocsinau
haint (heintiad)
imiwneiddiad (imiwneiddio)
rhwystr
lymffocyt
llif y gwaed
materion moesegol
mesurau rheoli
microbau
micro-organeb(au)
moddion
mosgito
pathogenau
aerosol
to defend
to ingest
antigen
foreign antigens / non-self antigens
resistant bacteria
vaccination (to vaccinate)
vaccine(s)
cultured on agar
consequences
bacterial cell
memory cell(s)
tumour cells
disease(s)
infectious disease(s)
bacterial disease
clone
wound
causative agent
preclinical
blind
double blind
petri dish
virus(es)
phagocyte
skin flora
fluorescence
fungi
antibiotic(s)
antibodies
monoclonal antibodies
antitoxins
infection
immunisation (to immunize)
barrier
lymphocyte
blood stream
ethical issues
control measures
microbes
micro-organism(s)
medicine
mosquito
pathogens
penisilin
penodol
pigiad(au)
plasebo
platiau agar
lled-synthetig
rheolaeth fiolegol
secretu
symbyliad
symbylu/ysgogi
synthetig
tolchenni gwaed
tyfiant
y frech goch
ymateb imiwn
ymbelydredd
penicillin
specific
injection(s)
placebo
agar plates
semi-synthetic
biological control
to secrete
stimulus
to stimulate
synthetic
blood clots
growth
measles
immune response
radioactivity
Geirfa ddefnyddiol sy’n gallu codi yn y papurau arholiad
adeiledd / ffurfiad
adeiledd - disgrifio'r gwrthrych
cyfan/ disgrifio'r ffordd mae
rhywbeth wedi'i adeiladu
ffurfiad - is-ran/ rhywbeth unigol y
gellir ei enwi/labelu/rhoi diffiniad
ohono
adwaith (adweithiau)
amsugno
anfanteision
anghysbell
arbrawf cymharu
archwilio
arllwys
atal
bod(au) dynol
brodorol
buddiol / llesol / o fantais
cadwraethwr (cadwraethwyr)
canlyniad(au)
casgliadau
claf
cryfder tystiolaeth
crynodiad
cyfnod amser
cyfradd
cyfradd llwyddiant
cynefino (arfer)
dadansoddi
dadl
defnydd(iau)
deunydd(iau)
diagram uwcholwg
dibynadwy
diflanedig
diheintio
esblygol
estron
ffordd o fyw
gormodedd
goroesi
gwahanu
hydoddi
hydoddiant
lledaenu
manteision
structure
reaction(s)
to absorb
disadvantages
remote
control experiment
to examine
to pour
prevent
human(s)
native
beneficial
conservationist(s)
outcome(s)
conclusions
patient
strength of evidence
concentration
time interval
rate
success rate
to acclimatize
to analyse
debate
material(s) (fabric)
material(s)
surface view diagram
reliable
extinct
to sterilize
evolutionary
alien
lifestyle
excess
survive
separate
to dissolve
solution
to spread
advantages
manwl gywir
accurate
materion
newid hinsawdd
newidyn
newidyn annibynnol
newidyn dibynnol
newidyn rheolydd
newyn
niweidiol
poblogaeth
prawf teg
rheoli
saeth
swyddogaeth
sylwedd
symbyliad
tebygrwydd
tyfiant / twf
unedau mympwyol
ymchwiliad
ymchwil meddygol
ymddiriedolaeth GIG
yn cronni
yn gwrthsefyll
issues
climate change
variable
independent variable
dependent variable
control variable
starvation
harmful
population
fair test
to regulate
arrow
function
substance
stimulus
similarity
growth
arbitrary units
investigation
medical research
NHS Trust
to accumulate
resistant to
Geirfa ychwanegol sydd wedi codi
(i’w cynnwys mewn adrannau neu fel geirfa gyffredinol)
araen o brotein
baddon dŵr
burum actif
bwyd planhigol
cellfur(iau)
cellnodd
defnynnau
dŵr croyw
dŵr distyll
dyfrllys
ensymau treulio
ffermio dwys
fflasg gwddf alarch
gwywo
jeli agar
magu (cyfnod magu)
meithriniad cychwyn
nam ar y DNA
nwy asidig
padl troi/corddwr (mewn eplesydd)
parthau marw
peirianneg genetig
platennau gwaed
pori
rheolydd
rhiant goeden
rhwyll (tyllau rhwyd)
rhywogaeth, genws, teulu, urdd,
dosbarth, ffylwm, teyrnas
safle tirlenwi
tir ffermio
topyn
coat of protein
water bath
active yeast
plant food
cell wall(s)
cell sap
droplets
fresh water
distilled water
pond weed
digestive enzymes
intensive farming
swan-necked flask
to wilt
agar jelly
incubation
starter culture
faulty DNA
acidic gas
stirrer paddle
dead zones
genetic engineering
blood platelets
to graze
control
parent tree
mesh
species, genus, family,
class, phylum, kingdom
landfill site
farmland
stopper
order,
ymdarddiad digymell
yn gorbori
spontaneous generation
overgrazing