Lyfjameðferð barna og
fullorðinna á Íslandi við ADHD
Matthías Halldórsson
ADHD ráðstefna
Grand Hóteli 25.-26. september 2008
Bók Thomas E. Brown: 1. kafli
•
Myth: ADD is just a lack of willpower. Persons with ADD focus well on
things that interest them; they could focus on any tasks if they really wanted
to.
•
Fact: ADD looks very much like a willpower problem, but it isn’t. It’s
essentially a chemical problem in the management systems of the brain.
Bók Thomas E. Brown: 9. kafli
•
Myth: Medications for ADD are likely to cause longer-term problems with
substance abuse or other health concerns, especially when used by
children.
•
Fact: The risks of using appropriate medications to treat ADD are minimal,
whereas the risks of not using medication to treat ADD are significant. The
medications used for ADD are among the best researched for any disorder.
Methylphenydat (N05BA04)
Lyfjaheiti
Markaðsleyfi á íslandi
•
Stuttverkandi lyf
(< 5 klst)
Ritalín
Equazím
30/12 1965
26/1 2004
•
Langverkandi lyf
(> 5 klst)
Concerta
Ritalín Uno
26/9 2002
16/10 2002
Kynskipt algengi metylfenídatnotkunar meðal barna (0 - 17 ára) á Íslandi
1989-2007
40,00
30,00
25,00
20,00
konur
karlar
15,00
10,00
5,00
07
20
05
20
03
20
01
20
99
19
97
19
95
19
93
19
91
19
89
0,00
19
Einstaklingar/1000 íbúar
35,00
Algengi - Ein ávísuun eða þrjár á ári sem viðmið
90,0
80,0
Fjöldi einstaklinga/1000 íbúa
70,0
60,0
KK - a.m.k ein lyfjaávísun
50,0
KK - a.m.k. þrjár lyfjaávísanir
KVK - a.m.k. ein lyfjaávísun
40,0
KVK - a.m.k. þrjár lyfjaávsísanir
30,0
20,0
10,0
0,0
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Aldur í árum
12
13
14
15
16
17
Aldursdreifing metýlfenídatnotkunar meðal barna (0-18 ára) á Íslandi árið 2006
Fjöldi notenda á hverja 1000 íbúa
90
80
70
Einstaklingar/1000 íbúar
60
50
KK - Metýlfenídat
KVK - Metýlfenídat
40
30
20
10
0
03
04
05
06
07
08
09
10
Aldur í árum
11
12
13
14
15
16
17
Hvaða læknar hófu lyfjameðferð við ADHD hjá börnum og ungl. árið 2007
60,00
55%
50,00
hlutfall
40,00
36%
30,00
20,00
10,00
3%
3%
2%
0,00
Barnageðl
Geðlæknar
Barnalæknar Heimilislæknar
aðrir
Algengi metýlfenídatnotkunar meðal barna (0-18 ára) á Íslandi árið
2006 eftir landshlutum
Fjöldi notenda á hverja 1000 íbúa
60
48,9
50
42,7
37,6
37,6
30,2
2006 - KK
28,5
30
2006 - KVK
24,4
20
17,8
17,6
10,7
12,2
13,2
12,3
10,4
9,1
10
Landshluti
Vesturland
Vestfirðir
Suðurnes
Suðurland
Norðurland vestra
Norðurland eystra
Höfuðborgarsvæðið
0
Austurland
Einstaklingar/1000 íbúar
40,7
40
Aldurs- og kynskipt algengi notkunar ADHD lyfja* árið 2007
Fjöldi notenda á hverja 1000 íbúa
*amfetamín, metýlfenídat og
atomoexetín
45,0
40,0
Fjöldi notenda/1000 íbúa
35,0
30,0
25,0
KK
KVK
20,0
15,0
10,0
5,0
0,0
00-17 ára
1
18-24 ára
2
25-34 ára
3
35-44 ára
4
45-54 ára
5
Aldurshópur
55-64 ára
6
65-74 ára
7
75 ára og eldri
8
Kynskipt algengi metylfenídatnotkunar fullorðinna á
Íslandi 1989 - 2007
5
4
konur
3
karlar
2
1
20
07
20
05
20
03
20
01
19
99
19
97
19
95
19
93
19
91
0
19
89
Fjöldi notenda á 1000 íbúa
6
Fjöldi ávísana á metýlfenídat fyrir 18 ára og eldri
eftir sérgreinum lækna 2007
5000
Fjöldi ávísana
4000
3000
2007 - Metýlfenídat
2000
4583
(73%)
1000
934
(15%)
734
(12%)
Heilsugæslu-/heimilislæknar
.Aðrir læknar
0
Geðlæknar
Sérgrein
Fáir læknar skrifa megnið af ávísunum á methylfenidat
• Fjöldi ávísana ALLS á methylfenidat fyrir 18+
6251 (100%)
• Efsti læknir
1718 (28%)
• 10 Efstu (9 efstu eru geðlæknar)
3927 (62%)
Algengi metýlfenídatnotkunarfullorðinna árið 2007
skipt eftir landshlutum
7,0
5,8
5,0
4,7
4,5
3,9
4,0
3,7
Metýlfenídat - 18 ára og eldri
3,0
2,5
2,2
2,0
1,7
1,0
Landshluti
Vesturland
Vestfirðir
Suðurnes
Suðurland
Norðurland vestra
Norðurland eystra
Höfuðborgarsvæðið
0,0
Austurland
Notendur á hverja 1000 íbúa
6,0
Fjöldi barna og unglinga (pr 1000) sem notuðu methylphenidat stuttverkandi eða langverkandi - eða atomoxetín 2003-2007
Algengi (DDD á 1000 íbúa)
30
25
20
Stuttverkandi
Langverkandi
15
Atomoxetín
10
5
0
2003
2004
2005
2006
2007
Fjöldi fullorðinna (pr 1000) sem notuðu methylphenidat stuttverkandi eða langverkandi - eða atomoxetín 2003-2007
4,5
Algengi (DDD á 1000 íbúa)
4
3,5
3
Stuttverkandi
2,5
Langverkandi
2
Atomoxetín
1,5
1
0,5
0
2003
2004
2005
2006
2007
Fjöldi þeirra karla og kvenna á öllum aldri sem fengið hafa a m k einn
lyfseðil lyf við ADHD miðað við 1000 íbúa árið 2007
18
16
14
12
10
Drengir/karlar
Stúlkur/konur
8
6
4
2
0
Danmörk
Finnland
Ísland
Noregur
Svíþjóð
Fjöldi þeirra sem fengið hafa a m k einn lyfseðil lyf við ADHD miðað við
1000 íbúa eftir aldri árið 2007
60
50
40
Finnland
Ísland
Noregur
Svíþjóð
30
20
10
0
0-6 ára
7-10 ára
11-15 ára
16-20 ára
21-26 ára
> 26 ára
Fjöldi þeirra sem nota örvandi lyf útskrifuð af lækni í USA* og Íslandi
Börn
Fullorðnir
USA
(Deilt með1000)
3,5 milljón
(3500)
1,5 milljón
(1500)
Ísland
1974
1172+109 = 1281
* Börn á Íslandi vísar til aldurshópsins 0-17 ára, en í USA er miðað við 0-19 ára
Biederman J. Wilens T. Mick E. Spencer T. Faraone SV.
Pharmacotherapy of attentiondeficit/hyperactivity disorder reduces
risk for substance use disorder.
[Comparative Study. Journal Article. Research Support, U.S. Gov't, P.H.S.]
,
Pediatrics (1999) 104(2):e20
Grein Farone og Wilens í J Clin Psychiatry. 2007;68 Suppl 11:15-22.
Review : Effect of stimulant medications for attention-deficit/hyperactivity
disorder on later substance use and the potential for stimulant misuse
“Prospective longitudinal studies show that attention-deficit/hyperactivity
disorder (ADHD) is a risk factor for subsequent substance use disorders.
These studies also suggest that ADHD pharmacotherapy in childhood
reduces the risk for substance use disorders. Misuse and diversion of
prescribed stimulants occur among a minority of ADHD patients, especially
those with conduct or substance use disorders. Long-acting stimulants may
be less likely to be misused or diverted.”
Prevalence of Substance Use Disorder (SUD). Subtypes
at 4-Year Follow-up, by ADHD Medication Status
80
70
60
50
Treated ADHD
Untreated ADHD
% 40
Non-ADHD
30
20
10
0
Alcohol
Marijuana
Cocaine
J Biederman í American Journal of Psychiatry 2008; 165:597–603 :
Stimulant Therapy and Risk for Subsequent Substance Use Disorders in
Male Adults With ADHD
Conclusions: The findings revealed no evidence that stimulant treatment
increases or decreases the risk for subsequent substance use disorders in
children and adolescents with ADHD when they reach young adulthood”
Vinnulag við greiningu og meðferð athyglisbrests með ofvirkni (ADHD)
Útgefið í desember 2007
http://www.landlaeknir.is > leitarorð: ADHD
Höfundar:
Gísli Baldursson
Páll Magnússon
H. Magnús Haraldsson
Matthías Halldórsson
Takmarkanir á útskrift övandi lyfja
Eftirritunarskyld lengi
1986 - “gulu kortin” landlæknisembættisins
2001 - afnám gulu kortanna
2004 - lyfjaskírteini með verklagsreglum TR
2007 - vinnulagsreglur landlæknisembættisins
International ADHD Consensus Statement: January 2002
We, the undersigned consortium of international scientists, are deeply
concerned about the periodic inaccurate portrayal of attention deficit
hyperactivity disorder (ADHD) in media reports. This is a disorder with
which we are all very familiar and toward which many of us have dedicated
scientific studies if not entire careers. We fear that inaccurate stories
rendering ADHD as myth, fraud, or benign condition may cause thousands
of sufferers not to seek treatment for their disorder. It also leaves the public
with a general sense that this disorder is not valid or real or consists of a
rather trivial affliction.
Occasional coverage of the disorder casts the story in the form of a sporting
event with evenly matched competitors. The views of a handful of nonexpert doctors that ADHD does not exist are contrasted against mainstream
scientific views that it does, as if both views had equal merit. Such attempts
at balance give the public the impression that there is substantial scientific
disagreement over whether ADHD is a real medical condition. In fact, there
is no such disagreement --at least no more so than there is over whether
smoking causes cancer, for example, or whether a virus causes HIV/AIDS.
International ADHD Consensus Statement (frh.)
This is why leading international scientists, such as the signers below,
recognize the mounting evidence of neurological and genetic contributions
to this disorder. This evidence, coupled with countless studies on the harm
posed by the disorder and hundreds of studies on the effectiveness of
medication, buttresses the need in many, though by no means all, cases for
management of the disorder with multiple therapies. These include
medication combined with educational, family, and other social
accommodations. This is in striking contrast to the wholly unscientific views
of some social critics in periodic media accounts that ADHD constitutes a
fraud, that medicating those afflicted is questionable if not reprehensible,
and that any behavior problems associated with ADHD are merely the result
of problems in the home, excessive viewing of TV or playing of video
games, diet, lack of love and attention, or teacher/school intolerance.
Samantekt
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
ADHD er algeng röskun með líffræðilegar orsakir og sterkan erfðaþátt.
Greining byggist á ákveðnum greiningarskilmerjum varðandi hegðun
Einbeitingarerfiðleikar, ofvirkni og hvatvísi einkenna ADHD
ADHD kemur fram í bernsku og einkenni flytjast í mismiklum mæli fram á
fullorðinsár
Ein mest rannsakaða geðröskun sem um getur
Síður rannsakað hjá fullorðnum en börnum
Miklu algengara hjá strákum, en algengi jafnast hjá kynjum á fullorðinsárum
Greining er kerfisbundin og byggist á upplýsingum víða að
Lyf, einkum örvandi lyf og atomoxetín, virka best á kjarnaeinkennin
Lyfjanotkun við ADHD eykst hröðum skrefum alls staðar
Algengara hér en á Norðurlöndunum, en sviðað og í Bandaríkjunum
Örvandi lyf eru misnotuð
Fíklar og fangar eiga helst ekki að nota örvandi lyf – fremur Strattera
Má ekki nota nema greining hafi verið gerð á áreiðanlegan hátt
Spurning hversu fagleg greining er á ADHD fullorðinna hér á landi