Uỷ Ban Sông Mê Kông và GTZ
Chương trình Quản lý vùng đầu nguồn
Quản lý vùng đầu nguồn (WSM) tổng hợp
như là một chiến lược cho Sử dụng bền
vững nguồn tài nguyên thiên nhiên và bảo
tồn đa dạng sinh học
Trình bày bởi
Dr. Simonetta Siligato
Đa dạng sinh học & Biến đổi khí hậu – Mối liên quan tới Đói nghèo và Phát triển bền vững
Melia Hotel, Hà Nội - Việt Nam, Ngày 22-23 tháng 5 2007
Giới thiệu
Vùng lưu vực sông Mê Kông
- những lưu vực
(dòng chảy trung bình hàng năm):
 Thượng lưu (18 %)
Trung Quốc – 16 %
Miến Điện – 2 %
 Hạ lưu (82 %)
CHDCND Lào – 35 %
Cambodia – 18 %
Thái Lan – 18 %
Việt Nam – 11 %
- Uỷ ban Sông Mê Kông (MRC)
được thành lập năm 1995
WSMP – Hanoi, 22-23 May 2007
2
Những thách thức đối với khu vực
Gia tăng dân số
 Gia tăng dân số: 2 % /năm  100 triệu vào năm 2025
Cùng với gia tăng nhanh dân số là gia tăng đô thị hoá, phát triển kinh
tế, ô nhiễm.
Đói nghèo
Một số quốc gia ven sông nằm trong số những nước nghèo nhất
trên thế giới, ở Thái Lan người nghèo sinh sống ở hạ lưu sông có
mức thu nhập thấp đáng kể so với mức trung bình của quốc gia.
Nước & an ninh lương thực
50-80 % dân số ở Lào và Cambodia không tiếp cận được với
nước sạch và vệ sinh.
WSMP – Hanoi, 22-23 May 2007
3
Những thách thức đối với khu vực
Biến đổi khí hậu
 chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do nhiệt độ tăng
Băng trên đỉnh núi Himalayan tan nhanh hơn  gia tăng dòng
chảy vào mùa khô;
 thay đổi về chế độ mưa và những thay đổi khắc nghiệt khác về chế
độ thuỷ văn
chế độ gió mùa bị gián đoạn  nhiều mưa hơn nhưng số ngày
mưa ít hơn, nhiều người bị ảnh hưởng bởi hạn hán hơn
mực nước biển dâng cao  nạn xâm nhập mặn và suy giảm
nước ngọt trong các hệ thống sông ở đồng bằng
Ảnh hưởng tiêu cực trực tiếp lên các hệ sinh thái nước ngọt
– sự suy giảm các loài thuỷ sinh và đa dạng sinh học!
WSMP – Hanoi, 22-23 May 2007
4
Những thách thức đối với khu vực
 gia tăng những tác động tiêu cực lên sự sẵn có của nguồn nước
và sinh thuỷ, và nguồn tài nguyên thiên nhiên nói chung
 sức ép ngày càng tăng lên nguồn tài nguyên thiên nhiên  nguồn
xung đột tiềm năng giữa các dân tộc và các quốc gia
 cần giữa cân bằng!
Quản lý vùng đầu nguồn tổng hợp có thể là một công
cụ thích hợp để duy trì sự cân bằng này và là chiến
lược cho sử dụng bền vững nguồn tài nguyên thiên
nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học !
WSMP – Hanoi, 22-23 May 2007
5
Quản lý vùng đầu nguồn là gì?
Lưu vựu sông là gì?
= tất cả các vùng đất gom
nước cho một hệ thống
sông, ví dụ lưu vực sông
Mê Kông
Vùng đầu nguồn là
gì?
= vùng đất gom nước cho
một nhánh của một hệ
thống sông; lưu vực của
một con sông gồm một số
vùng đầu nguồn;
WSMP – Hanoi, 22-23 May 2007
6
Quá trình đàm phán giữa tất cả các chủ thể có
liên quan
Quản lý vùng đầu nguồn là gì?
từ dưới lên
từ trên
xuống
Triển khai chính
sách
quá trình có
sự tham gia
các chính sách và sự phân công giữa các
cơ quan, chiến lược và hệ thống quy
hoạch, hướng dẫn triển khai, quy trình
giám sát
Hình thành các chức
năng vùng đầu nguồn,
hướng dẫn quản lý,
các hoạt động giám
sát
DUY TRÌ CÁC CHỨC
NĂNG CỦA VÙNG
ĐẦU NGUỒN
Nhu cầu & kỳ vọng của địa phương
an sinh xã hội, thịnh vượng về kinh tế
WSMP – Hanoi, 22-23 May 2007
7
Quản lý vùng đầu nguồn là gì?
= quản lý có phối hợp giữa nhiều bên tham gia đối với
tài nguyên đất, nước và các tài nguyên khác trong vùng
nhằm duy trì các chức năng của vùng đầu nguồn và
WSMP – Hanoi, 22-23 May 2007 đảm bảo có đủ nước.
8
Các chức năng của vùng đầu nguồn
 cung cấp các dịch vụ, đặc biệt nguồn nước theo số lượng và chất
lượng yêu cầu
Kinh tế
Duy trì sinh kế
Sinh thái
Cung cấp các
dịch vụ ví dụ:
gỗ, nước cho
thuỷ điện, tưới
tiêu, v.v.
Phát triển
bền vững
Là sinh cảnh cho các
loài động, thực vật,
đảm bảo sự đa dạng
sinh học, các chu trình
sinh thái, v.v.
Cung cấp nước theo số
lượng và chất lượng yêu
cầu trong khu vực vùng
đầu nguồn và dưới hạ lưu
WSMP – Hanoi, 22-23 May 2007
Hỗ trợ tạo thu
nhập
Hỗ trợ văn hoá bản địa
Tạo các cơ hội nghỉ
dưỡng
Xã hội
9
Các cấp có liên quan tới WSM
CÁC CẤP HÀNH CHÍNH
Quốc gia
Vùng lưu vực
sông khu vực
huyện
tỉnh
thôn
bản
Government
Private
Sector
NGO’s
Nguồn tài nguyên nước
lâm nghiệp
Nông nghiệp
User
Organizations
Government
Vùng lưu vực
sông quốc gia
Private
Sector
Phát triển nông thôn
NGO’s
User
Organizations
Energy
Vùng đầu
nguồn
Private
Sector
Nội vụ
NGO’s
User
Organizations
Quản lý đất đai
Lưu vực
Government
Quy hoạch
Government
Công tác phụ nữ
Private
Sector
NGO’s
User
Organizations
sự thống nhất về mặt tổ chức/ thể chế
11
Sự cần thiết phải có WSM
ADMINISTRATIVE
Vùng lưu vực sông
tỉnhquốc gia
LEVELS
huyện
Government
g lưu vực sông khu vực
Private
River Basin
Sector
thôn
bản
NGO’s
User
Organizations
Thúc đẩy các quá trình
Governmentcần thiết để tối ưu
hoá:
g lưu vực
sông quốc gia
Private
NGO’s
River Basin
Sector
User
Organizations
sự thống nhất giữa các ngành/lĩnh vực khác
Government
nhau
vùng đầu nguồn
Private
Sector
NGO’s
User
 ở các cấp hành chính khác khác
và
Organizations
 trong chính hệ thống hành chính vùng đầu
Private
NGO’s
nguồn/lưu
vực
Lưu
vực
Sector
Government
User
Organizations
WSMP – Melia Hanoi, 22-23 May 2007
12
Giá trị gia tăng của WSM
 Phát triển bền vững trong vùng đầu nguồn
Sức khoẻ cho hệ sinh thái, thịnh vượng về kinh tế, an sinh xã hội
 Phát triển bền vững bên ngoài
Sức khoẻ cho hệ sinh thái, mối quan hệ giữa thượng nguồn - hạ lưu
 Sự tham gia của tất cả các chủ thể có liên quan
Quá trình có sự tham gia, địa phương làm chủ, thực thi chính sách
 Thiết lập một quá trình được mọi người tham gia
chấp nhận
Một khuôn khổ tổ chức/thể chế vận hành tốt
WSMP – Hanoi, 22-23 May 2007
12
WSMP hỗ trợ phát triển thể chế
Sự hiểu biết chung về
Quản lý vùng đầu nguồn
Quản lý thông tin
• xây dựng nhận thức
• phổ biến thông tin
• tập huấn sâu
Xây dựng năng lực
WSMP – Melia Hanoi, 22-23 May 2007
Các yêu cầu về thể chế
trong và cho vùng đầu
nguồn
Phân tích và tư vấn chính sách
Phát triển thể chế cho
Quản lý vùng đầu nguồn
bền vững
14
WSM & Biến đổi khí hậu?
WSM có thể góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên thiên
nhiên và đa dạng sinh học một cách bền vững:
• Vùng đầu nguồn và lưu vực suối cần được coi là những đơn vị
• WSM quan tâm tới những đơn vị địa lý trong khi không phủ nhận tầm
quan trọng của các thực thể hành chính
• Cách tiếp cận WSM tôn trọng các tiến trình sinh học và sinh thái cũng như
tính phức tạp của chúng
• Sự lồng ghép các đơn vị hành chính, chính trị và các ngành khác nhau –
có thể quản lý thành công và bền vững
WSMP – Melia Hanoi, 22-23 May 2007
15
WSM & Biến đổi khí hậu?
• Sự đa dạng về mục đích sử dụng và lợi ích đối với các dịch
vụ tạo ra từ nguồn tài nguyên thiên nhiên tạo nên nhiều thách
thức trong quản lý  Dự báo biến đổi khí hậu sẽ góp phần
vào những biến đổi tự nhiên đang diễn ra!
• Cần không ngừng ứng phó nếu có thể do quá trình đàm phát
diễn ra liên tục  Tăng cường truyền thông và đàm phán có
tính quyết định
• Tăng nhu cầu thể chế hoá nhằm xác định và quản lý các dịch
vụ cần thiết cho xã hội loài người mà nguồn tài nguyên thiên
nhiên đem lại
• Sự ứng phó trước những điều kiện môi trường đang biến đổi
sẽ phải được thực hiện với cơ chế phối hợp, được thể chế
hoá và có tầm nhìn dài hạn
WSMP – Melia Hanoi, 22-23 May 2007
16
WSM & Biến đổi khí hậu?
Dù có ngay lập tức tiến hành các biện pháp giảm thiểu thì cũng
không thể tránh khỏi các tác động của biến đổi khí hậu  do vậy sự
ứng phó trước những thay đổi này là cần thiết!
Cần loại bỏ hoặc ít nhất là giảm thiểu tối đa những sức ép hiện nay lên
các con sông và suối nhằm thúc đẩy khả năng phục hồi, nhưng:
• Đâu
là chiến lược mang tính thực tiễn nhất?
• Cấp quản lý nào phù hợp nhất để làm việc này?
Quản lý vùng đầu nguồn lồng ghép nhiều quan điểm khác nhau vì
một mục tiêu chung –quản lý và bảo tồn bền vững nguồn tài nguyên
thiên nhiên vận hành cùng với bảo tồn đa dạng sinh học.
WSMP – Melia Hanoi, 22-23 May 2007
17
Đặc biệt cảm ơn tới:
Ts. Cornelis von Tuyll, Điều phối viên Chương trình,
Ông Christoph Feldkötter, chuyên gia tư vấn kỹ thuật,
nhóm điều phối dự án tại Viên chăn, CHDCND Lào
Các văn phòng quốc gia:
Hà Nội, Việt Nam
Viên chăn, CHDCND Lào
Phnom Penh, Cambodia
Bangkok, Thái Lan
Cảm ơn quý vị đã lắng nghe!
Uỷ Ban Sông Mê Kông - GTZ
Chương trình Quản lý vùng đầu nguồn
www.mrcmekong.org, www.mekonginfo.org