Stochastic Processes for New Biology. Rice University, Houston, 21 August 2012 25 slides Serik Sagitov Chalmers University and University of Gothenburg A phylogenetic confidence interval for the optimal trait value http://arxiv.org/abs/1207.6488 joint work with Krzysztof Bartoszek Comparative phylogenetics Interspecies correlation Yule-Brownian-Motion model Yule-Ornstein-Uhlenbeck model Adaptation to an optimal value Sample mean and variance of the trait values Phylogenetic confidence intervals Exact and approximate formulae Related projects 1 Comparative phylogenetics Comparative phylogenetics: studies various trait values like log-bodysize (X1 , . . . , Xn ) for a family of related species We will assume throughout that the species tree is unknown. 2 Interspecies correlation In our previous paper Interspecies correlation for neutrally evolving traits.J. Theor. Biol. 309 (2012) 11-19 we obtain explicit formulae for X 1 ρ n = n Cov [Xi , Xj ] 2 Var [X] 1≤i<j≤n assuming that the trait evolves along a lineage as a Brownian Motion. Aldous-Popovic (2005), Stadler (2008): unknown species trees are modeled by branching processes conditioned on n tips. In particular, we found for the Yule-BM-model 2 n ρn = −1 , n − 1 an Pn where an = i=1 (1/i) are the harmonic numbers. 3 YBM-model for the trait evolution G.U.Yule (1924): let us model speciation by a pure birth process with parameter λ. J.Felsenstein (1985): the trait value evolves along a lineage neutrally as a Brownian B(t) motion with variance σ 2 and ancestral state B(0) = X0 . Coalescent processes model the gene trees. Conditioned branching processes model the species trees. 4 Yule-Ornstein-Uhlenbeck model In this paper we work with the YOU-model: (conditioned Yule tree)+(OU trait evolution) L.Ornstein and G.Uhlenbeck (1930) dX(t) = −α(X(t) − θ)dt + σdB(t) X(0) = X0 Just six parameters fully describe the YOU-model: • number of species n • speciation rate λ, wlog we assume λ = 1 • optimal trait value θ, • adaptation rate α > 0 α = 0 ⇒ X(t) = B(t) • ancestral state X0 • noise size σ > 0 σ = 0 ⇒ X(t) = θ + e−αt (X0 − θ) 5 Yule-Ornstein-Uhlenbeck model T = time to the origin, Ti = inter-speciation times τ = MRCA time for a random pair of species θ = optimal trait value, X0 = ancestral trait value (X1 , . . . , Xn ) = observed trait values identically distr. but dependent 6 Yule-Ornstein-Uhlenbeck model OU-process: the distribution of X(t) is normal with E [X(t)] = θ + e−αt (X0 − θ) Var [X(t)] = σ02 (1 − e−2αt ) 2 σ σ02 = 2α Stationary regime: E [X(t)] → θ and Var [X(t)] → σ02 as t → ∞. The Yule tree conditioned on n tips: run forward a linear birth process from a single branch and stop at the n-th speciation disregarding the nascent branch. Interspeciation times Ti = time duration with exactly i branches in the tree Ti are independent exponential with rates i = 1, . . . , n. Backward description reminds a stretched Kingman’s coalescent. 7 Sample mean and variance Classical summary statistics: sample mean and sample variance X1 + . . . + Xn X̄n = n n 1 X 2 and Sn = (Xi − X̄)2 n − 1 i=1 Denoting X, Y a random pair of sampled trait values we get E X̄n = E [X] ρn = Cov [X, Y ] / Var [X] Var X̄n = Var [X] − (n − 1)n−1 (1 − ρn ) Var [X] 2 E Sn = (1 − ρn ) Var [X] and it becomes crucial to know the Laplace transforms of (T, τ ): −αT E [X] = θ + (X0 − θ) E e −2αT −αT 2 2 Var [X] = σ0 (1 − E e ) + (X0 − θ) Var e −2ατ −2αT −αT 2 2 Cov [X, Y ] = σ0 (E e −E e ) + (X0 − θ) Var e 8 Laplace transforms of T and τ A Yule tree conditioned on n tips has n − 1 splittings. Let κn be the splitting number (counted forward in time) corresponding to the coalescent of two randomly sampled tips. Key Lemma. We claim that P(κn = k) = 2(n + 1) , k = 1, . . . , n − 1 (n − 1)(k + 2)(k + 1) and that for any x > −1 and y > −1 h E e−x(T −τ )−yτ i n−1 bk,x 2(n + 1)bn,y X = (n − 1) (k + 2)(k + 1)bk,y k=1 bn,x = 1 2 n · ··· 1+x 2+x n+x 9 Moments of T and τ 4.0 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 2.5 3.0 3.5 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 2.0 1.5 3 E[T] 4 5 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● E[τ] 6 Using the Key Lemma we derive recursively all the joint moments k m for k ≥ 0 and m ≥ 0. E (T − τ ) τ 2 ● 1.0 ● ● 0 ● 50 100 150 true simulated 0.5 1 ● ● 200 ● ● ● ● 0 50 Number of tips 100 Number of tips Simulated and true values of E [T ] and E [τ ] . Each point comes from 104 simulated Yule trees. 10 150 true simulated 200 ● ● ● ●●●●●●● ●● ●●●●●●●●● ●● ●●●●●●●●●● ● ●●●●●●●●● ●●●●●● ●● ● ●●●●●●● ● ●● ● ● ● ● ●●● ● ●● ●● ●●●●● ● ●●●●● ● ● ● ● ● ●● Var[τ] ● 1.4 ● 0.6 ● 1.2 ● ● ●●●●● ●● ● ●●●● ●● ●●● ●● ●●●● ● ●● ● ●● ●●● ● ●● ●●● ●● ● ●● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 0.4 ● ● ● ● ●● ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● ● ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● ●● ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● ● ●● ●●●●●●●● ● ● ●●●●●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ●● ●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 0.35 ● ● Cov[T,τ] ● 1.0 1.6 ●● ● 0.30 ● 1.2 ● ● 0.8 ● ● ●● ●● ●●●● ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● ●●●● ●● ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● ●●●● ●● ● ●●●●●●●●●●●●●●●●●●● ●● ●● ● ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● ● ● ●●●●●●●●●●●●●●●● ● ● ●●●●●●●● ●● ● ● ●●●●● ● ● ● ●●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● Var[T] ● ● ● ● ●●●●●●●●● ●● ●● ●●●●●●●●●●●●●●● ● ●●●●●●●●●●●●●●●●●● ● ● ● ● ● ●●●●●●●●●●●●●●● ●● ●●●●●●● ● ● 0.40 1.4 1.8 Moments of T and τ ● ● ● ● 1.0 0 ● 50 100 Number of tips 150 true simulated 200 ● ● 0 ● 50 100 150 true simulated 0.25 ● ● ● 200 Number of tips ● ● 0 ● 50 100 Number of tips Simulated and true values of Var [T ] , Var [τ ], and Cov [T, τ ]. Each point comes from 104 simulated Yule trees. 11 150 true simulated 200 Exact formulae for the moments of X̄n and Sn2 Using the Key Lemma we compute 1 2 n · ··· 1+α 2+α n+α −ατ 2 − (n + 1)(y + 1)bn,α E e = (n − 1)(α − 1) −αT E e = bn,α = which imply E X̄n = bn,α X0 + (1 − bn,α )θ 2 2α + 1 − (4αn + 2α + 1)bn,2α Var X̄n = σ0 · + (X0 − θ)2 (bn,2α − b2n,α ) (2α − 1)n 2 (2α + 1)(n + 1)bn,2α − 2 E Sn = σ02 1 + (2α − 1)(n − 1) 12 For example, with α = 1 we get Phylogenetic point estimates n 1 X0 + n+1 θ. E X̄n = n+1 X̄n and Sn2 are asymptotically unbiased estimates of the optimum θ and the stationary OU-variance σ02 respectively. Concistency of the estimate X̄n −2α , if 0 < α < 0.5, C · n α,δ Var X̄n ∼ σ 2 · 2n−1 ln n, if α = 0.5, 2α+1 if α > 0.5, 2α(2α−1)n , where δ = |X0 −θ| σ Cα,δ is the normalized deviation of X0 from θ, and 2 = Γ(2α + 1) + δ 2 Γ(2α + 1) − δ 2 Γ2 (α + 1). 1 − 2α 13 −1.5 −1.0 −0.5 0.0 0.5 1.0 1.5 4 0 1 2 3 4 3 2 1 0 0 1 2 3 4 Sampling distributions −1.5 −1.0 −0.5 0.0 0.5 1.0 1.5 −0.5 0.0 n = 110 −0.5 0.5 1.0 1.5 0.0 0.5 1.0 1.5 0.5 1.0 1.5 4 0 1 2 3 4 3 1 0 −1.0 −1.0 n = 70 2 3 2 1 0 −1.5 −1.5 n = 40 4 n = 10 −1.5 −1.0 −0.5 0.0 0.5 1.0 1.5 −1.5 n = 140 −1.0 −0.5 0.0 n = 170 Histograms of X̄n for α = 1, X0 = 1, θ = 0, σ = 1. Each histogram is based on 104 independently simulated samples. 14 Phylogenetic confidence interval For sufficiently strong adaptation when α > 0.5 as n → ∞ we have E X̄n = θ + O(δn−α ) 2α + 1 σ02 Var X̄n ∼ · 2α − 1 n 2 E Sn → σ02 σ02 = σ 2 /(2α) Let α > 0.5 and δ = |X0σ−θ| stay bounded as n → ∞. We propose a convenient approximate formula for a 95% confidence interval for θ: r 2α + 1 Kα Kα = X̄n ± 1.96 · Sn · √ 2α − 1 n √ Compared to (X̄n ± 1.96 · Sn / n) it has an extra factor Kα > 1 reflecting a positive correlation among the sample observations. 15 0.25 ● 1.0 ● true simulated ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 0.20 ● 0.8 0.25 0.30 Phylogenetic confidence interval 50 100 n 150 200 0.15 Var(Sn) ● ● 0.10 0.6 ● ● ● ● ● ● 0.05 ● ●●● ●● ●● ●●● ●●● ●●●●● ●●●●● ● 0.00 0.05 0.00 0 0.4 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● proportion covered ● 0.2 0.15 ● ● 0.0 ● 0.10 Var(Xn) 0.20 ● 0 50 100 150 200 0 n 50 100 150 n Simulations results for α = 1, σ = 1, X0 = 1, θ = 0. Left: variance of the sample mean, simulated and theoretical values. Center: each dot gives the coverage proportion of 104 confidence intervals. The horizontal line: predicted coverage of 95%. 2 Right: simulated values of Var Sn decrease toward zero with n indicating that Sn2 is a consistent estimate of the stationary variance. 16 Asymptotic normality A strict mathematical justification of this formula requires two results which will be addressed elsewhere. On one hand, have we have to prove that 2 Var Sn → 0, n → ∞. On the other hand, the following Central Limit Theorem has to be verified Conjecture. As n → ∞, the standardized sample mean −1/2 Zn = (X̄n − E X̄n )(Var X̄n ) is asymptotically normally distributed with parameters (0,1). 17 1.0 Asymptotic normality ● 2.0 ● ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 0.8 ● ● zoom ● ● ● ● ● ● 0.2 ● ● 0.5 ● ● ● ● ● ● 1.985 1.975 ● 97.5% quantile ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ●●●● ● ● ●●●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●●● 1.965 ● 1.0 97.5% quantile 0.6 ● ● 0.4 p−value ● ● ● ● 1.5 ● ● ● ● ● ● ● 50 50 ● 100 150 200 100 150 200 n 0.0 0.0 ● ● ● 0 0 ● ● ● 0 50 100 150 200 n n Simulation results for α = 1, X0 = 1, θ = 0, σ = 1. Left: p–value of Shapiro–Wilk test for normality of Zn . Right: A more thorough 0.975 level quantile check of normality for Zn is given by a hybrid Monte–Carlo–numerical approach. 18 0 5 10 0.35 −10 −5 0 5 10 −10 −5 0 n = 110 5 10 −10 −5 0 5 10 5 10 n = 70 0.25 0.20 0.15 0.10 0.05 0.00 0.05 0.10 0.15 0.20 0.25 0.30 0.35 n = 40 0.00 0.00 0.05 0.10 0.15 0.20 0.25 0.30 0.35 n = 10 0.35 −5 0.30 −10 0.00 0.05 0.10 0.15 0.20 0.25 0.30 0.35 0.30 0.25 0.20 0.15 0.10 0.05 0.00 0.00 0.05 0.10 0.15 0.20 0.25 0.30 0.35 X0 estimate for the YMB-model If α = 0 and σ = 1, then E X̄n = X0 with Var X̄n → 2 as n → ∞. −10 −5 0 n = 140 19 5 10 −10 −5 0 n = 170 X0 estimate for the YMB-model For YBM-model X̄n is an unbiased but not consistent estimate X0 . 1.6 ● 1.4 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 1.95 1.2 ● ● 1.0 Var(Xn) ● ● 2.05 ● ● ● ● ● 2.00 1.8 ●●● ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● ●●●●●●●●●●●●●●●●● ●●●●●●●●●●●●● ●●●●●●●●●●● ●●●●●●●●● ●●●●●●● ●●●●●● ●●●●● ●●●● ●●●● ●●● ●●● ● ● ● ●● ●● ●● ●● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 0.975 quantile 2.0 2.10 Assuming σ is known one can think of an approximate 95% CI for X0 σ √ X̄n ± qn √ 2n − an n ● 0 50 100 true simulated ● 150 0 Number of tips 50 simulated quantile of standarized sample t with n−1 df quantile 100 n 20 150 200 ● 1.2 ● 2.0 1.4 X0 estimate for the YMB-model ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 0.2 0.5 0.4 0.6 ● 2.025 ● ● ● ● zoom ● ● ● ● ● 2.015 ●● ● ● ● ● ● 50 100 150 200 ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● 50 100 ● ● ● ●● ● ● ● ● 150 200 n 0.0 0 ● ● ● ● 0 0.0 ● ● 2.005 ● ● ● ●● 0.8 ●● ● 97.5% quantile ● ● 1.5 ● 1.0 ● ● 97.5% quantile 1.0 ● Excess kurtosis of Xn ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 0 50 100 150 200 n n Asymptotic distribution of X̄n for the Brownian motion model with X0 = 0 and σ = 1 is symmetric but not normal. 21 Interspecies correlation From σ02 (1 − E e−2ατ ) E [e−2αT ]) + (X0 − θ)2 ρn = 1 − σ02 (1 − we obtain putting δ = ρn = 1 − Var [e−αT ] |X0 −θ| σ 2α(n − 1) + (n + 1)((2α + 1)bn,2α − 1) (n − 1)(2α − 1)(1 + (2αδ 2 − 1)bn,2α ) − 2αδ 2 b2n,α ) As n → ∞ −1 2(ln n) , c n−2α , α,δ ρn ∼ −1 2n ln n, 2 n−1 , 2α−1 if α = 0 if 0 < α < 0.5 if α = 0.5 if α > 0.5 22 ρn = E [T − τ ] E [T ] Interspecies correlation ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●●● ● ●●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ● ●●● ● ● ●●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●●●● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ●● ●● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●●●●●●● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●●●●●● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●●● ●●●●●● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ●●● ● ● ●● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●●●● ● ● ● ●●●● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ●● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ● ● ● ●●●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●●● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●●● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ●●●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ●●● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ●●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●●● ●●● ●● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ●●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ●● ●●●● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●●●● ● ●●●●●● ●● ●●● ● ●●●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●●● ●● ●●● ● ● ● ●● ●●● ● ●●● ●● ●● ● ●●●●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●●● ● ●●●● ●●● ●● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●●● ●● ● ●●●●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●●●●● ●●●●● ●●● ●●● ● ●●● ●●●● ● ●●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●●●● ● ●●●● ●● ●● ● ●● ● ●●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ●●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ●●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●●●● ● ● ●●● ● ●● ● ● ●●●● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ●● ●●● ● ●● ●● ● ●● ● ●●● ● ● ●●● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●●●●● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●●● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●●●● ●● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●●● ● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●●● ●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●●●● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●●● ●●●● ●●●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●●● ●●● ● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ● ● ●●● ● ●●●● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ●●● ● ●● ●● ●● ●●● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●●●●●●● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ●●●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ●●●●● ● ●● ●● ●● ●●●● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ●●● ● ●●●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●●● ●● ●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ●● ●●●● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●●● ●●● ●● ●● ● ●●●● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ●●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●●● ●●●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ●●● ● ●●●●● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ●●● ●● ● ●●● ● ● ●● ●●● ●●●● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ●●●● ●●●●● ●●●● ● ●●● ● ●● ● ● ● ●●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●●●●●● ● ● ●●● ● ●● ●● ● ● ●●●●● ●●●●●●● ●●● ● ●● ● ●● ●● ●● ●●● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ●●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●●● ● ● ●●● ●● ●● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ●● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●●●●●● ●●●● ● ●●● ● ●●● ● ● ●● ●●●●●● ● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●●● ●●●● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ●●●●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ●●● ●● ● ●●● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ●●● ● ● ● ●●● ●●● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ●●●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ● ●● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ●●●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●●● ● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ●●●●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●●● ● ●● ●●●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ● ●●● ●● ●●●● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ●●● ●● ● ● ●●●● ●●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ●● ●● ●●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●●●● ●● ●● ● ● ●●● ● ●●●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ● ●● ● ●●● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ● ●● ● ●●● ●● ●●● ●● ● ●●●●● ●●● ● ● ●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●●●●●● ● ●●●● ●● ●●● ● ●●● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ●●● ● ● ●● ●●● ● ●●● ● ● ● ●●● ●● ●● ●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ●●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ●●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ●●● ● ●● ●● ●● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ●●●●● ● ● ●● ● ●● ●●●●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ●●●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ● ●●● ● ●●●● ● ●● ●● ● ● ●●●● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ●● ● ●● ●●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●●● ● ●● ●●● ●● ● ● ●● ● ●● ●●● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ●●● ●● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●●●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ●●●●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ● ●●● ●● ● ● ●●●● ●●●●●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ●● ●● ● ● ●●● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ●●●●● ●●●●●● ● ● ● ●●● ● ● ●● ● ●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ● ●●●● ●● ●●●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●●● ●●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●●● ●●● ●● ● ● ● ●●●● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ●●●● ● ● ● ● ●● ●●● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●●●●● ● ● ●● ● ● ●●●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ●●●● ●●● ●● ● ●●●● ●●● ●●●●●● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ●●●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●●●● ● ● ●● ● ● ●●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●●● ● ● ● ● ●●● ● ●● ●●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ●●●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ●●●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ●●● ●● ●● ●●●● ●●● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●●● ●● ●● ●● ●● ●● ● ●● ●●● ● ●●● ●● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●●●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ●● ●● ● ● ● ● ● ●●●● ●● ● ● ● ● ●●● ●●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●●●●● ● ● ● ●● ●●●●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●●●● ●● ●●● ●● ● ●●●●● ● ●●●● ●● ●●● ● ● ●● ● ●● ●● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●●● ●● ● ● ●●●●●● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ●● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●●●●●●● ●●● ● ●● ●● ●● ●●●● ●●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ● ●●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ●●● ● ● ● ●● ●●● ●● ● ●● ●● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●●● ●● ● ● ●●●● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●●● ● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●●●●●●●● ●●●● ● ●●●●● ● ● ●●●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ●●●●● ●● ● ●● ●● ● ●●●● ● ●● ●● ●●●● ● ●●● ● ●●● ●●●●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●●●● ● ●● ● ● ● ●● ●●● ●●● ● ●● ● ●●●●●● ●●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●●●●● ●●●●●● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●●● ● ●●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●● ●● ●●●● ●●● ●● ● ● ● ● ●●● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ●● ● ●●●●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ● ● ●● ●●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ●● ●●●●● ●●●●● ● ●●●●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ●●●●●●● ● ● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●●● ● ●●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●●● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ●●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ●●● ●● ●● ● ●●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●●●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●●● ● ●● ● ●●● ●● ●● ●● ●●● ● ● ●● ●●● ●● ● ●● ● ●●●●● ●●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●●● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ●●●● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ●●● ● ●● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●●● ● ● ●●● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●●●●● ● ●●● ● ● ●●● ●● ● ●●● ●●● ● ● ●● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ●●●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ●●●●● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●●●●● ● ●●● ● ●●●●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ●●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●●●●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●●● ● ●● ●● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ●● ●● ●●● ● ●●● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●●● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ●● ●●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●●●● ●● ●● ●●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●● ●●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●●●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ●● ●●● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ●●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ●●●●●● ●●●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●● ● ●●● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●●●●●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●●●● ● ●●● ● ● ●● ● ●● ●●● ●● ●●●● ● ●●●● ● ● ● ●●●●●●●●●● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ●●● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●●●●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ●●● ● ● ●● ●● ●● ●●● ● ●● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ●● ●● ●● ● ●●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ●●●● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●●●●● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ●●●●●●● ● ● ●●● ● ●● ● ●●●● ●●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●●●● ●●● ● ● ●●● ● ●● ● ●●● ● ●●●● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ●●●● ● ● ● ● ●● ● ●●● ●● ● ● ●●● ●● ●●● ● ● ● ●● ● ●● ●●●●● ●●●●●●● ● ●● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ●●● ●●●●● ● ●● ● ●● ●●●●●● ● ● ● ●● ●●● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ●●●●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ●● ●● ● ● ● ●●●●● ●● ●● ● ● ●●●●●●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ●●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●●●●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ●● ●● ● ●●●● ●●● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●●● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ●●●● ● ●● ●● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ●●●● ● ● ●● ● ●● ●● ●● ●●● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ●● ● ● ●●● ● ●● ● ●●●●● ● ●●● ● ● ●● ● ●● ● ●●● ● ●●● ● ● ●●●● ●● ● ●●● ● ● ● ●●●●● ● ●●●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ●●● ● ● ● ● ● ●● ●●●●● ● ● ●●● ●●● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●●● ● ●●●● ●● ● ● ● ●●●●●●● ●●●● ● ● ● ● ●● ●●●● ●●●● ● ● ●● ● ● ● ●●●● ● ● ●● ● ● ●●●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●●● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ● ●●●●● ● ●●●●● ● ● ●● ●● ●● ● ●●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ●●● ●● ● ●● ●● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●●● ● ●●● ● ●● ● ● ●●● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●●●●● ● ●● ●●● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●●●●●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ●● ●● ● ●●●● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●●● ● ●● ● ●●●●● ●● ●●● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●●●●● ● ● ●●●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ●● ●●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ●●●●●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ●● ●● ● ● ● ●●●●● ● ●● ● ● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ●●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ●●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●●● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●●● ● ●● ● ●● ● ●●● ● ●●●● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ●●●●●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ●●●● ● ●●● ●●● ● ●● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ●● ●● ●●●● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●●●● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ●●●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●●●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●●● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ●●● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ● ●●●●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ●●● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●●●●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 1.5 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ●●●●● ● ●●●● ● ● ● ● ● ●●●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ●●● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●●● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ●●●● ● ●●● ● ● ●●●● ●● ● ●●● ● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●●●●●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ●● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●●●●●● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ●● ●●● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●●● ● ●● ● ●● ● ●●● ● ●●●●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ●●● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ●● ●●●● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ● ●● ●●●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●●● ● ● ●●● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ●●● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●●● ●● ● ●● ● ● ● ●●● ●● ●●●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ●● ● ● ●●● ● ● ● ●● ●●●●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ●●● ● ●●●●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●●● ●●● ●● ●● ●●● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ●●● ●● ● ● ●●● ●●● ●● ●●●● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●●● ●●● ● ●●● ●● ●●● ● ●●● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●●● ● ●●●●● ● ● ●●●● ● ● ● ●●● ● ● ● ●●●● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●●●●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ●●● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ●● ● ● ● ●● ●●●●●●● ● ● ● ● ●● ●● ●●● ●●●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●●●●● ● ● ● ● ● ● ●●● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●●●● ● ●●● ●●● ●●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●●●●●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●●●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●●●● ● ●● ●● ● ●●●●●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ●●● ● ●●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ●●● ●● ● ●● ● ●● ●●● ●● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●●●● ● ● ● ●●●● ● ● ● ●●●● ● ● ●●● ●● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ● ●●● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●●●●●●●● ● ● ● ●●● ● ●●●● ● ●● ● ● ●●●● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ●● ●●●● ●● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ●●●●● ●● ●● ● ● ●● ●● ●●● ● ● ● ●●●●●● ● ● ● ●● ● ●●● ●●●● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ●●●●●● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●●●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ●●● ● ● ●●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●●● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●●● ●● ●● ●● ●● ●● ● ●●● ● ●●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ●●● ● ●● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●●●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ●●●●● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●●●● ●●● ●● ●●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ●●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●●● ●● ●●●● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ●●● ●●● ● ● ● ●● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●●● ● ● ●● ●●●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ●●●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ●●●●●●● ● ●●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ●● ● ●●●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ●● ● ●●● ●● ● ●●● ●● ● ● ● ●●●●● ● ●● ● ● ● ●●●● ●● ● ● ●● ● ●●●● ● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●●●● ●● ● ● ●●●● ● ●● ● ● ●● ●●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●●●●●●● ● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ●●● ●● ● ● ●●●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●●●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ●●● ● ●●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ●● ● ● ●●● ● ●● ● ●●● ● ●● ●● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ●●● ●●● ● ●● ● ● ● ●● ●●●● ● ● ● ●●● ● ●● ●●●●●● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ●●● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●●●●● ●●● ●●●●● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ●●●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●●● ●● ●● ● ● ●●● ● ● ●●●● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ●●● ●● ● ●● ●● ●●● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●● ●● ●●●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ●●●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ● ●●●● ● ● ●● ● ●●●●●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ● ● ●●● ●●● ● ●● ●● ● ●●● ● ● ●● ●●●●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ●●●● ●● ●● ●●●● ● ● ●● ●● ●●●●● ●●●● ● ● ● ● ●● ●● ●●●● ● ● ● ● ● ●●● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ●●● ● ●●● ●●● ● ●●●●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●●●● ●●●●●● ●● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●●● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ●● ●●● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●●●●● ● ●● ● ●● ●●● ●●●● ● ●● ● ●●●● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ●●● ●● ●● ●● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●●●● ●● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ●● ●●● ● ● ●●● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●●● ● ●●●●● ● ● ●● ● ●● ●●●●●● ●●● ●●● ● ● ●●● ●● ● ●● ● ●● ●●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●●● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ●●●● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ●● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●●● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●●●●●● ●● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ●●●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●●●● ●● ● ●●●● ●●●●●●● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●●● ●● ●● ● ●● ● ● ●●● ●●●●●●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ●●●● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●●●● ●●● ● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●●● ●● ● ● ● ● ● ●●● ● ●●● ● ● ●● ●●●● ●● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ●●●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●●● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●●●● ●● ●●● ●●●● ● ● ● ●● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ●●● ● ● ●● ●● ●●● ●● ● ●● ● ●●● ● ● ● ● ●●●●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ●●● ●● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ● ●●●●● ●● ● ● ●● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ●●● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●●● ●●● ● ●●●● ● ●● ● ●●● ● ●● ● ●●●● ● ● ● ●●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●●●●●●● ● ●● ● ●●● ●●● ● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●●● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●● ●●●● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●●● ●●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ●●●●●● ●● ● ● ●●●● ● ●● ●● ● ● ●●● ● ●● ●● ●●●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●●●● ● ●● ●●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●●● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ●● ●● ● ●●● ● ● ●●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ●●●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ●●● ●● ●● ● ●● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ●●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ●●●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●●● ● ● ● ● ● ●● ●● ●● ●●●● ●● ●●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●●●● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●●●● ● ●● ●●●● ●● ●●● ●●● ● ● ●● ●●● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●●● ●●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ●●●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ●●● ●●●● ●● ● ● ●●● ● ● ● ●● ●●● ● ●●● ● ●●●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ●● ●●● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●●● ●●●● ●● ● ●●●●●● ● ● ● ● ● ● ●●● ●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ●● ● ● ● ●●●● ● ● ●● ●● ●●●●● ● ●●● ● ●● ● ● ●●● ●●●● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ●● ●●● ●●●●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●●●● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ●●● ●● ●● ●● ● ● ●●●● ● ●● ● ●● ●●●● ● ●● ● ●● ●● ●●● ● ● ●●● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ●● ● ● ● ●●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●●●● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●●●●●●●● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●●●●● ● ●● ●● ●● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●●● ●● ●●● ●●●● ● ●● ● ● ● ●● ●● ●●●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ● ●● ●●●●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●●●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●●●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ●●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●●●● ● ●● ●● ● ● ●● ●●●●●● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ●●●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ●●●●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ●●● ●● ● ●●● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ●●●●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ●●●● ●● ●● ●● ●● ● ●● ● ●●●●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ●●●● ● ● ● ●● ● ●● ●● ●●●● ●● ●● ● ● ●● ●●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ●●●●● ●●●● ● ●●●● ● ●● ● ●● ●●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ●●● ● ●●●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ●● ● ● ● ●● ●●●● ● ● ● ●● ●● ●●●● ● ●● ●● ● ●●● ● ●●●● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ●●● ●●● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ●● ●●● ●●● ●● ●● ●● ● ●●●●● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●●●●●●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ●● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ●●●● ●●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●●● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●●● ●● ●●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●●● ●●●● ● ● ● ● ● ●●●● ● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ●●●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●●● ● ●● ●● ●●● ●● ● ●● ●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●●●●●●● ● ●● ●● ● ● ● ●●● ● ●●● ● ● ●● ● ● ● ●●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ●●● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ●●●●● ● ●● ●● ● ● ● ●●● ● ● ●● ● ●●● ●●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●●●● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●● ● ●●●●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●●●●●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ●●● ● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●●●● ● ●● ● ●● ●●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●●● ● ● ● ● ●● ●●●● ●●●● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ●●● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ●●●●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●●●●● ●●●●●●● ●● ●● ● ● ●●● ● ● ● ●● ● ●●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ●●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ●● ●● ● ● ● ●● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ●●● ●● ●● ● ●● ●●●● ●●● ● ● ●● ●●● ●●●●● ● ● ●●● ● ● ●● ● ● ●● ● ●●●● ●● ●● ●●● ●●●● ● ● ●● ● ● ●●● ● ●●●●● ●●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●● ●● ● ● ●●● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●●● ●● ●● ● ● ●● ●●●●●●● ●● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ●●● ● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ●●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ●● ● ●●●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ●●●● ● ●●● ● ●● ●● ●● ● ● ● ●●● ●●●●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ●● ● ● ●● ●●●● ●●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●●● ●●●●● ●●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ●●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●●● ● ●● ● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●●●●●●●● ● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ●●● ●● ●●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●●● ● ●● ● ● ● ●●●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ●● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ●●●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ●●● ● ● ●● ● ●● ●● ●●●●●● ●●● ●●●● ●●● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ●●● ●● ● ●● ● ● ● ●●● ●●● ● ●● ●●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ●●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●●●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ●● ● ● ● ●● ●●● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ●●● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ●●●●●● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ●●● ● ●● ● ● ●●● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ● ●● ●● ●● ●●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●●●●● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●●● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ●● ●● ●● ●● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ●●●● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ●● ●●● ● ● ●● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ●● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●●● ● ● ●●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●●●●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ●● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ●● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ●● ●●● ● ●● ●● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● 1.0 ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 0.5 ● ● ● ● 0.0 0 ● ● second sampled species 5 ● ● ●● ●● ● ● −5 ● ● ● ● ● ● second sampled species ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 2.0 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● −6 −4 −2 ● ● ● ● ● ● 0 2 4 6 0.0 first sampled species 0.5 1.0 1.5 2.0 first sampled species Simulation results for n = 30, σ = 1, X0 = 0, θ = 1. Thick lines fitted to simulated data are indistinguishable from the predicted (dashed) lines y = ρ30 x + (1 − b30,α )(1 − ρ30 ). Left: α = 0.05. Right: α = 5. 23 Related projects Ongoing project 1 (with K.Bartoszek) YOU-model with jumps at speciation events. Ongoing project 2 (with K.Bartoszek, G.Jones, B.Oxelman): suppose a tetraploid comes as a hybrid of a pair in a set of n diploids. The time to the hybridization event is asymptotically exponential. Assumption 1: conditioned Yule tree for n diploid species with parameter λ. Assumption 2: Poissonian clock for hybridization events with rate β per a pair of diploids. Acknowledgement. This work was supported by the Swedish Research Council grant 621-2010-5623. 24 References 1. Sagitov S. and Bartoszek K. Interspecies correlation for neutrally evolving traits. J. Theor. Biol. 309 (2012) 11-19 2. Bartoszek K. and Sagitov S. A phylogenetic confidence interval for the optimal trait value. Submitted to J. Math. Biol. http://arxiv.org/abs/1207.6488 3. Graham J., Sagitov S., and Oxelman B. Statistical inference of allopolyploid species networks in the presence of incomplete lineage sorting. Submitted to Syst. Biol. http://arxiv.org/abs/1208.3606 4. Bartoszek K., Jones G., Oxelman B., and Sagitov S. Time to a single hybridization event in a group of species with unknown ancestral history. In progress. 25
© Copyright 2026 Paperzz